INHOUD VAN DEEL 113

Belle, J. — On the Neotropical Gomphidae of Longinos Naväs .

Bleszynski, S. — New genera and species of tropical Crambinae (Studies of the

Crambinae, Lepidoptera, Pyralidae, Part 48) .

——, — A revision of the Oriental species of the genus Ancylolomia Hübner

(Studies on the Crambinae, Lepidoptera, Pyralidae, Part 49) .

——, — A revision of the genus Cwlladia Moore (Studies on the Crambinae,

Lepidoptera, Pyralidae, Part 50)

Cobben, R. H. — Morphology and taxonomy of Intertidal Dwarf-bugs (Hetero-

ptera, Omaniidae fam. nov.) . 5 N EN EN a

Diakonoff, A. — Notes on the Ceracini (Lepidoptera, Tortricidae) .

Hollander, J. den. — Morphological variation in Pardosa prativaga L. Koch, 1870,

P. prativaga var. fulvipes Collett, 1875, and P. pullata Clerck, 1757

(Araneae, Lycosidae) .

Jeekel, C. A. W. — A revision of the Burmese Paradoxosomatidae (Diplopoda,

Polydesmida) in the Museo Civico di Storia Naturale at Genoa (Part II)

Kiriakoff, S. G. — New or less known Indo-Australian Notodontidae

(Lepidoptera)

Lempke, B. J. — Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera (Zestiende

Supplement) at ARM FEU a Ce ED:

Schmid, F. — Sur quelques Apsilochorema orientaux (Trichoptera, Hydrobiosidae)

Errata

253

273

289

105

125

261

503

306

N ud or]

AN ALEA A verd

MUD ili

A) DI Foi ? #

rici’ Wk

Jai

‚ae tgs

fase MIE naht fre

(i met): roused de sonia

hohe. enb bandana i ven wi ze n wy A

I N HE i ty Sion sr "Qi i SE

stia) ostigoliiplmizia. onbemand, ob) au

;

(anbieten HD atigenota Ty; x great sappia ae

MUS. COMP. ZOOL.

LIBRARY.

en, AFLEVERING 1 JUN 171870

HARVARD

UNIVERSITY

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

INHOUD

S. BLESZYNSKI |. — New genera and species of tropical Crambinae (Studies on the

Crambinae, Lepidoptera, Pyralidae, Part 48), p. 1—26, Fig. 1—48.

S. BLESZYNSKI |. — A revision of the Oriental species of the genus Ancylolomia

Hübner (Studies on the Crambinae, Lepidoptera, Pyralidae, Part 49), p. 27—43.

Fig. 1—33.

S. BLESZYNSKI }. — A revision of the genus Culladia Moore (Studies on the Crambinae,

Lepidoptera, Pyralidae, Pars 50), p. 44—59, Fig. 1—28.

Tijdschrift voor Entomologie, deel 113, afl. 1 Gepubliceerd 29-V-1970

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) È MRS MG Barendrecht

Vice-Voorzitter CREO) EN a MES VIGNES

Secretaris (Secretary) (aa. ee mer Regen ye Eel lire

Addresse: e WZeesperzude: 23 II, Amsterdam-O.

Penningmeester ee) Se We AK Abo

AA heo . +... + « Van Baerlestraat 261, Amsterdam

Bibliothecaris (Dan) ee pele ARR AC SAT IN ijeekel

Address. . . ©... +... +» Zeeburgerdik 21, Amsterdam-O.

den (Members) A Aan se WAU. Eames Besemer

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) mee aan RE ASE SEA Besemer

Sectetanism(tsectetary) Me 2.0 yn cs |. ely Sevan dersGeest

Address . . . » . . . + + . . Mauritskade 69 A, Amsterdam

Leden (Members) en... SL Bravenboer, J. Ji Kaaıman, SB MSyan#Diather

Publicaties van de Vereeniging (Publications of the Society)

Subscription may be obtained from all booksellers or directly from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-O., except for Entomologia experimentalis et Applicata, which is available through

booksellers or from the Noord-Holland Editing Co., Post Office Box 103, Amsterdam.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editing Board). . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . . 2220202020202 „Röksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350— 400 pages.

Subscription rate: D.Fl. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

Redactie (Editing Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors série: F. T. Valck Lucassen et al, 1961. — Monographie du genre Lomaptera Gory &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.FI. 60—.

No. 1. A. J. Besseling, 1964. — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp. 333 figs, D.Fl. 30.—.

NEW GENERA AND SPECIES OF TROPICAL CRAMBINAE

(STUDIES ON THE CRAMBINAE, LEPIDOPTERA, PYRALIDAE,

PART 48)

STANISLAW BLESZYNSKI +

ABSTRACT

Eleven new genera and 19 new species of tropical Crambinae are described. Thirty-nine new

combinations are made and fifteen new synonyms are indicated. One species is transferred from

Schoenobiinae to Crambinae. Eleven species described in Crambinae are transferred to other sub-

families of Pyralidae.

LIST OF ABBREVIATIONS

BM — British Museum (Natural History), London

CSIRO — Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation, Division

of Entomology, Canberra

PM — Muséum National d'Histoire Naturelle, Paris

™ — Musée Royale de l'Afrique Centrale, Tervuren

SB — Stanislaw Bleszynski

slide — genitalia slide

ZSBM — Zoologische Sammlung des Bayerischen Staates, Munich

Pareromene incisella spec. nov.

Ditomoptera minutalis Hampson, 1893, Ill. Lep. Het. 9: 179 (in part) (type-locality: Ceylon,

Nawala Pitia).

Holotype & : “Nawala Pitia, Ceylon; Coll. Green 91—26”, slide 7484-BM (BM).

Similar to Pareromene minutalis, but with termen of forewing deeply incised.

d' genitalia (Fig. 1). Uncus with subapical patch of hairs; gnathos pointed; pars

basalis, a long, slender arm with rounded apex; sacculus well demarcated from valva,

with two pointed arms; cornuti absent.

The problem of identity of P. minutalis is difficult to clarify. Both syntypes of this

species have no abdomens. Hampson figured the © syntype, labelled: “Nawala Pitia,

Ceylon; Coll. Green 91-26”, which is hereby selected as lectotype of minutalis. This

9 has the termen of the forewing slightly incised, similar to specimens from India,

Khasis, which are generally considered to be minutalis. The 3 syntype has the termen

of the forewing deeply incised and obviously is a distinct species; it is hereby selected as

paratype of incisella. It is likely that the Khasis specimens are specifically distinct from

the lectotype of mznutalis, but this problem can be solved only by the discovery of more

material from Ceylon.

2 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Pareromene subnatalensis spec. nov.

Type-locality: Natal. Holotype g': “Natal”, slide 7559-BM (BM).

Externally very similar to Pareromene natalensis (Hampson) comb. nov.

d' genitalia (Fig. 2), compared with those of natalensis. Uncus pointed, much thinner;

gnathos without the subapical, pointed projection, typical of natalensis; pars basalis finger-

shaped (absent in watalensis); one cornutus, whereas natalensis has an apical patch of

numerous cornuti.

Euchromius mythus spec. nov.

Type-locality: Madagascar, Diego Suarez. Holotype g': “Diego Suarez” (BM).

Paratypes: 3 8, same locality as holotype, one, slide 5428-SB (BM, PM, SB).

Externally similar to Ewchromius zephyrus Blesz., distributed in West Africa.

d genitalia (Fig. 3), compared with those of zephyrus. Uncus and gnathos similar;

valva very different, with longer and narrower pars basalis, situated horizontally; cucullus

tapering to a point, but bilobed in zephyrus; aedeagus much longer; cornutus about four

times as long as in that species.

Nechilo gen. nov.

Type-species: Chilo oxyprora Turner.

Ocellus and chaetosemata well developed. Labial palpus porrect, three and a half times

as long as diameter of eye. Face strongly conical with corneous point; ventral ridge absent.

Eye from below with strong, triangular lamella, not met with in any other species of

Crambinae. Male antenna serrate. Wing-venation as in Chilo Zck.; r, in forewing free;

cell in hindwing open (closed in Chilo). Forewing with apex rounded, ground-colour

brown, subterminal line present, median line absent.

3 genitalia (Fig. 4), uncus and gnathos slender; pseudosaccus strongly reduced,

vestigial; saccus large, long; pars basalis present; vinculum small; ductus ejaculatorius

from near base of aedeagus.

® unknown.

Nechilo oxyprora (Turner) comb. nov.

Chilo oxyprora Turner, 1904, Proc. R. Soc. Queensland, 18: 167 (type-locality: Australia, Victoria,

Murtoa).

Holotype g': “Murtoa L. 952. 24.3.03” (CSIRO).

I have examined one & paratype, Victoria, Murtoa, slide 5412-SB (CSIRO). This

species was based on two d'.

Neargyrioides gen. nov.

Type-species: Chilo aglaopis Turner.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 3

Fig. 1-4. Male genitalia. 1, Pareromene incisella sp.n., holotype, Ceylon. 2, P. subnatalensis sp.n.,

holotype, Natal. 3, Exchromius mythus sp.n., paratype, Madagascar. 4, Nechilo oxyprora (Turner),

paratype, Australia, Victoria

4 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Ocellus large. Chaetosemata present. Face strongly produced forward, rounded. Labial

palpus twice as long as diameter of eye, slightly upturned. Male antenna serrate. Fore-

wing silvery white, without transverse lines, with costa and dorsum edged with yellow.

Wing-venation as in Chzlo, except for cell in the hindwing, which is open; r, in forewing

free. Frenulum in 2 triple.

d' genitalia (Fig. 5). Uncus slender with short hairs; gnathos with rounded apex;

cucullus narrow with apical part strongly curved; pars basalis a long, narrow hook clothed

with bristles; pseudosaccus absent; saccus absent; vinculum with rounded apex; ductus

ejaculatorius from near base of aedeagus.

Q genitalia (Fig. 6). Papillae anales broad, coalescent; atrium bursae large, heavily

sclerotized, well demarcated from ductus bursae; no signum.

This genus is described for one species, Chilo aglaopis Turner, from Australia,

Northern Territory. Externally, it resembles the species of Neargyria Hmps., in which r,

in the forewing is stalked with ro, in the & genitalia pseudosaccus is well developed

and pars basalis is absent. Another closely related genus is Azstralargyria gen. nov.

described below, which is characterized by r, in the forewing stalked with r, and by a

bilobed valva.-In spite of a great external similarity of all three genera, it is difficult to

conclude whether they are closely related to each other. The external coloration may be

due to a convergent development. They are superficially also very similar to the Neo-

tropical Argyria Hbn. and Vaxi Blesz., and to the Ethiopian-Oriental Psexdocatharylla

Blesz., which belong to different generic groups.

Neargyrioides aglaopis (Turner) comb. nov.

Chilo aglaopis Turner, 1911, Ann. Queensland Mus. 10: 112 (type-locality: Australia, Northern

Territory).

Holotype © : “P. Darwin Feb. 08 F. P. Dodd” (CSIRO).

I have examined the < paratype, same locality as holotype, slide P-201 (CSIRO).

This species was based on 1 g' and 1 2.

Australargyria gen. nov.

Type-species: Crambus fulvinotellus Hampson.

Ocellus well developed. Chaetosemata very poor. Labial palpus slightly upturned,

about three times as long as diameter of eye. Face distinctly conical but without point.

Forewing silvery white, without transverse lines, only with some ochreous small spots

on costa and on dorsum. In forewing r, stalked with rs, similar to Neargyria Hmps.,

r; stalked with r,, similar to Crambus F. In hindwing m3 present, cell open; frenulum

in 2 triple.

3S genitalia (Fig. 7). Uncus broad with pointed apex; gnathos with terminal part

similar to that in some species of Ewchromius Gn.; pars basalis absent; valva bilobed;

pseudosaccus absent; saccus fused with vinculum; ductus ejaculatorius as in the preceding

genus.

9 genitalia (Fig. 8). Papillae anales of Chilo-type; anterior apophyses short, eighth

segment similar to that in many Argyria species; atrium bursae well demarcated from

ductus bursae; no signum.

This genus is erected for one species, Crambus fulvinotellus Hmps. It is similar

externally to Neargyria and Neargyrioides, but r, in the forewing is stalked with ro,

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 5

Fig. 5—8. Male and female genitalia. 5, Neargyrioides aglaopis (Turner), &, paratype, North

Australia; 6, the same, 9, North Australia; 7, Australargyria fulvinotella (Hmps.), 4, Woodlark

Island; 8, the same, @, Sudest Island

6 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

being free in Neargyrioides, and rz in the forewing is stalked with r,, but is free in

both Neargyria and Neargyrioides.

Distribution: Louisiade Archipelago; Vulcan Is.

Australargyria fulvinotella (Hampson) comb. nov.

Crambus fulvinotellus Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 439 (type-locality: Louisiade

Archipelago, St. Aignan).

Lectotype 4 (present designation): “St. Aignan, A. S. Meek, 1900-228”, slide 5622-

BM (BM).

The collection of the British Museum contains two more syntypes, which are hereby

selected as paralectotypes, one g', slide 7747-BM, and one 9, slide 7705-BM, both from

St. Aignan Id.

Chilandrus gen. nov.

Type-species: Schoenobius chrysistes Meyrick.

Ocellus rather small. Chaetosemata moderate. Labial palpus similar to Chilo. Face

produced. Wing venation as in Chilo, r, in forewing coincident with sc. Frenulum of

defined.

d' genitalia (Fig. 9). Gnathos with rounded apex (pointed in all species of Chilo);

otherwise similar to those in Chilo.

2 genitalia (Fig. 10). Eighth segment (? plus papillae anales) transformed into a

peculiar, heavily sclerotized bladder with two long arms; signum present.

This genus is established for one species, Schoenobius chrysistes Meyr. Because of the

very peculiar female genitalia I separate it from Chilo.

Distribution: Nepal; India; Burma; Ceylon.

Chilandrus chrysistes (Meyrick) comb. nov.

Schoenobius chrysistes Meyrick, 1933, Exot. Microlep. 4: 377 (type-locality: India, Madras, Goda-

vari District, Samalkot).

Holotype ®, December, Rao, slide 7470-BM (BM).

The species was based on 9. Material examined contains a series of specimens from

Nepal, Lower Burma, and Ceylon.

Malgasochilo gen. nov.

Type-species: Malgasochilo autarotellus spec. nov.

Ocellus vestigial. Chaetosemata poorly developed. Labial palpus as in Chilo. Antenna

in ¢ serrate. Face not protruding forward beyond eye, slightly rounded. In forewing r,

and r, free. In hindwing cell closed, mg free from cell; cell very long (Fig. 11). Fore-

wing with two transverse lines; subterminal line double, very close to termen; median

line ill defined, zigzag. Fringe of forewing shiny in dorsal part.

3 genitalia (Fig. 13). Uncus and gnathos slender, gnathos not curved; pars basalis

absent; saccus and pseudosaccus present; juxta plate with two arms.

® unknown.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 7

Malgasochilo is described for one species, M. autarotellus spec. nov., from Madagascar.

It is close to Chilo, but with straight gnathos. The external appearance is different from

that of Chilo, but similar to Autarortis Meyr.

Malgasochilo autarotellus spec. nov.

Type-locality: Madagascar, Nossi-Be, Forêt de Lokobe.

Holotype g': ‘Madagascar Nord, Nossi-Be, Forêt de Lokobe, Alt. 150 m, 3 au 9.IX.

1958, P. Viette”, slide 5236-SB (MP).

The species is described from one g'. Forewing length 12.0 mm; ground-colour dull

greyish brown; otherwise as described for the genus.

Chiqua gen. nov.

Type-species: Chiqua eblisella spec. nov.

Ocellus well developed. Chaetosemata slightly developed. Face produced forward,

conical, but without point; ventral ridge absent. Labial palpus as in Chzlo. Frenulum

in © triple. In forewing r, to, and rg free; in hindwing cell closed and very long; mg

free from cell; m, well remote from rr, but not as far in Prionapteryx and allies

(Fig. 12). Forewing with two transverse lines. Fringe of forewing shiny in dorsal portion.

Hindwing with subterminal line.

d' genitalia (Fig. 14). Uncus and gnathos slender; saccus and pseudosaccus present;

pars basalis a lightly sclerotized, small lobe; valva with very dense hairs; juxta long, of

complex armature; ductus ejaculatorius as in Chilo.

Q genitalia (Fig. 15). Similar to those in Chilo and Diatraea Guilding; no signum.

This new genus is described for one species, Chiqua eblisella spec. nov., from Bolivia

and Peru. It seems to be closely related to Chilo-Diatraea complex, but is distinct by

very weak chaetosemata, very long cell in the hindwing, and the external characters of

the wings, which are somewhat similar to those in Malgasochilo.

Chiqua eblisella spec. nov.

Type-locality: Bolivia, Sarampiuni.

Holotype & : “Bolivia, Sarampiuni, San Carlos, 1000 m, 30.VIII.1950, leg. W. Forster,

Zoolog. Staatsslg. München”, slide 1397-München (ZSBM).

Paratypes: 2 & 1 9, same locality as holotype, 2.IX and 7.IX, slides 5590-SB ¢

and 6215-SB 2 (ZSBM, SB); 2 & Peru, Carabaya, River Huacamayo, 4.VI (G. Ocken-

den), slide 11219-BM (BM).

Length of forewing 12.5—14.5 mm; ground-colour of forewing whitish, densely

sprinkled with brown scales; median line with distinct projection just below middle of

wing.

Eschata smithi spec. nov.

Type-locality: Thailand.

Holotype g': “Siam at light lot 43; Siam reference lot 4 no 11 Coll. lot 43; Eschata

xanthocera Hmps. det. G. A. Marshall”, slide 7317-BM (BM).

8 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 9

Paratype g': Thailand, Chiengmai, VIII.1928 (Dr. and Mrs. J. W. McKean), slide

7319-BM (BM).

Externally similar to E. argentata Moore. The second transverse line in forewing close

to the first line.

dg genitalia (Fig. 16). Uncus not broadened medially; pars basalis with two finger-

shaped processes, one at the middle of costa and the other near the base of costa; juxta

with two long arms, each triangularly projected; aedeagus as long as valva plus saccus;

no cornutí.

Q unknown.

Distinct from E. argentata and allies by the absence of cornuti, long arms of juxta

and two finger-shaped processes of pars basalis.

The species is named in honour of Mr. Arthur Smith, Artist at the British Museum

(Natural History), London.

Eschata rembrandti spec. nov.

Type-locality: India, Nilghiris.

Holotype g': “Nilghiris; Moore Coll. 94—106”, slide 7315-BM (BM).

Externally distinct from E. smithi spec. nov. by the position of the second transverse

line of the forewing, which is about twice as far from the first line as in smithi. More-

over, the cilia of the forewing in rembrandti are silvery along upper two thirds, and

golden along lower third, whereas they are golden throughout in smithi. Forewing length

16.0 mm.

d' genitalia (Fig. 17), compared with those in E. smithi. Distinct by very different

shape of pars basalis and juxta; pars basalis also with two finger-shaped processes, but

caudal process about as long as basal process (much longer in smithi); both processes

closely approximated (remote in 572/447); juxta semicircular with two short arms; aedeagus

slightly shorter than valva plus saccus.

Eschata rococo SPEC. NOV.

Type-locality: India, Khasis.

Holotype g': “Khasis Nat. Coll”, slide 7316-BM (BM).

Externally similar to E. argentata.

d' genitalia (Fig. 19). Uncus strongly curved and swollen dorsally; gnathos with sub-

median projection; pars basalis long, slender; juxta small with two short, tapering arms;

aedeagus shorter than valva; long patch of small cornuti.

9 unknown.

Distinct from E. argentata by swollen dorsum of uncus and very small cornuti.

Fig. 9—13. 9, Chilandrus chrysistes (Meyr.), 4 genitalia, Ceylon; 10, Q genitalia, Ceylon; 11, Mal-

gasochilo autarotellus sp.n., wing venation; 12, Chiqua eblisella sp.n., wing venation; 13, Malgaso-

chilo autarotellus sp.n., & genitalia, holotype, Madagascar

10 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Eschata aida spec. nov.

Type-locality: India, Bengal.

Holotype g': “Bengal; Moore Coll. 94—106”, slide 7324-BM (BM).

Externally similar to E. argentata; length of forewing 14.0 mm.

d genitalia (Fig. 18). Uncus arched, dorsum not swollen; gnathos without submedian

projection; pars basalis, a short fold; juxta tapering caudad, with two pointed, rather

short arms; aedeagus about as long as valva, without cornuti.

2 unknown.

Distinct from E. argentata and allies by not swollen dorsum of uncus, absence of

submedian projection of gnathos, folded, short pars basalis, and absence of cornuti.

Calamotropha malgasella spec. nov.

Type-locality: Madagascar, Tananarive.

Holotype 8: ‘Madagascar Centre, Tananarive, 1200 m, Parc de Tsimbazaza, 25.X/

5.XI.1963, P. Viette”, slide 4163-SB (MP).

Face slightly protruding forward beyond eye, rounded. Antenna deeply serrate. Length

of forewing 15.0 mm; ground-colour of forewing glossy brown; discal dot very distinct;

median dot absent; subterminal line poorly traceable; median line absent.

d genitalia (Fig. 20). Uncus bowed; gnathos slightly longer than uncus, with apex

rounded; pars basalis absent; cucullus rather heavily sclerotized, produced as a strong

spine; another sharp, smaller spine from inner side of valva, near apex; cornuti absent.

Externally, C. malgasella resembles C. torpidella (Z.) and C. anticella (Walk.). In

genitalia, this species is distinct by pointed, produced cucullus, subapical spine and the

absence of the cornuti. i

Pseudocatharylla berberichi spec. nov.

Type-locality: Madagascar, Maroantsetra.

Holotype & : “Madagascar N.E., Maroantsetra, XI1.1956° (not dissected) (MP).

Paratypes: 15 9 g', Madagascar (USNM); 1 9, same locality as holotype, V.1957

(MP); 5 9 & Madagascar, Betroka, II, X, XI, XII.1953 and 1955 (E. Diehl), slides

11220-BM g', 11212-BM 9, 11213-BM 9 and 4867-SB 9 (BM, SB).

Ocellus well developed. Face rounded. Length of forewing about 6.0 mm; ground-

colour shiny silvery white, pattern ochreous brown; costa edged with dark ochreous; two

distinct transverse lines.

d' genitalia (Fig. 21). Symmetrical; pars basalis a strong lobe with a spine-shaped

process and heavily sclerotized basal fold; no cornuti.

Q genitalia (Fig. 22). Atrium bursae heavily sclerotized, transverly wrinkled,

scobinate; two elongate signa.

Fig. 14—16. Male and female genitalia. 14, Chigua eblisella sp.n., & paratype, Bolivia; 15, the

same, @ paratype, Bolivia; 16, Eschata smithi sp.n. 4, holotype, Thailand

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48

| Whi

| AD

il; 14 Is MD

12 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Distinct from other Pseudocatharylla species by strongly contrasting pattern of the

forewing, by the spined apex of the aedeagus, and by two long signa.

The species is named in honour of Dr. T. Berberich, Bad Godesberg, West Germany.

Sebrus gen. nov.

Type-species: Sebrus amandus spec. nov.

Ocellus well developed. Chaetosemata moderate. Antenna in g' serrate. Labial palpus

as in Pediasia. Face rounded. Frenulum in 9 double. Wing venation as in Pedzasia.

Forewing with two transverse lines.

d genitalia (Fig. 23). Uncus and gnathos much as in Pediasia; pars basalis strong

and long, with large, subbasal lobe; one very long cornutus; saccus absent; pseudosaccus

present.

Q genitalia (Fig. 26). Papillae anales as in Pediasia, anterior apophyses moderate;

atrium bursae lightly sclerotized, surrounded by hood-shaped fold of the eighth segment;

ductus bursae very long, reaching base of thorax; no signum.

The new genus is established for one species, Sebrus amandus spec. nov., Madagascar.

It seems to be rather closely related to Pediasia, from which it is distinct by the double

frenulum in © (single in Pediasia) and by the subbasal lobe of pars basalis.

Sebrus amandus spec. nov.

Type-locality: Madagascar, Perinet.

Holotype g': “Station Perinet, 149 east of Tananarive, 20.X—10.XI.1930 (Mme

N. d’Olsoufieff)”, slide 11282-BM (BM).

Paratypes: 1 4 and 1 9 : “Madagascar”, slides 5816-SB and 5822-SB (SB).

Length of forewing 7.0—8.0 mm; ground-colour dull whitish, dusted with brown

scales; transverse lines indistinct.

Genitalia as described for the genus.

Culladiella gen. nov.

Type-species: Culladia sinuimargo Hampson.

Ocellus present. Chaetosemata moderate, weaker than in Cwlladia Moore. Male antenna

serrate. Labial palpus as in C#/ladia.

Female frenulum double. Wing venation as in Pediasia. Forewing with ill-defined

pattern.

d' genitalia. Uncus and gnathos similar to Cwlladia; pseudosaccus large; saccus absent;

pars basalis strong; aedeagus much elongate.

9 genitalia. Rather similar to those in Culladia; no signum.

This genus is closely related to C//adia, but distinct by different armature of the pars

basalis, which is not subdivided, by the very long aedeagus, which has no apical rod-like

projection, and by a very large pseudosaccus.

Distribution: Central and South Africa.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 13

Culladiella sinuimargo (Hampson) comb. nov.

Culladia sinuimargo Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 277 (type-locality: South

Africa, Pretoria).

Lectotype & (present designation): ‘Pretoria 8.10.06, A. J. T. Janse; Transvaal 1907-

249”, slide 1369-BM (BM).

Paralectotypes: 1 g', Pretoria, 5.11.1906, slide 1723-BM; 1 & Pretoria, 16.X.1906,

slide 5831-SB; 1 g' Pretoria, 19.X.1906; 1 © Pretoria, 17.IX.1906, slide 11230-BM

(BM).

d' genitalia as shown in Fig. 24.

Q genitalia as shown in Fig. 27.

The material examined contains all type-specimens and moreover 2 & from Kenya

and 1 g' from South Africa, Natal.

Culladiella subsinuimargo spec. nov.

Type-locality: Western Sudan, Darfur, Jebel Murra.

Holotype g': ‘W. Darfur, Jebel Murra, Kiliing, 7.000 ft. 8.V.1932. Miss. E. Steele”,

slide 11290-BM (BM).

Paratypes 5 g', same locality as holotype (BM, SB).

Externally similar to C. sinzimargo (Hmps.).

3 genitalia (Fig. 25), compared with those in sinzimargo. Tegumen without lobes;

pars basalis more strongly tapering apicad; pseudosaccus smaller; juxta without incision.

Culladiella generosa (Meyrick) comb. nov.

Crambus generosus Meyrick, 1936, Exot. Microlep. 5: 19 (type-locality: Congo, Elisabethville).

Lectotype & (present designation): ‘Musée de Congo, Elisabethville, 24.X.1934,

Ch. Seydel; M 4665; R. det. G. 3152; Type C. generosus’ (TM).

Paralectotypes: 4 2 Elisabethville (Lubumbash), X.1934 (TM); 2 9 Elisabethville,

one with abdomen missing (BM).

Externally similar to both preceding species.

d' genitalia (Fig. 28). Tegumen without lobes; pars basalis shorter than in the two

preceding species; juxta without incision.

Q genitalia (Fig. 48). Atrium bursae with Dep sclerite, ductus bursae distinctly

swollen before corpus bursae.

Caffrocrambus Bleszynski

Caffrocrambus Bleszynski, 1961, Bull. ent. Pol. 31: 200. Type-species: Crambus dichotomellus

Hampson, 1919, South Africa, by original designation.

Originally, this genus contained three species, all characterized by a whitish, longitudi-

nal stripe in the forewing. Several other African species belong to Caffrocrambus. Similar

to Agriphila Hbn. or Catoptria Hbn., this genus contains species with or without a

longitudinal stripe in the forewing.

14 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

One species, C. sordidellus Marion, tentatively transferred from Culladia Moore, has

the vein m, in the forewing and m, in the hindwing absent, which is atypical of Caffro-

crambus.

Fig. 17—20. Male genitalia. 17, Eschata rembrandti sp.n., holotype, India, Nilghiris; 18, E. aida sp.n.,

holotype, India, Bengal; 19, E. rococo sp.n., holotype, India, Khasis; 20, Calamatropha malgasella

sp.n., Madagascar

Caffrocrambus undilineatus (Hampson) comb. nov.

Crambus undilineatus Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 280 (type-locality: South

Africa, Transvaal).

Holotype 8: “E. Transvaal, White River, 2.XII.1909, M. T. Cooke 1910—66;

Crambus undilineatus type Q Hmpsn.”, slide 5505-BM (BM).

The species was based on 8 specimens. I have found only 2 & paratypes (from

Pretoria) in the collection of the British Museum. I was unable to locate the paratypes

from Kenya, Eb Urru (1 8), Transvaal, Pretoria (1 Z and 2 9) and South Africa,

Brak Kloof (1 &').

d' genitalia (Fig. 29). Pars basalis a slight, broad projection; one cornutus; juxta fused

with heavily sclerotized, hairy fultura superior.

9 genitalia as shown in Fig. 30.

I have associated with the holotype two females from Rhodesia, Mashonaland, which

seem to be conspecific.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 15

Externally, C. undilineatus is similar to C. decolorellus. The latter is known only from

female specimens. The differences in the female genitalia between the two species are

slight; perhaps they are synonyms.

Caffrocrambus decolorellus (Walker) comb. nov.

Crambus decolorellus Walker, 1863, List Spec. lep. Ins. B.M. 27: 164 (type-locality: South Africa,

Cape Colony).

Pediasia decolorella: Bleszynski, 1962, Bull. ent. Pol. 37: 19.

Holotype 9 : “1742; C.B.S.; Type; Crambus decolorellus Walker”, slide 4433-BM

(BM).

Based on one 9 (Fig. 47). The fold surrounding atrium bursae is less notched than

in C. undilineatus.

The material examined contains the holotype and two other females from South Africa.

3 unknown.

Caffrocrambus decolorelloides spec. nov.

Type-locality: Kenya, Nairobi.

Holotype g': “Kenya Colony, Nairobi, Scott. Agr. Lab. VI.1926. At light. T. J. An-

derson’’, slide 11295-BM (BM).

Paratypes: 1 oi Kenya, Nairobi, slide 5827-SB (SB); 1 9 Kenya, Nairobi, slide

11320-BM (BM).

Externally similar to C. decolorellus.

d' genitalia (Fig. 33), compared with those of zndilineatus. Cucullus more heavily

sclerotized, pointed; saccus much longer; pars basalis reduced, cornuti smaller.

Q genitalia (Fig. 46). Atrium bursae tubular, with ventral margin projected; heavily

sclerotized fold surrounding ostium bursae (typical of the two preceding species) absent.

Caffrocrambus ochreus spec. nov.

Type-locality: Rhodesia, Mashonaland, Salisbury.

Holotype G': ‘Salisbury, Mashonaland, 24.1.98, G. A. K. Marshall, 98—62”; slide

11291-BM (BM).

Paratypes: 1 & Mashonaland, Salisbury, 1.1905 (G. A. K. Marshall), slide 7723-BM

(BM); 1 & Mashonaland (H. B. Dobbie) (BM); 1 & Kenya, Athiya Mave, 17.IV.

1899 (C. S. Betton), slide 11292-BM (BM); 1 8 Kenya, Nairobi, IV.1920, slide 5821-

SB (SB); 3 ® Kenya, Nairobi, 21. and 24.IV.1916 (W. A. Lamborn), slides 7715-BM,

11293-BM and 5476-SB (BM and SB); 1 g° Kenya, Kilimandjaro, slide 11294-BM

(BM); 1 & Kenya, Pori, Landjoro, III.1912 (Alluaud & Jeannel), slide 5437-SB (PM).

Externally similar to C. decolorellus and undilineatus, but with forewing bright och-

reous yellow.

d genitalia (Fig. 31), compared with those in C. undilineatus. Pars basalis weaker;

fultura superior membraneous, without hairs; aedeagus broader and longer, with a patch

of numerous cornuti.

Q genitalia (Fig. 32). Atrium bursae funnel-shaped, without notch, weakly fused with

eighth segment; ductus bursae swollen behind atrium bursae.

16 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Fig. 21—25. Male and female genitalia. 21, Pseudocatharylla berberichi sp.n., & paratype, Madagas-

car; 22, the same, 9 paratype, Madagascar; 23, Sebrus amandus sp.n., & holotype, Madagascar;

24, Culladiella sinuimargo (Hmps.), & paralectotype, Transvaal; 25, Culladiella subsinuimargo sp.n.,

& holotype, West Sudan

Caffrocrambus sordidellus (Marion) comb. nov.

Culladia sordidella Marion, 1957, Bull. IFAN (A) 19: 1210, pl. 1, fig. 11 (type-locality: Daho-

mey).

Holotype 2: ““Koutiacou Atakora 600 m, 22.VI.30; IFAN 1950, Dahomey, 22.VI.

A. Villiers”, slide 3652-Viette (MP).

Forewing brown; discal dot distinct; transverse lines indistinct; in forewing m, absent;

in hindwing m, absent (atypical of Caffrocrambus).

Q genitalia (Fig. 34). Atrium bursae surrounded by a heavily sclerotized fold with

a deep incision.

d unknown.

Caffrocrambus leucofascialis (Janse) comb. nov.

Crambus lencofascialis Janse, 1922, Trans. ent. Soc. Lond. 1922: 2 (type-locality: South Africa,

Transvaal, Pretoria).

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 17

Holotype © : Pretoria, 13.1.1915 (Transvaal Museum).

Forewing with a distinct, longitudinal white stripe. I have had no opportunity to

examine the type of this species. The species was based on several females taken in

Pretoria and Warmberg. The genitalia of one examined male from South Africa proved

that leucofascialis belongs to Caffrocrambus.

Conocramboides gen. nov.

Type-species: Crambus seychellellus Fletcher.

Ocellus fully developed. Chaetosemata moderate. Face rounded, not protruding forward

beyond eye. Antenna in male serrate. Wing venation similar to Crambus F. In forewing

r, free. Forewing with one transverse line; apex rounded, termen not incised. Frenulum

in female double.

d genitalia (Fig. 35). Uncus and gnathos long and slender; pars basalis absent;

pseudosaccus present; saccus absent; vinculum constricted in middle; one cornutus.

Fig. 26—30. Male and female genitalia. 26, Sebrus amandus sp.n., 9 paratype, Madagascar; 27, Cul-

ladiella sinuimargo (Hmps.), 9 paralectotype, Transvaal; 28, C. generosa (Meyr.), &, Congo;

29, Caffrocrambus undilineatus (Hmps.), &, Transvaal; 30, the same, 2, Rhodesia

18 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Q genitalia (Fig. 36). Similar to those in Pediasia, but with one large signum.

Conocramboides is erected for one species, Crambus seychellellus from the Seychelle

Is. and Mauritius. It is closely related to Conocrambus, which has, however, a strong pars

basalis with two signa.

Conocramboides seychellellus (Fletcher) comb. nov.

Crambus seychellellus Fletcher, 1910, Trans. Linn. Soc. Lond. 13: 297, Pl. 17, Fig. 4 (type-

locality: Seychelle Is., Mahe). |

Lectotype 4 (present designation) : “Seychelles, Mahe 25.X.1905. T. B. Fletcher 1909-

288”, slide 3531-BM (BM).

Crambus emmerezellus J. de Joannis, 1915, Ann. Soc. ent. Fr. 84: 13, PI. 1, Fig. 8 (type-locality:

Mauritius).

Lectotype g' (present designation): “Ile Maurice Curepipe Carie Janv. 1905”, slide

3049-Viette (PM).

Microcrambon gen. nov.

Type-species: Crambus paphiellus Guenée.

Ocellus well developed. Chaetosemata moderate. Face rounded, not produced. Male

antenna serrate. Forewing silvery white with pattern reduced. Female frenulum double.

d' genitalia (Fig. 37). Uncus and gnathos similar to Microcrambus. Pars basalis a

long, finger-shaped process; pseudosaccus large; saccus absent; aedeagus with a long,

sigmoid cornutus.

Q genitalia (Fig. 38). Similar to Pedzasza.

This genus is described for one species, Crambus paphiellus Guenée, from Reunion,

the Seychelles Is. and Madagascar. It resembles externally and in genitalia some species

of Microcrambus Blesz., which is distributed in South and North America. The large

pseudosaccus and rather different armature of the vinculum separate Microcrambon from

Microcrambus.

Microcrambon paphiellum (Guenée) comb. nov.

Crambus papbiellus Guenée, 1863, in Maillard: Notes sur l’Ile Réunion, Annexe G, Lepidoptera:

7 (type-locality: Reunion).

Crambus auronivellus Fryer, 1912, Trans. Linn. Soc. Lond. 1912: 22, PI. 1, Fig. 19 (type-locality:

Seychelles Is., Silhouette). Syn. nov.

Neotype & (present designation) : “Crambus paphiellus Guenée, g'; La Reunion Forêt

de Bélowve, 26.1.1955 P. Viette; Museum Paris Mission franco-mauritienne I/II 1955”

(PM).

Lectotype 9 (present designation) : “Silhouette, Seychelles Islands, Percy Sladen Trust

Expedition 1933-170", slide 7790-BM (BM).

The specimens from the Seychelles Is. are smaller than those from Reunion.

Charltona ariadna spec. nov.

Type-locality: Madagascar, Tananarive.

Holotype d' : “Tananarive Tsimbazaza 3.XI1.1954, P. Viette”, slide 4164-SB (MHNP).

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 19

Fig. 31—34. Male and female genitalia. 31, Caffrocrambus ochreus sp.n., & paratype, Rhodesia;

32, the same, @ paratype, Kenya; 33, C. decolorelloides sp.n., & holotype, Kenya; 34, C. sor-

didellus (Marion), 9 holotype, Dahomey

20 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Paratypes: 15 g' ®, Madagascar, Tananarive and Manisana near Tananarive, slides

4165-SB 9 and 7148-BM 9 (PM, BM and SB).

Ocellus present. Face produced forward with small corneous point (slightly variable).

Length of forewing 16.0—20.0 mm; ground-colour brown; an ill-defined, light basal

stripe diffusing in middle of wing.

d genitalia (Fig. 39). Uncus broad basally with side projections; one long cornutus.

Q genitalia (Fig. 40). Ductus bursae longitudinally wrinkled, short, swollen at mouth

of corpus bursae; no signum. |

Ch. ariadna is somewhat similar to albidalis Hmps., which is larger, has darker fore-

wing, shorter aedeagus and longer cornutus.

Aurotalis gen. nov.

Type-species: Aurotalis dionisa spec. nov.

Ocellus well developed. Face rounded. Labial palpus very long and slender. Male

antenna pectinate. Female frenulum single. Wing venation similar to Conotalis Hmps.

Forewing narrower than in Conotalis, with two transverse lines and golden brown and

yellowish longitudinal lines.

d genitalia (Fig. 41). Valva broad, without pars basalis; saccus and pseudosaccus

present.

Q genitalia (Fig. 42). Resembling those in Conotalis, but less elongate.

This genus is erected for two species, A. dionisa spec. nov. and A. nigroradians

(Hmps.). It differs from Conotalis by the pectinate male antenna, different forewing

pattern, more slender forewing, longer labial palpus and less elongate valva. The detailed

comparison of this genus, Conotalis and allied genera will be published in one of the

forthcoming papers by the present author.

Distribution: South Africa; Angola.

Aurotalis dionisa spec. nov.

Type-locality: Angola, Kuelei Pass.

Holotype g': “Museum Paris, Mission Rohan-Chabot, Angola, 1912-13; Passage du

Kuelei, 7.11I.1913”, slide 2853-SB (PM).

Paratypes: 1 & 4 9 Angola, Capelongo and Dongo, 19.0—20.X11.1912, one, slide

6238-SB (PM and SB); 1 9 Angola, Pungo Andongo (A. v. Homeyer), slide 11281-

BM(BM).

Labial palpus five times as long as diameter of eye. Male antenna distinctly pectinate,

female antenna serrate. Length of forewing 9.5—11.0 mm; ground-colour whitish; two

ochreous transverse lines, veins delineated with brown; fringe glossy golden. Hindwing

whitish.

d'genitalia (Fig. 41). Uncus curved, short, and stout; gnathos elbowed; cucullus

produced; sacculus a narrow, long thickening; aedeagus long, tapering caudad, sigmoid.

Q genitalia (Fig. 42). Atrium bursae heavily sclerotized, cup-shaped; no signum.

The species is very different from A. nigrisguamalis (Hmps.) comb. nov., from South

Africa, which is much larger and has very different genitalia (di-branched uncus, bilobed

atrium bursae).

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 21

Prionapteryx carmensita spec. nov.

Type-locality: Kenya, Dandu.

Holotype g': “Kenya Dandu, March 1952. Lat. N 3° 25’ Long. E 39° 54’, E. H. M.

Clifford, B.M. 1952-178”, slide 7593-BM (BM).

Paratypes: 3 g' Kenya, Dandu, III.1952 (BM and SB); 1 g Kenya, Mtito Andei,

X.1951, (E. Pinhey), slide 6253 (Condon Museum, Nairobi); 1 4 Kenya, Voi, 1II.1915

(Alluaud & Jeannel), slide 6230-SB (PM).

Male antenna bipectinate. Labial palpus one and half times as long as diameter of eye.

Face strongly produced, with two corneous points. Length of forewing 9.5—10.5 mm;

r, stalked with r4; m, on a long stalk with mg, except in the paratype from Kenya, Voi,

which has m, on a short stalk; ground-colour brown red; three transverse lines; discal

dot white, distinct. Hindwing with mg present.

d genitalia (Fig. 43). Uncus with two side lamellae; gnathos with broad, truncate

apex; basal process of valva dentate; in the paratype from Kenya, Voi, the gnathos has

different shape (Fig. 43 A).

@ unknown.

The species is very distinct from its allies by reddish ground-colour of the forewing.

Loxophantis pretoriella spec. nov.

Type-locality: South Africa, Pretoria.

Holotype J': “Pretoria, 9.1.13, A. J. T. Janse; 1919-17”, slide 7436-BM (BM).

Paratypes: 3 g' 3 9,1, II and XII.1911—1913 (A. J. T. Janse), one g', slide 5547-

SB (BM and SB), 1 9 Rhodesia, Sawmills, 4.11.1918 (A. J. T. Janse) (BM).

Male antenna bipectinate. Face strongly conical with corneous point and ventral ridge,

slightly variable in shape. Labial palpus 3 (g') to 3.5 (9) times as long as diameter

of eye. Length of forewing 10.0—11.0 mm; r, and ry free, r- stalked with r,, mo free

from cell; termen not incised; ground-colour dull brown with slight olive hue; subterminal

line white, dentate; median line ill defined or reduced; discal dot white, distinct; costa

edged with white; fringe brown, interrupted several times by white bars.

d' genitalia (Fig. 44). Uncus broad, expanding caudad, truncate; gnathos, a narrow

ring, without a point; basal process of valva narrow, dentate; costal part of valva slightly

more heavily sclerotized than the remainder of the valva; juxta without incision; no

cornuti.

Q genitalia (Fig. 45). Papillae anales triangular, small, with very short hairs; atrium

bursae not demarcated from ductus bursae; the latter very narrow, lightly sclerotized

throughout; no signum.

Judging by the genitalia, this species is close to L. triplecta Meyrick, from Central

Africa, which has, however, incised juxta, differently shaped uncus and broader basal

process of the valva. L. triplecta is smaller than L. pretoriella and has different coloration

and forewing pattern. i

Loxophantis Meyr., 1936, Exot. Microlep. 4: 570, was erected for one species, triplecta

Meyr., Lc. In 1936 (Exot. Microlep. 5: 21), Meyrick described another species as Loxo-

phantis diaplecta, from Ruanda. However, diaplecta is referable to Prionapteryx Steph.

Prionapteryx diaplecta (Meyrick) comb. nov.

Holotypes of both friplecta and diaplecta, males, are in Musée de l’Afrique Centrale,

22 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Fig. 35—39. Male and female genitalia. 35, Conocramboides seychellellus (Fletcher), &, Mauritius;

36, the same, 9, Mauritius; 37, Microcrambon paphiellum (Guenée), &, Mauritius; 38, the same,

?, Reunion; 39, Charlions ariadna sp.n., & paratype, Madagascar

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 23

Tervuren. One male paratype of diaplecta is preserved in the collection of the British

Museum.

CHANGES IN THE TAXONOMY OF SOME CRAMBINAE

Microchilo fulvizonellus (Hampson) comb. nov.

Platytes fulvizonella Hampson, 1896, Moths of India, 4: 21 (India, Khasis).

Argyria trizona Meyrick, 1931, Exot. Microlep. 4: 114. Syn. nov. (India, Khasis).

Classeya interstriatella (Hampson ) comb. nov.

Platytes interstriatellus Hampson, 1896, Proc. zool. Soc. Lond. 1895: 945 (Punjab).

Charltoniada apicella (Hampson) comb. nov.

Platytes apicella Hampson, 1896, Moths of India, 4: 22 (India, Khasis).

Charltoniada acrocapna (Turner) comb. nov.

Microtalis acrocapna Turner, 1911, Ann. Queensland Mus. 10: 116 (North Australia, Port

Darwin).

Crambus apicenotatus Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 287 (Formosa). Syn. nov.

Chartoniada difficilis Strand, 1919, Ent. Ztg. Stettin, 79: (Formosa). Syn. nov.

Diatraea decorata J. de Joannis, 1930, Ann. Soc. ent. Fr. 98: 601, Pl. 4, Fig. 2 (Tonkin).

Syn. nov.

Vaxi jonesella (Dyar) comb. nov.

Argyria jonesella Dyar, 1913, Insec. Inscit. menstr. 1: 114 (Brazil, Parana).

Pseudocatharylla xantholeuca (Meyrick) comb. nov.

Argyria xantholeuca Meyrick, 1933, Exot. Microlep. 4: 445 (Central Africa).

Pseudocatharylla mikengella Bleszynski

Pseudocatharylla mikengella Bleszynski, 1964, Acta zool. cracov. 9: 722, Fig. 42 (Angola).

Psendocatharylla submikengella Bleszynski, 1964, l.c., Fig. 43 (Angola). Syn. nov.

Pseudocatharylla angolica Bleszynski

Pseudocatharylla angolica Bleszynski, 1964, Acta zool. cracov. 9: 716, Fig. 41 (Angola).

Psendocatharylla antiopa Bleszynski, 1964, Acta zool. cracov. 9: 729, Fig. 60 (South Africa).

Syn. nov.

Calamotropha baibarella (Shibuya)

Crambus baibarellus Shibuya, 1928, J. Fac. Agric. Sapporo, 22: 48, Pl. 4, Fig. 3 (Formosa).

Calamotropha sattleri Bleszynski, 1961, Acta zool. cracov. 6: 192, Pl. 29, Fig. 40, Pl. 50, Fig. 127

(Formosa). Syn. nov.

Calamotropha haplora (Turner) comb. nov.

Crambus haplorus Turner, 1911, Ann. Queensland Mus. 10: 110 (North Australia, Port Darwin).

Calamotropha toxophora (J. de Joannis) comb. nov.

Crambus toxophorus J. de Joannis, 1922, Bull. Soc. lép. Genéve, 5: 182 (Mozambique).

Conocrambus ammoploceus (Turner) comb. nov.

Crambus ammoploceus Turner, 1922, Proc. R. Soc. Vict. 35: 45 (Queensland).

Fissicrambus orion Bleszynski

Fissicrambus orion Bleszynski, 1963, Acta zool. cracov. 8: 160, Fig. 37 (French Guiana).

Fissicrambus amandus Bleszynski, 1963, l.c.: 162, Fig. 46 (Colombia).

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE,

DEEL 113, AFL. 1, 1970

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 48 25

Supercrambus albiradialis (Hampson)

Crambus albiradialis Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 442 Brazil, Rio de Janeiro).

Crambus dukinfieldiellus Schaus, 1922, Proc. ent. Soc. Wash. 24: 131 (Brazil, Parana). Syn. nov.

Pediasia ematheudella (J. de Joannis) comb. nov.

Crambus ematheudellus J. de Joannis, 1922, Bull. Soc. lep. Genève, 5: 192 (Mozambique).

Pediasia marionella Bleszynski, 1963, Acta zool. cracov. 8: 174, Fig. 58, 61 (Madagascar).

Syn. nov.

Fig. 46—48. Female genitalia. 46, Caffrocrambus decolloreides sp.n., 2, paratype, Kenya; 47, C. deco-

lorellus Walk., ® type; 48, Culladiella generosa (Meyr.), ©, lectoparatype, Elisabethville

Fig. 40—45. Male and female genitalia. 40, Charltona ariadna & paratype, Madagascar; 41, Auro-

talis dionisa sp.n., & holotype, Angola; 42, the same, © paratype, Angola; 43, Prionapteryx carmen-

sita sp.n., & holotype, Kenya; 43 A, the same, & paratype, Kenya, (gnathos); 44, Loxophantis

pretoriella sp.n., & holotype, Transvaal; 45, the same © paratype, Transvaal

26 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Pediasia nephelosticta (J. de Joannis) comb. nov.

Crambus nephelostictus J. de Joannis, 1922, Bull. Soc. lép. Genève, 5: 191 (Mozambique).

Pediasia melanerges (Hampson) comb. nov.

Crambus melanerges Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 281 (Uganda).

Talis Guenée

Talis Guenée, 1845, Ann. Soc. ent. Fr. (2) 3: 324 (type-species: Tinea quercella Denis & Schiffer-

müller, by monotypy).

Drasa Kapur, 1950, Trans. ent. Soc. Lond. 101: 409 (type-species: Diatraea cashmirensis Hampson,

by monotypy). Syn. nov.

Talis wockei Filipjev

Talis wockei Filipjev, 1929, Ann. Mus. zool. Acad. Sci. Russ. 30: 2, Pl. 1, Fig. 1, Pl. 2a, Fig. i

(South Siberia).

Talis kansualis Caradja, 1935, Ark. Zool. 27 A (8): 5 (China, Kansu). Syn. nov.

Mesolia microdontalis (Hampson) comb. nov.

Prionopteryx (sic) microdontalis Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 4:66 (West Africa).

Charltona albimixtalis Hampson

Charltona albimixtalis Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 4: 306 (West Africa).

Charltona villiersi Marion, 1957, Bull. IFAN, 19 (A): 1210, Pl. 1, Fig. 12 (Dahomey). Syn. nov.

Prionotalis africanella (Strand) comb. nov.

Talis africanellus Strand, 1909, Ent. Runsch. 26: 115 (Tanzania).

SPECIES DESCRIBED IN CRAMBINAE BUT REFERABLE TO OTHER SUBFAMILIES OF

PYRALIDAE

Argyria holocrassa Meytick, 1902, Ent. mon. Mag. 38: 176 (Aden) = Noorda blitealis

(Walker), Odontiinae. Syn. nov.

Argyria leucopsumis Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 455 (India) is

referable to Odontiinae, Odontia Dup., Comb. nov.

Argyria strophaea Meyrick, 1905, Trans. ent. Soc. Lond. 1905: 226 (New Zealand),

is referable to Pyraustinae, ? Mefasia Guenée. Comb. nov.

Crambus venalbellus J. de Joannis, 1922, Bull. Soc. lep. Geneve, 5: 192 (Mozambique),

is referable to Phycitinae, ? Phycita Curt. Comb. nov.

Eromene pavonialis Hampson, 1896, Proc. zool. Soc. Lond. 1895: 269, Pl. 10, Fig. 28

(Aden), is referable to Cybalomiinae, Stzphrometasia Zerny. Comb. nov.

Platytes biangularis Turner, 1942, Proc. R. Soc. Queensland, 53: 82 (Queensland),

is referable to Galleriinae, Galleristhena Hmps. Comb. nov.

Platytes contempta Turner, 1927, Pap. & Proc. R. Soc. Tasm. 1926: 120 (Tasmania),

is referable to Phycitinae, ? Phycita Curt. Comb. nov.

Platytes idioptila Turner, 1915, Proc. R. Soc. Queensland, 27: 30 (New South Wales),

is referable to Galleriinae, Galleristhena Hmps. Comb. nov.

Platytes erythroneura Turner, 1937, Proc. R. Soc. Queensland, 48: 66 (South Australia),

is referable to Scopariinae, ? Eclipsioides. Comb. nov.

Platytes oxycampyla Turner, 1937, Proc. R. Soc. Queensland, 48: 66 (Australia, Vic-

toria), is referable to Scopariinae, ? Scoparia Curt. Comb. nov.

Platytes pediopola Turner, 1937, Proc. R. Soc. Queensland, 48: 66 (Queensland), is

referable to Scopariinae, Eclipsioides Meyr. Comb. nov.

A REVISION OF THE ORIENTAL SPECIES OF THE GENUS

ANCYLOLOMIA HUBNER

(STUDIES ON THE CRAMBINAE, LEPIDOPTERA,

PYRALIDAE, PART 49)

STANISLAW BLESZYNSKI +

ABSTRACT

Eighteen species of Ancylolomia Hbn. from the Oriental Region are diagnosed and their genitalia

illustrated. Seven species and two subspecies are described as new; two species are put into synonymy.

LIST OF ABBREVIATIONS

BM — British Museum (Natural History), London

CM — Carnegie Museum, Pittsburg, Pennsylvania, U.S.A.

CU — Cornell University, Ithaca, New York, U.S.A.

SM — Museum fiir Naturkunde, Stuttgart

LM — Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden

VM — Naturhistorisches Museum, Vienna

SB — Stanislaw Bleszynski

slide — genitalia slide

The Oriental Region is the second largest centre of the distribution of the genus

Ancylolomia Hb., next to the Ethiopian Region. The Oriental Region is inhabited by

at least 18 Ancylolomia species, while about 30 species are known from the Ethiopian

Region. Moreover, about 15 undescribed Ancylolomia species from the Ethiopian Region

are known to me. Sixteen species are known from the Palaearctic Region, but one of these,

A. minutella Turati, is probably synonymous with tentaculella Hb., or pectinatella Z.

One species, A. rotaxella Blesz., is known from one male, labelled “China”, and perhaps

comes from the Oriental part of China. A. locupletella Kollar, indica Felder, and bitubi-

rosella are distributed in the eastern peripherie of the Palaearctic Region, and are Orien-

tal elements in this area. A. japonica Z. is also common to both Palaearctic and Oriental

Regions, but it is rather widely distributed in the eastern part of the former.

In addition to the eighteen Oriental Ancylolomia species diagnosed here, two

undescribed species are known to me by female specimens, which is unsufficient for a

description of almost any of the Ancylolomia species. One of these, from China, Prov.

Chekiang, belongs to the inornata group, and the other, from Celebes, seems to be

related to the indica group.

The Australian Region is inhabited by one species, A. westwoodi, occurring in Northern

Territories and Queensland.

28 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

No species of Ancylolomia are known from the New World or the Pacific Islands.

The Oriental Ancylolomia, like the Ethiopian ones, can be divided into three main

groups:

1. A. inornata group.

This group is characterized by the presence of a very long and thin cornutus; the costa

of the valva often with a finger-shaped projection. The specific differences in this group

are often very slight, particularly the females offer very slight diagnostic characters.

The male antennae are pectinate or lamellate. The zzornata group is represented in the

Oriental Region by five species, i.e. A. chrysographella, saundersiella, arabella, unifor-

mella, and dives. It is important to note that most species of Ancylolomia from the

Ethiopian Region belong to the inornata group. The Oriental species of this group

inhabit only the western part of the Oriental Region (except for one undescribed species

from China).

2. A. indica group.

The indica group is characterized by the absence of a cornutus; aedeagus in most cases

tapering and inflated caudally; the uncus bears in many species a pair of distinct thorns;

the costa shows no finger-shaped process. The females often offer good diagnostic

characters. The male antennae are lamellate. The Oriental species of this group are:

A. indica, bitubirosella, orchidea, laverna, felderella, agraphella, taprobanensis, intricata,

cervicella, japonica, and likiangella. The latter can also be considered as a Palaearctic

species, since it is distributed in China, North Yunnan. This group is spread virtually

throughout the Oriental Region. Of the Ethiopian species, only one, melanella Hmps.,

belongs to the indica group. This group is the major component of the Oriental group

of Ancylolomia.

3. A. locupletella group.

This group is characterized by the absence of a cornutus, the lack of the process of

the costa of the valva, and the large uncus and gnathos. The female genitalia often have

peculiar sclerites in the atrium bursae. The species of this group offer rather slight

specific characters. The male antennae are lamellate or pectinate. Only two species,

namely A. locupletella and argentata, are known from the Oriental Region. The Palae-

arctic Region is inhabited by only one species of this group, A. micropalpella, known

from Near East and Iran; moreover, A. locupletella occurs in the transitional areas

between the Palaearctic and Oriental Regions. Only few species are distributed in the

Ethiopian Region. This group is the smallest within the genus Arcylolomia.

Ancylolomia chrysographella (Kollar)

Chilo chrysographellus Kollar, 1844, Hüg. Kaschm. 4: 494 (type-locality: Himalaya, Massuri).

Lectotype 9 (present designation): “Hügel.” (VM).

Jartheza responsella Walker, 1863, List Spec. lep. Ins. B.M. 27: 184 (type-locality: North India).

Holotype &: “43/50; Type; W.W.S.”, abdomen missing (BM). Syn. nov.

Jartheza xylinella Walker, 1863, List Spec. lep. Ins. B.M. 27: 184 (type-locality: Nepal). Holo-

type & (not @ as stated in the original description): “N. India; 48/13”, abdomen missing (BM).

Syn. nov.

Ancylolomia basistriga Moore, 1886, Lep. Ceyl. 3: 382, Pl. 184, Fig. 1 (type-locality: Ceylon,

Neuera). Lectotype & (present designation): “Ceylon; Neuera, 21.5.85; Moore Coll. 94-106,

Ancylolomia basistriga type Moore”, slide 13032-BM (BM). Syn. nov.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 49

umesjag ‘erpu] odMopaTered ‘soap “ ‘prey, ‘erqery ‘dojo rege ‘€ Serpur opsiopunvs ‘7

“MOUW ‘erpur “(2//2415519 Jo 244303991) vagdo4doskugs ‘1 vruogopksup jo erjeyruss JEN 5-1 SH

30 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Jantheza cassimella Swinhoe, 1886, Proc. zool. Soc. Lond. 1886: 461, Pl. 41, Fig. 4, 6 (type-

locality: India, Mhow). Lectotype & (present designation): “Mhow, 88—184. Jartheza cassimella

Swinhoe 4 type”, slide 6075-BM (BM). Syn. nov.

Ancylolomia bassistriga: Bleszynski & Collins, 1962, Acta zool. cracov. 7: 207 (misspelling of

basistriga).

Male antenna pectinate. Length of forewing 14.0—22.0 mm; ground-colour chocolate

brown; a light brown basal, longitudinal stripe from wing-base, diffusing beyond middle

of wing; several metallic silvery, longitudinal streaks; subterminal line furnished with

silvery scales. Hindwing brown.

d genitalia (Fig. 1). Costa of valva with short finger-shaped process.

Q genitalia (Fig. 5). Atrium bursae flat, simple.

Distribution: India; Ceylon.

Discussion. This species has long caused great confusion. It has been considered to

be distributed from Japan, thruogh South Asia and Africa. All records of A. chryso-

graphella from Japan, Formosa, and, in part from China, are referable to A. japonica,

and those from Southern Asia and Africa, to several other species.

A. chrysographella is very variable in size, colour, and maculation. The type-specimens

of responsella, xylinella, and cassimella are nothing but small specimens of chrysographella

sometimes with more contrast in the pattern of the forewing.

Material examined. Lectotype and 3 @ paralectotypes of A. chrysographella (VM

and SB); holotype of A. responsella (data given above); holotype of A. xylinella (data

given above); lectotype and 2 9 paralectotypes of A. basistriga, Ceylon (BM); lectotype

of A. cassimella and 1 9 paralectotype, India, Mhow, slide 13035-BM (BM); 3 9

India, Mhow (BM); 2 © India, Bombay (BM and SB); 1 © Nilghiris (BM); 1 9

India, Belgaum (BM); 7 & 9 Ceylon (BM and SB).

Ancylolomia saundersiella Zeller

Ancylolomia saundersiella Zeller, 1863, Chil. Cramb. Genera et Species: 10 (type-locality: ? India).

Neotype 9 (present designation): “Bombay, Saunders’ coll. 84-68; Jartheza biplagella Moore type;

Ancylolomia saundersiella Zell. type”, slide 13034-BM (BM).

Jartheza biplagella Moore, 1872, Proc. zool. Soc. Lond. 1872: 582, Pl. 34, Fig. 9 (type-locality:

India, Bombay). Lectotype ® (present designation): “Bombay, Saunder’s coll. 84—68; Jartheza

biplagella type; Ancylolomia saundersiella Zell. type”, slide 13034-BM (BM).

Jartheza obstitella Swinhoe, 1885, Proc. zool. Soc. Lond. 1885: 880, Pl. 57, Fig. 3 (type-locality:

India, Poona). Lectotype 9 (present designation): “Poona, 87—28 (1369) 6.83; Jartheza obstitella

type Swinhoe”, slide 13033-BM (BM).

Male antenna pectinate. Length of forewing 11.5—16.0 mm. Ground-colour of fore-

wing straw yellow with a contrasted black and white longitudinal stripe. Silvery streaks

present.

d' genitalia (Fig. 2). Costa with bilobed process.

® genitalia (Fig. 6). Atrium bursae as compared with the corpus bursae, much shorter

than in A. chrysographella; papilla analis without a distinct thickening, which is typical

of chrysographella.

Distribution: India.

Discussion. This species is easily separable from other Ancylolomia in India by the

contrasted maculation of the forewing, pectinate antenna in male, and bilobed costal

process in the male genitalia.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 49 31

Fig. 5—9. Genitalia of Ancylolomia. 5, chrysographella 9, paralectotype of cassimella, India, Mhow;

6, saudersiella 9, lectotype of obstitella, India, Poona; 7, uniformella 2, lectotype, India, Hyderabad;

8, indica 2, India, Bengal; 9, indica 4, Ceylon

32 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

The type of A. biplagella bears a label written by Hampson: “Ancylolomia saunder-

siella Zell. type”. However, Zeller did not record Bombay as the type-locality of saunder-

siella. To straighten out the problem, I select a neotype of saundersiella using the lectotype

of biplagella.

Material examined. Neotype of saundersiella (lectotype of biplagella), data given

above; lectotype of obstitella, data given above; 2 & 5 9, India (BM and SB).

Ancylolomia arabella Bleszynski

Ancylolomia arabella Bleszynski, 1965, Microlep. Pal. 1: 418, PI. 29, Fig. 337; PI. 79, Fig. 337

(4 genitalia) (type-locality: Arabia, Taif). Holotype 4: “Arabia, Taif. 4.VIII.1934. H. St. J. B.

Philby. B.M. 1934517”, slide 7387-BM (BM).

Externally, rather similar to A. indica and allies. Antenna lamellate. The unique known

specimen has labial palpi damaged. Length of forewing 10.5 mm.

d genitalia (Fig. 3). Costa without process; gnathos very large, somewhat similar to

that in A. dives.

Distribution: Arabia.

Ancylolomia dives Hampson

Ancylolomia dives Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 4: 145 (type-localitv: India, Bel-

gaum). Lectotype 4 (present designation): “Belgaum, Watson Coll. 97—193, June 96; Ancylolomia

dives type & Hmpsn.”, slide 2291-BM (BM).

Male antenna pectinate. Colour and maculation similar to those in A. indica and allies.

Length of forewing 10.0—11.0 mm.

d' genitalia (Fig. 4). Gnathos with much elongate lobes; costa with knob-shaped

process.

Q unknown.

Distribution: India, Madras.

Material examined. Lectotype and 2 & paralectotypes, India, Belgaum, one paralecto-

type slide 7415-BM (BM).

Ancylolomia uniformella Hampson

Ancylolomia uniformella Hampson, 1896, Proc. zool. Soc. Lond. 1895: 967 (type-locality: India,

Sind, Hyderabad). Lectotype ® (present designation): “688 ® Hydrabad, Sind 4.86; Moore coll.

94—106; Ancylolomia uniformella type 2 Hmpsn.”, slide 2439-BM (BM).

9. Length of forewing 16.5 mm; ground-colour unicolorous light brown; no silvery

scales.

9 genitalia (Fig. 7). Atrium bursae longer than half the length of ductus bursae plus

corpus bursae, inflated as in other species of chrysographella group; papilla analis sub-

triangular with long apophysis.

d unknown.

Distribution: India, Sind.

Discussion. This species, to the best of my knowledge, is known from the unique type:

specimen. It was described from an unspecified number of specimens.

Material examined. Lectotype, data given above.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 49 33

Ancylolomia indica Felder & Rogenhofer

Ancylolomia indica Felder & Rogenhofer, 1874, Reise Fregate Novara, Pl. 137, Fig. 19 (type-

locality: India, Calcutta). Lectotype 4 (present designation): “Novara CXXXVIL19. Ancylolomia

indica m. Calcutta 6; 146; Ancylolomia capensis v. affinis”, abdomen missing (BM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 8.0—15.5 mm. Ground-colour of fore-

wing light brown; basal stripe very indistinct; silvery streaks indistinct.

3 genitalia (Fig. 9). Uncus with a pair of strong spines on dorsum; costa without

process; saccus rounded; aedeagus with apical part inflated and tapering; no cornutus.

2 genitalia (Fig. 8). Papilla analis subovate; two subtriangular, distinct sclerites at

the ostium bursae; atrium bursae not differentiated.

Distribution: India, throughout; West Pakistan; Ceylon; Persian Gulf; Lower Burma;

Thailand; Hainan Island; South China; Java.

Discussion. The male genitalia of this species are rather similar to those in A. itubi-

rosella. The latter has, however, much stronger horns of the uncus, usually shorter and

rather truncate saccus and no rounded, small projections at base of the uncus. The female

genitalia of both species are perfectly distinct from each other, as shown in the figures.

A. indica is externally indistinguishable from A. bitubirosella and other related species.

Material examined. Lectotype, data given above; 3 4 1 ® West Pakistan, Karachi

(BM); 4 G 4 9 Kashmir (BM); 1 & India, Nilghiris (BM); 2 g'° 3 2 India, Oudh

(BM); 1 g' India, Poona (BM); 2 g' India, Moghal Sarai (BM); 1 & India, Kutch

(BM); 5 g' India, Assam, Margherita (CM and SB); 1 4 India, Goorais Valley (BM);

1 g' India, Bengal (BM); 3 © India, Madras (BM); 4 9 India, Cownpore (BM);

4 d 2 @ Ceylon (BM); 2 & Persian Gulf (BM); 3 & Thailand (BM); 2 & 1 9

Lower Burma (BM); 4 £ 2 9 Hainan Island (CU and SB); 2 & China, Tongking

(CU); 2 & Java (LM).

Ancylolomia westwoodi westwoodi Zeller

Ancylolomia westwoodi Zeller, 1863, Chil. Cramb. Genera et Species: 11 (type-locality: Australia,

? Northern Territory). Type-material: lost.

Male antenna lamellate. Externally indistinguishable from A. indica and related

species.

d' genitalia. Similar to those in A. indica, but dorsal thorns of uncus stouter, uncus

without rounded basal projections, saccus rather truncate and shorter.

9 genitalia (Fig. 14). Eighth segment with large, subrounded, wrinkled, ventral plate;

atrium bursae with a weak, bilobed sclerite.

Distribution. The problem of the identity of this species is rather obscure. Zeller, in

his original description cited “Terra van Diemeni” (Tasmania) as the type-locality of

westwoodi. However, in Tasmania Ancylolomia does not occur. On the other hand, in

Northern Australia there is Van Diemen Cape and Van Diemen Gulf. Most likely the

type of A. westwoodi was not clearly labelled and Zeller’s “Terra Van Diemeni” should

be located in some area of Northern Australia. I hereby consider the population from

Northern Australia and Queensland as belonging to A. westwoodi. Snellen, 1901: 305,

cited and illustrated “Ancylolomia westwoodi Z.” from Java, however, this record was

a misidentification of another species, which is described in this paper as A. taprobanen-

sis javae.

Material examined. 1 g* North Australia, Port Darwin (BM); 1 4 3 9 Queensland,

Prince of Wales I., I—II.1939, R. G. Wind coll. (CU and SB).

34 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Fig. 10—17. Genitalia of Ancylolomia. 10, westwoodi

paratype, Philippine Is., Luzon; 12, agraphella &

bitubirosella &, Ceylon; 11, orchidea &,

, Central Timor; 13, westwoodi bitubirosella OF

Ceylon; 14, westwoodi westwoodi 2, paratype, North Queensland, Prince of Wales I.; 15, orchidea

?, paratype, Philippine Is., Luzon; 16, agraphella 9, lectotype, Timor, Oinannisa; 17, laverra &,

holotype, Upper Burma, Mandalay

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 49 35

Ancylolomia westwoodi bitubirosella Amstel, status nov.

Ancylolomia bitubirosella Amsel, 1959, Stuttg. Beitr. Naturk. 28: 11, Fig. 2 (& antenna), Pl. 1,

Fig. 1 (adult), Pl. 3, Fig. 4 (4 genitalia) (type-locality: Iran, Iranshar). Holotype &: “Iran

Belutschistan, Iranshar, 800 m. 11.—18.VII.1954. Richter & Schäufele”, genitalia slide without

number (MNS).

Externally, very similar to the nominate subspecies, except hindwings which are darker.

d' genitalia (Fig. 10). Similar to those in nominate subspecies.

® genitalia (Fig. 13). Bilobed sclerite in atrium bursae very distinct.

Distribution: Afghanistan; Iran; West Pakistan; India; Ceylon; Celebes; Java; Bali;

Malaya; Sumatra.

A. westwoodi bitubirosella is rather variable in size, colour, and genitalia; particularly

the dorsal thorns of the uncus vary in shape and size. It is difficult to decide whether

westwoodi bitubirosella is a subspecies of westwoodi, or a distinct species.

Material examined. Holotype, data given above; 3 & Afghanistan (coll. Amsel); 1 G

West Pakistan, Karachi (BM); 1 2 India, Nilghiris (BM); 2 & 1 9 India, Bombay

(BM); 1 9 India, Moghal Seari (BM); 2 & India, Punjab (BM); 2 G India, Travan-

core (BM); 4 & 1 @ Ceylon (BM and SB); 1 8 Malaya, Kuala Lumpur (BM);

1 g 12 Bali (BM); 3 9 Java (BM); 1 9 Sumatra (BM).

Ancylolomia orchidea spec. nov.

Type-locality: Philippine Islands, Luzon. Holotype g': ‘‘Baguio, Benguet, Luzon,

5000’, 19 April 1912 (A. E. Wileman); Rothschild Bequest, B.M. 1939-I’’, slide 11244-

BM (BM).

Length of forewing 13.0—18.0 mm; similar to A. bitubirosella, perhaps slightly darker

and with stronger olive hue; hindwing grey-brown with white fringes.

d' genitalia (Fig. 11). Valva relatively wider with costa more projected than in

A. bitubirosella; thorns of uncus about twice as long, much stouter with bases very broad;

saccus in some specimens emarginate.

9 genitalia (Fig. 15). Ostium part without bag-shaped sclerites, which are typical of

A. bitubirosella; corpus bursae without heavily sclerotized area; ventral plate of eighth

segment rather differently shaped than in A. bitubirosella, as shown in the figures.

Distribution: Philippine Islands, Luzon.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes 40 G' £, same locality as holo-

type, taken in I, IV, V and VI, slide 5534-SB © (BM and SB); 1 & Luzon, Benguet,

slide 7368-BM (BM); 1 9 Luzon, Rizal, Montalban, 20.1.1914 (A. E. Wileman) (BM);

29 Luzon, Baguio, 5000’ (CM and SB); 3 © Luzon, Baguio, V—VI.1956 (J. G.

Franclemont), slide 5700-SB (CU and SB).

Ancylolomia agraphella Hampson

Ancylolomia agraphella Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 4: 144 (type-locality: Timor,

Oinainisa). Lectotype ® (present designation): “Oinainisa, Nov.-Dec. 1881, W. Doherty; Ancy

lolomia agraphella type © Hmpsn.”, slide 7420-BM (BM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 10.0—12.0 mm. Ground-colour brown;

no silvery streaks; subterminal line marked by row of small dark brown specks; discal dot

present. Hindwing brownish.

36 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

d' genitalia (Fig. 12). Uncus with dorsal pair of thorns as in A. indica; gnathos with

apical part much thinner and longer; valva with apical portion tapering; no costal process;

aedeagus narrower, rather similar to that in A. argentata; no cornutus.

9 genitalia (Fig. 16). Eighth segment without pair of triangular sclerites (typical of

indica), or large wrinkled plate (typical of bitubirosella); atrium bursae slightly

emarginate, broad, well demarcated from corpus bursae.

Distribution: Timor.

Material examined. Lectotype, data given above; 1 9 paralectotype, same data, slide

11243-BM (BM); 1 g° Central Timor (SB).

Ancylolomia laverna spec. nov.

Type-locality: Upper Burma, Mandalay. Holotype g' : “Mandalay, Upper Burma, 13.

IV.1900, Col. Bingham, 1901-157”, slide 7358-BM (BM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 8.5—12.0 mm; in colour and maculation

very similar to A. indica and allies.

d genitalia (Fig. 17). Dorsal thorns of uncus longer than in indica and much closer

to apex of uncus, more arched; base of uncus not projected.

9 genitalia (Fig. 25). Eighth segment without plate or triangular sclerites (typical of

bitubirosella or indica); atrium bursae rather heavily sclerotized; corpus bursae lightly

sclerotized.

Distribution: Upper Burma.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes: 3 £, same locality as holotype,

13.IV and 20.IX.1900 (Bingham), slides 7404-BM and 5686-SB (BM and SB).

Ancylolomia intricata spec. nov.

Type-locality: India, Assam, Shillong. Holotype g': “Assam, Shillong, 8.VIII.1909,

H. M. Parish, 1909-292”, slide 7371-BM (BM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 8.0—12.5 mm; colour and maculation

similar to those in A. indica and allies, but basal light stripe more distinct.

d' genitalia (Fig. 18). Uncus with baso-dorsal knob-shaped, small projection; basal

part of costa distinctly thickened; a large, flap-like, subcostal process; juxta plate subovate

with apex bifurcate; aedeagus slender, tapering apicad; no cornutus.

® genitalia (Fig. 26). Eighth segment with ventral, large, distinctly notched plate,

similar to but much smaller than that in A. taprobanensis; atrium bursae with a pair of

distinct sclerites; papilla analis as in zndzca.

Distribution: India, Assam.

Discussion. This species is easily distinguished by the flap-shaped process of valva and

notched plate in the female genitalia.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes 1 4 Assam, Shillong, IX.1893

(SB); 1 & Assam, VI (W. F. Badgley), slide 7377-BM (BM); 1 8 Assam, Rajaori,

IX.1887 (J. H. Leech) (BM); 1 @ Assam, Dharmsala (BM); 8 J 1 2 Assam,

Margherita, slides 5963-SB, 5964-SB, 5975-SB and 5689-SB (CM and SB).

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 49

erpu] ‘odQered ‘7772974439 ‘TT ‘siseysj ‘erpur ‘soyjeus pue snoun ‘odAyered

‘vuaqruvstigs sisuaurgosdvi ‘OT SuorkaD ‘stsuourgordvt stsuauvgordv1 ‘OT ‘siseyy ‘EIpu] ‘adfj0[oy

‘vyjasapjaf ‘61 ‘wessy ‘vIpur ‘adfo]oy ‘rivorqur ‘ST ‘vewogopksup jo eijewuas oTeN ‘Ie —81 ‘dii

38 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Ancylolomia felderella spec. nov.

Type-locality: India, Khasis. Holotype & : “Khasis, Nat. Coll.”, slide 7351-BM (BM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 11.0—12.0 mm; ground-colour brown;

maculation as in A. indica and allies.

d' genitalia (Fig. 19). Uncus with basal part much swollen; costa without process;

juxta plate with long arms, each of these twice notched; aedeagus as in indica (in the

figure shown in dorso-ventral aspect).

Distribution: India, Khasis and Belgaum.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes: 2 g' India, Belgaum, VIII—

IX.1896 (J. Watson coll.), slides 7400-BM and 7414-BM (BM and SB).

Ancylolomia taprobanensis Zeller

Ancylolomia taprohanensis Zeller, 1863, Chil. Cramb. Genera et Species: 12 (Type-locality:

Ceylon). Holotype &: “Ancylolomia taprobanensis Mon. 12. Ceylon, Dohrn.”, abdomen missing

(BM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 10.5—17.0 mm. Colour and maculation

as in A. indica and allies.

d' genitalia (Fig. 20). Uncus with dorsal subbasal pair of small spines; costa without

process; juxta bilobed; saccus rounded; aedeagus with subapical ventral swelling.

9 genitalia (Fig. 27). Eighth segment with large, deeply notched plate.

Distribution: Ceylon; South India.

Material examined. Holotype, data given above; 7 4 6 9 Ceylon; 2 g' India, Belgaum

(BM and SB).

Ancylolomia taprobanensis chrysanthema subspec. nov.

Type-locality: India, Khasis. Holotype & : “Khasis, Nat. Coll.; Collection H. J. Elwes”,

slide 2565-BM (BM).

Externally as the typical form.

d' genitalia (Fig. 20a). Uncus more gradually emarginate, with dorsal spines almost

reduced; saccus larger than in typical form.

® unknown.

Distribution: India, Khasis.

Type-material. Holotype, data given above; 2 4 paratypes, Khasis, slides 4880-SB and

5690-SB (BM and SB).

Ancylolomia taprobanensis javae subspec. nov.

Ancylolomia westwoodi Snellen (nec Zeller), 1901, Tijdschr. Ent. 43: 305, PI. 17, Fig. 8 (adult).

Type-locality: Java. Holotype g': “W. Java, Preanger, 5000 vt, 1894 g'”’, slide 6731-

SB (LM).

Externally as the typical form.

d' genitalia. Saccus more rounded and aedeagus distinctly narrower than in the nomi-

nate form.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 49 39

Fig. 22—31. Genitalia of Ancylolomia, 22, argentata &, Ceylon; 23, locupletella &, India, Simla;

24, japonica &, Hainan; 25, laverna 9, paratype, Upper Burma, Mandalay; 26, intricata Q, para-

type, India, Assam; 27, taprobanensis taprobanensis Q Ceylon; 28, cervicella Q, paratype, India,

Dharmsala; 29, argentata 2, Ceylon; 30, locupletella 2, Ceylon: 31. japonica Q, Hainan

40 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

form.

Distribution: Java.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes: 2 g' same data as holotype,

slides 6732-SB and 6733-SB (LM and SB).

Ancylolomia cervicella spec. nov.

Ancylolomia argentata Moore, 1886, Lep. Ceyl. 3: 382 (in part).

Type locality: Ceylon. Holotype & “Ceylon § 869; Ancylolomia argentata type

d Moore”, slide 7320-BM (BM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 8.5—12.0 mm; colour and maculation

similar to those in A. indica, except for basal stripe of forewing, which is slightly more

distinct.

d genitalia (Fig. 21). Uncus with two very long, spined processes; valva very broad;

costa without a process; aedeagus as in A. indica.

Q genitalia (Fig. 28). Eighth segment with large, ventral, minutely scobinate fold.

Distribution: Ceylon; India, Dharmsala and Campbelpore.

Discussion. The holotype of this species is one of the syntypes of A. argentata Moore;

argentata is distinct externally from cervicella being reddish brown; in the genitalia,

argentata is very distinct, as can be seen in the figures; it belongs to the locupletella

group.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes 3 g'° 1 © India, Dharmsala,

slides 2283-BM and 7430-BM (BM and SB); 2 g' 1 9 India, Campbelpore, slide 7367-

BM (BM and SB); 1 & “Sarbury Coll. 816.128”, slide 7368-BM (BM).

Ancylolomia likiangella spec. nov.

Type-locality: China, Prov. Yunnan, Li-kiang.

Holotype g': “Li-kiang (China), Provinz Nord-Yuennan, 19.5.1935, H. Hone’, GS-

6613-SB (A. Koenig Museum, Bonn).

Male antenna lamellate. Length of forewing 15.0—17.0 mm; in colour and maculation

very similar to A. japonica.

d' genitalia (Fig. 32). Dorsal thorn of uncus large, on very broad bases; gnathos with

broadly rounded apex; juxta very broad with ventral bilobed fold; saccus emarginate.

9 genitalia (Fig. 33). Eighth segment with pair of large, heavily sclerotized, ventral

projections.

Distribution: China, North Yunnan.

Discussion. The new species is very distinct from japonica by the presence of a pair

of large thorns on the uncus, large projections of the eighth segment in the female

genitalia, and several other structures, as shown in the figures. The species belongs to

A. indica group and seems not to be related to A. japonica. The ranges of A. likiangella

and japonica do not overlap.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes 1 & 2 9, one 9, slide 6614-SB

(Museum A. Koenig, Bonn and SB).

3. BLESZYNSKI: Crambinae, part 49 41

32 58

Fig. 32—33. Genitalia of Arcylolomia likiangella. 32, 4, holotype, China, Yunnan, Li-kiang;

33, Q, paratype, China, Yunnan, Li-kiang

Ancylolomia argentata Moore

Ancylolomia argentata Moore, 1886, Lep. Ceyl. 3: 382, PI. 184, Fig. 3 (type-locality: Ceylon).

Lectotype 4 (present designation): “Moore Coll. 94—106, Ceylon; Ancylolomia argentata type

Moore”, slide 2287-BM (BM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 9.0—17.0 mm; ground-colour reddish

brown, silvery streaks indistinct. Hindwing brown.

d genitalia (Fig. 22). Uncus and gnathos about as long as saccus plus vinculum;

costa of valva without process.

Q genitalia (Fig. 29). Atrium bursae flat, rather well demarcated from ductus bursae.

Distribution: Ceylon; West Borneo.

Material examined. Lectotype, data given above; 17 & 2 Ceylon (BM and SB); 1 3°

1 9 West Borneo, Pontianak (Ander) (BM).

42 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Ancylolomia japonica Zeller

Ancylolomia japonica Zeller, 1877, Horae Soc. ent. ross. 13: 24 (type-locality: Japan). Lectotype

(selected by Bleszynski, 1965, Microlep. pal. 1: 417) 2: “V. Seebold, Japan”, abdomen missing

en chrysographella auct. (nec Zeller) (in part).

Male antenna lamellate. Length of forewing 9.5—18.0 mm; colour and maculation

rather similar to those in A. indica and allies.

g genitalia (Fig. 23). Uncus with single, thin, dorsal process; costa of valva without

process.

9 genitalia (Fig. 30). Atrium bursae without sclerites.

Distribution: China; Korea; Japan, Honshu, Kiushu, Yakushima; Formosa; Hainan.

Material examined. Lectotype, data given above; China, 50 & ® (BM, Museum

A. Koenig, Bonn; Museum G. Antipa, Bucharest; Canadian National Collection and SB);

10 g' $ Hainan (BM and SB); 2 G' Formosa (SB).

Ancylolomia locupletella

Chilo locupletellus Kollar, 1844, Hüg. Kaschm. 4: 494 (type-locality: Himalaya, Kashmir, Mas-

suri). Lectotype ® (present designation) (VM).

Male antenna lamellate. Length of forewing 10.0—20.0 mm; ground-colour brown

with olive hue, glossy; white basal stripe distinct; silvery streaks present. Hindwing

varying from white to brown.

d' genitalia (Fig. 23). Uncus without thorns; costa without process; saccus very short,

emarginate.

Q genitalia (Fig. 31). Atrium bursae with two subovate sclerites, slightly asymmetrical.

Distribution: India; Ceylon.

Discussion. A. locupletella is similar to the West Palaearctic A. micropalpella, but can

be easily separated by the lamellate male antennae, which are lamellate-pectinate in

A. micropalpella.

Material examined. Lestotype, data given above; 8 & 9 North India, Darjeeling, Simla,

Kutch, Subathu and Kasauli, VI—VII (BM and SB); 5 9 Ceylon (BM and SB).

REFERENCES

Amsel, H. G., 1959, Microlepidoptera aus Iran. Stutt. Beitr. Naturkunde, 28, 47 pp, 3 figs, 5 pls.

Bleszynski, S., zn H. G. Amsel, F. Gregor, H. Reisser, 1965: Microlepidoptera Palaearctica, vol. 1,

XLVII + 553 pp, 131 pls, Verlag G. Fromme & Co., Wien.

Bleszynski, S. & R. J. Collins, 1962, A short catalogue of the World species of the family Crambidae

(Lepidoptera). Acta zool. cracov. 7: 197—389.

Felder, C., R. Felder & A. F. Rogenhofer, 1874, Reise der österreichischen Fregate Novara um die

Erde. Zoolog. Theil. 2 Band. 2 Abt.: Lepidoptera. Heft 5, pl. 137, Wien.

Hampson, G. F., 1896, On the classification of the Schoenobiinae and Crambinae, two subtamilies

of moths of the family Pyralidae. Proc. zool. Soc. Lond. 1895: 897—974, 52 figs.

, 1919, Descriptions of new Pyralidae of the subfamilies Crambinae and Siginae. Ann. Mag.

nat. Hist. (9) 4: 137—154.

Kollar, V. & L. Redtenbacher, 1844, Aufzählung und Beschreibung der von Freiherrn Carl von Hügel

auf seiner Reise durch Kaschmir und das Himaleygebirge gesammelten Insecten. 4 Band.

2 Abt.: 393—564, 582—586 Register, 28 pls., Stuttgart.

Moore, F., 1872, Descriptions of new Indian Lepidoptera. Proc. zool. Soc. Lond. 1872: 555—583,

pls. 32—34.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 49 43

Moore, F., 1886, The Lepidoptera of Ceylon. Vol. 3: 305—392, pls. 182—195, London.

Snellen, P. C. T., 1901, Aanteekeningen over Pyralidae. Tijdschr. Ent. 43: 265—310, pls. 15—17.

Swinhoe, C., 1885, On the Lepidoptera of Bombay and the Deccan. Part IV. Heterocera (continued).

Proc. zool. Soc. Lond. 1885: 852—886, pls. 56, 57.

» 1886, On the Lepidoptera of Mhow, in Central India. Proc. zool. Soc. Lond. 1886: 421—

465, pls. 40, 41.

Walker, F., 1863, List of the specimens of Lepidopterous insects in the collection of the British

Museum. Part 27. Crambites & Tortricites, 286 pp, London.

Zeller, P. C., 1863, Chilonidarum et Crambidarum genera et species, 56 pp, Berlin.

» 1877, Exotische Microlepidopteren. Horae Soc. ent. ross. 13: 3—493, pls. 1—6.

A REVISION OF THE GENUS CULLADIA MOORE

(STUDIES ON THE CRAMBINAE, LEPIDOPTERA, PYRALIDAE,

PART 50)

STANISLAW BLESZYNSKI }

ABSTRACT

Sixteen species of the genus Culladia Moore are studied and described and their genitalia

illustrated. Seven species are described as new. One species is removed from synonymy. One species

is transferred from Crambus F. Lectotypes of six species are selected.

The genus Culladia has long been in great taxonomic confusion. Like many other

Crambinae genera, Culladia was a waste basket for species belonging to several distinct

genera. The classical definition of Czlladia, based on the wing venation, was inadequate

and required revision.

LIST OF ABBREVIATIONS

BM — British Museum (Natural History), London

CM — Carnegie Museum, Pittsburgh, Pennsylvania, U.S.A.

CU — Cornell University, Ithaca, New York, U.S.A.

OM — Canadian National Collection, Ottawa, Ontario, Canada

TM — Museum Royal de l’Afrique Centrale, Tervuren

PM — Museum National d’Histoire Naturelle, Paris

LM — Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden

VM — Naturhistorisches Museum, Vienna

SB — Stanislaw Bleszynski

USNM — United States National Museum, Washington, D.C., U.S.A.

ZSBM — Zoologische Sammlung des Bayerischen Staates, Munich

The generic name Culladia was established by Moore, 1886, to replace Walker's name

Araxes, pre-occupied by Araxes Stephens, 1834. Araxes Walker, 1863, was erected for

four species, admigratella Walk., caesella Walk., celsella Walk., and decursella Walk. Of

these, only one, admigratella, which was designated by Moore as the type-species of

Culladia, is referable to this genus. Moore placed in C#/ladia three species, admigratella,

caesella, and famulella Walk. The latter two were synonymized by the present author

(1963: 102), and they belong to Calamotropha Zell. Subsequently, more than twenty

species were described and placed in Culladia, or transferred to Culladia from other

Crambinae genera, but only few of them are referable to this genus. Hampson (1896a:

924), gave a definition of Culladia, according to which m, in the forewing was coinci-

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 50 45

dent with mg. However, the figure of the wing venation of admigratella given by Hamp-

son, shows m, and mg in the forewing as to be distinct and separate. In fact, the presence

of my in the forewing has in the genus Culladia only specific value. Most species have

m, stalked with ms, but some have m, completely reduced. Similarly, mo in the hindwing

may be present, absent, or vestigial.

Several records of some species of Culladia, particularly those of admigratella, are

useless as pertaining to obvious misidentifications of allied species, and are impossible

to verify, due to difficulties in location of the recorded material. C. admigratella was

supposed to occur in Asia from Ceylon and India to Indonesia and China, and also in

Madagascar. The study of the present author proved that this species is confined to

Ceylon.

The correct identification of most of the species of this genus makes the study of the

genitalia of the specimens concerned necessary. However, good diagnostic characters in

the wing venation often help considerably with the identification of the material.

The genus Culladia is probably closely related to Pediasia Hbn., being younger phylo-

genetically, as is shown by the reduction of the wing venation, a rather advanced feature.

The armature of the head in Cwlladia is similar to that of Pediasia. The face is always

rounded, without a point, male antenna is serrate, labial palpus porrect, ocellus is always

dark and fully developed; chaetosemata present. C#/ladia species are small or of a medium

size. The wing venation is generally as in Pediasia, but in the forewing rg is reduced,

mg is very short (stalked with r4), m, present or absent, if present, then stalked with mg;

the stalk of m, and m, varies in the individual species, it may be very short, moderate,

or long. In the hindwing mo is present, absent, or vestigial. In C. serranella it is observed

that in some specimens mg is distinct and m, vestigial, and vice versa. The ground colour

of the forewing is usually grey, but in three species it is brown. The pattern is usually

ill defined, both transverse lines being very faint or reduced. Metallic scales never occur.

Discal dot is absent, similar to Pediasia. The abdominal sclerites are, as in the Pediasia

group of genera, heavily sclerotized, and the sclerites of the eighth segment have a rather

similar shape. I did not notice distinct specific differences in the shape of the sclerites

of the eighth abdominal segment. In the male genitalia, the uncus and gnathos are slender,

uncus with a small, apical hook, gnathos without such a hook. Uncus is densely clothed

with hairs. No specific differences in the shape of uncus and gnathos could be found.

The tegumen in most species has a distinct pons (a structure linking both sides of the

tegumen), which is found only in some Pediasia species. Vinculum and pseudosaccus very

well developed; saccus absent. Pars basalis generally has a rather different armature than

that in Pediasia. In that genus the pars basalis is a long hook originating from a baso-

dorsal angle of valva. In Cwlladta the pars basalis is always shorter and in most cases

divided in two parts, one being the heavily sclerotized baso-dorsal angle of the valva,

the other a hook or fold originating from the inner side of the valva. The shape of the

pars basalis offers good diagnostic characters, whereas in most species of Pediasia it does

not vary at all. Cucullus generally narrow, with long and dense hairs. No ventral process

of the valva. Juxta is small with a deep notch, which is not observed in Pediasia. Aedeagus

attached to the juxta as in that genus, ductus ejaculatorius departs as in Pediasia. The

armature of the apex of the aedeagus is very different, bifurcated into two short or long,

thin projections, one of which may be reduced. Only C. dentilinealis does not have these

projections. The shape and the length of the projections do not vary much in the in-

dividual species, and offer good specific characters. One of the most important diagnostic

Wve

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113,

AFL. 1, 1970

Fig. 1—9. Genitalia of Culladia. 1, achroella 6, Madagascar; 2, inconspicuella & , Ethiopia; 3, troglo-

dytella 6, Nigeria; 4, achroella 2, Madagascar; 5, inconspicuella, 9, Ethiopia; 6, elgonella ©, para-

type, Kenya; 7, serranella 9, paratype, South Africa; 8, admigratella 9

Ceylon; 9, hastiferalis 2,

Sumatra

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 50 47

characters are the number and the shape of the cornuti, which often have peculiar shapes.

In most species of Pediasia there is only one cornutus. In the female genitalia, several CxI-

ladia have a long, scobinate signum, which never occurs in Pediasia. The shape of the papilla

analis and of the eighth abdominal segment are similar. Eighth segment is linked to the

ostium bursae by a very delicate membrane, as in Pediasia. The ductus seminalis departs

very close to the ostium bursae, as in Pediasia. The atrium bursae contains often asym-

metrical sclerites, which never occur in Pediasia. Moreover, in many species there is a

distinct membraneous bag-shaped projection near the ostium bursae (not found in any

Pediasia). Abdomen in females is furnished apically with very broad scales, not found

in Pediasia.

Culladia is also close to Culladiella Blesz. from tropical Africa. The aedeagus in Culla-

diella has no apical projections, and the female genitalia have no subostial bag-shaped

projection; moreover, in the forewing mg is free.

The Neotropical Neoculladia Blesz. is externally very similar to C#/ladia. In the fore-

wing rf, and ry are connate or shortly stalked (free in Culladia), and mg is absent in

both fore- and hindwing. The valva in Neoculladia has a long ventral process and

differently shaped pars basalis; the female genitalia are also different (cf. Bleszynski,

1967). However, in spite of considerable differences of the genitalia, Czlladia and Neo-

culladia seem to be rather closely related.

Another genus which seems to be close to Cwlladza is Ptochostola Meyr., the type of

which is dimidiatella Meyr. (junior synonym of microphaeella Walk.) from Australia.

In Piochostola juxta is strongly elongated. The discrimination of females in Ptochostola

is problematical. Jt should be noted that the South African Prochostola metascotiella

Hinps. belongs to a distinct, still undescribed genus.

Microcrambon Blesz. from Reunion and Seychelles Is., the Neotropical Microcrambus

Blesz. and Tortriculladia Blesz. are probably also closely related to Culladia.

Most species of Culladia are distributed over South and East Asia; another, but smaller,

centre lies in tropical Africa. Some species are widely distributed. C. inconspicuella Snell.

is known from East and West Africa, but also from the Seychelles Is. C. achroella occurs

along East Africa from Sudan to Natal, and in Madagascar, Mauritius, and Reunion.

C. serranella Hmps. is distributed in India and in the Philippine Is.

So far, no data on the biology and the early stages of any Culladia are known.

A list of species described in Cwlladta but subsequently transferred to other genera is

found at the end of the present paper.

Four new species from South Asia, represented by single specimens, will be described

when more material has been found.

Culladia Moore

Araxes Walker, 1863, List, Spec. lep. Ins. B.M. 27: 192 (preocc.).

Culladia Moore, 1866, Lep. Ceyl. 3: 383 (new name for Araxes Walk., type-species: Araxes

admigratella Walker, 1863, selected by Moore, 1886: 382).

Crambidion Mabille 1899, Ann. Soc. ent. Fr. 68: 748 (type-species: Crambidion achroellum

Mabille, by monotypy). (Synonymized by Shibuya, 1928: 44).

Culladia achroella (Mabille)

Crambidion achroellum Mabille, 1899, Ann. Soc. ent. Fr. 68: 748 (type-locality: Madagascar).

Lectotype & (present designation): Madagascar, Antongil, slide 4008-Viette (MHNP).

48 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Culladia achroellum: Bleszynski & Collins, 1962, Acta zool. cracov. 7: 288.

Culladia admigratella: auct. (nec Walker) (in part).

Length of forewing 6.0—8.5 mm. Ground-colour varying from grey to grey brown,

variably dusted with brown scales; subterminal line delicate, often reduced; dentate;

median line ill defined, marked by some irregular dark specks; area between the two

transverse lines often whitish; m, and m, on a rather long stalk. Hindwing with mo

distinct, long.

d' genitalia (Fig. 1). Aedeagus with two distinct apical thin projections, one distinctly

protruding beyond the other; two very thin, long cornuti, one longer than the other;

small patch of tiny spikes; pars basalis curved almost vertically to costa of valva.

Q genitalia (Fig. 4). Subostial bag large, with a rather distinct sclerite, which is,

however, much reduced or even absent in some specimens; sig num absent; corpus bursae

extending to 4th abdominal segment.

Distribution: Sudan; Ethiopia; Tanzania; Democratic Republic of the Congo; South

Africa; Madagascar; Mauritius; Reunion.

Discussion. This species shows considerable variation in size, coloration, and maculation.

The shape and size of the subostial bag-shaped projection in the female genitalia are also

variable. C. achroella is externally virtually indistinguishable from C. inconspicualla and

troglodytella, being easily distinguished by the genitalia of both sexes. C. inconspicnalla

has a range overlapping that of achroella; in the female genitalia it has a distinct signum

and in the male genitalia the pars basalis is differently twisted, as is shown in the figures;

the problem of troglodytella is more complicated (see discussion under troglodytella).

All records of C. admigratella from the African Region are referable either to C. achroella

or to C. inconspicnella. Some large specimens of C. achroella can be confused with C. e/go-

nella (for details see discussion under e/gonella).

Material examined. Lectotype, data given above. Sudan, Hudeiba, I, III, VIII, 34 g' 9

(ZSBM nd SB); Ethiopia, Gembi, 1500 m, XI 3, & (ZSBM and SB); Tanzania, Nyassa

Lake 1 $ (VM); Kenya 1 & (BM); Congo, Elisabethville 2 ¢ 5 9 (BM, TM and

SB); Rwankwi, North Lake Kivu 7 g 9, I, IV, XI (TM and SB); South Africa,

Natal, Durban 2 G 1 9 (BM and SB); Pondoland 1 & (BM); Mauritius 1 & (BM);

Madagascar 3 & 4 © (BM, PM and SB); Reunion 1 & (BM).

Culladia inconspicuella (Snellen)

Crambus inconspicuellus Snellen, 1872, Tijd. Ent. (2) 7: 102, PI. 8, Fig. 5 (type-locality: West

Africa, Guinea, Banana). Holotype 4: “Afrika, Banana, v. Woerden 4; Museum Leiden, holotype.

1958, Crambus inconspicuellus Snellen, selected by E. G. Munroe; type; slide 3384-Leiden” (MNHL).

Culladia inconspicuella: Hampson, 1896, Proc. zool. Soc. Lond. 1895: 939.

Culladia admigratella: Hampson (nec Walker), 1908, Ann. Mag. nat. Hist. (8) 1: 480.

Externally, virtually indistinguishable from C. achroella; forewing always grey.

d' genitalia (Fig. 2). Pars basalis twisted ventrad; apical projections of aedeagus about

equal in length; one large, strongly curved cornutus, another long, straight cornutus with

a heavily sclerotized basal extension and a small spined patch near apex of aedeagus.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 50 49

Q genitalia (Fig. 5). Subostial projection larger than in C. achroella, without a distinct

sclerite; ostium much larger than in C. achroella; signum distinct.

Distribution: Ivory Coast; Guinea; Sierra Leone; Ethiopia; Kenya; Congo; Seychelles Is.

Discussion. C. troglodytella has hitherto been generally considered as a junior synonym

of inconspicuella; however, there is no justification for this opinion, because at least three

Culladia species occur on the west coast of Africa, two of which are externally in-

distinguishable from each other. The type of C. troglodytella has abdomen missing.

This species is easily distinguished by the presence of a signum and by the ventrad

curved pars basalis.

Material examined. Holotype, data given above; Ivory Coast, Bingerville, VI—X, 22

d' ® (BM and SB); Sierra Leone, Freetown, VII, 4 $ (BM and SB); Kenya, Mombasa

3 8 (CU and SB); Ethiopia, Gembi 1 & (SB); Congo, Masembe and Masadi, IX,

2 & (TM); Seychelles Is. 1 & (BM).

Culladia troglodytella (Snellen)

Crambus troglodytellus Snellen, 1872, Tijdschr. Ent. (2) 7: 103, PI. 8, Fig. 6 (type-locality: West

Africa, Guinea). Lectotype 4 (present designation): “Afrika, Ned. Guinea, v. Woerden”, abdomen

missing (MNHL).

Culladia inconspicuella: auct. (nec Snellen) (in part).

Smaller than C. inconspicuella, otherwise similar to this species.

d' genitalia (Fig. 3). Pars basalis more than twice as large and as long as in C. incon-

spicuella, strongly curved dorsad, at base not divided; one long cornutus.

Q unknown.

Distribution: Guinea; ? Nigeria.

Comments. I consider tentatively one g' from Nigeria as referable to the present

species. Some females from Ghana and Kenya may be conspecific with the male from

Nigeria. They have rather heavily sclerotized ductus bursae and differently shaped

subostial bag.

Material examined. Nigeria 1 & (SB).

Culladia elgonella spec. nov.

Type-locality: Kenya, Mt. Elgon. Holotype g': “Mt. Elgon, K. C. Oct. 1950. E. Pin-

hey”, slide 7561-BM (BM).

Length of forewing 8.5—12.0 mm; ground-colour light brown, pattern ill defined or

reduced; m, and m, on a short stalk. Hindwing with m, vestigial.

d' genitalia (Fig. 10). Pars basalis divided in costal part; apical projections of aedeagus

very short; apex of aedeagus densely spined; one slender cornutus, varying in length,

and another cornutus, very small.

9 genitalia (Fig. 6). Ostium large; subostial bag-shaped projection much constricted

at base, with a moderate, scobinate sclerite, which tends to be reduced in some specimens;

no signum; corpus bursae extends to sixth abdominal segment.

Distribution: Kenya; Uganda; Congo; Cameroon.

Discussion. The new species is distinct from C. achroella and allies by brown coloration

of the forewing, spined apex of the aedeagus, shorter cornuti, the absence of a constriction

of the subostial projection, shorter ductus bursae, and other details as shown in the

50 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

figures. This species is similar in genitalia to C. serranella from South Africa (for details,

see discussion under serranella).

Type-material. Holotype, data given above; paratypes: 5 &' Kenya, Mt. Elgon, X.1950

(E. Pinhey), slides 5432-SB, 5513-SB (BM and SB); 1 & 1 9 Kenya, Limuru, IX.1950

(Pinhey & Mitton), slide 5873-SB 9 (BM); 4 & Kenya, Mt. Kenya, Ragati, 6800 ft.

22.VIII.1941 (J. A. Riley), slides 11271-BM (venation), 11272-BM (BM and SB);

2 © Kenya, Eb Urru, 18.VII.1900 (C. S. Betton), slide 5862-SB (BM and SB); 2 g

Kenya, Mt. Kenya, Nyere (Aluaud & Jeannel), 1.1912 (PM); 2 g° Uganda, Ruwenzori

Range, Fort Portal and Ibanda, 4700—5000 ft., IX, XII and 1.1935 and 1952 (BM);

5 g Congo, North Lake Kivu, Rwankwi, I, IV and XI.1947—1948 (Mme Leroy),

slides 6176-SBg', 6194-SB 9, 6197-SB 9, 6312-SB (TM and SB); 76 & 9, Came-

roon, Manns Quelle, 7400 ft., I.II.1932 (M. Steele), slides 6289-SB 9, 6290-SB 9 ;

6291-SB 9, 6135-SBg, 6136-SBG and 11311-BM (BM and SB); 2 g° Mt. Cameroon,

Musake, 6350 ft., I.1932 (M. Steele) (BM).

Culladia serranella spec. nov.

Type-locality: South Africa, Cape Colony. Holotype & : “Zuurberg, C. Colony (Bair-

stow), 1901-224”, slide 11269-BM (BM).

Externally similar to C. elgonella but more greyish in colour.

d' genitalia (Fig. 11). Distinct from those in C. e/gonella as having only slight

scobination on the apical part of the aedeagus, always two distinct cornuti, and generally

stouter pars basalis.

and without the basal constriction typical of C. elgonella.

Distribution: South Africa.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes: 6 & Cape Colony, Zuuberg

(Bairstow), slides 5440-SB, 5995-SB (BM and SB); 4 g° Cape Colony, Simons Town,

X.1894 (P. de la Garde) (BM and SB); 4 & 3 9 Cape Colony, Mossel Bay, VIII, XII

and 1.1932—1935 (R. E. Turner), slides 7888-BM 4, 11267-BM 9, 11268-BM

(venation), 6287-SB (BM and SB); 2 g' 1 ® Cape Colony, Ceres, slides 11233-BM ©

and 5866-SB® (BM and SB); 14 & 9 Cape Colony, Swekendam, slides 6286-SB 9

and 6288-SBQ (BM and SB); 2 & South Africa, Annshaw, slides 11270-BM and

5589-SB (BM and SB); 1 9: “Capstadt” (SB); 1 & South Africa, Grahamstown (BM);

1 g': “Cape 97-185” (BM); 1 2: “Nordhoek Cape of Good Hope 5.V.64” (BM).

Culladia admigratella (Walker)

Araxes admigratella Walker, 1863, List Spec. lep. Ins. B.M. 27: 192 (type-locality: Ceylon).

Lectotype & (present designation): “Ceylon; 57/48”, slide 1387-BM (BM).

Culladia admigratella: Moore, 1886, Lep. Ceyl. 3: 383.

Externally, very similar to C. achroella. In forewing m, and m, on a rather long stalk.

In hindwing my long, distinct.

d' genitalia (Fig. 12). Pars basalis divided, costal fold narrow, larger lobe large,

rounded, on a narrow stem; aedeagus with one very long apical projection; cornutus

absent.

uoznT “sy surddripryq ‘ssypvofusvg ‘ST ‘enewuns

‘adKopoy ‘vim pr ‘wessy ‘erpur ‘dojo ‘oppawuvsso “ET Swohay ‘ryporraBiupr TI ‘erv ymos

‘adMopoy ‘ryjouvssss ‘11 ‘eus ‘od4ojoy rpzuodja OT wepvypnD JO eıpepuad fen ‘SI—-0I ‘BI

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 50

52 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

Q genitalia (Fig. 8). Subostial projection without sclerite; ostium with two semi-

circular, very indistinct sclerites; ductus bursae reduced; corpus bursae very long without

a signum.

Distribution: Ceylon.

Discussion. As far as I know, all records of this species except those from Ceylon are

referable to other Culladia species. The Swinhoe record of C. admigratella from Borneo

(1900: 416) was based on the type of C. hastiferalis.

Material examined. Lectotype, data given above; 6 & 9 paralectotypes, Ceylon, slides

7101-BM G and 7102-BM 9 (one with abdomen missing) (BM); 8 d 2 Ceylon (BM

and SB).

Culladia assamella spec. nov.

Type-locality: India, Assam, Margherita. Holotype g': “Margherita, Assam. Coll.

Doherty, 1888; Holland Collection”, slide 5982-SB (CM).

Externally similar to admigratella, except venation. In forewing m, absent, in hind-

wing mo absent.

g genitalia (Fig. 13). Pars basalis divided, spine long, curved, slightly sigmoid;

aedeagus with one short apical projection and a distinct, subapical dorsal projection

clothed with numerous, delicate bristles; one long, slender, slightly bent cornutus.

Q unknown.

Distribution: India, Assam.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes: 2 S same data as holotype,

slide 5897-SB (CM and SB); 1 g Upper Assam, 1800 ft. (Doherty), slide 11236-BM

(BM).

Culladia miria spec. nov.

Type-locality: Sumatra. Holotype & : “F. 11.1894, Sumatra Sockar D.”, slide 5334-SB

(SB).

Externally similar to admigratella; smaller (length of forewing 5.5 mm). Wing-

venation as in admigratella, m; in hindwing long.

3 genitalia (Fig. 14). Distinct from those of C. admigratella and allies by strong,

narrow, tape’ing, curved ventrad pars basalis; aedeagus with two distinct apical pro-

jections, one of which much longer than the other; cornutus absent.

® unknown.

Distribution: Sumatra.

Type-material. Holotype, data given above.

Culladia hastiferalis (Walker) comb. nov.

Scopula hastiferalis Walker, 1865, List Spec. lep. Ins. B.M. 34: 1473 (type-locality: Borneo,

Sarawak). Lectotype 2 (present designation): “SAR”, slide 7541-BM (BM).

Culladia admigratella: Swinhoe (nec Walker), 1900, Cat. Eastern Austral. Lep.: 416.

In colour and maculation virtually indistinguishable from admigratella and allies. How-

ever, the wing-venation has very unusual combination of m, missing in the forewing

and present in the hindwing.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 50 53

d' genitalia (Fig. 15). Pars basalis distinctly subdivided into a strong basal lobe and

a strongly dorsad-curved, large, tapering, pointed spine; aedeagus with two distinct apical

projections, one much shorter than the other; one cornutus very long, tapering, sharply

pointed, and rather curved and another short, very broad, also curved and slightly

tapering; a patch of very tiny apical cornuti present.

9 genitalia (Fig. 9). Subostial projection long, at base with indistinct patch of scobi-

nations; atrium bursae with two rounded, minutely spined swellings; signum distinct.

Distribution: Borneo; Sumatra; Java; Celebes; Moluccas; New Guinea; Formosa;

Philippine Is., Luzon.

Material examined. Lectotype, data given above; lectoparatypes: 4 9: “SAR”, one,

slide 7103-BM (BM); 6 G 13 © Sumatra (LM and SB); 1 & Java (SB); 2 & Celebes

(BM and SB); 2 ¢ Schouten Is., Dutch New Guinea (OM and SB); 1 ¢ Philippine Is.,

Luzon, Mt. Makiling (BM); 24 Moluccas, Ternate, 10.11.1954 (A. H. G. Alston)

(BM); 1 & 1 @ Formosa (BM).

Culladia hanna spec. nov.

Type-locality: New Britain: Holotype g': “Rain Forest nr. Keravat, New Britain,

Nov. 7.1957, Munroe & Holland”, slide 5076-SB (OM).

Externally similar to C. hastiferalis, except for the presence of mg in the forewing,

stalked with m3.

d' genitalia (Fig. 16). Pars basalis, a rather short, tapering, twisted ventrad hook;

aedeagus very thick, with two distinct apical rods; one very large, strongly curved

cornutus, with a broad, projected base, one shorter and very thin; and two tiny cornuti.

Q genitalia (Fig. 18). Subostial projection distinct, with a very large, delicately spined

sclerite in form of a bent fold; ductus bursae very thin; signum present.

Distribution: New Britain; New Guinea; Hainan; Java; Sumatra; St. Matthias I.;

Solomon Is.

Type-material. Holotype, data given above; paratypes: 2 & 2 9 same locality as

holotype, one, slide 5077-SB & (OM and SB); 4 g 1 2 St. Matthias I., VI—VII.1923

(A. F. Eichhorn), slides 5456-SB g, 5814-SB 9, 5783-SB (venation) (BM and SB);

6 & 1 2 Hainan, Taipinshi, VIII.1905, slides 5782-SBg and 5764-SBQ (BM and

SB); 1 9 Sumatra, XI, slide 5259-SB (SB); 1 & Sumatra, Fort de Kock, 920 m, IV.

1921 (E. Jacobson) (LM); 2 9 Java, Batavia (LM); 1 & Java, Pekalongan (LM);

1 g West Java, slide 4390-SB (SB); 1 4 New Guinea, 17.IX, slide 4389-SB (SB);

2 @ Solomon Is. III—IV.1944 (J. G. Franclemont), slides 5847-SB and 5854-SB

(CU and SB).

Culladia tonkinella spec. nov.

Type-locality: China, Tonkin. Holotype g': “Hoa Binh Tonkin (De Cooman)”, slide

5435-SB (PM).

In colour and maculation similar to C. hastiferalis and allies; m, in fore- and hindwing

absent.

d' genitalia (Fig. 17). Pars basalis, a very short, finger-shaped process at two-sevenths

from base of valva; aedeagus thick with two short apical projections, one distinctly longer

than the other; several thin cornuti.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1,

NUR

ENT

1970

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 50 55

® genitalia (Fig. 19). Subostial projection distinct, without sclerite; ostium with a

scobinate, rather heavily sclerotized patch; signum present.

Distribution: China, Tonkin; Java; Sumatra.

Type-material. Holotype g', data given above; paratypes 2 G' 1 9 same data as holo-

type, slides 5770-SB G and 5771-SB 9 (PM and SB); 1 g' Java, Bogor, 20.IX.1954

(A. H. Alston), slide 11277-BM (BM); 1 g' Sumatra, Fort de Kock, IX.1921 (E. Ja-

cobson) (LM).

Culladia evae spec. nov.

Type-locality: Philippine Is., Luzon. Holotype © : ‘Manila, Luzon, 15 November 1913

(A. E. Wileman)”, genitalia preserved in a gelatine capsule (BM).

Similar to C. hastiferalis and allies; in forewing m, absent; in hindwing m, absent,

as in C. tonkinella.

9 genitalia (Fig. 20). Distinct from those in hastiferalis and allies by broad ductus

bursae; subostial projection present, without sclerite; atrium bursae broad, delicately

wrinkled and scobinate; ductus bursae wrinkled; no signum.

d unknown.

Distribution: Philippine Is.; Java; New Guinea; Hainan; Palau Is.

Examined material. Holotype, data given above; paratypes: 1 9 Philippine Is., Luzon,

Rizal, Montalban, 7.1.1914 (A. E. Wileman) (BM); 1 9 Luzon, Mt. Makiling (Baker)

(SB); 3 @ Philippine Is., Los Banos (Baker), slides 5841-SB, 5860-SB and 57861-SB

(USNM); 2 2 Hainan, Nodoa, slides 5069-SB and 5843-SB (CU and SB); 1 9 Palau

Is., Koror, 4.V.1957, slide 5161-SB (OM); 2 9 Java, slide 5812 (LM); 2 9 Dutch

New Guinea, Ajamaroe, Vogelkop, VI.1952 (L. D. Brongersma & W. J. Roosdorp),

slides 5838-SB and 5834-SB (OM, LM).

This species is dedicated to my wife, Eva.

Culladia suffusella Hampson

Culladia suffusella Hampson, 1896, Proc. zool. Soc. Lond. 1895: 925 (type-locality: India, Nilghi-

ris). Lectotype & (present designation): “Nilgiris, Hampson Coll. 89—129”, slide 7542-BM (BM).

Length of forewing 7.3—10.5 mm; ground-colour brown; m, absent. In hindwing my

absent.

d' genitalia (Fig. 25). Pars basalis, a strongly tapering and curved, oblique hook;

aedeagus armed with two asymmetrical, apical spines; one small cornutus.

Q genitalia (Fig. 21). Ostium bursae with an ill defined, heavily sclerotized patch;

subostial projection present, slightly sclerotized; signum absent.

Distribution: India; Philippine Is.

Discussion. This species was based on an unspecified number of specimens from India,

Nilghiris, and Madagascar. I could not trace the Madagascar syntypes in the collection

of the British Museum (N.H.); they obviously belonged to C. achroella.

Fig. 16-24. Genitalia of Calladia and Ptochostola. 16, C. hanna &, paratype, New Guinea; 17, C.

tonkinella 3, paratype, China, Tonkin; 18, C. hanna ®, paratype, Sumatra; 19, C. tonkinella 9,

paratype, China, Tonkin; 20, C. evae 9, paratype, New Guinea; 21, C. suffusella 9, Philippine Is.

Luzon; 22, C. cuneiferella 9, Norfolk I.; 23, C. dentilinealis 2, Nepal; 24, Ptochostola asaphes ®,

syntype, North Australia

56 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 50 57

Material examined. Lectotype, data given above; lectoparatypes: 3 Q India, Nilghiris

(BM and SB); 3 ® South India, Uttamapalayam, X-XI (BM and SB); 1 g Nepal

(ZSBM); 20 & @ Philippine Is., Luzon, Benguet, XI-XII (A. E. Wileman) (BM and SB).

Culladia cuneiferella (Walker)

Crambus cuneiferellus Walker, 1863, List Spec. lep. Ins. B.M. 27: 175 (type-locality: Sydney).

Lectotype & (selected by Bleszynski, 1966: 486): “Sidney 47/73”, abdomen missing (BM).

Ptochostola cuneiferella: Bleszynski & Collins, 1962? Acta zool. cracov. 7: 348.

Culladia cuneiferella: Bleszynski, 1966, Acta zool. cracov. 11: 486.

Similar to C. suffusella; some specimens with a longitudinal, light stripe in forewing;

m, in fore- and hindwing present.

d' genitalia (Fig. 26). Pars basalis, a strong, oblique, tapering, finger-shaped process

with rounded apex; aedeagus with two apical tapering flaps; a rather short, straight

cornutus and another bifurcate cornutus.

Q genitalia (Fig. 22). Ostium bursae faintly scobinate; subostial projection long, with

two ill defined, rather heavily sclerotized patches; ductus bursae very long; no signum.

Distribution: Australia, New South Wales; New Caledonia; Norfolk Is.; New

Hebrides; Loyalty Is. Turner also recorded this species from North Australia and Queens-

land.

Discussion. This species is similar externally to Prochostola asaphes Turner (genitalia

Fig. 24), from North Australia, which, however, has no m, in the fore- and hindwing.

The generic position of P. asaphes is obscure, since only a female of this species is known.

Perhaps it too is a member of Culladia.

Material examined. Lectotype, data given above; lectoparatypes: 2 9 (abdomens

missing), Sydney (BM); 9 G £ Sydney I-V, X (BM and SB); 18 4 £ Norfolk Is.

V-VII.1939 (L. McCormish) (BM and SB); 3 @ New Hebrides, Aneityum and Santo

(BM and SB); 1 9 Loyalty Is., E. Lifu I. (BM); 2 Q New Caledonia, Puebo X.1940

(L. E. Cheesman) (BM).

Culladia paralytica (Meyrick) comb. nov.

Crambus paralyticus Meyrick, 1932, Exotic Microlep. 4: 245 (type-locality: Fiji, Lautoka). Lecto-

type & (present designation): “Fiji Is. Lautoka, 10.VIII.1927, H. Phillips; Crambus paralyticus sp.n.

E. Meyrick det.”, slide 5549BM (BM).

Length of forewing 7.0 mm; mg stalked with mg; ground-colour dirty white, transverse

lines indistinct. In hindwing m, present.

d' genitalia (Fig. 27). Pars basalis resembling that in C. admigratella, but broader at

base; cucullus rather broad; aedeagus with one apical projection; one large, sigmoid

cornutus and another very small.

9 genitalia not studied.

Distribution: Fiji.

Discussion. This species was based on four specimens; of these, 1 g'° and 1 2 are

Fig. 25—28. Male genitalia of Culladia. 25, suffusella, Philippine Is. Luzon; 26, cuneiferella,

Norfolk I.; 27, paralytica, lectotype, Fiji; 28, dentilinealis, Nepal

58 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 1, 1970

preserved in the British Museum (N.H.); I was unable to locate the remaining two syn-

types.

Material examined. Lectotype, data given above; 1 @ paralectotype, Fiji, slide 5624-

BM (location of slide unknown).

Culladia dentilinealis Hampson

Culladia dentilinealis Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 286 (type-locality: India,

Punjab). Lectotype ® (present designation): “Simla, 7000 ft. Aug. 98, Pilcher”, slide 7149-BM

(BM).

Length of forewing 7.5—10.0 mm; grey, with basal area darkened; subterminal line

dentate, white, distinct; m, present. In hindwing mo present.

d' genitalia (Fig. 28). Valva with a long, tapering, curved hook originating from the

ventral part of base of valva; aedeagus without apical projections; a very long, thin

cornutus and a sigmoid, long row of small cornuti.

9 genitalia (Fig. 23). Atrium bursae bulbose, lightly sclerotized; subostial projection

absent; ductus bursae with minute scobinations in middle part; no signum.

Distribution: Punjab; Nepal.

Material examined. Lectotype, data given above; 1 © lectoparatype, same data,

abdomen missing; 8 g' Q Nepal, Prov. 3 East, Junbesi, VII.1964 (W. Dierl) (ZSBM

and SB).

Culladia albimedialis Hampson

Culladia albimedialis Hampson, 1919, Ann. Mag. nat. Hist. (9) 3: 276 (type-locality: Queens-

land). Holotype &: “Peak Downs 87—88; Culladia albimedialis type 6 Tmpsn.”, abdomen missing.

Forewing pale brown yellowish with a costal white stripe; mo stalked; in hindwing

mo absent.

It is impossible to define the generic position of this species, as the unique type-

specimen lacks the abdomen.

LIST OF SPECIES DESCRIBED in Culladia MOORE, BUT TRANSFERRED TO

OTHER CRAMBINAE GENERA

Culladia belliferens Dyar, 1914, Mexico, referable to Tortriculladia Blesz.

Culladia bipunctella Wileman & South, 1917, Formosa, referable to Modestza Blesz.

Culladia castrella Schaus, 1922, Brazil, referable to Microcrambus Blesz.

Culladia eucosmella Dyar, 1914, Panama, referable to Tortriculladia Blesz.

Culladia francescella Schaus, 1922, West Indies, referable to Microcrambus Blesz.

Culladia habanella Schaus, 1922, Cuba, referable to Fisszcrambus minuellus (Walk.).

Culladia innotalis Hampson, 1919, China, referable to Pseudocatharylla Blesz.

Culladia irroralis Hampson, 1919, Kenya, referable to Epzchilo Rag.

Culladia niphosella Hampson, 1908, Trinidad, referable to Microcrambus Blesz.

Culladia psythiella Schaus, 1913, Costa Rica, referable to Microcrambus Blesz.

Culladia mignonette Dyar, 1914, French Guyana, referable to Tortriculladia Blesz.

Culladia sinuimargo Hampson, 1919, Transvaal, referable to Culladiella Blesz.

S. BLESZYNSKI: Crambinae, part 50 59

Culladia sordidella Marion, 1957, Dahomey, referable to Caffrocrambus Blesz.

Culladia szetschwanella Caradja, 1931, China, referable to Modestia Blesz.

REFERENCES

-Bleszynski, S., 1965, Studies on the Crambinae (Lepidoptera), Part 43. Further taxonomic notes on

some tropical species. Acta zool. cracov. 11: 451—497, pls. 40, 41, 55 figs.

, 1967, Studies on the Crambinae (Lepidoptera). Part 44. New Neotropical genera and

species. Preliminary check-list of Neotropical Crambinae. Acta zool. cracov. 12: 39—110,

pls. 11—14, 80 figs.

, 1970, New genera and species of Crambinae (Studies on the Crambinae (Lepidoptera,

Pyralidae) Part 48). Tijdschr. Ent. 111—26, 48 figs.

Hampson, G. F., 1896, On the classification of the Schoenobiinae and Crambinae, two subfamilies

of moths, of the family Pyralidae. Proc. zool. Soc. Lond. 1895: 897—974, 52 figs.

—, 1908, On the moths collected during the cruise of the “Vachalla” during the winter 1905—

06 by Mr. E. G. B. Meade-Waldo. Ann. Mag. nat. Hist. (8) 1: 474—492.

—, 1919, Descriptions of new Pyralidae of the subfamilies Crambinae and Siginae. Ann. Mag.

nat. Hist. (9) 3: 275—292.

Mabille, P., 1899, Lepidoptera nova Malgassica et Africana. Ann. Soc. ent. Fr. 68: 723—753.

Meyrick, E., 1932, Exotic Microlepidoptera 4: 193—252.

Moore, F., 1886, Lepidoptera of Ceylon, 3: 305—392, pls. 172—195, London.

Shibuya, J., 1928, The systematic study of the Formosan Pyralidae. J. Fac. agric. Hokkaido Univ. 22:

1—1300, pis. 1-9.

Snellen, P. C. T., 1872, Bijdrage tot de Vlinder-fauna van Neder-Guinea. Tijdschr. Ent. 15: 1—110.

pls. 1-8.

Swinhoe, C., 1900; Catalogue of Eastern and Australian Lepidoptera Heteocera in the collection of

the Oxford University Museum. Part II. VI + 630 pp, 18 pls., Oxford.

Walker, F., 1863, List of the specimens of lepidopterous insects in the collection of the British

Museum. Part. 27, Crambites and Tortricites, 286 pp., London.

di A ij O tal

en TT prie) mt ey

0 | u Er. ak hé

re agi

id staan A

de pre

Den ve a LA

ath i Bi N erate Bund là

ST NOT is fee hee? er PAPE 7

on ! EMETTE, | Re I TE

= 4

ò = Mi ae ME a a SPA n

7 LE

È &

MUS. COMP. ZOOL.

LIBRARY,

DEEL 113 AFLEVERING 2 MER, 1970

HARVARD

UNIVERSITY

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

INHOUD

R. H. CoBBEN. — Morphology and taxonomy of Intertidal Dwarfbugs (Heteroptera :

Omaniidae fam. nov.), pp. 61—90, Figs. 1—13.

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . J hy Gi Barendrecht

Vice-Voorzitter Besten) RI VA EDes

Secretaris, ((Secketaty) E E W. Hellinga

Adressen menne . . . . . . Weesperzijde 23 II, Amsterdam-O.

Penningmeester (Treasurer) . TA Fi RENTE TK Dos

Address A . . à « Van Baerlestraat 261, Amsterdam

Bibliothecaris ee) REITER CHAT En cekell

Address > = 0 . « Zeeburgerdijk 21, Amsterdam-O.

eden (Members), swans um VA mans A EH Besenies

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . » . . . . =. A.F. H. Besemer

Sectctanism(sectetaty) NT OT EN L. P. S. van der Geest

Address . . =: « + « … +» ++ « Mauritskade 69 À, Amsterdam

Leden (Members) IL. Bravenboer, je J. Laarman JBM van Dien

Publicaties van de Vereeniging (Publications of the Society)

Subscription may be obtained from all booksellers or directly from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-O., except for Entomologia experimentalis et Applicata, which is available through

booksellers or from the Noord-Holland Editing Co., Post Office Box 103, Amsterdam.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editing Board). . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . . . . . . . . . . „Röüksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350—400 pages.

Subscription rate: D.Fl. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

Redactie (Editing Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors série: F. T. Valck Lucassen et al, 1961. — Monographie du genre Lomaptera Gory &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.FI. 60.—.

No. 1. A. J. Besseling, 1964. — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp., 333 figs., D.Fl. 30—.

MORPHOLOGY AND TAXONOMY OF INTERTIDAL DWARF-

BUGS (HETEROPTERA : OMANIIDAE FAM. NOV.) *)

R. H. COBBEN

Laboratory of Entomology, Agricultural University, Wageningen, Netherlands

ABSTRACT

The present revision of Omania has resulted in the following classification: Omania coleoptrata

Horväth 1915, Corallocoris (gen. nov.) marksae (Woodward 1958) (= samoensis (Kellen 1960)

syn. nov.), C. satoî (Miyamoto 1963), C. nauruensis (Herring & Chapman 1967). Omania Hor-

vath 1915 is raised to family rank (Omaniidae fam. nov.) on the basis of egg, larval, external and

internal adult structures of the species reviewed. New distributional and habitat records, and a key

are given. Characteristics described include the mouthparts, salivary pump, pharynx pump, meta-

thoracic scent-gland, grasping structure of the male and genital organs. Data from other families

are compared. The relationship of Omaniidae to other leptopodoid families is schematized in an

evolutionary diagram.

CONTENTS

Introduction MEAN Ab RI berber RE ue annie RS a O2

IRELAXONOMNYMONELENEra andy species 6 NO 02

(GÉTÉTA TT e N SE Poy IO go LAA VE RENT Rr O2

SPECIES IN MAMA RIT MON Me EEEN OA

Keyatonspecies based ontexternalMcharacters LE 168

TEA GVA CR RE ORE ESTE fe II un e e ti RES PS CS 69,

Fabia Sa EAU, RO aaa Ale a Mz

II. Morphology, taxonomic rank and phylogeny of the group. . . . . . . +. 73

egg Li SUS Me a er 73

9 VAN FR A SRO STAI CONTI ENT

Al EN NE I RI EE Nt Oz MOEN Oe zi ooo ze Tl

head external Mer IE Bag ge Re VE be oren Wte ee RTS

internal Ae I a en ATEN NEZ

Paty Ose pet Clee Eg ED TD

styletssandBleversann ME en Tee AOS

Salivaryapump we MTA Sh e APA ARTE NEEN EE IT SO

metathoraciguscent-cland RT PONS CENSURE ER 80.

WE en Bent BUR So AE LE be BEVAT Eer NEN AREA TT Pl reed

abdomen tamed ean ENE ENEN er Ra AOC EI

Pregenitalestructures ET TL

genitalbstruckuresue ENE EAA NE NNS 3,

femal pegs sets SA et nde NI

MARTE ee oi ee le

Goneludins@remarksun rn u ie EN EEE inde NEN ee ANNO RSG

TINEAcknowledgementsuentue Rennen LA MATE LS VTE EAT 2e a SO

WABI TECA LELLA O ENNE EEE Ante 7. HATE OAT aie AI OEREN OO)

*) Dedicated to the Dutch hemipterist Dr. H. C. Blöte on the occasion of his 70th birthday.

62 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

INTRODUCTION

Omania species are minute (1.2—1.6 mm) and live secretively in the intertidal zone.

Hence they have been rarely collected in the past. Only five species have been described:

1. O. coleoptrata Horváth 1915 (Oman Gulf and Red Sea), 2. O. marksae Woodward

1958 (NE Australia), 3. O. samoensis Kellen 1960 (Samoa, Polynesia), 4. O. sato;

Miyamoto 1963 (Japan), 5. O. naurnensis Herring & Chapman 1967 (Nauru, Micro-

nesia).

These tiny dark bugs superficially resemble Schizopteridae, but certainly have no phy-

logenetic relationship with them. Since the genus was erected, Omania has been placed in

Saldidae. Arguments will be given below to establish it in a separate, though related

family. Of the type species, O. coleoptrata, only two specimens were known. Through

recent rediscovery of the species, material came available for dissection, enabling adequate

comparisons with some of the later described species. As a result it seems necessary to

consider Omania as a monobasic genus and to create a new generic name to accommo-

date the species other than coleoptrata. The taxonomic status of O. marksae and samoen-

sis is discussed in view of newly discovered localities of the former.

I. TAXONOMY OF GENERA AND SPECIES

GENERA

From the original descriptions it already seemed that the known species of Omania

form two groups on the basis of external features. O. coleoptrata is separated from

the other recorded species by the large, sharply triangular head collar and by the absence

of any suture on the coriaceous fore wings. Scrutiny of other, specially internal structures

of O. coleoptrata and marksae revealed a number of differences which set the two

species more widely apart than initially thought. The discrepancies are even more

striking than those which are often used as generic limits in other families, for instance

Saldidae, Gerridae. Therefore it is proposed to establish a new genus, distinguished from

Omania sensu stricto by the following diagnosis.

Corallocoris genus novum

Collum-like area of the head demarcated from the vertex by a broadly arcuate line

(Fig. 6B). Fore wing with claval and R + M suture (Fig. 2G). Grasping structure of

d marked by a deep laterotergal cleft in the third abdominal segment, which fits against

a pleural projection of the preceding segment (Fig. 2 K-M). Ponticulus basalis of phal-

lus without dorsal projection (Fig. 111).

Type species, Omania marksae Woodward.

Fig. 1A-F: Omania coleoptrata. A-C: type specimen (®) of Dollfusella minutissima (the Paris

Museum); D: male abdomen, lateral, genital segments omitted; E: optical section through hemi-

elytral pit; F: base of hemielytron, ventral. 2 A-O: Corallocoris marksae, paratype specimens. A:

lateral view; B: ventral view of thorax, coxae and wing of left side omitted; C, D: pygophore,

dorsal and lateral; E: rostrum; F: hind leg; G: base of hemielytron, ventral; H: abdomen of female,

lateral; I: posterior view of pronotum; J: pronotum, obliquely lateral; K-M: base of male abdomen;

K: lateral; L: ventral; M: dorsal; N: scutellum, ventral; O: head, front view. ch, cephalic collar;

cp, pronotal collar; cx, coxa; el, external laterotergite; ep, episternum; f, fovea; gs, grasping

structure; p, pit; s, sensillum; sp, spiracle

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs

64 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

Omania Horväth, 1915

Collum-like area of the head demarcated from the vertex by a line which makes a

sharp triangular incision anteromedially (Fig. 1A, 6A). Fore wing lacks claval and

R + M suture. Grasping structure g' rather simple (Fig. 1D). Ponticulus basalis of

phallus with a dorsal bridge-like projection (Fig. 12 C, E).

Type species, Omania coleoptrata Horváth, 1915.

SPECIES

Omania coleoptrata Horväth, 1915

Horväth (1915) described the species from a single female specimen (Arabia: Muscat

in Prov. Oman, May 1902, leg. L. Biró), which was deposited in the Hungarian Museum,

Budapest. Unfortunately it could not be traced in that Museum and Dr. Soös assumed

(litt.pers., 1958) that it must have been destroyed during the uprising in 1956.

Drake (1961) has given a short note on the distribution of O. coleoptrata referring to

his own collection material. The Drake Collection is now in the Smithsonian Institution,

so I wrote to Dr. Froeschner, Curator of the Division of Hemiptera of that Institution,

asking him about locality records of the species Dr. Drake had mentioned. The locality

data conformed precisely with those given by Horväth (1915) in his original description

of the species. Dr. Froeschner wrote to me (April 1969): “Thanks to the information

you supplied, I now feel confident that the specimen in the Drake Collection must,

indeed, be the lone type specimen of Horväth. Drake and Horväth had a long cor-

respondence with many exchanges and loans of specimens. Perhaps Drake concluded the

specimen to be part of an exchange and not the type because he marked it ‘paratype’.

The type of Omania coleoptrata definitely belongs to the Hungarian Museum and must

be returned to it”.

Through the kind cooperation of Dr. Froeschner (Washington) and of Dr. Soös

(Budapest), I had the opportunity to study the Horväth specimen on its way to

its legitimate location. It proved to be a male, and not a female. Measurements of this

holotype are given in Table I (spec. a). The hairs of the specimen are largely rubbed off,

legs and antennae are concealed by the glue, the left fore and hind leg, as well as all

tarsal segments are broken off. Because of the rather poor condition of this unique

specimen from Oman, the material from the Red Sea region to be mentioned below can

only provisionally be considered as conspecific.

The second specimen known was described by China (1938) as Dollfusella minutis-

sima (Egypt: Island of Senafir at the southern extremity of the Sinai Peninsula, leg.

R. Dollfus, 15.1V.1928). In 1943, Poisson & Poisson synonymized D. minutissima with

O. coleoptrata. I restudied this single specimen in the Paris Museum. Despite the statement

in the original description that it was a male, it proved to be a female. In addition to

the excellent general figure presented by China, some external details of this specimen

are given (Fig. 1 A-C).

Recently, the species was rediscovered and collected in moderate numbers by Linna-

vuori (3.X.1962, Red Sea coast, 50 km N. of Mersa Alam, Egypt; see Linnavuori,

1964) and by Riedle & Kirstener (1961/62, Al-Ghardaqa, Egypt; see Schuster, 1965).

Data of some specimens are given in a list with measurements (Table I spec. b-e) and

in the illustrations (Fig. 1 A-F, 3, GA, 12). The differences from the other omaniid

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs

"(0961) Varo Jore ‘syenprarpur oaIJ Jo aFersay ,,

oro OT°O SS'O EZ'0 FLO 610 AO EO 4940800 PL See | "a

OKOMEKOREGONEHOEGKOES Koror oM ED 29502 57.08 E20 COO OMO GOE SCH ORO ET Hé EES

TTO STO.LTO 60'0 CAO AP SEO OA 0690 opa Boss nmeN I | spsuananvu ‘O

800 80°0 050 Oz'0 ET'O 910 60'0 WA Rei | DEORE AE er

80'0 800 870 610 ZI°O STO O10 Fo 670 TO OZONE VES. Saarinen’ ed

oro oro Ss'o zz:0 evO ro oro | oo 810 zs0 970 Lo CT WE Ha ar

600 otro SS'O 02:0 ZI°0 8T°0 oro | zo 0To 90 670 LEO. CO KON ON ei 3 VAE U

ZI'O 60°0 €6O ET'O FLO LTO Oe EO 4040 OCSE REEL

USO 420 GIO ston 70e €70) | 09:0 FATE sc |

850 €70 pro 910 zro | 650 970 | <90 CETO #EOUUES ¥

SS'O €TO BIO LTO 0 GEA eN EE ee È |

CEO GUO PO [CE RITTER = I

OTO ZIO ZIO 8T°0 STO ST'O Moco ovo. EAR os om LceT as | = y

oro 60:0 850 610 STO LIO zo | ogo ozo 090 tro | tro 970 090 080 IST è | = 3

11'0 80:0 09°0 Ez’0 910 810 zrio | CO VOLO LIO EEE puejsuoond) 7 arsyiwu ‘O

070 ITO L1‘0 | 0 GON SAE Ee 0 | 5 9

| | en

Tro 80°0 ¥S°0 ITO ITO LT'O 870 STo TIT ONE GIONE i ONORI CTED ESIINI JO IN P

z1°0 oro 650 zoo zro Lro 110 | Ko FRE FE | ebepreyo-1y >

evo ero 61°0 ero | CSO LON AEON | ITJEU9S q

evo evo 610 vo | sco sro geo vvo | evo zoo zo poo set © lueuo adMojoy er | vpudoajor ‘0

EIC MUI SR Wapi sus] aseq sus] | UIPIA TOO UJPIA pra Yu] xas ee)

ay} JE }SIMOITEU Jo JPA 1210] 18307 8.

yIpım ye SUOIF -9] Je uISITO à sarmads

X9)19A

€ SI EUUJUE | umyyaqnos wngouod | pray

(ww ur sjuowainsesw) J 2[QEL

66 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

species are presented in the key on p. 69. The known distribution so far comprises

only the Oman Gulf of the Indian Ocean and the Red Sea coast with certainty. The

statement of Drake (1961, p. 303) that O. coleoptrata inhabits the seacoasts of the

holomediterranean region must be an inaccurate interpretation of the literature. When

asked to elucidate his information, the late Dr. Drake replied to Schuster (1965) that he

had a specimen is his collection labelled mediterranean area’. On my request Dr.

Froeschner checked the Drake Collection for O. coleoptrata. However, the type specimen

from Oman, mentioned above, appeared to be the only representative. It seems therefore

likely that Omaniidae do not occur along the Mediterranean coast, especially as Schuster

(1965) failed to discover representatives in his inspections of the littoral fauna of the

western and eastern coast of that region.

Corallocoris marksae (Woodward, 1958) and the identity

of C. samoensis (Kellen, 1960)

Woodward (1958) described the species from a series of specimens from a northern

and a southern locality in the Great Barrier Reef in Australia. New captures of the

species show that it has a very wide distribution. I received from Dr. Carayon 3 9

collected by Mr. J. Plessis along the west coast of New Caledonia and 24 from Dr. C.

H. Fernando, collected by Dr. D. H. Murphy along the seashore of the southern part

of Singapore, Labrador Beach, Febr., 1961. A new rich locality was discovered by

Dr. Murphy in Pulau Blakang Mati, Singapore (26.V.1969), where he collected about

60 specimens and 1 larva. These specimens were carefully compared with cotypes of

C. marksae and no other conclusion could be drawn than that they are conspecific. In

1968 I suggested on the basis of external characters and of structure of the eggs, that

C. samoensis could be synonymous with C. marksae. Kellen (1960, p. 496) summarized

the differences from C. marksae: “the irregular light areas on the hemelytra are much

bluer in marksae and more silvery in samoensis; the fine setae on the head of marksae

are silvery, while in the present species they are golden; the second antennal segment

of marksae is infuscated on the apical half [Woodward expressed this as follows:

"apex of segment two brownish black”, which need not to be the ’apical half’, R.C.],

while the same segment of the present species is entirely stramineous”.

These are only minor colour differences. In many Saldidae such features vary between

widely separated populations of one species. Moreover, I could not confirm the distinc-

tions as constantly in combination, when studying paratypes of marksae and samoensis.

Part of the collection from Singapore is intermediate between the Samoa and Australian

specimens in the slight colour differences.

One could argue that prolonged disjunction of two populations of a non-flying insect

would cause divergence in any case. Omaniidae are known so far only from the strongly

semibrachypterous form (for terminology see Cobben, 1960) and hind wings are absent.

Long-winged forms have never been found in intertidal saldids like Aepophilus,

Pentacora and Orthophrys. In semibrachypterous species of Salda and Halosalda,

macropterous animals are generally rare. The reduction of the fore wing in Omaniidae

amounts to complete obscuration of the membrane and it is assumed that the present

distribution of the species had already long existed. The initial conclusion that the po-

pulations from Samoa were morphologically conspecific with those of Australia (distance

about 2700 km), suggests C. marksae to be a genetically highly stable species. The recent

attributions from N. Caledonia (about 1400 km from the Great Barrier Reef in the

R. H. CoBBEn: Intertidal dwarfbugs 67

NAS

Be -

BA 77, ZA

Fan

Sa)

Ber

LET

Fig. 3. A-C: O. coleoptrata, posterior view of adult legs; A, B, C: for, mid, hind leg, respectively;

D: trochanter of larva V. 4. A-C: C. marksae, legs 1-3 of adult, aft aspect; B: mid leg showing

articulation and tendons for muscle insertion. s, sensillum; sa, setose area

68 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

direction of Samoa) and from Singapore (about 4000 km in the opposite direction)

confirms that we have here only one species. I herewith conclude to the following:

Corallocoris marksae (Woodward 1958) — C. samoensis (Kellen 1969) syn. nov. The

species will certainly be discovered along other coastal margins of the continent and

islands in the Indian and Pacific Ocean.

The few, more or less intertidal Saldidae have a restricted distribution (Aepophilus,

limited part of European Atlantic coast; Orthophrys, Atlantic coast of Morocco,

Portugal; Pentacora, Mexican Gulf). These represent relic species of a more evolved

family. As will be shown in section II, Omania and Corallocoris form a distinct clade

group, away from the root of the Saldidae. Omaniidae, as denizens of a special ecological

niche (survey on p. 71), for wich they are extremely well adapted by size, have probably

remained evolutionarily static. In contrast to the numerous and genetically adaptable

Saldidae, the few species of Omaniidae would not have had to compete with more

advanced members of their own family.

Corallocoris nauruensis (Herring & Chapman, 1967)

This species from south-eastern Micronesia stands close to C. marksae. It is distin-

guished from the latter by the prunose coloration extending largely over pronotum and

scutellum and by the slit-like median division of the pronotal dome. I could not confirm

the morphometric differences given in the original description. The eyes of C. nauruensis

are said to be proportionally longer and the scutellum smaller relative to other species.

My measurements suggest no significant difference from other species. The posterior

margin of the eye is said to extend beyond the posterior margin of the pronotal collar

in C. nauruensis. In part of the series of C. marksae from Malaya it does, in another part

it does not; this apparently depends on the angle of the head when the specimens are

preserved.

Corallocoris satoi (Miyamota, 1963)

Omania satoi is placed here under Corallocoris on the basis of the shape of the head

collar and the presence of two sutures on the forewing. These characters appear from the

original description of the single female known. The generic assignment must be pre-

liminary, until the two characters of the male, given in the generic diagnosis on p. 62, are

checked.

KEY TO SPECIES BASED ON EXTERNAL CHARACTERS

Herring & Chapman (1967) presented a key to all the known species. They did not

use the presence or absence of sutures in the hemielytra but stressed the relative size of

the eye. In fact they start the key with this character which is difficult to assess for

routine identification. Moreover, eye size is not distinctive between species. The species

coleoptrata, satoi, marksae should have small eyes (width x 0.66 or less the width of the

vertex at level of ocelli); manrzensis and samoensis should have large eyes (x 0.8 or

more). Thus marksae and samoensis fall into different groups, but I have now synonymi-

zid them. The character was checked in 4 paratypes of samoensis andin 5 of marksae

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 69

and I found the indexes the same and with the same variation, viz. 0.65—0.8. The

index varies in 4 specimens of O. coleoptrata from 0.6—0.67. The authors of the key

give as first difference between nauruensis and samoensis: length of eye almost 1.5, as

against no more than 1.25 length of pronotum, respectively. I found ratios of 1.35, 1.5

and 1.5 ín specimens from Samoa and the averages of 5 individuals, given by Kellen, are

1.46 (2) and 1.54 ({).

A new key for the identification of Omaniidae is suggested here.

1. Collar of head sharply projecting medially into the vertex region (Fig. 6A). Ocelli

not circular (Fig 6A). An without sutures. Femora entirely stramineous (Red

Sea, Gulf of Oman). . . . + + + Omania coleoptrata Horváth

— Collar of head with soad arcuate anterior margin (Fig. 6B). Ocelli circular

(Fig. 6B). Forewing with two longitudinal sutures (Fig. Femora dark with

light apex . . 2

2. Bristle of head in Front of pate 1 (ie 6A); bete 3 not arising Pen light je

Fourth segment of antenna twice as long as third segment (Tokara Islands, Japan).

Corallocoris satoi (Miyamoto)

CR 1 sl 2 DE id ina Sita fine (Fig. 6B); bristle 3 arising from a light

slightly elevated spot (Fig. 6B). Fourth segment of antenna 1.2—1.7 length of seg-

ment three. . . . RR n >,

3. Pronotum and entel mba Median es A Kama ne is a simple pit

(Samoa, New Caledonia, Australia, Malaya) . . Corallocoris marksae (Woodward)

— Pronotum and scutellum with light pattern. Median fovea of pronotal dome divides

the dome posteriorly (Nauru Island, Micronesia). . 3

Corallocoris nauruensis (Herne & Chapman)

Beside the internal characters given in the generic diagnosis (p. 62, 64) and the exter-

nal features given above, further differences of O. coleoptrata from C. marksae and C.

nauruensis are: Dorsal hairiness somewhat denser and longer in coleoptrata. Bristles of

head and pronotum brownish and more hair-like in coleoptrata; black, robust, more spiny

in marksae and nauruensis. Cephalic bristle 3 on same level as the weak differentiation

demarcating postclypeus from frons in coleoptrata (Fig. GA), posterior of it in marksae

(Fig. 6B) and naurzensis. Hemielytra more slender and uniform black, sometimes apical

half with ashen gray bloom in coleoptrata, wider and with pruinose areas in marksae

and nauruensis. Lateral hairs of tibiae longer than spines in coleoptrata (Fig. 3), shorter

in marksae (Fig. 4) and nauruensis, which have more robust spines. Third abdominal

spiracle of 9 on pleural line in coleoptrata, below in marksae (Fig. 2H) and nauruensis;

spiracles 4—7 on pleural membrane in coleoptrata, on laterotergites in marksae and

nauruensis. When more material of C. satoi has become available, it can be decided how

far these secondary features can be considered generic characteristics.

Larvae

Woodward (1958) described and drew the larval instars II-V of C. marksae. Kellen

(1960) illustrated instar I and V of C. samoensis which is, as shown above, identical

with C. marksae. Larva V of Omania coleoptrata is now at hand (Red Sea coast,

Egypt) and shown in Fig. 8C. Comparison with Fig. 8A (instar V of C. marksae)

70 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

ey ge

Wii | allt)

27 NN \

\ \ Li

Sao CH LEER

GOD

LOD NI

LEN

In Hull

TLL Il ĳ

Q25

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 71

reveals discrepancies in number and arrangement of the primary hairs. These hairs form

a distinct pattern on the abdomen, and O. coleoptrata has about half as many as C.

marksae. However, small secondary hairs are more numerous in O. coleoptrata. This dif-

ference in chaetotaxy is generically significant. In Saldidae differences between genera

are usually of a much lower order. Omaniid larvae lack a larval organ, which occurs

in many Saldidae (Cobben 1957, 1959). The two adults of C. marksae from Singapore

were accompanied by one small larva. A close study of this revealed a larval organ, so

that I initially considered the omaniid adults to belong to a new taxon. Larval organs,

however, always leave traces in the adults cuticle, as I have found in many Saldidae.

Since the Singapore adults lack any spur of the organ, I conclude that the larva in

question could not be omaniid, but is a saldid of unknown identity. A re-check of the

chaetotaxy confirmed this conclusion. The second large sample of C. marksae, recently

received from Singapore, contained one larva V which in fact lacked the larval organ.

Habitat

Omaniidae, for which I suggest the popular name ‘intertidal dwarf- bugs’ inhabit a

particular ecological niche. They seem to occur always in a solid substrate with fine

cavities to which the bugs can retreat during flooding by high tide. The substrate com-

prises coral rocks and pinnacles (Australia (321), Red Sea (20), Micronesia (15),

probably on Tokara Islands, Japan (22)), vulcanic rocks (Samoa (17)), and granite,

Singapore (23). Schuster (1965) records O. coleoptrata from the foundations and

loose rubble from walls of the old ruined building of the Marine Biological Station

of Al-Ghardaga, Egypt; the calcareous material originated from reefs nearby.

The bugs emerge from the crevices in a certain interval of time after the tide has

receded. They are then found on the moist exposed edge and lower surface of the

rocks and on the sand of rock beneath. The zones inhabited by Omaniidae seem to de-

pend on the steepness of the intertidal shore area and the suitability of the crevices.

Schuster mentioned that O. coleoptrata (Red Sea) occurred mainly just below the high

tide mark. Kellen found Corallocoris only in those rocks lying in a narrow middle

band of the intertidal zone; at high tide these rocks are covered up to two feet of

water. He assumed that higher or lower rocks were either too dry or too wet for habita-

tion. Dr. Murphy wrote to me that the habitat of C. marksae in Singapore: “is on very

coarse sand and gravel at the base of vertical cliffs of granite at extreme high tide

level — not as high as mean HW springs but not extending as low as HW neaps. Late

on the day, small numbers extend up into the rocks but I believe most of the popula-

tion is interstitial within the gravel”.

A fine account of the biology of Corallocoris under laboratory conditions is presented

by Kellen (1960). The relatively large eggs are glued to the substrate, deep in small

holes and crevices in the rocks provided. The incubation period is about 16 days at about

1) Numbers refer to literature list.

Fig. 5 A-E: O. coleopirata. A: pretarsus of adult leg 2; B, C: pretarsus of leg 2 of larva V, ventral

and lateral; D: rostrum of larva V, dorsal; E: antenna of adult. 6 A, B: frontal aspect of head,

macerated; A: O. coleoptrata; B: C. marksae. ind, indentation of internal apodeme; is, internodial

segments; o, ocellus; pa, parempodium; tr, trichobothrium; un, uncinus; ung, unguitractor

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 73

250 C. Larval development takes about a month. The adults can jump far. In nature, they

prefer, when the tide is right, to run from one small hole or crevice to the next, investi-

gating the surface of the rocks and small growths of algae with their beaks. Like all

other representatives of the superfamily, Omaniidae are carnivorous. Kellen succeeded

in rearing whole generations confining the animals to small stender dishes with pieces

of rock and wet algae from the natural habitat. In captivity they seemed to feed on the

organisms present in the algae, and on small psychodid and tendipedid larvae added to

the dishes. Whether they prefer a particular prey in nature, is unknown. Woodward

(1958) found the following fauna associated with C. marksae: Collembola, mites

(Microtrombidium sp. and Eupodes sp.) and small beetles. The pieces of rock with

O.coleoptrata, investigated by Schuster (1965), contained a very small species (0.8 mm)

of Ptiliidae (Coleoptera) and numerous Halophiloscia sp. (Isopoda). The only other

Heteroptera collected in the same habitat are Halovelia sp. in Australia (32), Halovelia

marianarum Usinger in Micronesia (15), and a saldid larva in Singapore.

II. MORPHOLOGY, TAXONOMIC RANK AND PHYLOGENY OF THE GROUP

On the basis of head and male genital structures, it is postulated here that Omania

and Corallocoris belong to the superfamily Leptopodoidea. Until now this group has

consisted of the families Leptopodidae, Leotichiidae and Saldidae (including Omania).

Discussions are largely limited here to conditions pertaining in Leptopodoidea in order

to justify the establishment of the new family Omaniidae.

Egg

The egg of C. marksae is illustrated by Kellen (1960, his O. samoensis). He assumed

from its large size relative to the female, that only one egg is laid every few days. I

have reasoned earlier (1968, p. 372) that such a way of reproduction is suggestive of

plesiomorphy. The number of ovarioles is not known but is probably less than 7, the

normal number in Saldidae, except in Aepophilus which has 5.

Shape and sculpture of the omaniid egg superficially resembles that of remote fami-

lies, e.g. Helotrephidae, some Notonectidae, Naucoridae or Schizopteridae. With even

more families the omaniid egg shares the presence of only one micropyle. However

the structure of the micropyle confines the omaniid egg definitely to the Leptopodoidea

(Cobben 1968, p, 42). The shell of Corallocoris bears large hexagons, but the architec-

ture looks light-optically solid, without any system of porosity for trapping atmospheric

air. A completely solid chorion has been confirmed by electron-microscopy in another

intertidal shore bug, Aepophilus. All other Leptopodoidea investigated, of which some

also live close to the intertidal zone, possess aeropyles (Cobben o.c.).

Fig. 7 A-E: O. coleoptrata, larva V. A: head, ventral; B: pharynx pump, ventral; C: base of

mandible with lever; D: base of maxillae, salivary pump, dorsal; E: pharynx pump, lateral. F-I:

C. marksae, adult, distal part of stylets; F: maxillar bundle; G: mandible; H: right maxilla, lateral;

I, left maxilla, inner view. ac, anteclypeus; as, antennal socket; asd, afferent salivary duct; hw, hy-

popharyngeal wing; la 1, first labial segment; Ib, labrum; mdb, base of mandible; mdl, mandibular

lever; mx, maxilla; oc, occipital condyle; r, ridge; ro, rod; sp, salivary pump; th, thickenings; tp,

tendon of piston; tph, tendons of pharynx; X, Y, anterior and posterior sense organs

74 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL la, Al 2, 1970

Larva

In contrast to egg and adult characters, larval characters are extremely difficult for

delimitations above family rank. The first larval instar of representatives of various fami-

lies were studied, in order to trace the significance of the primary setal pattern. The first

instar of Saldidae (data from 15 species, 5 genera, 3 subfamilies) and Leptopodidae (1

species) share a similar hair pattern on the thorax, not encountered in other families;

the pronotum (exclusive of lateral margins) bears four setae, the mesonotum and meta-

notum each bear two. The condition in Omaniidae does not conform to this. According

to the careful drawing of the first instar of C. marksae (= samoensis) by Kellen,

copied here in Fig. 8 B, the pronotum bears six and the mesonotum and metanotum each

four setae. Saldidae and Leptopodidae have four longitudinal rows of setae on the

abdominal tergum, but Corallocoris has six rows. Omaniidae, as represented by Corallo-

coris, share with Leptopodidae four vertex setae, but Saldidae (including Aepophilus)

have more than four.

The most distinctive character of Omaniidae, separating them from related and, in

fact, from all other families so far inspected, is the hair pattern of the compound eye.

Omaniid larvae bear three distinct bristles inserted on the multi-faceted eye. The dra-

wing by Kellen of the first instar shows only two bristles, but in the instars II-V,

Woodward has consistently depicted three bristles. This larval character is retained in

the adult and appears to be present in all Omaniidae studied. Judging from the con-

dition of the eye bristles in the first instar and their fate during subsequent instars in

other families, the first omaniid instar probably must also have three bristles. The

function of the eye-bristles is still obscure but in other families they are trichobothria-

like and are presumably sensory. The original number occurring in various, even remote,

families, is two. This number occurs in all Saldidae studied and also in the first

instar of Leptopus where they are transformed into pegs. Other characters of the omaniid

larva, such as a single abdominal gland (between tergite 3 and 4) and presence of first

abdominal spiracle are shared with other Leptopodoidea, but also with most Amphibi-

corisae. As said on p. 71, a larval organ typical of many Saldidae, is absent in

Omaniidae. The eye of the young larvae is large, bearing numerous ommatidia, and the

single abdominal gland is small. Both these facts place omaniid larvae on a higher

anagenetic level than, for instance, Aepophilinae or Chiloxanthinae amongst Saldidae.

Within the superfamily there is a progressive trend for increase of ommatidia and

reduction of larval gland.

Adult

China (1933) has given a table with characters separating the families Saldidae,

Leptopodidae and Leotichiidae, when creating the last family to include the two

cave-dwelling species of Leotichius. Apart from the structure of the wings (no nervature

left in Omaniidae), nearly all of the 11 characters listed unite Omaniidae with the

Saldidae. The structures compared by China were predominantly external features such

as characteristics of head, eyes, ocelli, clypeus, rostrum, antennae, pronotum, scutellum

and legs. As will be shown below, there is only superficial resemblance between the two

groups of shore bugs.

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 75

Head

Parsons (1962) has published a detailed study of the cephalic structures in one

representative of the Leptopodoidea, Saldula pallipes. The terminology of her study

and my own unpublished data on a wide variety of species are taken as background for

the following review.

External

Omaniidae share with the Saldidae (inclusive of Aepophilinae) and Leptopodidae

an internal dorsal apodeme, left and right in the frontal region (Fig. 8 D, E; ia). It

lies close to the middle pair of trichobothria and is externally visible as a groove (Fig.

GA: ind). Structures of antennae (internodial pieces between segment 2—3 and 3—4)

and rostrum (third segment longest) correspond with Saldidae.

The facial aspect of the omaniid head (Fig. 6) reveals some exclusive properties not

found in Saldidae: a distinct collar-like vertex region, the presence of an extra pair of

trichobothria-like bristlest) posterior to the ocelli, three trichobothriat) on the eye, no

genal suture between mandibular and maxillary plates (also absent in Aepophilus). Un-

like Saldula pallipes, there is no delimitation of mandibular plates and transverse swelling

above the anteclypeus. But in Saldidae such boundaries arise with higher anagenetic

levelling in the sequence Aepophilinae-Chiloxanthinae-Saldinae. In macerated prepara-

tions of Omaniidae, there are weak differentiations between the middle and anterior

trichobothria (Fig. 6). These could represent the boundary between postclypeus and

frons. The epipharynx protrudes only slightly ahead of the labrum, as in more primitive

Saldidae. It does not project in S. pallipes and in other more evolved species of Saldidae.

The gular region of the omaniid larva shows two longitudinal ridges passing ventrally

to the antennal socket (Fig. 7 A; r). In Saldula pallipes and other Saldidae, a similar

pathway is traced only by a faint line.

Internal

Pharynx

Fig. 7 B and E show the food pump so far as it is lined with cuticle. Its roof

bears a longitudinal comb of about 10 tendons for the insertion of dilator muscles.

Internally, the pump contains a median rod-like structure in the transitional zone where

the pharynx narrows distally into the gut. The ventral wall of the epipharynx has a

sensory plate just in front of the pharynx entrance. The plate is apparently a composi-

tion of about 10 spherical cells (y, Fig. 7 B). Posteriorly to this plate, thus as part of

the food pump proper, lie two other imprints of supposed sensory cells (x). Further,

mainly transverse differentiations (th), probably simple thickenings of the cuticle, are

seen in this and other regions.

Omaniidae has the dorsal row of tendons in common with Leptopodoidea and, in fact,

most other heteropterous families. In Pentacora mexicana there are 15 tendons, inChilox-

anthus 20, in Aepophilus 30 and in a leptopodid (Valleriola sp.) 23. Comparatively, the

1) Although there is not yet histological or experimental proof that these setae are sensory, they

are called here trichobothria for convenience. They are indeed homologous with the setae of

Aepophilus and, for example, in most Amphibicorisae, where type of hair and insertion strongly

suggest a particular function.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 77

number in Omaniidae (10) is thus few; increase in tendon numbers could have some anage-

netic meaning. Their presence excludes Leptopodoidea from typical Amphibicorisae. The

type of dilator muscle insertion, direct or indirect, is an important factor for the evaluation

of foodpump characters. However, in none of the recent surveys on the skeletomusculature

of the heteropteran head including data on Amphibicorisae, I have found pharyngeal ten-

dons expressely mentioned as absent. In accordance with other set of characters of

Amphibicorisae (10, p. 363-378) I consider the lack of tendons plesiomorphic. The

structure of the food pump in typical Amphibicorisae is trough-shaped and needs

thorough histological investigation to compare it with the better known types of other

families. Among Amphibicorisae there is one exception for Mesoveliidae, which from

other evidence are grouped among aberrant water striders. Mesovelia has the mid-dorsal

roof of the pump elevated, which bears a comb of 12 short tendons. A preliminary check

in other family groups proved also absence of tendons in subfamilies of Reduviidae

checked (Emesinae, Triatominae and Harpactorinae) and contrasts this group to Hydro-

corisae, which indeed have tendons (Parsons 1966a, studied all hydrocorisan families

except the extremely important Potamocorinae, which I consider to be a family). Other

terrestrial families studied (inclusive of Dipsocoridae) have a distinct system of tendons,

except two: Enicocephalidae and Pachynomidae. Of the former I studied one species

of Oncylocotis which has an elongate food pump with about 25 very short tendons.

Of Pachynomidae, a representative of each of the two subfamilies was examined:

Aphelonotus had no tendons and Pachynomus sp. had 17 short tendons.

The distinct rod-like structure at the outlet of the food pump seems typical for

Omaniidae; it could not be traced in Saldidae and Leptopodidae, or any other of the

many families studied. Only in the saldid Chiloxanthus pilosus was a very faint strip

visible in the same area.

The x-organ in S. pallipes is described by Parsons (1962) as an oval depressed area

surrounded by a ridge. According to her: "Similar structures have been observed on the

epipharynx of Dysdercus (’’gustatory organ” of Macgill (1947)), Gelastocoris (oval

raised area” of Parsons (1959)), and Gerris, (‘’epipharyngeal sense organ” of Cranston

and Sprague (1961)). They are probably sensory in function.”

Parsons (1966 a) mentioned the organ for representatives of all hydrocorisan families

and she described the nerve connexions. Of terrestrial Heteroptera, an accurate anato-

mical account is given for Lygus pabulinus (Awati, 1914) and Triatoma (Barth, 1952).

A preliminary survey revealed that this epipharyngeal organ is generally present in

Heteroptera, with some variations in cuticular appearance. In the saldid genera Aepo-

philus, Chiloxanthus and Salda it is an undifferentiated oval depression as in Saldula

pallipes. In the primitive Pentacora mexicana the smoothly lined oval plate contains

9 circles each with a central point. In the leptopodid Valleriola sp. there are 12 of such

circles. In Omaniidae the plate with 10 sensillae has an irregular outline. The anterior

organ in Amphibicorisae is very much like in Leptopodoidea with a similar range of

variation, as also in Pachycoleus and the pachynomid Aphelonotus sp. In families of

Fig. 8 A-E: larval structures. A-B, D: C. marksae; A: instar V; B: instar I (redrawn from Kellen

1960); C: O. coleoptrata, instar V, somewhat swollen in lactic acid: D, E: head of instar V: D:

dorsolateral view, frontal exoskeleton cut away to reveal internal apodemes; E: as D, lateral. ia,

internal apodeme; ph, implantation of primary hairs; sg, scent gland

78 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

other major groups there is much more differentiation towards distinct patterns of sen-

sillae but there is no oval depression.

The variation in the posterior pharyngeal sense organs is greater. As shown above, in

the one omaniid checked on this character, it is a single pair of oval ‘cells’. Parsons

(1962) did not mention them for Saldula pallipes, but species of Pentacora, Chilo-

xanthus and Salda possess two pairs, the most posterior differing in structure between

the first two genera and the last. In some Amphibicorisae, I could not detect them, but

in others there is one very faint pair, as also in the pachynomid Aphelonotus sp. In other

families the number varies from two to four pairs, the latter condition being the

usual.

Stylets and levers

Both mandibles are similar at their extreme tips; along the inner surface they are

weakly notched with about seven indentations (Fig. 7 G). The lever is roughly

triangular and one arm of it articulates directly with the stylet by means of its split tip

(Fig. 7 C); the lateral corner of the lever forms the pivot in the cranium bordering the

antennal socket.

The origin of the maxillary stylet (Fig. 7 D) extends as a fine thread from the

maxillary sac. The latter structure envelopes the stylet as a spout-shaped membrane; it is

wide open distally, at least in macerated preparations. The dorsal posterior margin of

the sac is thickened and forms the structure which is probably homologous with the

‘maxillary lever’ in other groups. The morphology of the tips of the right (Fig. 7 H)

and left (Fig. 7 1) maxillae are different, as in Saldidae. However, I could not detect in

the left stylet the two rows of numerous fine spines which occur in Saldidae.

Structure of stylets and of levers relate Omaniidae more to Leptopodoidea than to

Amphibicorisae. The latter have, as is known, a peculiar square mandibular lever whereas

the maxillary lever is said to be absent in Gerris, Velia and Hydrometra. These two

characteristics seem valid also for Hebridae, Mesoveliidae and aberrant genera I studied.

Whereas the quadrangular type of mandibular lever separates adult Amphibicorisae

(the lever in first larval instar of Gerris in fact is triangular!) from all other families of

Heteroptera, the taxonomic value of the maxillary lever is difficult to assess. Parsons

(1966 b) stressed that the distribution of the structure throughout the suborder is un-

certain, since many authors overlooked it. Benwitz (1956) summarized literature data

on groups of genera with a max. lever and those missing it, but certainly material should

be rechecked. The constellation of the omaniid maxilla resembles that in the naucorid

genus Ambrysus studied by Parsons (1966 b). She established the presence of a maxil-

lary lever only in two of seven naucorid genera. She did not speculate on the evolutionary

significance of the lever. From my own experience and from present knowledge of

comparative morphology, I conclude that absence of maxillary lever is plesiomorphic.

This should mean that the lever arose independently in different taxa along similar lines;

the ultimate total structures arrived at are, however, quite varied by family group. A dis-

tinct lever is absent in Omaniidae, but present in Saldidae (including Aepophilus)

and Leptopodidae. Besides Amphibicorisae, Oncylocotis (Henicocephalidae), some Hy-

drocorisae and apparently all Reduviidae lack a lever. The constellation of the maxillary

sac in Reduviidae nevertheless reached great complexity in the more evolved taxa (e.g.

Harpactorinae) as compared with the more primitive Emesinae. The Pachynomidae, a

family of a vexing systematic position, have a lever like that of Nabidae and other

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 79

REN

SS To È

SR EEN

SHG

/ VA; yf ros

AAA IL; / (Nd

fuel (aed ft il (

KETEN

Fig. 9 A, B: C. marksae, 2 genital structures. A: cuticular lining of genital tract; b, posterior view

of abdomen. 10 A,B: metathoracal scent-apparatus; A: O. coleoptrata, gland and reservoir; B: C.

marksae, entire glandular system, ventral part of metathorax from behind. ac, accessory canal; f,

furca; gp, gonopore; gpl, gonoplac; gpo, gonapophysis; gr, glandular reservoir; gx, gonocoxa;

gy, gynatrium; o, external outlet of scent glands; or, orifice of reservoir; ov, oviduct; pp, pregenital

plate; r, reservoir; sp, spermatheca; t, tergite; x, xiphus

80 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

cimicoid groups. Species of all other groups, superficially checked, revealed a lever:

Dipsocoridae, Thaumastocoridae, Pentatomoid families, Thaumastellidae (rather simple).

Salivary pump

Characteristics of the omaniid pump (Fig. 7 D, sp.) are: tendon of piston short, hori-

zontally flattened; transverse circumference of posterior wall of pump chamber neatly

circular; afferent ducts paired; efferent duct short.

Only these four outer aspects of the salivarium will be compared here with other

families. Data from sections must wait later evaluation. The points to be discussed here

throw some new light on modifications of the apparatus and its evolution: shape of

pump chamber, orientation of piston tendon, whether afferent ducts have fused, length

of efferent duct.

Like Saldidae and Leptopodidae the pump of the Omaniidae has the horizontally

flattened piston tendon, the short efferent duct and paired outlet of the afferent ducts.

The pump itself is, however, isoradial, whereas in Valleriola (Leptopodidae) and Aepo-

philus (Saldidae) the dorsal posterior wall is incised. This trend has progressed in other

Saldidae so much that the dorsal wall became almost split along its median line. In

Amphibicorisae, a cladistic trend is apparent in the Velliidae and Gerridae. There, the

lateral sides of the chamber became inflected from behind. This trend is associated with

shortening of the efferent duct. A long efferent duct is retained in other Amphibicorisan

families, in Henicocephalidae (Oncylocotis) and in Emesinae (Empicoris) amongst

Reduviidae. The afferent canals originally ended separately in the pump. Most Hetero-

ptera and primitive Reduviidae are still like this. In the advanced reduviids the ducts

anastomosed a very short distance terminally. In Miridae and Nabidae studied, there

is a very long common afferent duct, a condition paralleled in Pachynomidae. In most

Heteroptera the tendon of the piston is a vertical plate. As noted above, it is flattened

in a horizontal plane in Leptopodoidea. So far I have encountered a horizontal tendon

only in Hebrovelia, the gerrid Trepobates, the thaumastocorid Xylastodoris and the

thaumastellid Thaumastella. In some Amphibicorisae and in Oncylocotis, the tendon is

thread-like; it is assumed that this is the basal type from which flattening in one or the

other plane arose.

Metathoracic scent-gland

The metathorax is characterized by a large shield-like epimeron which encloses the

coxae laterally (contrast Saldidae, Leptopodidae). The adult scent-apparatus of Omanii-

dae is of a type encountered nowhere else in Heteroptera. Chlorazol preparations of

C. marksae reveal four ovoid bodies in the metathoracic cavity and a single median

ostiole for discharging the secretion (Fig. 10 B). The four reservoirs belong to a paired

gland system, each side with two reservoirs united by a thin duct. The cuticular lining

in C. marksae and in O. coleoptrata suggests that the most lateral reservoirs had a

glandular layer all round. The cuticle projects out from the reservoir into short exten-

sions, probably remnants of caniculi, regularly distributed over the whole surface of the

voluminous reservoir. In ethanol-treated material, this reservoir is brownish yellow and its

wall has a finger-print sculpture. The median bladder has an uninterrupted smooth wall

and opens into the ostiole independently of the reservoir of the other side. Thus, the

single external ostiole contains the outlets of the two reservoirs of the gland system,

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 81

each outlet being governed by one dilator apodeme. From the condition of the system

in other Leptopodoidea the glandular lateral reservoirs in Omaniidae are clearly homolo-

gous with the tubular gland system in other families. Saldidae except Aepophilus have

one median reservoir and one ostiole. Leptopodidae have two reservoirs and two ostioles,

in common with Aepophilus. However, Leotichius has one reservoir, but two ostioles.

Thus, the situation in Omaniidae is peculiar in two respects: the doubling of the reser-

voirs with retention of the single external ostiole and the enormous widening of the

gland ducts resulting in accessory reservoirs.

Legs

The hind legs of adult Omaniidae lack the terminal tibial comb and the two fragile

curved setae on the ventral side of the first tarsal segment. Both these characters are

features normal in Saldidae, the hind leg comb arising as a complete new adult structure.

The simple pretarsal structures in Omaniidae are similar for all three pairs of legs and

undergo a sudden reduction during adult moult. Besides the two claws there are only

two parempodia, extensions of the unguitractor plate. In the last larval instar these

parempodia are rather long curved spines (Fig. 5 B,C), but in the adult only small

rudiments remain (Fig. 5 A, pa). Young instar larvae were not available. They ought to

be studied to know whether traces of the arolia are present in the youngest stages. In

typical Saldidae such traces are absent, but in the larvae of Aepophilus (not in adult!)

one arolium occurs; I consider this homologous with the ventral arolium of Amphibicori-

sae, of which typical representatives possess a dorsal one too. Omaniidae share the

abrupt reduction of the parempodia during one moult only with some saldids of the

Pentacora group. In most Saldidae, the ontogenetic reduction of the parempodia proceeds

gradually trom the first larval instar onwards; the rate of reduction is sometimes un-

equal between the two parempodia of the same unguitractor plate. Other special struc-

tures of the omaniid legs occur widely in Heteroptera, even beyond. The third coxa

bears a setose area at the inner side (Fig. 3C, sa). This is an adaptation to jumping;

both rough spheres of the left and hind coxa are apparently pressed against each other

during jumping. The structure occurs in the saltatorious Saldidae, Leptopodidae and also

in Ochteridae. The trochanters are almost entirely subdivided by an internal cross-sep-

tum. One series of oval sensilla are arranged transversely on both lateral sides of all

coxae (Fig. 3 B, D, s). These are probably stretch-receptors and occur in all heteropteran

families studied so far. There are, however, differences in number, shape and arrange-

ments of these organs, which must still be assessed for possible phylogenetic value.

Another group of apparently sensory bodies occurs at the base of each coxa (Fig. 3 C, s).

This cluster of conical projections is not restricted to Leptopodoidea. Omaniidae have

no femoral plectrum nor a hemielytral stridulitrum, which are present in a number of

Saldidae (joint work with J. Lattin).

Abdomen

Pregenital structures

The omaniid abdomen bears 8 pairs of spiracles as have all other Leptopodoidea and

some other major groups (Cobben 1968, p. 377, 378). Their position, however, distin-

guishes Omaniidae from most Saldidae. In the former, the stigmata are situated in the

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

ERIK

SAM ANA

ù SRE N

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 83

membrane between sternites and laterotergites (Fig. 1 D, 2 H). Most stigmata are en-

closed in the connexival sclerites as in Leptopodidae. Trichobothria are absent but a

campaniform sensilla occurs anterior to each mid-abdominal spiracle (Fig. 1 D, s). The

stigmata of Saldidae lie ventrally at some distance from the lateral margin. In few species

the spiracles have closely approached the ventral connexival borderline, but apparently

never passed it. One could suggest that dorsal placement of spiracles could be related to

respiratory adaptation in intertidal zones. Such a correlation is not apparent in Saldidae,

of which some species are indeed intertidal. Even in Aepophilus bonnairei, pre-eminently

an intertidal species, the spiracles are on the ventrites. Peculiarly, those saldid species in

which the spiracles are more lateral, are found in several unrelated genera, and the dis-

tribution of those species is predominantly tropical. The spiracles in Leptopodidae,

which are in general less hygrophilous than Saldidae, are dorsal on the external latero-

tergites.

The abdominal dorsum of Omaniidae is largely membranous, unlike in those Saldidae

with shield-like hemielytra. The external laterotergites are distinct, but internal lateroter-

gites, present in all Saldidae, are absent in Omaniidae as well as in Leptopodidae. The

grasping structure in Omaniidae is quite different in constitution from that in Saldidae

(including Aepophilus). This male apparatus formed by paratergites 2 and 3 was first

described in Saldidae by Drake & Hottes (1951) as a stridulatory device, but Leston

(1957) and Cobben (1957) showed that it serves to fix the male to the female hemiely-

tron margin during copulation. In Saldidae grasping is as with a clip-type clothes-peg;

friction is particularly caused by a transverse strip with pegs. As the structure increased

in effectiveness, the female evolved a coadaptation in the wing area which is grasped.

The coupling of male Omaniidae operates more like the paper-clips principle. There is

no rough area to create friction. The laterotergite of segment 2 extends along the inner-

side of the modified laterotergite 3. The two adjacent lamellae (Fig. 2 K-M) apparently

clip the female hemielytron. The latter has no special counterpart structure. Females,

however, which have copulated or on which attempts at copulation have been made can

be recognized as such. The male grasping structure scours the blue-grey wax of the

female wing so that a shining black spot results, invariably close to the wing apex.

Leptopodidae have the same characteristic side by side mating behaviour as Saldidae,

and so do Omaniidae as deduced above on morphological grounds. But Leptopodidae

have no structural adaptations; the female wing margin is simply pinched in the male

pleuron between segment 2 and 3. This behaviour could have evoked pleural differentia-

tions in Omaniidae, independent of Saldidae.

The pregenital glands, characteristic of all Saldidae, except Aepophilus, are absent

in Omaniidae.

Genital structures

Female.

Internal ectodermalia (Fig. 9 A). The internal female organs so far as lined by cuticle,

Fig. 11 A-I: C. marksae, & genital structures. A: posterior view of pygophore; B, C: ventral and

lateral view of pygophore; D: paramere; E: parandrium and dextral paramere; F-I: phallus; F, I:

lateral: G: aft side; H: distal end of phallotheca, endosoma slightly extended, aa, articulatory

apparatus; ba, basal aula; cp, capitate process; de, ductus ejaculatorius; ds, ductus seminis; en,

endosoma; Ip, ligamentous processes; p, paramere; pa, parandria; ph, phallus; pht, phallotheca; pm.

protractor muscles; pr, proctiger; rm, retractor muscles; rp, retractor process; ss, sclerotized strip;

vh, vertical hymen

84 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

are the same in three omaniid species studied. Of greatest interest is the full presence

of a canal leading from the ventral side of the gynatrial sac forwards to enter in the

roof of the common oviduct (Fig. 9 A, ac). Such a canal also occurs in most Amphibi-

corisae and has been termed ’fecundation canal’ (Pendergrast 1957), by analogy with a

similar duct in Carabidae. Scudder (1959) called it ‘accessory canal’ and this term is

used here, as the function of the canal has not yet been established. Brinkhurst

(1960), studying the gerrid Aquarius najas, had ideas about the homology and function

of the canal with which I disagree and will discuss it elsewhere. In Omaniidae, the canal

is very solid at the base and forms a spiral coil in the fold between gynatrium and

oviduct. A median spermatheca is present (Fig. 9A, sp.), its short duct originating from

the centre of the ventral wall of the gynatrium as a continuation of the accessory canal.

The bulb is simple, irregularly shaped and without pump flanges. The gynatrium lacks

thickened rudiments of a ringed gland. Compared with other Leptopodoidea, the omaniid

condition with accessory canal and simple spermatheca is encountered only in Leotichiidae

(Scudder 1959). What I consider to be rudiments of the accessory canal, exist in

Leptopodidae; lining of a gynatrial ring gland is not visible in this family, but the sper-

matheca evolved in a firm structure with flanges. Besides a well developed sperma-

theca, a ringed gland clearly arose in Saldidae, and no trace remains of the secondary

canal. But, the saldid Aepophilus bonnairei retained the plesiomorphic condition of the

spermatheca: a wide cylindrical bulb with irregular transverse wrinkles, a short duct

and absence of a cuticular flange for attachment of muscles. In other Saldidae, the sper-

mathecal bulb is small, but stout, and with a proximal pump flange (except the primitive

Pentacora mexicana, Lattin & Cobben, 1968). The spermathecal duct increased in

length anagenetically as a longer phallic flagellum developed in the male.

External ectodermalia (Fig. 9 B). — The apex of the abdomen is broadly rounded,

sternite 7 shield-like, paratergite 9 not visible. The tergal part of segment 9 surrounds

the proctiger as a very broad sheath. The proctiger is relatively large, with a well deve-

loped sternal part as in Amphibicorisae. Both pairs of gonapophyses (gpo) and the gono-

placs (gpl) are present, poorly developed, flap-like and lie in a transverse vertical plane.

Only the second gonapophyses join each other along the median line. Because of the

relatively large eggs, the gonopore is wide and clearly visible after staining with

Chlorazol black (gp).

The vestigial terminalia distinguish Omaniidae from all Saldidae, including Aepo-

philus, which have a well developed ovipositor. None of the other Leptopodoidea have

such plate-shaped genitalia as Omaniidae, and the situation in Leptopodidae and Leoti-

chiidae is intermediate between this and the saldid type. The saldid condition is, in my

view, apomorphic.

Male.

I presented a scheme of evolution of the leptopodoid phallus in 1965, for which

representatives were chosen from Saldidae, Leptopodidae and Leotichiidae. A theory has

been developed showing how the leptopodoid phallus could have evolved from the

plesiomorphic condition as found in modern, typical Amphibicorisae. There was then

Fig. 12 A-E: O. coleopirata, & genital structures. A, B: right paramere, different aspects; C-E:

phallus, endosoma slightly extruded; C: left lateral side; D: aft view; E: front view. pp, projection

of ponticulus basalis. Further legend, as in Fig. 11

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 85

LL OD

86 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

no clear comparative picture of the omaniid phallus, because of its smallness and the

scarcity of material for dissection. It will now be shown that the omaniid genital struc-

tures fit well into the basic leptopodoid plan, but that clade-characters strongly support

family status.

The pygophore of Omaniidae is high and short (Fig. 11 A,C), with the aft side

truncate and cleft medially. This cleft is formed by the interspace between the two verti-

cal outgrowths of the capsule (Fig. 11 A,E, pa). Such projections are immobile and

inflexible in Saldidae and have been named provisionally ’parandria’, though they

are recent structures and thus do not correspond to the original definition of the term.

In Omaniidae, however, the parandria are demarcated from the capsule by a transverse

suture, and they turn aside under tension of the adjacent phallus (Fig. 12 D, pa, tension

by hot lactic acid). The minute, club-shaped parameres (Fig. 11 E, p) are encompassed

by the wall of the capsule. This is also true in nearly all Saldidae and in Leotichiidae,

but not in Aepophilus and Leptopodidae. The omaniid phallus proper has the following

characters in common with other Leptopodoidea: basal articulatory apparatus with

ponticulus basilaris and distinct promotor and remotor apodemes. Basal foramen with a

septum that leaves uncovered a transverse slit round the ductus, allowing passage of

haemocoelic erection fluid. Elongated, mutually fused ligamentous processes present.

Ductus seminis very wide, flattened, attached medioventrally to basal apparatus and

lengthwise with ligamentous processes by means of two vertical hymens. Basal aula spa-

cious, membranous. Conjunctival part of endosoma not clearly defined.

All these characters do not apply to the amphibicorisan genitalia, which are in all

ways much less evolved. Beyond the leptopodoid basic plan, each family has its own

characteristics showing divergent phylogeny. Saldidae developed a highly complex

internal reel-system, the rectilinear evolution of which could be solved stepwise. The

ligamentous processes in Saldidae and Leotichiidae connect the basal apparatus with the

ventro-basal edge of the phallotheca. In Omaniidae (Fig. 11 I, Ip) and Leptopodidae,

however, these processes extend only half way along the basal aula. Additional strength-

ening of structures associated with the basal aula arose in a different way for each

family. The midventral edge of the phallotheca is in some Leptopodidae provided with

a long projection to meet the distal end of the ligamentous processes. In others, the

ductus seminis itself is cramped to the tip of the ligamentous processes. Strengthening of

the hinge-point between phallotheca and basal aula developed in Omania along another

path. A sclerotic strip runs in each lateral wall of the basal aula from the articulatory

apparatus obliquely downwards to join the base of the phallotheca (Fig. 11 I, 12 €, ss).

The phallotheca scarcely deserves this name in this family, as it is not sclerotic; its distal

end is irregularly outlined laterally (Fig. 11 H). The endosoma could not be studied

in inflated position. In retracted state it is a wide, wrinkled, membranous mass beset for

much of its length with numerous groups of hooked spines (Fig. 12 D, en); sclerites are

lacking. The intromittant organ in action must reach considerable length. Phallic struc-

tures are in their basal part more leptopodid-like, in their phallotheca-endosomal part

more leotichiid-like. The organ is consequently remote from the saldid type.

CONCLUDING REMARKS

The morphological survey has revealed many structural differences of the genera

Omania and Corallocoris from other leptopodoid members. These discrepancies are

R. H. CoBBEn: Intertidal dwarfbugs 87

Table II

Saldidae Omaniidae Leptopodidae Leotichiidae

1. number of ovarioles 7 (rarely 5) probably < 5 5

2. egg deposition mostly embedded superficial superficial

3. chorionic aeropyles mostly present absent present

4. larval organ mostly present absent absent

5. primary metameric chae- 4:2:4 6:4:6 4:2:4

totaxy of larva pron. mes. abd.

6. setae on head capsule 6 8 6

7. setae on compound eye 2 3 2

8. adult length > 2.0 mm 2/0 >20

9. left max. stylet with present absent present

many spines

10. max lever present absent present

11. pharynx rod absent present absent

12. number of pharynx tendons > 14 + 10 > 14

13. incision of salivary pump present absent present

14. adult scent-gland 1 reservoir 4 reservoirs 2 reservoirs ]

1 ostiole (excl. 1 ostiole 2 ostioles 1 reservoir

Aepophilus) 2 ostioles

15. internal laterotergites present absent absent

16. coupling apparatus & clothes-peg type | paper-clips type absent

17. abdominal spiracles ventral dorsal dorsal

18. pregenital glands present (excl. absent absent

Aepophilus) absent

19. accessory canal © absent present absent

20. spermathecal flange mostly present absent present present

21. ovipositor laciniate plate-shape intermediate absent

22. parandria & rigid flexible absent intermediate

23. phallotheca sclerotic membranous sclerotic absent

24. d. seminis-endosoma contracted long long membranous

complex long

25. endosomal sclerites present absent present

26. connection lig. processus- present absent absent absent

phallotheca present

27. sclerotic strips in basal Absent present absent

aula wall absent

summarized in Table II. The gap between Saldidae and Leptopodidae amounts to 12

of the 27 characters selected and it has never been a point in the past to doubt the

familial rank of both these groups. It is striking that each of the 27 characters used ex-

clude Omania-Corallocoris from Saldidae, whereas both genera share 8 characters with

Leptopodidae. Comparisons with Leotichiidae are not yet adequate, since anatomical and

ontogenetic evidences are lacking.

I formally propose here to eliminate the genera Omania and Corallocoris from the

Saldidae and to transfer them into a separate family, which must be named: Omanzidae

stat. nov.

The four species of Omaniidae known at present, have a saldid-like rather than

leptopodid or leotichiid facies. This is due to external features listed by China (1933) as

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

Omaniidae

Leptopodidae

Leotichiidae

"PROTO -LEPTOPODOID

Fig. 13. Evolutionary diagram of Leptopodoidea

R. H. COBBEN: Intertidal dwarfbugs 89

saldid characteristics: head inserted (v. exserted in Leptop. and Leot.); eyes not

subpedunculate (v. subpedunculate); ocelli not upon prominently elevated tubercle

(v. at top of elevation); rostrum extending beyond anterior coxae (v. shorter);

posterior margin of pronotum straight or concave, surface not punctate (v. convex,

strongly punctate) ; anterior femur and tibia normal (v. raptorial).

Many of the properties studied are liable to progressive evolution resulting in parallel

development in different phyletic lines. Male genital structures, clasping organ, adult

scent apparatus and, in particular, the chaetotaxy show distinct divergence from the usual

leptopodoid patterns. In these respects, the Omaniidae represent a cladistically remote

lineage; this is expressed with the more distant common origin in the evolutionary dia-

gram (Fig. 13).

One may wonder why Aepophilus is not considered as belonging to a separate family.

For, regarding the structures surveyed in the foregoing, this monobasic genus has often

been mentioned as aberrant in Saldidae. The majority of the distinguishing characters

of Aepophilus, however, fall within the ancestral-descendant range of the saldid lineage.

Therefore, its subfamily rank which I proposed in 1959 is here upheld, as it

represents the most primitive living member of the family. A recently discovered fossil

saldid from Mexico amber must be placed on an even lower level in a new subfamily:

Leptosaldinae (Fig. 13), which will be described elsewhere (Cobben, in press).

ACKNOWLEDGEMENTS

For permission to study the present material I am deeply indebted to Drs. J. Carayon

(Muséum National d'Histoire Naturelle, Paris), R. C. Froeschner (Smithsonian Institu-

tion, Washington), W. R. Kellen (Chicago), R. Linnavuori (Raiso), D. H. Murphy

(University of Singapore), T. E. Woodward (University of Queensland, Brisbane), and

E. Wagner (Hamburg). Dr. Murphy kindly gave valuable informations about the ecology

of C. marksae in Singapore. I wish to thank Dr. R. C. Froeschner and Dr. A. Soós

(Hungarian Natural History Museum, Budapest) for their help in finding the holotype

of O. coleoptrata. My thanks are due to Mr. J. C. Rigg (Pudoc, Wageningen) for cor-

recting the English.

LITERATURE

Awati, P. R., 1914. The mechanism of suction in the Potato Capsid Bug, Lygus pabulinus Linn.-

Proc. zool. Soc. Lond. 1914: 685-733.

Barth, R., 1952. Anatomische und histologische Studien über die Unterfamilie Triatominae (Hetero-

ptera, Reduviidae). 1. Teil: Der Kopf von Triatoma infestans. — Mem. Inst. Oswaldo Cruz,

Bras. 50: 69—196.

Benwitz, G., 1956. Der Kopf von Corixa punctata Ill. (geoffroyi Leach) (Hemiptera-Heteroptera).

— Zool. Jb. (Anatomie) 75: 311—378.

Brinkhurst, R. O., 1960. Studies on the functional morphology of Gerris najas Degeer (Hem. Het.

Gerridae). — Proc. zool. Soc. Lond. 133: 531—559.

China, W. E., 1933. A new family of Hemiptera-Heteroptera with notes on the phylogeny of the

suborder. — Ann. Mag. nat. Hist. 12: 180—196.

———, 1938. A new genus and species of Acanthiidae (Saldidae) from the Sinai Peninsula. —

Mem. Inst. Egypt. 37: 255—257.

Cobben, R. H., 1957. Beitrag zur Kenntnis der Uferwanzen (Hem. Het., Fam. Saldidae). — Ent.

Ber. 17: 245—257.

— —, 1959. Notes on the classification of Saldidae with the description of a new species from

Spain. — Zool. Meded. Leiden 36: 303—316.

—, 1960. Die Uferwanzen Europas, Hemiptera-Heteroptera, Saldidae. — In: Stichel, Illustrierte

90 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 2, 1970

Bestimmungstabellen der Wanzen. II. Europa 3: 209—263.

1968. Evolutionary trends in Heteroptera, Part I: Eggs, architecture of the shell,

gross embryology and eclosion. — PUDOC, Wageningen, 475 pp.

in press. A fossil shore bug from the tertiary amber of Chiapas, Mexico (Hetero-

ptera, Saldidae). — University of California Publications in Entomology 31 (2).

Cranston, F. P. and I. B. Sprague, 1961. A morphological study of the head capsule of Gerris

remigis Say. — J. Morph. 108: 287—298.

Drake, C. J., 1961. Insects of Micronesia. Hemiptera: Saldidae. — Insects of Micronesia 7:

287—305.

——, and F. C. Hottes, 1951. Stridulatory organs in Saldidae (Hemiptera). — Great

Basin Nat. 11: 43—46.

Herring, J. L. and H. C. Chapman, 1967. À new species of Omania from Micronesia (Hemiptera:

Saldidae). — Proc. ent. Soc. Wash. 69: 353—359.

Torväth, G., 1915. Novum genus peculiare Acanthiidarum. — Ann. Mus. Nat. Hung. 13: 598—

TED,

Kellen, W. R., 1960. A new species of Omania from Samoa, with notes on its biology (Heteroptera:

Saldidae). — Ann. ent. Soc. Amer. 53: 494—499.

Lattin, J. D. and R. H. Cobben, 1968. The systematic position of Orthophrys mexicanum van Duzee

(Hemiptera Heteroptera: Saldidae). — Ent. Ber. 28: 130—135.

Leston, D., 1957. The stridulatory mechanisms in terrestrial species of Hemiptera Heteroptera. —

Proc. zool. Soc. Lond. 128: 369—386.

Linnavuori, R., 1964. Hemiptera of Egypt, with remarks on some species of the adjacent Eremian

region. — Ann. zool. Fenn. 1: 306—356.

Mac Gill, E. I., 1947. The anatomy of the head and mouth-parts of Dysdercus intermedius Dist. —

Proc. zool. Soc. Lond. 117: 115—128.

Miyamoto, S., 1963. New halophilous saldids from the Tokara Islands. — Sieboldia 3: 39—50.

Murphy, D. H., 1969. Personal communications.

Parsons, M. C., 1959. Skeleton and musculature of the head of Gelastocoris oculatus (Fabricius)

(Hemiptera-Heteroptera). — Bull. Mus. comp. Zool. Harv. 122: 1—53.

—, 1962. Skeleton and musculature of the head of Saldula pallipes (F). (Heteroptera:

Saldidae). — Trans. R. ent. Soc. Lond. 114: 97—130.

——, 1966a. Modifications of the food pumps of Hydrocorisae (Heteroptera). — Can.

J. Zool. 44: 585—620.

——, 1966b. Studies on the cephalic anatomy of Naucoridae (Heteroptera). — Trans. R.

ent. Soc. Lond. 118: 119—151.

Pendergrast, J. G., 1957. Studies on the reproductive organs of the Heteroptera with a consideration

of their bearing on classification. — Trans. R. ent. Soc. Lond. 109: 1—63.

Poisson, R. et A. Poisson, 1943. Sur la synonymie de Dolfusella minutissima China 1938 et

Omania coleoptrata Horváth 1915 (Hem. Acanthiidae). — Bull. Soc. ent. France 48:

123%

. Schuster, R., 1965. Faunistische Studien am Roten Meer (im Winter 1961/62). Teil I, Litoral-

bewohnende Arthropoden terrestrischer Herkunft. — Zool. Jb. Syst. 92: 327—343.

- Scudder, G. G. E., 1959. The female genitalia of the Heteroptera: morphology and bearing on

classification. — Trans. R. ent. Soc. Lond. 111: 405—467.

Woodward, T. W., 1958. Studies on Queensland Hemiptera. Part III. A remarkable new intertidal

saldid. — Univ. Queensland. Pap. 1: 101—110.

MUS, COMP. ZOOL,

LIBRARY,

JUN 17 1970

HARVARD

UNIVERSITY

DEEL 113 AFLEVERING 3

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

INHOUD

A. DIAKONOFF. — Notes on the Ceracini (Lepidoptera, Tortricidae), pp. 91—103,

Figs. 1—8, Plaat 1.

Tijdschrift voor Entomologie, deel 113, afl. 3 Gepubliceerd 29-V-1970

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . . Dr Barendrecht

Vice-Voorzitter (Hessen) NE Je ae Vas

Secretaris (Secretary) OT Hellinga’

Address <<. . . . . . Weesperzijde 23 II, Amsterdam-O.

Penningmeester (io NOT MINT ARE pos

Address . 2020.20. Van Baerlestraat 261, Amsterdam

Bibliothecaris en) IENE AVE] eekel

Address. . ...... +. + + Zeeburgerdijk 21, Amsterdam-O.

BedenallMembers) A AN anse VASI EIA Besemer

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Noorzitteam(Chaitnan) Mee AG eb SE #Beseiner

Seeretanis(Sectetauy) MNN en eeN vanideriGeest

Address … . : 2 2 2 … « « « + Mauritskade 69 A, Amsterdam

Leden (Members) . . . . . . . . . L. Bravenboer, J. J. Laarman, J. B. M. van Dinther

Publicaties van de Vereeniging (Publications of the Society)

Subscription may be obtained from all booksellers or directly from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-O., except for Entomologia experimentalis et Applicata, which is available through

‘booksellers or from the Noord-Holland Editing Co., Post Office Box 103, Amsterdam.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editing Board). . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . . . . . . … . . . .Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350— 400 pages.

Subscription rate: D.Fl. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

Redactie (Editing Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors serie: F. T. Valck Lucassen et al, 1961. — Monographie du genre Lomaptera Gory &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.Fl. 60—.

No. 1. A. J. Besseling, 1964. — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp., 333 figs. D.Fl. 30.—.

NOTES ON THE CERACINI (LEPIDOPTERA, TORTRICIDAE) ')

A. DIAKONOFF

Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden

ABSTRACT

The group is defined as a tribe of the Tortricidae, Eurydoxa Filipjev (type-species, E. advena

Filipjev) is reestablished as distinct from Cerace Walker, owing to recent studies of chaetotaxy.

Described as new are C. malayana (Malay States, close to stipatana Walker), 9 of C. cyanopyga

Diakonoff (Burma), 9 genitalia of C. ios Diakonoff; C. leechi spec. nov., ® (China) is defined.

Sunk as synonyms are C. guttana Felder & Rogenhofer (syn. of onustana Walker); C. tamst Dia-

konoff (syn. of mesoclasta Meyrick); stipatana clara Diakonoff is suppressed as subspecies,

Bathypluta triphaenella melanoptera Diakonoff and B. t. nox Diakonoff are relegated to colour

formae. Transferred to Eurydoxa is Eucosma tetrakore Wileman & Stringer and Ceraceopsis ussu-

riensis Kurentsov. Lectotypes are designated for: Pentacitrotus vulneratus var. distinctus Diakonoff,

Cerace tetraonis Butler, C. t. archimedis Diakonoff, C. xanthocosma Diakonoff, C. stipatana Walker,

C. s. formosana Diakonoff, and Bathypluta triphaenella melanoptera Diakonoff.

Twenty years ago the author published a revision of the present group of

brightly coloured large species of the family Tortricidae (Diakonoff, 1950). In the

course of time little additional material has come to our notice. These years have not

been too favourable for collecting in Central and South Asia, the native countries of the

Ceracini, except the profitable series of expeditions by the Munick Museum to Nepal,

1955— 1969. Several important specimens have been found recently, though, chiefly in old

collections of the British Museum (Natural History) and also in other museums, which

are worth recording; besides, certain additional remarks to my above mentioned paper

have become necessary, in order to make the descriptions of that time to answer

modern requirements of nomenclature.

The author is greatly obliged to the following persons and institutions for the loan of

material and for information: Mr. P. E. S. Whalley, Dr. K. Sattler, Messrs. M. Shafer

and D. J. Carter, British Museum (Natural History), London (BM); Dr. A. Popescu-

Gorj, Muzeul de Istoria Naturala “Grigore Antipa”, Bucharest (GAM); Dr. W. Dierl,

Zoologische Staatssammlung, Munich. (SM); Dr. H. Schröder, Natur-Museum Sencken-

berg, Frankfurt a/ Main (MSF); Dr. H. J. Hannemann, Zoologisches Museum der

Humboldt-Universität, Berlin (HMB); Dr. F. Kasy, Naturhistorisches Museum, Vienna

(VM), and Dr. P. E. L. Viette, Museum National d'Histoire Naturelle, Paris (MP).

Most figures were made by Mr. A. C. M. van Dijk, with a grant of the Netherlands

Organisation for Pure Research (ZWO).

CERACINI

The concept of the group as a separate family, Ceracidae, of the suborder Tortricoidea,

is no longer tenable. Although the characteristic species, especially of the genus Cerace

1) Dedicated to my friend, Dr. H. Blöte, the Dutch hemipterist, on the occasion of his 70th

birthday.

92 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 3, 1970

Walk., are in many respects peculiar indeed, they prove now to stand rather closely to the

tribe Archipini of the Tortricinae. Therefore the Ceracini should be treated as a tribe,

as Obraztsov (1949) already suggested (under the name of Ceraciini).

An unusual feature of the Ceracini is the smooth head, which they have in common

with certain tropical Archipini, as e.g., Zacorisca and allies. To this character Meyrick

attached great importance (1910). It is indeed remarkable that the species in possession

of this feature all are brightly coloured diurnal insects; perhaps smooth heads have some

connection with the diurnal life habits which is unknown at present.

The latest contribution to the knowledge of the present tribe is the description of the

larval characters of Eurydoxa advena Fil. and Cerace xanthocosma Diak., both from

Japan (Diakonoff, 1956, Yasuda, 1965).

Although in general the larval characters proved to be tortricine, some interesting

minor points came to light. However, it should be stressed that the larval characters of

the Tortricidae, relatively, have considerably less value for taxonomy than the adult

characters have. Apparently the larva is much more subject to adaptations and secondary

functional changes than other stages, depending on environment, biology etc. This

statement is convincingly corroborated by the fact that the larval characters are of no

use at present for the separation of two subfamilies: the Tortricinae and the Olethreu-

tinae (Mackay, 1962: 7).

The chaetotaxy of the two above mentioned species reveals considerable differences in

support of the validity of the genus Ewrydoxa Fil., as against Cerace Walk., as is

elaborated below, under the first mentioned genus. This chaetotaxy of the larval head

shows that both Cerace and Eurydoxa have an affinity with the genus Sparganothis Hb.,

the angle between the lines connecting the bases of setae Pl and Adf 2 and P1 and P2,

respectively, being obtuse. Earlier, I have expressed the view (Diakonoff, 1961) that this

last genus should be incorporated in the Archipini rather than regarded as a represen-

tative of a separate tribe; in spite of the possession in Sparganothis of a structure in the

hind wing, rather similar to the cubital pecten of the Olethreutinae. Therefore, Caracini

seem to be nearest to Archipini for which speak, of course, all adult characters as well.

But there are also differences, e.g., the setae D2 on the eight abdominal segment in

Ceracini are as long as setae L1, besides, the setae D2 of that segment are closer together

than DI.

Summing up, the larval characters support the concept of the Ceracini being a distinct

tribe, close to the Archipini; as well as of Evrydoxa Fil. being a distinct genus, related

to Cerace Walk.

Ceracini have never been collected in really large series, except the two Japanese

species which are common pests and can be bred from larvae. Dr. W. Dierl, Munich

Museum, told me about his following interesting experiences in Nepal: ’’Ceracini are

indeed quite rare in Nepal. I have never seen more than we have collected!). They ne-

ver come to light and I have always seen them flying in daytime in bright sunshine.

During the (wet) monsoon these hours of sunshine are very rare. The Ceracini like to

feed on flowers of Umbelliferae where they easily can be collected’. However scanty

these remarks are, they are about the only ones ever published on the life habits and be-

haviour of the Ceracini (perhaps except those in the Japanese language).

1) Nine specimens (A.D.).

A. DIAKONOFF: Notes on the Ceracini 93

Here follow complementary remarks to my 1950 paper. The pages under the names

pertain to that revision. Where necessary, lectotypes are disignated. Two new species

and a neallotype are described.

Pentacitrotus quercivorus Diakonoff

p. 179.

The complete text of the labels of the unique type specimen is as follows. “Holo-

type”, “STEB Coll. L, 10.VII.02. Moths begin August .02, Coll. E. P. Enkling, Deobar,

NE Himalaya, India, Quercus semicarpifolia” (written and printed). “Type, Pentacitro-

tus quercivorus A. Diakonoff, 1947”. “BM genitalia slide No. 2695”. “Walsingham

Collection 1910-427” (written and printed) (BM).

Pentacitrotus vulneratus Butler

p. 180.

Pentacitrotus aeneus Leech, 1890: 83 (Central China, 6, error! Recte: Darjeeling, 9 !) Syn. nov.

The holotype of P. vulneratus Butler has the following labels: “TYPE H.T.”;

“Darj.”; “P. vulneratus Butler, type”; “Pentacitrotus vulneratus Butler, Ill. Lep. Het.

B.M. 5, p. 35, pl. 86 ’5 (1881). Type 8 (figd.)”, without abdomen (BM).

Additional material of P. vulneratus Btl.: India, Punjab, Murree, 7500 ft, June,

1918 (Dutt Coll.), 1 g', 2 2 (BM).

Sikkim, Katapahar (Gebauer), 1 4 (VM).

When describing the species “Pentacitrotus aenens” Leech apparently made a mistake.

His description of a surmised male specimen of “aeneus’ from China, does not agree with

the unique female specimen from that country, bearing the labels “Central China, Chang

Yang, Hoope, VI.1888 (A. E. Pratt)”, “Leech Collection 62352”, but obviously is a

description of a female of P. vulneratus Butler, from India.

In order to retain Leech’s name, in 1950 I redescribed the female from Chang Yang

under the name “P. aeneus Leech’ but am now satisfied that this action is of no effect,

as this Leech’s name is simply a synonym of P. vulneratus Butler. The name “Penta-

citrotus aeneus Diakonoff, 1950”, is not available, being preoccupied by Pentacitrotus

aeneus Leech, 1890.

As the unique female from Chang Yang represents a distinct and undescribed species,

I propose for it the name: Pentacitrotus leechi spec. nov.

Pentacitrotus vulneratus var. distinctus Diakonoff

p. 181.

Lectotype, hereby designated, male, labelled thus: Kulu Distr.”, "Brit. Mus. 1932—

454”, “Cerace vulnerata Btl.”, "Holotype, Pentacitrotus vulneratus var. distinctus A.

Diakonoff, 1947”. ”Genitalia slide no. 1186” (BM).

Pentacitrotus vulneratus var. 9 congruens Diakonoff

p. 181.

The holotype, a female, bears the following labels: Holotype’, "India, Elwes 1901”.

“Walsingham Collection 1910—427”’, ’’Pentacitrotus vulneratus var. ® congruens Diak.,

det. W. G. Tremewan, 1962” (BM).

94 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 3, 1970

Pentacitrotus vulneratus vulneratus Butler

p. 180.

Additional male from: Sikkim, Katapahar (Gebauer) (VM).

Eurydoxa Filipjev

Eurydoxa Filipjev, 1930: 373, figs. 2—3 (@ type-species, E. advena Fil, by monotypy; ®,

Sutchan). — Diakonoff, 1950: 184 (Ceraceopsis syn.).

Ceraceopsis Matsumura, 1931: 1068 (type-species, C. sapporensis Mats., by monotypy; &, Sapporo,

Japan).

The present genus is distinct from Cerace Walk. as I have elaborated in my 1950

revision. Superficially it may be separated by vein Ib in the fore wing being furcate

over not more than 1/, of its length, as against over more than 14, in Cerace. It is a

minor difference, but in a group with so rigid a neuration as Ceracini, significant enough.

Besides, the signum is a flat sclerotized scobinate sclerite in the wall of bursa about

halfway its length; while in Cerace the signum is double-folded, with scobinations on

the outer side, and is situated at the border of the ductus bursae and the corpus bursae.

The recent studies of larval characters, cited in the introduction to this paper and

above, have shown that there is one more, unexpected but cardinal difference between

Eurydoxa advena Fil. and Cerace xanthocosma Diak., to which genera Dr. Yasuda

dedicated a comparative paper. The seta SD 2 on abdominal segments 1—8 is

implanted on its own minute pinnaculum and not on a joined pinnaculum with SD 1,

as in Cerace. Besides, all principal setae are upon normal pinnacula, while in Cerace

these pinnacula are strongly elevated and sclerotized.

Eurydoxa advena Filipjev

Eurydoxa advena Filipjev, 1930, C. R. Acad. Sci. URSS (A): 374, figs. 1—3 (9, neur.). —

Diakonoff, 1950, Bull. Brit. Mus. Ent. 1 (2): 187. — Obraztsov, 1954, Tijdschr. Ent. 97 (3):

154 fig. 3 (neur.). — Kurentzov, 1956, Trans. Far-Eastern Branch Acad. Sci. USSR 3 (6): 237,

figs. 1—6 (2, neur.). — Issiki, 1957, Icon. Het. Jap. Col. Nat. 1: 82, pl. 14, fig. 430 (2). —

Okano, 1959, Icon. Ins. Jap. Col. Nat. Ed. 1: 263, pl. 176, figs. 10a, b (4, 2). — Oku, 1961,

Coenonympha, Trans. Lep. Sci. Hokkaido (11): 190. — Diakonoff, 1964, Zool. Mededelingen

39: 59, figs. 1—3, pl. 9 (larva, pupa).

Ceraceopsis sapporensis Matsumura, 1931: 6000 Ill. Ins. Jap.: 1068, no. 2129 (4); — 1932,

Insecta Matsumurana 6: 199.

Eurydoxa sapporensis Diakonoff, 1950. Bull. Brit. Mus. Ent. 1 (2): 186, figs. 7, 12 (& geni-

talia, neur.). — Inoue, 1954, Check List Lep. Jap. 1: 90. — Uchida, 1956, Insecta Matsumurana

20 (34): 100, figs. 1, 2 (4, 9). — Issiki, 1957, Icon. Het. Jap. Col. Nat. 1: 82, pl. 14, fig.

Zit (6)

The above references are as adopted from Yasuda, 1965. This author had extensive

material of both E. advena and sapporensis for comparison and came to the conclusion

that they are conspecific, sapporensis being the male and a synonym of advena.

The most important larval characters of the species have already been cited above.

Additional material. China, Sechuan, ”O — Er 26 mi N Li Fan”, 1 9 (USNM).

Eurydoxa advena forma orbimaculata (Kurentsov), comb. nov.

Ceraceopsis advena orbimaculata Kurentsov 1956: 242.

This differs from the nominate form only by the median longitudinal row of pale

yellow spots being a series of large spots, becoming smaller basad, while in the nominate

form these spots are much smaller. The description is based on a single specimen and

its validity is therefore somewhat problematic.

A. DIAKONOFF: Notes on the Ceracini 95

Eurydoxa tetrakore (Wileman & Stringer), comb. nov.

Pie

Encosma tetrakore Wileman & Stringer, 1929: 66.

This obscure species escaped my attention earlier. Dr. Obraztsov came across its type

in the collection of the British Museum and detected its true identity (verbal communica-

tion).

The holotype (and the only specimen) is labelled as follows: ’ Arizan, Formosa, 7300

ft, 24.VII.1908 (A. E. Wileman)”. Genit. slide no. 113 (BM).

The rather damaged specimen may be briefly described thus. Blackish-purple, with an

obliquely oval white spot beyond upper angle of cell, encircled by reddish-orange suf-

fusion, widest above and almost reaching 2/3 of costa; a large rounded patch on upper

half of base of wing and an oblique, wedge-shaped transverse moderate marking on 14

of costa, similarly reddish-orange, the latter hardly reaching cell; these markings with

a narrow edge of ground colour, beyond this indistinctly edged with bluish-metallic

lines. Cilia purplish.

Hind wing fuscous-purple, with an oblong-oval white subcostal spot.

Male genitalia. Somewhat resembling those of Pentacitrotus vulneratus Btl. Tegumen

moderate, narrowed. Uncus gradually narrowed, pointed. Socius rather large, broadly

oval. Gnathos, a long hook, longer than socii. Valva suboval, moderately and gradually

narrowed, cucullus with a somewhat curved longitudinal and supramarginal patch of

bristles, becoming dark and dense at the top. Vinculum strong. Aedeagus long, curved,

with a large and thickened coecum penis.

The holotype is in the British Museum. The species apparently is allied with Eurydoxa

rhodopa Diak., from China, described after a single female.

Eurydoxa ussuriensis (Kurentsov), comb. nov.

Ceraceopsis ussuriensis Kurentsov, 1956: 241, figs. 1, 3. — Yasuda, 1965: 3.

This species, described after a single male specimen, is extremely close to E. advena

Fil. I did not study the type specimen which probably is in the museum of the Far

Eastern Division of the Academy of Sciences of the USSR in Vladivostok. The figure

shows a much coarser pattern of longitudinal dotting and a larger, pale (orange?)

longitudinal streak in the hind wing than in advena and also a more conspicuous row of

subdorsal (orange) spots.

The genitalia have not been described.

Eurydoxa mesoclasta (Meyrick)

Cerace mesoclasta Meyrick, 1908: 395 (®, Kurseong). in Wagner. 1912: 15. — in Wytsman,

1913: 20. — Diakonoff, 1950: 203.

Eurydoxa tamsi Diakonoff, 1950: 189 (2, Sikkim, Phedong =Padong). Syn. nov.

The original description is based on a single female specimen from Eastern Himala-

yas, Kurseong, 5000 ft. I never saw the type specimen, its whereabouts are unknown.

When describing Eurydoxa tamsi Diak. I was probably confused by Meyrick’s descrip-

tion of mesoclasta, the ground colour of the fore wing being recorded as ‘’whitish” and

the hind wing as having a fuscous apical fourth. Now I have found a female specimen,

without head or abdomen, but otherwise in good condition, completely similar to the

type of E. tamsi, but with the label ’’Cerace mesoclasta Meyrick det”.

It appears that Meyrick’s description of the unknown holotype from Himalaya, except

96 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 3, 1970

Female genitalia of Cerace Walk. species, 1, C. ‘os Diak., holotype; 2, the same, bursa capulatrix:

3, C. cyanopyga Diak., neallotype; 4, the same, bursa copulatrix; 5, C. malayana spec. nov., holo:

type; 6, the same, bursa copulatrix; 7. C. lemeepauli Lemée, holotype; 8, the same, bursa copulatrix

A. DIAKONOFF: Notes on the Ceracini 97

for the ground colour, agrees sufficiently well with the above mentioned specimen —

and so, with my “tamsi”. Therefore I am satisfied that they are conspecific.

The present female specimen is from Sikkim, Katapahar (Gebauer) (VM). The

ground colour of the hind wing and the markings of the fore wing are pure silverv-

white.

Cerace tetraonis Butler

p. 192.

Lectotype of C. tetraonis, hereby designated: male, bearing the following labels:

"Syntype”, Murree, 86-54(9), 28-8.85'; "Cerace tetraonis Butl., Proc. Zool. Soc. Lond.,

1886— 394, Murree, Yerbunj. Type 1/1 descr.”

The male genitalia of the specimen from Simla, illustrated by me, my nr. 579D, are

registered under nr. BM 2726.

Interesting additional material of this species is labelled thus: "Pakistan, Murree,

Kuldana, leaf stitcher on Quercus dilatata, IV. "67", 1 &, 1 9. Apparently Quercus

species are favorite food plants of more than one species of Cerace.

Also from China, West Tien-Mu-Shan, 1600 m, Province Chekiang 10-31.IX.1932

(H. Höne), 12 & (SM).

Cerace tetraonis archimedis Diakonoff

P193.

Lectotype, hereby designated, a male, labelled as follows. Holotype’, ’’Cherra Punji,

Khasis, 1895, Nat. (Doncaster)”, “Walsingham Collection BM 1910—427”; "Type,

Cerace tetraonis archimedis, A. Diakonoff, 1947’; Genitalia slide No. 2694.

Cerace xanthocosma Diakonoff

p. 197. — Yasuda, 1969: 95, 206, pl. 46 figs. 184 (list of references as follows:) — Inoue,

1954, Check List Lep. Jap. 1: 90. — Obraztsov, 1955, Tijdschr. Ent. 98 (3): 199. — Issiki, 1957,

Icon. Het. Jap. Col. Nat. 1: 81, pl. 14, figs 428, 429 (4, ®). — Okano, 1959, Icon. Ins. Jap. Col.

Nat. Ed. 1: 263, pl. 176, figs. 11a, b (8, ©).

Cerace onustana Miyake (nec Walker), 1911, Döbutsugaku Zasshi 23: 302, fig. c. — Nagano

(nec Walker), 1914, The Insect World 18 (197): 2, pl. 1 (4, ®, neur, larva, pupa); ibid. 18

(203): 301 (host plants). — Issiki (nec Walker), 1922, Döbutsugaku Zasshi 34: 283. — Matsu-

mura, 1931, 6000 Ill. Ins. Jap.: 1067, no. 2127 (®). — Wisherd & Murayama, 1929: 73, pl. 16

fig. 6.

Cerace guttana Issiki (nec Felder), 1932, Icon. Ins. Jap.: 1449, fig. 2867 (®). — Hirose (nec

Felder), 1936, The Insect World 40 (471): 419 (host plants).

Lectotype, hereby designated, male, labelled as follows. ’’Holotype”; "Brit. Mus.

genitalia slide 4 No. 2699” my no. 585D, "Japan, Pryer, 1886, 70822”, ”Holotype,

Cerace xanthocosma A. Diakonoff, 1947”; Walsingham Coll. BM 1910—427”.

The corresponding female syntype is labelled thus: ""Allotype”, "Japan, Pryer, 1886,

70829” and ’’Brit. Mus. genitalia slide 9 No. 2705”.

More material of this species has been added since 1950, labelled thus: ’’ Nara, 19.6.19

18/6, Honshyu Yamato, S. Moriuti, bred from Pzcris japonica’ (BM).

Recently Yasuda (1969) published for the first time a coloured figure of the larva.

A description of the setal pattern of the larva appeared earlier (Yasuda, 1965). This

description briefly amounts to the following.

Spinneret obtusely pointed; head: lines connecting bases of P1 with Adf 2 and P1

with P2, respectively form an obtuse angle. All larger setae of the body, viz. D1 and

98 TIIDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 3, 1970

D2 and SD1 and SD2 upon all segments, and also L1 + L2 and L3 upon the thorax

are implanted on thick, elevated prinnacula. SD2 on joined pinnaculum with SD1; DI

upon abdominal segments 9 on its own pinnaculum. Anal segments with setae D2 as

long as setae L1; setae D2 of the abdominal segments 8 are closer together than setae D1.

It should be pointed out that in Yasuda’s fig. 2 the connotations of the setae D1 and

D2 upon the 9th abdominal segment have been confounded: D2 is actually D1 etc.

As host plants are recorded Jezo spruce (Picea jezoensis Carr.) and Veitch fir

(Abies Veitchii Lindl.); and also Picris japonica.

Additional material: "1874, Japan, Cerace guttana R. & F., Novara 139, f. 51”, 1 ©.

“Japan”, 1 g'. Mt. Kasuga near Nara, June 18, 1919 (I. Sugitani), 2 & (VM).

Japan, Honshu, Nara, 27. 29.V.8.VI.1964 em. Bred from Picris japonica D. Don.,

> © (SME

Cerace onustana Walker

p. 204.

Cerace onustana Walker, 1863: 423. — Moore, 1867: 668. — Cotes & Swinhoe, 1889: 699, no.

4770. — Meyrick, in Wagner, 1912b: 15. — in Wytsman, 1913: 20. —? Matsumura, 1931: 1067

fig. 2127 (2). — Diakonoff, 1941a: 30, pl. 3 fig. 3.

Cerace guttana Felder & Rogenhofer, 1875: pl. 139 fig. 51 (9). — Cotes & Swinhoe, 1889:

699, no. 4769. — Walsingham iz Swinhoe, 1900: 565. — Meyrick, in Wagner, 1912b: 15. — in

Wytsman, 1913: 20. — Diakonoff, 1939: 130 (guttana syn.) — 194la: 29. Syn. nov.

Cerace guttana obscura Diakonoff, 1950: 202. Syn. nov.

The holotype of C. onustana Walk. is labelled as follows. ’’Holot.”, Nepal”, ”Hard-

wicke Bequest”, ‘’Cerace onustana Wkr. Cat. Lep. B. M. 28: 423 (1863) Nepal

(Hardwicke). Type g (1/1) descr.” (BM).

Hind wing light yellow, with black spots as in the female of C. guftana and with

a broad fuscous-black margınal suffusion, extending from apex to before tornus, gradually

attenuated downwards, at apex reaching over one fifth of the wing breadth.

The study of the available material and of the above references convinced me of the

correctness of my previously abandoned statement of 1939, that ’’C. guttana Felder” is

only the female of C. onwstana Walker. Neither could I find any males of guttana, nor

any differences between the supposed females of these two species’. Therefore I again

propose to suppress the name Cerace guttana Felder & Rogenhofer, 1875, as a

synonym, in favour of the name Cerace onustana Walker, 1863.

The final check of this problem pertains of the following material: Cerace guttana

F. & R.: 1 g', "Khasis, Sept. 1894, Nat. Coll”, genit. slide 7724; 1 ©, "Himalayas,

24” “E. Meyrick det, in Meyrick Coll. 5/5”, genit slide 7725. Cerace onustana Walk.:

1 8, N. India”, “Norris Coll. 73—41”, genit. slide 7726; 1 9, "Sikkim, chasseurs

indigènes (R. P. Bretandeau), 1894”, genit. slide 7727. (All in the BM).

Further additional material. "Darjeeling, 1893 (Mövis)”, 1 9. NO Afghanistan,

Petze-Tal, W. v. Schari-Sarai, 2100 m (Kazy & Vartian)”, 1 2 (VM).

Further additional specimens have the following labels. "Gopaldhara, Darjeeling, 3440

—5800° (H. Stevens) 18.IX.16”. “Himalaya”. “Kulu Distr.”, “Rothschild Bequest”

(BM).

The holotype of C. guttana Felder & Rogenhofer, 1875, has the following labels:

"Holotype, “Novara PXXXIX f. 51, Cerace guttana, Silhet, 9, n.f.”; ”Felder Coll,

Rothschild 1913—86”; ”Cerace onustana Walk. affin.”; ”’Felder's Type”. This is also

the type of my subspecies “obscura” which name has to be suppressed.

The complete collection of labels of the holotype of ‘’Cerace onustana obscura” Diako-

noff, 1950 : 202, reads thus ,,Holotype”, ”Bengal (Russell)”, "Moore Coll. 94—106”.

"Genitalia slide no. 20 9” (BM).

A. DIAKONOFF: Notes on the Ceracini 99

There is a series of females of “C. guttana Feld.” in the British Museum, but not a

single male.

Cerace cyanopyga Diakonoff

(Fig. 3—4)

p. 205.

Three additional specimens of this elegant species were found among duplicates in

the collection of the British Museum; two males with labels identical to that of the

holotype: Burma, Malmyo, 11.V.1901 (H. J. W. Barrow), and, a third specimen,

a female, labelled "Maymyo, 3500’, 7.7.1934 (W. C. Carrott). which is described as

neallotype, genitalia slide 7722.

Q, neallotype, 59 mm. Head as in male, thorax black, tegulae with a broad white

edge, top of thorax with three white dots. Abdomen fuscous-orange, without black

margins.

Fore wing of the characteristic Cerace shape, with apex notched. Colouring and mar-

kings similar to those in the male, but all white markings larger, strigulae thicker than

in male. Costal transverse streaks more numerous and thicker, about 17 of them, some

irregularly furcate below; crimson median area with one upper row of white dots along

posterior half and two entire series, upper from before base, lower from base, emitting

two branches, at 15 and 24 respectively, which run obliquely through dark dorsal part

of wing; this dark part containing four horizontal series of dots; first of these entire,

divided posteriorly into two rows, second: half as long, third: not quite reaching tornus,

fourth: entire and marginal; orange terminal spot as in male, but paler; terminal spots

and cilia similar.

Hind wing bright orange, unicolored; tornal half of wing with about five series

of inequal round black dots, gradually becoming larger posteriorly, first of these rows

formed of four slender transverse strigulae on dorsum, submarginal; apical 2/; of wing

with three transverse confluent rows of spots, more or less parallel to wing

edge in left, straight in right wing, posterior of these broader, its median spot largest;

two small dots before apex. Cilia (damaged) orange, black around apex, black-barred

along upper part of termen.

Female genitalia. 8th sternite slightly sclerotized. 7th sternite with a large triangular

excision of upper edge extending over the whole breadth of segment. Ostium and col-

liculum sclerotized, ostium broad, edge rather shallowly emarginate; colliculum turned

to the left, broad at base, about as long as colliculum is high; signum of moderate

size, less wide than ostium, teeth moderate.

The neallotype can be recognized at once by the bright orange ground colour of the

hind wings.

Cerace ios Diakonoff

(Fig. 1—2)

p. 207.

The holotype, a female, from ‘North Fast Borneo, Mt. Kina Balu’, "Coll. Staud”,

is preserved in the Berlin Museum. To my surprise a second, identical, female specimen

with a printed label: Kinabalu, N. Borneo” and additional labels: "Rothschild Bequest,

BM 1939—1” and ’’Cerace ios Diakonoff, det. W. Tremewan”

British Museum collection.

was present in the

100 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 3, 1970

At the time of the original description the genitalia of the female had not been stu-

died. They have been dissected and studied now (slide no. 7721, Berlin Museum), and

may be described as follows. Seventh sternite moderately excised. Ostium wide,

sclerotized, more erected vertically than in, e.g., C. onustana, sides more gradually curved,

consequently. Colliculum shorter than ostium is high. Signum as in onustana, but relati-

vely smaller.

Cerace stipatana birmensis Diakonoff

p. 210.

A statement omitted from the original description is that the holotype is a male, and

the allotype a female, consequently. The genitalia slide of the holotype is 589Dg' —

BM 2734. The complete labels of the holo- and allotype are: "Rubi Mines District,

Kosemba, 1922”, my label, ”Cerace stipatana birmensis Diakonoff, 1947”, and ’’Arch-

bold Coll. B.M. 1926—391”.

A new record of this subspecies is a male, labelled "Burma, Zacher”, (SM) (Diako-

noff, in press). Another specimen, a female from the same museum, is only labelled:

"Burmah”.

Cerace stipatana stipatana Walker

p. 209, 211.

Cerace stipatana clara Diakonoff, 1950, p. 211. Syn. nov.

Lectotype of C. stipatana stipatana Walker, 1863, hereby selected, a male, labelled:

"India, Silhet.” (BM).

I am satisfied that my subspecies C. s. clara should be suppressed. It is so variable,

as to the brightness of the colouring of the huid wing and the exact shape of the

anterior edge of the black marginal fascia, that the extremes cannot be satisfactorily

discriminated from the nominate form.

Additional material: ”Assam, R. Gunther don.”, 1 @ (VM).

”Khasia Hills”, 14, 19, ”Shaowu, Fukien, 500 m, 30.X.1937 (J. Klapperich), 1 9

(GAM).

Nepal, Gorka, Chepe Tor, 1300 m, 7.V-10.VI1968 (Urkien), 29. "Himalaya",

19. Mokanshan, Prov. Chekiang, 16.VI.1930 (H. Hone), 19. (SM).

Sikkim (Gutmaur), 19 (SMF).

Cerace stipatana formosana Diakonoff

DIAZ

Lectotype, hereby designated, a male, labelled ”Koshun, Formosa”, ’’Swinhoe Coll.

Brit. Mus. 1926— 239”, "Type 9, Cerace stipatana formosana A. Diakonoff, 1947”

(BM.)

A second specimen from the same locality has been found in the collection of the

British Museum.

Cerace stipatana exul Diakonoff

Po 2112,

The four specimens available bear the same locality and date labels; only the holo-

type, male and the allotype, female, have been labelled with type labels by me in 1947.

Additional material. A small male, completely similar to the holotype: “Kwang tzeh,

Fukien, 18.11” (GAM).

A. DIAKONOFF: Notes on the Ceracini 101

Cerace lemeepauli Lemée

(Fig. 7—8)

Cerace Lemée-Pauli Lemée, 1950: 61 (®, Haut Tonkin).

The female holotype, 51 mm, is labelled thus: "Haute Tonkin, Backan”, “Type” (red

label), ”Cerase Lemée-Pauli, Backan” (sic). Genitalia slide 8061.

Female genitalia. Ostium + colliculum considerably sclerotized, upper part of ostium

distinctly constricted, forming a short “neck” with small horizontal folds of the lamella

postvaginalis and with far projecting narrow lateral rims; frontal excision of ostium

rather small and narrow-subtriangular. Colliculum gradually narrowed, almost as long

as ostium is high. Signum strong, dark, with rather inequal teeth.

The species is exactly similar to Cerace stipatana stipatana Walk. by the shape, the

colouring and the markings. However, the female genitalia are distinct so that I prefer

to maintain its specific status.

Cerace malayana spec. nov.

(Fig. 5—6)

9 44.5 mm. (Head missing). Thorax black with white spots (rubbed). Abdomen

pale yellow. Fore wing oblong-suboval, long and narrow (7x20), costa strongly arched

along the anterior fourth, straight in middle, less than posterior fourth gently curved,

apex rectangularly notched, strongly prominent and rounded below notch, termen

gently curved, strongly oblique. Black on costal half, purplish-black turning black-

ferruginous on dorsal half, a suffused rather narrow median ferruginous streak in upper

half of cell from well beyond base to top of wing, just above vein 5 and along vein

6; prominent part of termen bright orange, this colour slightly extending basad along

end of vein 6; the entire wing densely covered with interneural rows of small more or

less interconnected round white dots, costa transversely streaked with white; these streaks

anteriorly reaching to upper edge of cell, posteriorly gradually becoming shorter. Cilia

(imperfect) black, barred with white.

Hind wing white faintly touched with yellowish, sparsely strewn with black scales,

less than apical fourth purplish-black, edge rather well-defined, but irregular, tolerably

straight, except a moderate excision in middle; this edge preceded by two round spots,

below costa and above dorsum, respectively, and with a series of greyish, transversely

oblong spots along costa to base (being black spots of underside showing through).

Cilia (imperfect) black barred with white.

Female genitalia. Ostium + colliculum short and broad, upper edge in front only

shallowly excised, colliculum less than height of ostium. Signum moderate, smaller than

in C. stipatana.

Malay States, Bukit Kutu, 3300 ft (A. R. Sanderson), 1 9, holotype, genit.

slide 7723.

A rather slender species with very narrow fore wings, otherwise very similar to C.

stipatana Walk., where width: length ratio of the fore wing in the female is about 9%:

25, but with less extended black colouring of the termen of hind wing, and with a

distinctly shaped ostium.

This is the southernmost locality in the area of distribution of the genus Cerace.

102 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 3, 1970

Cerace sardias Meyrick

p. 212. — Clarke, 1958: 80, pl. 40 figs 2—26 (lectotype designated, © genit., wings, figured).

Khasi Hills, Assam. CS. 05” slide 6827 BM.

Except the male in BM, cited in my paper, two males have been discovered in the

British Museum, labelled as follows: "Golaghat, Naga Hills, Assam’, nos. 40222 and

40223, respectively. One of these males has a black anal tuft, the other, also black but,

pale yellow above.

Bathypluta triphaenella var. nox (Diakonoff) status nov.

Cerace triphaenella nox Diakonoff, 1941b: 378.

This is a remarkable melanism; it should be regarded a a variety, not as a sub-

species: the genitalia are similar, as is the locality, while the superficial differences with

the nominate species are only those of the colouring.

Bathypluta triphaenella var. melanoptra (Diakonoff) status nov.

Cerace triphaenella melanoptera Diakonoff, 1941b: 378.

Lectotype, hereby designated: the unique male syntype. Also this is a variety and not

a subspecies, for the same reasons as above.

REFERENCES

Butler, A. G., 1881. — Illustrations of typical specimens of Lepidoptera Heterocera in the British

Museum 5: I—XII and 1—74, pls. 78—100.

—, 1886. — On Lepidoptera collected by Major Yerbury in Western India. — Proc. Zool.

Soc. London: 355—395.

Caradja, Prince Aristide, 1925. — Ueber Chinas Pyraliden, Tortriciden, Tineiden, nebst kurze

Betrachtungen, zu denen das Studium dieser Fauna Veranlassung gibt. — Anal. Acad.

Romane [3] 8: 1—128, pl. 1.

——, 1938. — Materialien zu einer Microlepidopteren-Fauna von Atuntse in Nord-Yünnan.

— Stettiner Ent. Zeitg. 99: 247—257.

Cotes, E. C. & C. Swinhoe, 1889. — See Swinhoe.

Diakonoff, A., 1939. — The genera of Indo-Malayan and Papuan Tortricidae. — Zool. Meded. 21:

1i1—240.

———, 1941a. — New Asiatic and Papuan Tortricidae, with records of other species. — Treubia

18: 29—44, pl. 1A.

, 1941b. — Tortricidae chiefly from the collection of the Institute for Plant Diseases at

Buitenzorg. — Treubia 18: 377—392, pl. 16.

, 1950. — A revision of the family Ceracidae (Lepidoptera, Tortricidae). — Bull. Brit. Mus.

(Nat. Hist.), Ent. I: 171—219, p. 1—34.

, 1956. — Early stages of the ‘Ceracidae’ (Lepidoptera), with remarks on the true

position of the group. — Zool. Med. 39: 59—66, figs. 1—3, pl. 9.

, 1961. — Taxonomy of the higher groups of the Tortricoidea. — Verh. XI Intern.

Kongr. Ent. 1: 124—126.

Esaki, T., 1932. — Nippon Konchu Zukan, Iconographia insectorum japonicorum, 2477 pp. Tokyo.

Filipjev, N., 1930. — Lepidopterologische Notizen. VII. Eine neue Tortricidengattung aus den

Gebirgen des Ussurigebietes. — Comptes rendues Acad. Sci. U.R.S.S., [A]: 373—375,

figs. 1—3.

Fletcher, T. Bainbrigge, 1929. — A list of the generic names used for Microlepidoptera. — Mem.

Dept. Agric. India, Ent. 11: I—IX, 1—244. Calcutta.

Leech, J. H., 1890. — New species of Lepidoptera from China. — Entomologist 23: 26—50,

81—89, 109—114.

Lemée, A. & W. H. T. Tams, 1950. — Contribution à l'étude des Lépidoptéres du Haut-Tonkin

(Nord-Vietnam) et de Saigon: I—V, 1—82, 1 plate. Paris-Londres.

MacKay, M. R., 1962. — Larvae of the North American Tortricinae (Lepidoptera, Tortricidae). —

Canad, Ent., Suppl. 28, p. 1—182, of which 86 figures.

A. DIAKONOFF: Notes on the Ceracini 103

Matsumura, S., 1931. — 6000 Illustrations of Insects of the Japan-Empire, 1527 pp. Tokyo.

, 1932. — Insecta Matsumurana, 6: 199.

Meyrick, Edward, 1894. — I. On a collection of Lepidoptera from Upper Burma. — Trans. Ent.

Soc. London: 1—29.

1907. — Descriptions of Indian Micro-Lepidoptera, III. — Journ. Bombay Nat. Hist.

Soc. 17: 730—754.

1908. — New Microlepidoptera from India and Burma. — Rec. Ind. Mus. 2: 395—400.

1910. — Revision of Australian Tortricina. — Proc. Linn. Soc. New South Wales 35:

139—294.

1912a (March). — Exotic Microlepidoptera 1: 17—32.

in Wagner, 1912b. — Lepidopterorum Catalogus, fasc. 10: 1—86.

in Wytsman, 1913, Genera Insectorum, fasc. 140: 1—81, pl. 1—5.

1914. — H. Sauter's Formosa-Ausbeute, Pterophoridae, Tortricidae, Eucosmidae, Ge-

lechiidae, Oecophoridae, Cosmopterygidae, Hyponomeutidae, Heliodinidae, Sesiidae, Gly-

phipterygidae, Plutellidae, Tineidae, Adelidae (Lep.). — Ent. Mitteil., Suppl. 3: 45—62.

, 1922 (March). — Exotic Microlepidoptera: 2: 437—512.

Moore, 1867. — On the Lepidopterous Insects of Bengal. — Proc. Zool. Soc. Lond. 1867: 612—686,

pis. 32—33.

1888. — Descriptions of new Indian Lepidopterous Insects from the collection of the

late Mr. W. S. Atkinson, M. A., F.L.S., etc., Heterocera (continued): 199—299, pls.

7—8. Calcutta.

Obraztsov, N., 1949. — Materialien zu einer Revision der palaearktischen Tortricinae-Gattungen

(Lep., Tortricidae) 1. Allgemeine Aufleitung der Unterfamilie Tortricinae und die

Tribe Ceraciini. — Entomon 1: 200—206, figs. 1—3.

Snellen, P. C. T., 1903. — Beschrijvingen van nieuwe exotische Tortricinen, Tineinen en Ptero-

phorinen, tevens aanteekeningen van reeds bekend gemaakte soorten. — Tijdschr. v.

Entom. 46: 24—57.

Swinhoe, C., in E. C. Cotes & C. Swinhoe, 1889. — A catalogue of the Moths of India, vol. 6. —

Crambites, Tortrices and Addenda: 671—812.

Walker, Francis, 1863. — List of the specimens of Lepidopterous Insects in the collection of the

British Museum. Part 38. Tortricites & Tineites: 287—561.

Walsingham, Lord & J. H. Durrant, iz C. Swinhoe, 1900 [1899]. — Catalogue of Eastern and

Australian Lepidoptera Heterocera in the collection of the Oxford University Museum.

Part 2. Pterophoridae and Tineina: 541—585. Oxford.

Wileman, A. E. & H. Stringer, 1929. — Seven new species of Tortricina from Formosa and the

Philippine Islands. — The Entomologist 62: 65—68.

Wisherd, E. L. & H. Murayama, 1929. — Insect rivals of the rainbow. — National Geographic.

Mag. 56: 28—90, 24 pls.

Yasuda, T., 1965. — A study of the Japanese Tortricidae II. — Kontyü 33: 1—6, fig. 1—2, pls.

1—2.

, in Akira Mituura cs, 1969. — Early stages of Japanese moths in colour 2: I—VI,

1—237. Osaka.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 3, 1970 PLAAT 1

Plate 1. Male genitalia of Eurydoxa tetrakore (Wileman & Stringer), holotype

A. DIAKONOFF: Notes on the Ceracini

DEEL 113

UNIVERSI

AFLEVERING 4

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

ile

I =

INHOUD

S. G. KIRIAKOFF. — New or less known Indo-Australian Notodontidae (Lepidoptera),

p. 105—123, Fig. 1—20.

| Tijdschrift voor Entomologie, deel 113, afl. 4 Gepubliceerd 10-VIII-1970 |

NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . . . + G. Barendrecht

Vice-Voorzitter (Vice- Bee) NNT] INTEL

Secretaris m((SECHELAL) Nee een EV Hellinza

Address Mee EE perde Srl Amsterdam-O.

Penningmeester Ce NA ais WT a abos

AD ct „2 . . « « Van Baerlestraat 26 I, Amsterdam-Z.

Bibliothecaris (Librarian) EO RO ARA CANE ni coke

AAA Ne . à . . + + Zeeburgerdijk 21, Amsterdam-O.

Leden (Members) . . . . 2 . . . . G. van Rossem, A. F. H. Besemer

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTCMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Moorzitters (Chairman) fe NATE NH Besemer

Seeretaris, (Sectetaty) NN D LABS: van dersGeest

Address. . : © 2 2 2 + +» + Mauritskade 69 A, Amsterdam-O.

Leden (Members) . . . . . . . . . L. Bravenboer, J. J. Laarman, J. B. M. van Dinther

Publicaties van de Vereniging (Publications of the Society)

Subscription may be obtained from all booksellers or direct from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-O., except for Entomologia experimentalis et Applicata, which is available through

booksellers or from the Noord-Holland Editing Co., Post Office Box 103, Amsterdam.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editorial Board) . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . … ... 2 . . . . .Ritksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350—400 pages.

Subscription rate: D.Fl. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

Redactie (Editorial Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors série: F. T. Valck Lucassen et al, 1961. — Monographie du genre Lomaptera Gory &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.Fl. 60—.

No. 1. A. J. Besseling, 1964. — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp., 333 figs., D.Fl. 30.—.

NEW OR LESS KNOWN INDO-AUSTRALIAN

NOTODONTIDAE (LEPIDOPTERA)

S. G. KIRIAKOFF

Ghent, Belgium

ABSTRACT

Beschrijving van twintig nieuwe soorten Notodontidae, alsook van de neallotype van Melagona

dentata Gaede, uit het Indo-Australisch fauna-gebied, in de verzamelingen van het British Museum

(Natural History).

Description of twenty new species of Indo-Australian Notodontidae, and of the neallotype of

Melagona dentata Gaede, in the collections of the British Museum (Natural History).

Most of the species described below were collected in 1937/38 by the professional

Dutch collector, the late J. P. A. Kalis, in Celebes, then Netherlands East Indies. Part of

Kalis’ material was acquired by Lord Rothschild, and is in the collections at Tring, now

property of the British Museum (Natural History), London. Some specimens are in the

Roepke Collection, now in the Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden, Nether-

lands; they have been studied by the late Professor W. Roepke who mentioned a few in

his “Remarks on new or little known Indomalayan moths” (Natuurhistorisch Maand blad,

Maastricht, vol. 32 (1943) seq.). I have studied the material preserved at Tring

which has remained unidentified and which proved to contain several apparently new

species. The remaining descriptions refer to unidentified material in the collections of the

British Museum (Natural History), London.

Acknowledgments are due to the Trustees of the British Museum. Mr. D. S. Fletcher,

of the same Museum, has been most helpful, as on numerous previous occasions. All of

the genital preparations of Celebes species and sketches thereof have been made by Mr.

M. Shaffer, British Museum (Natural History). Finally I have to thank the Belgian

National Fund for Scientific Research, for financial aid.

Porsica sidaonta sp. nov. (Fig. 9)

Holotype, male. — Antennae pale yellowish brown; palpi pale yellowish variegated

with brown, and dark brown above; frons dark brown; thorax above pale straw

yellowish with the bases of tegulae browner; pectus and legs pale yellowish; flanks with

a brown stripe; legs streaked with brown; basal abdominal crest pale yellowish; the

four first abdominal rings pale buff, the rest greyish brown, with pale yellowish edges

to the rings; underside yellower; anal tuft brown at base, then pale yellowish. Ground

colour of the forewing pale straw yellow, more or less strongly tinged with umber

brown, except in the dorsal area of the basal half, and in the terminal area; proximal

lines represented by irregularly placed black dots; costa spotted with black; at one third

of dorsum, a conspicuous squarish brown patch, preceded and followed by a black

lunule; median line rather indistinct, straight; area around the discocellular rather

105

106 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

broadly tinged with darker chocolate brown; discocellular streak dark brown, edged

with ground colour; outer line outcurved, running from beyond 3/4 of costa to 3/4

of dorsum, double, consisting of small dots proximally, of short arrowheads distally, the

latter edged distally with pale yellow, and followed by a conspicuous, very irregularly

shaped dark brown band across the wing; terminal area yellow, faintly tinged with

brown, with an irregular subterminal row of spots, and a terminal series of deep black

spots; cilia concolorous, faintly streaked with brownish. Hindwing with the basal 2/3

pale yellowish; terminal portion light greyish brown; veins spotted with brown in the

pale area; cilia pale brown at the base, then yellowish with brown spots edged with

whitish. Length of forewing 26,5 mm.

Male genitalia. — Uncus narrow, especially distally, with a small terminal hook. Te-

gumen narrow. Valva elongate, with the distal portion triangular; valvula and the

basal portion of sacculus strongly sclerified, the saccular part ending in a sharp pro-

cess; margin of sacculus faintly denticulate distally. Aedeagus about 3/5 of valva, robust,

faintly arched; fultura inferior very deeply excised in middle of distal margin, forming

two lobes rounded terminally. Saccus hardly developed. Sternal plate of the VIIIth

urite semi-circular. The structure described is very much like that in P. ingens Walker,

in which however, the sclerified basal part of valva ends in two finger-shaped processes

of equal length, and the fultura inferior is hardly excised in middle.

Holotype, male: W. Celebes, Paloe District, Sidaonta 4500 ft, VI.1937 (J. P. A.

Kalis).

Porsica palua sp. nov. (Fig. 6)

Holotype, male. — Antennae dark grey brown; palpi, head and collar wood brown;

occiput paler; tegulae whitish grey; pectus and legs pale brown; forelegs streaked with

dark brown; abdomen yellowish grey with a brownish tinge above. Basal area of fore-

wing, to the inner line, pale orange brown streaked with blackish; proximal half of dorsal

area strongly suffused with white; a conspicuous black dorsal patch near the distal

margin of the basal area; inner line running from 3/7 of costa to 3/7 of dorsum,

outcurved, consisting of black dots slightly edged with whitish; outer part of wing darker

greyish brown with the veins blackish, partly spotted with pale; costal half darker,

sepia brown; discocellular spot sepia brown edged with pale umber; outer line pale umber,

running from 2/3 of costa to 3/4 of dorsum, outcurved; a terminal series of minute

black lines on lunules; cilia yellowish with a pale brown subterminal line bearing a series

of darker brown dots. Hindwing dirty yellowish, with a greyish discocellular mark;

apical area, extending to vein 2, brownish grey; veins slighly darker; terminal line

of black lines; cilia pale at base, with yellowish nervural spots, a brownish median line,

and pale tips. Length of forewing, 18 mm.

Male genitalia. — Uncus rather broad, semi-elliptical. Tegumen narrow. Valva

elongate; distal part broad, spade-shaped; valvula ending in a horn-shaped process,

preceded by a small plate bearing a long pilosity. Aedeagus slightly shorter than valva,

rather slender; fultura inferior weak. Saccus not developed. Sternal plate of the VIIIth

urite narrowing distally, with the terminal margin bearing an excision in the shape

of a very blunt angle (about 150°). These stuctures are rather similar to those observed

in P. curvaria Hampson.

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae, 107

Figs. 1—5. Male genitalia of Notodontidae. 1, Micromelalopha montium sp. n., 2, Xenoclostera

argyrocraspeda sp. n.; 3, Omichlis macrospila sp. n.; 4, Quadricalcarifera chambae sp. n.; 5,

Schoutenia bivittata sp. n.

108 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

Holotype, male: W. Celebes, Paloe District, Mt. Tompoe, 2700 ft., 11.1937 (J. P. A.

Kalis).

Gargetta tompua sp. nov. (Fig. 7)

Holotype, male. — Antennae grey, with the shaft whitish; palpi pale brown, with

the last joint darker; head and collar brown; tegulae pale buffish brown at base, then

grey edged with creamy; thorax grey brown above and below; legs more yellowish with

the inner side brownish; abdomen yellowish brown grey. Forewing with three dentate

pale yellowish lines, viz. subbasal, inner and outer; base of the wing and discal field

yellowish tinged with rufous brown; space between the subbasal and the inner lines

dark brown; terminal space pale yellowish, dark brown in costal area, more brownish

before the tornus; all veins blackish spotted with pale, and with black dots on the edges

of the lines; of the latter, both proximal strongly dentate, the outer outcurved to vein

1, then angled inwards; terminal line black with white dots on the extremities of veins;

cilia buffish with pale brown basal dots at the tips of the veins, and with creamy tips.

Hindwing dirty creamy brownish, with the distal third brownish grey; a very obsolete

postdiscal pale line; terminal line brownish; cilia with pale tips. Length of forewing,

17 mm.

Male genitalia. — Uncus consisting of two broad, slightly diverging lobes; gnathi

short and slender, hairy. Tegumen rather narrow. Valva elongate and broad, with the

margins nearly parallel, and with the apex rounded; sacculus bearing at middle a short

process. Aedeagus about 2/3 of valva, rather slender; fultura inferior membranous.

Saccus short, rounded. Sternal plate of the VIIIth urite slightly narrower distally, with

the terminal margin faintly concave. These stuctures are much as in G. costigera Walker,

but that species has pointed arms of the uncus and an arched aedeagus.

Holotype, male: SW. Celebes, Tjamba, near Maros, 1500 ft., 11.1938 (J. P. A. Kalis).

Paratype, male, a small specimen from the same locality has the dark brown proximal

band much reduced, much paler, otherwise not different. Length of forewing 14 mm.

Schoutenia gen. nov.

Antennae of male bipectinate for 6/7 of their length. Palpi short, upcurved. Hind

tibiae with two pairs of spurs. Forewing shaped as in the genus Phalera. In the forewing,

veins 3 and 4 well separated; 5 from above the middle of discocellular; 6, 10, 7, 8+9

stalked, stalks of 6 and 7 short. In the hindwing, veins 3 and 4 from nearly a point;

5 from above middle of discocellular, latter incurved; 6 and 7 stalked for about 1/7 of

7; 8 approximated to cell as far as nearly 2/3 of the latter.

Male genitalia. — Xth tergite cut squarely in front; uncus elongate and narrow,

especially in distal half, nearly straight; gnathi simple, slender, arched. Valva broad,

with the costal margin strongly convex and with the sacculus nearly straight; costa bearing

before middle a strong hook-shaped process. Aedeagus nearly twice as long as the costa,

rather robust, nearly straight; distal end produced ventrally; fultura inferior with the

distal margin rounded. Saccus broadly rounded. Sternal plate of the VIIIth urite strong,

with a rounded excision at middle of the distal margin.

Type-species, Schoutenia bivittata sp. nov.

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae 109

Schoutenia bivittata sp. nov. (Fig. 5)

Holotype, male. — Antennae rufous buff with the basal tuft white mixed with brown;

palpi dark brown, with the underside and the tip whitish; gula and periocular region

dark brown; rest of head and thorax above white mixed with brown; collar with a brown

median spot; pectus and legs pale buffish; legs streaked with dark brown; abdomen

buffish. Forewing whitish; a broad subbasal band of Vandyck brown, directed obliquely

outwards, broadening and becoming diffuse towards the dorsum, and edged with dark

brown from costa to vein 1; middle portion of costa with brown sprinkling; disc with

a few brown scales; outer line dark brown, beginning near the apex, double, broadly

incurved from costa to vein 3 where it is sharply angled outwards, becoming simple

and incurved from vein 3 to vein 1; a brown shadow on its distal margin, from apex

to base of vein 4; a subterminal series of small brown dots; terminal line brown; cilia

spotted with brown. Hindwing yellowish at the base; rest suffused with light chocolate

rufous; cilia brownish with pale ends. Length of the forewing, 17 mm.

Male genitalia. — See above.

Holotype, male: North Dutch New Guinea, Waigeu Id., Camp Nok, 2500 ft., V.1938

(L. E. Cheesman).

Norraca celebica sp. nov. (Fig. 8)

Holotype, male. — Antennae pale brown; palpi brownish creamy; upperside of palpi,

frons and periocular region dark brown; head creamy white with a brown occipital line;

collar, inner part of tegulae and middle of thorax suffused with umber brown, with a

dark brown median line on collar, joining the brown occipital line; rest of thorax and

abdomen creamy; legs tinged with brown above; dorsal abdominal tufts tinged with

rufous buff; anal tuft nearly white. Forewing pale creamy yellow, sprinkled with

chestnut, except in distal third; dorsal area light chestnut, sending out a subterminal

line, parallel with termen and reaching vein 4; a light chestnut streak from base of wing

to apex, broadening distally and forming a patch in interval IV and part of interval V;

a dark brown dot below cell, another on vein 1 at two thirds of wing; a few basal dots;

an external row of brown nervural dots; a subterminal row of internervural dots; cilia

concolorous. Hindwing coloured like forewing, but suffused with orange rufous, except

in costal area. Length of forewing, 22 mm.

Male genitalia. — Uncus lobe-shaped; gnathi short, rather slender, arched. Tegumen

rather narrow. Valva relatively short, tapering distally, without processes. Aedeagus

about as long as the valva, rather robust, nearly straight, bearing subterminally two

pointed processes; fultura inferior little differentiated; fultura superior produced into

a long, rather narrow process, expanded laterally at its distal margin. Saccus not well

differentiated. Sternal plate of the VIIIth urite narrowing distally; proximal margin

bilobate; a median longitudinal groove, ending in two short processes; tergal plate with

the median portion partly membranous.

Not unlike Ambadra celebensis (Roepke), but the male genitalia of course different.

Holotype, male: W. Celebes, Mt. Tompoe, Paloe, 2700 ft., 1.1937 (J. P. A. Kalis).

In my generic revision of the Indo-Australian Notodontidae (in Genera Insectorum,

1968, p. 94) I have mistakenly referred Twrnaca celebensis Roepke (Natuurhist.

Maandbl. Maastricht, 32 (1943): 101, fig. 14a, b) to Szriga suriga (Schaus). In fact

110 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

Figs. 6—10. Male genitalia of Notodontidae. 6, Porsica palua sp.n.; 7, Gargetta tompua sp.n.; 8,

Norraca celebica sp.n.; 9, Porsica sidaonta sp.n.; 10, Cerura timorensis sp.n.

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae 111

it belongs to the genus Ambadra Moore and differs from A. rafflesi (Moore) sufficiently

to be granted a specific status. The correct name should be accordingly Ambadra cele-

bensis (Roepke) comb. nov.

Cerura timorensis sp. nov. (Fig. 10)

Holotype, male. — General coloration silvery white; antennae brown; palpi blackish;

prothorax tinged with brownish; metathorax with two brownish grey spots; pectus

brown; inside of legs and tarsi blackish brown; abdomen with a double row of greyish

spots dorsally, and with a series of partly fused lateral spots. Forewing with a subbasal

and an inner oblique line of pale buff, edged rather obscurely on both sides with black

lunules; costa spotted with black in proximal half, and also subapically; discocellular

mark faint, pale buff with a very indistinct margin of black dots; traces of an oblique

double distal line of black dots; an irregular line of dots, running from near apex to

tornus, concave between costa and vein 4 where it is angulate, then again concave; cilia

with round black spots. Hindwing with brownish veins, spotted with pale buff, the lat-

ter colour also appearing in the anal area; underside with a black discocellular mark.

Length of forewing 16 mm.

Male genitalia. — Uncus short, rhomboidal; gnathi short and broad. Valva rather

narrow at base, broadening distally, but again narrower in the terminal third. Aedeagus

longer than the valva, shaped like an elephant’s tusk; fultura inferior narrow. Saccus

short, rounded. Sternal plate of the VIIIth urite membraneous proximally; the strongly

sclerified distal third three-pronged, the median prong broader and faintly denticulate

terminally; tergal plate much broader, weakly sclerified, with the distal margin produced

at the angles and slighty concave at middle.

A distinct species, very much smaller than the other forms from Oceania, and diffe-

rently marked.

Holotype, male: Suai, Portuguese Timor, 1-7.XII.1912 (E. Wahr).

Cerura australis Scott and C. multipunctata Bethune-Baker very probably are con-

specific.

Quadricalcarifera eichhorni sp. nov. (Fig. 15)

Holotype, male. — Antennae light rufous brown, palpi buff, with dark brown. above;

periocular region dark brown; rest of head and collar white, with a few brown hair scales;

collar barred with chocolate brown; rest of thorax above chocolate brown mixed with

whitish and with greenish; pectus and legs pale chocolate buff; fore tibiae streaked with

brown; sides of abdominal crest rufous grey, middle chocolate brown; rest of abdomen

chocolate brown above, yellowish brown below. Base of forewing dark brown, sprinkled

with light metallic green, and with a large pale yellow blotch occupying the fore half; ba-

sal area limited distally by a fine wavy black line; discal area dark brown, especially dis-

tally, more or less sprinkled with light green; a pale yellow costal spot cellular and sub-

cellular marks white, very conspicuous; discocellular mark also white, but rather indistinct;

outer line not marked, but the dark brown distal part of discal area has its margin

incurved between veins 4 and 6 and slightly produced in interval III; terminal area much

paler, sprinkled with pale yellowish green; subterminal line very conspicuous, wavy,

irregular; termen darker brown; cilia dark brown, with yellowish dots. Hindwing

112 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

yellowish; anal area tinged with orange; costal area whitish, barred with brown, the

subapical bar very broad and slightly sprinkled with green, and prolonged by a faint

brownish postdiscal line; termen brownish; cilia light brown, spotted with yellowish.

Length of forewing 22 mm.

Male genitalia. — Uncus relatively broad, especially distally; gnathos distinctly

shorter and narrower, especially at base. Tegumen narrow. Valva relatively short, narrow,

leaf-shaped. Aedeagus about twice as long as the valva, robust, with the proximal portion

spoon-shaped; fultura inferior flatly convex distally. Saccus triangular, with a short,

blunt terminal process. Sternal plate of the VIIIth urite with the proximal process short,

about one third of the length of the plate; distal margin producted at the angles, con-

cave at middle, with fine denticulations. Nearest to Q. mediobrunnea Bethune-Baker,

which latter differs in the terminal margin of uncus broadened and excised at middle,

valvae produced at tip, aedeagus much more slender distally, angles of the distal margin

of the sternal plate not produced.

Holotype, male: New Ireland, 1.1924 (A. F. Eichhorn).

Quadricalcarifera uskwara sp. nov. (Fig. 13)

Holotype, male. — Antennae rufous brown; palpi buff, but reddish brown above

and on the outer side; head and thorax above chocolate brown, with whitish hair scales;

pectus and legs dirty buff; forelegs streaked above with chocolate brown; abdomen grey

brown; anal area and anal tuft tinged with reddish; underside dirty buff. Basal area of the

forewing yellowish with turquoise scales, and limited by a double black inner line,

broken on the media, rather obscurely filled in with green; rest of the wing dark

chocolate brown, sparsely sprinkled with turquoise; discocellular mark obsolete; outer

line of black lunules, followed by spots, angled inwards in intervals IV and, more

strongly, I; terminal area more or less strongly sprinkled with turquoise; subterminal

line irregular; cilia dark chocolate brown, with whitish dots. Hindwing dark chocolate

grey, pale yellowish at the base; costa very dark chocolate brown with two spots of

turquoise; cilia paler at the extremities and with whitish dots. Length of forewing

20.5 mm.

Male genitalia. — Uncus moderately broad, with the sides parallel and the tip rounded;

gnathos much narrower, but of about the same length. Valva elongate leaf-shaped.

Aedeagus about as long as the valva, spoon-shaped proximally and distally; fultura

inferior concave distally; fultura superior narrower and with the middle incision much

reduced laterally; both fulturae with well furnished pilosity. Saccus broad, tapering

distally to a short process. Sternal plate of the VIIIth urite with the sides more or less

parallel; proximal process slender, rather short, curved; distal margin faintly concave.

Nearest to Q. trivia Kiriakoff, but the valva has no subterminal fold, the aedeagus

is much more slender distally, and the fulturae are hairy.

Holotype, male: Uskwara, Humboldt Bay district, Dutch New Guinea, 1.V.1935 (W.

Stüber).

Quadricalcarifera paranga sp. nov. (Fig. 14)

Holotype, male. — Antennae rufous with the basal tuft yellowish; palpi whitish,

tinged with rufous on the outer side and brown above; head and collar yellowish, the

latter with a subterminal brownish line; thorax yellowish brown above; pectus

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae 113

Figs. 11—15. Male genitalia of Notodontidae. 11, Quadricalcarifera alboviridis sp.n.; 12, Q.

rbypara sp.n.; 13, Q. uskwara sp.n.; 14, Q. paranga sp.n.; 15, Q. eichhorni sp.n.

114 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

and legs paler; gula and inside of forelegs dark chocolate brown; basal abdominal

crest brown, paler on edges; abdomen light rufous brown, paler and more yellowish on the

underside. Forewing light olive grey; base paler and tinged with yellow, limited distally

by the double, oblique inner line; typical markings with rather indistinct whitish edges;

outer line double, lunulate, incurved in intervals IV and V, filled in with darker olive

grey; costal area sprinkled with metallic green scales around the outer line; a dark

olive grey dorsal spot on the distal margin of the outer line; subterminal line fine,

irregular; cilia browner, with yellowish spots. Hindwing pale chocolate brown, darker

in the anal area; costa yellowish, barred with brown and olive; terminal line brownish;

cilia checquered brownish and pale yellowish. Length of forewing 20 mm.

Near ©. triplagosa (Rothschild), but much more sprinkled with green scales.

Male genitalia. — Uncus broad, with the sides parallel and the tip hardly convex;

gnathos narrow at the base, but much broadened distally, where it is circular-shaped

and as broad as the uncus. Valva rather short and narrow, curved distally. Aedeagus

nearly twice the length of the valva, robust, produced proximally into a narrow process,

and bearing subterminally a few minute cornuti; fultura inferior with the distal margin

regularly excised. Saccus very broad, semi-elliptical, with a short, slender terminal

process. Sternal plate of the VIIIth urite parallelogram-shaped; proximal process slender,

about half the length of the plate; distal sclerified margin produced at the angles, with

a small median excision, and minutely denticulate terminally. ©. triplagosa has a nar-

rower uncus, broadening and slightly bilobate distally; aedeagus distinctly slenderer

distally, and with terminal denticulations; sternal plate of the VIIIth urite with angles

not produced.

Holotype, male: S.W. Celebes, Lampobattang, Parang-bobo Goa, 5000 ft., V.1938

(NPA alls):

Quadricalcarifera alboviridis sp. nov. (Fig. 11)

Holotype, male. — Antennae with the shaft whitish and the pectinations rufous brown;

basal tuft yellowish green; palpi dark brown with the underside whitish; frons whitish;

rest of head greyish brown; thorax above greyish brown with a few greenish hair scales;

pectus and legs brownish creamy; gula and inside of the forelegs chocolate brown; abdo-

men greyish brown. Forewing light umber grey; base covered with yellowish scales and

limited by the inner line; the latter double, oblique, conspicuously filled in with white;

dorsal lunule without the white filling; costal and dorsal area of the wing sprinkled with

yellowish green; discal and terminal areas also with scattered green scales; typical mar-

kings hardly indicated, with paler margins; outer line also indistinct; subterminal line fine,

irregular, formed of M-shaped bars; cilia darker brown, dotted with pale yellowish.

Hindwing white; veins and anal area yellowish brown; costa umber grey with green

scales and barred with whitish; terminal line yellowish brown; cilia brownish, spotted

and terminated with whitish. Length of forewing 19 mm.

Nearest to ©. viridimargo Kiriakoff, but much greener and with the base of the

forewings white.

Male genitalia. — Uncus narrow, distinctly curved; gnathos shaped about like the

uncus, and of about the same length. Tegumen broadening distally. Valva very much

elongate, narrow, produced terminally into a finger-shaped process. Aedeagus about the

same length as the valva, tapering distally, with the extreme tip slightly bent and bearing

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae 115

a few short black spinules or cornuti; fultura inferior lance-shaped. Saccus rather short,

with the terminal process slender, as long as the broad portion of the saccus. Sternal plate

of the VIIIth urite broad, with the sides parallel; proximal process short; the broad

sclerified distal margin forming a very blunt angle. ©. viridimargo has the uncus and

the gnathos very much shorter, and the terminal portion of the aedeagus is differently

shaped.

Holotype, male: W. Celebes, Paloe district, Mt. Tompoe, 2700 ft, 11.1937 (J. P. A.

Kalis).

Quadricalcarifera rhypara sp. nov. (Fig. 12)

Holotype, male. — Antennae brown; palpi deep chocolate brown, with the underside

pale orange; head, collar, thorax above and basal abdominal crest dark brown, mixed

with pale yellowish hair scales; pectus and legs buff; fore and median legs brown inside;

tarsi ringed with chocolate brown and buff; abdomen yellowish brown; sides and anal

tuft brown; underside buff. Forewing dark chocolate brown, finely sprinkled with yel-

lowish and with green scales, the latter lacking in the subterminal area; base streaked

with deep brownish black and with yellowish; typical markings rather conspicuously

edged with pale yellowish; outer line consisting of a series of elongate deep chocolate

black spots, running obliquely inwards from near apex to the discocellular; spot in

interval III much more distal; rest of the line running approximately at right angle with

the dorsum; terminal line fine, irregular; cilia with yellowish streaklets and very narrowly

edged with yellowish. Hindwing yellowish; anal area pale orange; terminal area

brownish; costa broadly grey brown with a yellowish bar and a large blackish chocolate

subapical spot; terminal line and spots on cilia brownish. Length of forewing 19 mm.

Male genitalia. — Uncus broad, especially distally, with the terminal margin slightly

bilobate; gnathos distinctly narrower and relatively more strongly broadened distally.

Tegumen very narrow. Valva narrow, curved, tapering distally. Aedeagus about twice

as long as the valva, very robust proximally, moderately so distally; fultura inferior

oval, with the distal margin produced medially and excised laterally. Saccus broadly

triangular, with the sides slightly concave. Differs from ©. mediobrunnea Bethune-

Baker in the absence of a finger-like terminal process of valva and that of pilosity

on fultura inferior.

Holotype, male: S.W. Celebes, Tjamba near Maros, 1500 ft, 11.1938 (J. P. A. Kalis).

Quadricalcarifera chambae sp. nov. (Fig. 4)

Holotype, male. — Antennae rufous buff; palpi buff, dark brown above; head and

collar with mixed black and rufous brown scales; edge of collar narrowly whitish;

thorax above blackish brown; pectus and legs buffy grey; basal abdominal crest blackish

brown; abdomen orange brown. Forewing chocolate grey; a black basal streak, reaching

the inner line; the latter black, double, filled in with whitish, with the proximal element

broader, running from Y, of costa obliquely inwards, angled in interval I, then

outcurved, reaching the dorsum at 15; a roundish cell spot and discocellular mark

whitish, rather indistinct; outer line of rather diffuse black lunules, edged proximally

with whitish, running from near apex and incurved to vein 4, then parallel with termen;

a series of very indistinct subterminal dark marks; terminal line brown; cilia grey brown.

116 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

Hindwing dirty whitish; extremities of veins brownish; costal area brownish grey, barred

with whitish; cilia grey brown. Length of forewing 25 mm.

This specimen was labelled in the British Museum as Stauropus grisea Hampson.

Male genitalia. — Belongs to the typical group of the genus (©. swbgenerts Strand).

Uncus relatively very narrow, especially distally, faintly arched; gnathos broad distally

and rounded terminally, very slightly longer than the uncus. Valva with both parts

fused together, narrow and elongate; costa produced into a lobe; sacculus ending in a

hook-shaped process. Aedeagus notably longer than valva, more slender in its middle

portion, broadening proximally and distally; fultura inferior sickle-shaped. Saccus very

broad proximally, triangular, ending in a short, slender process. Sternal plate of the

VIIIth urite with the distal margin deeply excised; proximal process short and broadish;

tergal plate slightly excised distally; proximal margin with two short submedian

processes.

Holotype, male: Dalhousie (coll. Harford).

Loda gen. nov.

Antennae of male long bipectinate to 3 of shaft; longest pectinations about 7x the

breadth of shaft; a fan-shaped basal crest; palpi not reaching the vertex of head, rising,

last joint pointed; frons with a knob; hind tibiae with a single pair of spurs; abdomen

teaching well beyond the anal angle of hindwings, with a long dorsal and a short ven-

tral anal tuft. Forewing narrow; costa straight to middle, then faintly arched; apex

rounded; termen oblique, straight except subapically; tornus very blunt; dorsum straight

except at the base. Neuration: vein 2 from 7/10 of cell; 3 and 4 well separated; 5 from

slightly above middle of discocellular; areole absent; vein 6 short stalked with the longer

stalk of 10, 7, 8+9. Neuration of the hindwing: vein 2 from 24 of cell; 3 and 4 from a

point; 5 from slightly above middle of discocellular; 6 and 7 stalked for slightly less than

1/4; 8 approximated to cell to near end. Near Pseudohoplitts Gaede but vein 6 is stalked

with 7—10, and 5 arising only slightly above middle of discocellular.

Male genitalia. — Uncus nearly elliptical; gnathi short, slender, upcurved. Tegumen

broad. Valva moderately broad at base, narrowing distally, with the sides of distal half

nearly parallel; a strong horn-shaped process at base of costa. Aedeagus shorter than

sacculus, rather robust, with a large transverse terminal plate; fultura inferior mem-

braneous. Saccus very short, semi-circular. Sternal plate of the VIIIth urite broad, with

the proximal margin sclerified and with the distal margin with an excision in the shape

of a very blunt angle; tergal plate forming laterally two large lobes. Near the genus

Pseudohoplitis, which differs in the position and shape of the basal process of valva, in

the shape of the valva, and in that of the aedeagus, the latter being fully as long as the

sacculus, slender except distally, curved, without any terminal plate; fultura inferior

almond-shaped, with small lateral projections.

Type-species: Loda celebensis sp. nov.

Loda celebensis sp. nov. (Fig. 19)

Holotype, male. — Antennae brown; basal part of shaft and a large basal crest

whitish; palpi and head umber brown; collar, middle of thorax and base of tegulae also

umber brown; rest of tegulae very pale brownish, edged with whitish on the inner mar-

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae 117

gins; pectus rufous buff; legs paler; gula and forelegs tinged with umber brown; basal

abdominal crest dark umber brown at middle, silky buffy brown at sides, like the rest

of abdomen. Basal area of forewing, limited by the inner line, yellowish, streaked with

umber brown and bluish, and becoming Vandyck brown distally; inner line fine, black,

outcurved; remainder of wing umber brown, but much darker, nearly sepia brown, in

costal area; mark of the discocellular hardly visible, slightly paler; outer line fine, black,

strongly dentate, running from 34 of costa to 34 of dorsum, outcurved from costa

to vein 3, then incurved; a rather conspicuous distal yellowish white edge on costa, and

several yellowish white arrow-shaped marks at the tips of the indentations; costal half

of outer area yellowish; costal line dark chocolate brown spotted with yellowish; dorsal

half Vandyck brown, merging into the umber brown tinge of the subterminal area, with

an irregular, dentate yellowish subterminal line; extreme terminal area becoming bluish

grey; veins between the subterminal line and termen, also bluish grey; cilia pale yellow-

ish with brown triangles spotted with white at the extremities of veins. Hindwing pale

rufous grey; base yellowish; a very faint postdiscal pale band; veins and terminal line

brownish; cilia yellowish, spotted with brownish. Length of forewing 18 mm.

Male genitalia. — See above.

Holotype, male: W. Celebes, Paloe district, Loda, 4000 ft. V.1937 (J. P. A. Kalis).

Omichlis macrospila sp. nov. (Fig. 3)

Holotype, male. — Antennae with the shaft pale yellowish and the pectinations

chocolate brown; palpi pale straw yellow, chocolate brown above; general coloration

of body and of forewing pale straw yellow; periophthalmic region, upper side of legs,

narrow edge to patagia and tips of tegulae chocolate brown. Markings of forewing fine,

brown; subbasal line wavy; inner line broadly so, preceded by black dots on the extremi-

ties of the indentations directed basad; a faint shadow across the line; outer line

dentate, much approximated to the inner line below vein 2, with a blackish spot con-

necting both lines in interval I; a dentate median or discal line visible in the costal half

of wing, preceded in cell by an orange tinge; no distinct discocellular spot; between

outer and subterminal lines a row of black dots; subterminal line of fine lunules; a large

umber brown blotch covering most of the costal half of distal area, broader distally, and

with its distal outline dentate; terminal line and base of cilia brown; extremities of cilia

white. Hindwing yellowish rufous, becoming straw yellow in the anal third; dark spots

before the anal angle, as usual in the genus Omichlis; cilia rufous brown, spotted and

edged with pale. Length of forewing 17,5 mm.

Male genitalia. — Uncus very elongate and narrow, bearing at middle of its ventral

side a large, terminally bifid process; distal edge broadened, somewhat cordiform;

gnathi relatively small, broad, compressed, upcurved, with a slender basal process. Valva

narrow and elongate, with a slender terminal process; costal fold with a tooth-shaped

process at two thirds; the broad and elongate plate of valvula incurved at the distal

margin, with ventral denticulations. Aedeagus short and robust, with a small terminal

lateral process; fultura inferior cup-shaped. Saccus very short, cut square. Sternal plate

of the VIIIth urite rhomboidal. These structures differ from all other structures in the

genus Omichlis known to me in the peculiar shape of the uncus, especially its strongly

protracted dorsal portion.

The new species is nearest to O. hadromeres Turner, from which it differs in the very

118 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

well defined and conspicuous brown blotch ín the outer area of the forewing; the black

dot above dorsum is absent; and the male genitalia are very different.

Holotype, male: Nomnagihé, Dutch New Guinea, 25 miles S of Wangaar, 2000 ft.,

I-II.1921 (C. F. and J. Pratt).

Melagona dentata Gaede

Gaede (in Seitz) has described the female of this species. The male has not yet been

described. The male genitalia, however, were described by me in Notodontidae, pars

tertia (in Genera Insectorum), p. 208 and fig. 152. Several specimens, both males and

females, are in the material collected by Mr. Kalis. Here follows the description of the

male, neallotype.

Differs from the female in all colours being brighter. Antennae denticulate. Collar

yellowish; basal abdominal crest chocolate brown at the base, then yellowish. Ground

colour of the forewing dark chocolate grey; across the wing, an oblique rusty brown

band, running from 15 of costa to tornus but not reaching the latter; mark of the

discocellular white as in female; middle of dorsum with a square greenish patch, edged

proximally and distally by black lines; space between the patch and the oblique band,

rufous orange; space beyond the oblique band, from costa to vein 4 and to outer line,

greenish; outer line of fine black lunules, with an arrow-shaped streak in interval I; a

large subapical costal chocolate-black spot with the veins in it orange; space beyond

the outer line, lilac grey; terminal area of ground colour, about 4 mm broad, becoming

greenish on termen, and bearing a row of minute black dots; terminal line black; cilia

bright umber brown with yellowish basal dots. Hindwing as in female, but the yellow-

ish ground colour clearer, and with the terminal brownish shadow narrower; terminal

line brownish, broken; cilia pale brown, dotted with yellowish, and with pale, creany

extremities. Length of forewing 18,5 mm.

Neallotype, male: W. Celebes, Paloe district, Mt. Tompoe, 2700 ft, 1.1937 (J. P. A.

Kalis). Other specimens: Lindoe, Paloe, W. Celebes, 3700 ft., IV.1937; Loda, Paloe,

W. Celebes, 4000 ft, V.1937; female, Sidaonta, Paloe, W. Celebes, 4500 ft., VI.1937

(length of forewing 22 mm) (all J. P. A. Kalis).

Chadisrella celebensis sp. nov. (Fig. 18)

Holotype, male. — Antennae yellowish brown, with the large basal crest pale creamy;

palpi whitish, with the upper side dark brown; head and thorax above pale creamy;

periocular region dark brown; base of collar ochreous yellow; tegulae tinged with lilac,

and with the inner edge dark purplish; metathoracic crest purplish black; pectus and legs

pale yellowish; legs streaked with brown; tarsi ringed with brown and creamy; abdomen

pale brownish buff; underside and anal tuft more yellowish, the latter mixed with

chestnut. Basal area of the forewing, to inner line, greyish lilac, variegated with whitish

in the costal part and with brownish yellow in the dorsal part, with an oval white spot,

centered with black, in middle dorsal area; inner line double, running from middle of

costa to middle of dorsum, angled inwards just below costa, then directed obliquely

outwards to the lower angle of cell, where it is angled and directed inwards, and in-

curved above dorsum; area between inner and outer lines yellow brown with a faint

olive tinge; a black discocellular streak; a dentate blackish discal line; outer line double,

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae 119

Figs. 16—20. Male genitalia of Notodontidae. 16, Chadisra luzonensis sp.n., 17, Antithemerastis

hendersonia sp.n.; 18, Chadisrella celebensis sp.n.; 19, Loda celebensis sp.n., 20, Sawia vittata sp.n.

dentate, filled in with whitish, outcurved below the costa, then generally parallel with

the termen, rather broadly margined distally with dark grey in dorsal half; apical area

from costa to vein 6 white, with dark maroon costal markings, and rejoining the dark

grey margin of the outer line; rest of terminal area as the discal area; veins brown

distally; subterminal line of black lunules, rather irregular, preceded by some white;

terminal line black; cilia yellowish brown with brownish spots and minute white specks

120 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

on the extremities of the veins. Hindwing pale brownish white, tinged with light orange

in the anal area, and with brownish in the terminal area; veins brown at the extremities;

terminal line and anal spot brown, the latter darker proximally; cilia whitish spotted

with brown, but becoming brown in the anal area. Length of forewing 17 mm.

Male genitalia. — Tergite of the Xth urite roughly triangular; uncus very long and

slender, faintly arched; gnathi long, hooked at first third, and bearing subterminally

a number of minute spinules. Valva elongate, rather narrow, bearing subbasally a very

large pouch-like fold. Aedeagus distinctly shorter than valva, rather robust, forked

proximally, and angled distally; fultura inferior membraneous. Sternal plate of the

VIIIth urite broad, squarish, bearing two oblique ridges converging proximally. Resem-

bling the structures found in Ch. javensis Kiriakoff, which species, however, has a broad

valva with a slender terminal process, and a relatively longer and much more slender

aedeagus.

Holotype, male: W. Celebes, Paloe district, Mt. Tompoe, 2700 ft., 1.1937 (J. P. A.

Kalis).

Sawia vittata sp. nov. (Fig. 20)

Holotype, male. — Antennae brown with the denticulations paler; palpi brownish

white, but dark brown above; head and collar white with brownish admixture; collar

with the base and a subterminal line brown; middle of thorax dark brown, but whitish in

front and behind; tegulae dark brown; shoulders whitish; pectus and legs pale yellow-

ish, slightly tinged with brownish; forelegs streaked with brown; tarsi ringed witb

dark and pale; basal abdominal crest dark brown; abdomen grey brown, paler distally;

anal tuft mixed whitish and brown; underside of abdomen pale yellowish. Basal area

of the forewing, limited by the inner line, dark brown, slightly variegated with pale

yellowish; inner line fine, black, faintly edged with yellowish proximally, beginning

at the middle of costa, incurved and directed outwards, then rounded in and below

the cell, and running inwards, outwards and again inwards on dorsum which it reaches

at about 24; a black discocellular streak, edged with white distally, and touching the inner

line; discal field between the lines yellowish with a faint olive tinge, variegated with brown-

ish, and with a rather obscure fine dentate median line; outer line black, sharply dentate,

finely edged with whitish distally, running from 24 of costa to 34 of dorsum, on the

whole outcurved, but more or less vertical between vein 1 and dorsum; it is followed

between vein 4 and dorsum by a series of confluent dark grey spots; a costal subapical

dark chocolate brown blotch, faintly streaked with pale; area between the blotch and the

series of grey spots, dirty whitish, which colour also forms a distal edge to the grey

band; terminal area dark grey brown, with yellowish internervural spots and black dots;

terminal line fine, black, broken; cilia spotted with brown and yellowish. Hindwing

brownish white, darker towards termen; anal area tinged with yellowish brown; terminal

line brownish, broken; anal angle with a brownish spot and short black streak; cilia

spotted with brownish and whitish. Length of forewing 19 mm.

Very near S. undulata Kiriakoff, from which the new species differs in having no

olive tinge on the forewings, and neither the rufous or chocolate brown outer area; the

basal area is not pale yellowish.

Male genitalia. — Differ from those of S. undulata only in the shape of the gnathi

which are distinctly broader, almost triangular.

The general colouration of the species belonging to the Chadisra-group being very

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae 121

variable, and considering the slight differences of genitalia between S$. undulata and

S. vittata, it is possible that the latter is but a geographical race of the former.

Holotype, male: W Celebes, Lindoe Paloe, 3700 ft, IV.1937 (J. P. A. Kalis).

Chadisra luzonensis sp. nov. (Fig. 16)

Holotype, male. — Antennae light brown; palpi brownish creamy, dark brown above;

basal tuft of antennae whitish sprinkled with chocolate brown; head and collar umber

brown; collar edged with yellowish; thorax above umber brown sprinkled with darker

brown; pectus and legs pale brownish buff; legs streaked with brown; basal abdominal

crest umber brown; abdomen light greyish umber brown; anal hair mixed with chocolate

brown; underside paler. Basal half of forewing yellowish wood brown, finely streaked

with chocolate brown in cell; below cell, an oval black dot edged with pale; above dor-

sum, a short black streak; inner line fine, chocolate black, edged with pale proximally, run-

ning from middle of costa, at first oblique outwards and angled at the base of interval

III, then becoming wavy and directed obliquely inwards to reach the middle of dorsum;

a blackish discocellular streak, edged with whitish; outer line beginning at 3% costa, wavy

and indistinct in the costal half, first outcurved, then more distinct, incurved and form-

ing a loop above dorsum; dorsal area between the lines ochreous brown, variegated with

brownish; a wavy discal line, edged with whitish, connecting the angle of the inner

line in interval III with the outer line on dorsum; costal area distally of outer line pale

grey orange, becoming dark umber brown in the median and dorsal areas; the usual

blackish subcostal subapical streaks; traces of a pale lunulate subterminal line; a sub-

terminal series of black dots edged with pale ochreous brown, the pale edges reaching

the termen; terminal line fine, black; cilia pale rufous, with minute white dots edged

with brown. Hindwing pale yellowish brown, becoming grey brown in the outer

third; terminal line brownish; anal marking dark brown with a whitish streak; cilia

brownish white, spotted with pale, spots edged with brown. Length of forewing 17 mm.

Male genitalia. — Uncus narrow, terminating in two broad lobes; gnathi very robust,

sickle-shaped, nearly as long as the uncus. Valva shaped as in Ch. bipars Walker. Aedeagus

shorter than valva, moderately robust, straight, broadened and lobate proximally, bearing

a strong spade-shaped subterminal process; distal margin produced into a slender spike-

shaped process; fultura inferior nearly semi-circular. Saccus very short. Sternal plate of

the VIIIth urite consisting of two oval plates fused together medially. Very near to

Ch. bipars. In the latter species the lobes of the uncus are narrower; the gnathos very

much shorter and quite slender; the aedeagus with the distal extremity slightly broade-

ned, with a small lateral subterminal spine; the sternal plate shaped as a transverse

oval with two angular processes on the distal margin.

Specimens from Indonesia referred with doubt to Ch. bipars by Kiriakoff (Bull.

Inst. roy. Sci. nat. Belg., 36, No. 17:5) belong to Ch. luzonensis. Ch. bipars seems to be

restricted to India.

Holotype, male: Philippine Is., Santa Ana, Manila, 17.VIII.1912 (A. E. Wileman).

Antithemerastis hendersonia sp. nov. (Fig. 17)

Holotype, male. — Antennae pale yellowish brown; palpi pale brown below, dark

brown above; head and collar pale brown; collar spotted with brown; tegulae dark

122 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 4, 1970

chocolate brown, with pale brown bases; thorax above dark brown at middle, pale brown

in front and behind; pectus and legs pale yellowish; legs streaked with pale brown;

abdomen pale brown( coffee-and-milk); last two segments and underside pale yellow-

ish; anal tuft variegated with pale brown. Basal half of forewing dark rufous brown,

with its distal outline running from 24 of costa obliquely outwards to near tornus, and

enclosing a large pale brownish dorsal area; inner line double, distinct in dorsal area

only; a double discocellular streak; outer line pale, dentate, edged with dark brown

proximally; area beyond, paler reddish grey, becoming light umber brown on margin;

two subcostal dark rufous brown streaks; two rather indistinct series of subterminal black

dots; cilia brownish, spotted with paler. Hindwing yellowish, tinged with pale yellow

orange in the anal area; terminal line pale brown; anal marking dark reddish brown

with a yellowish line; cilia as in forewing. Length of forewing 20 mm.

Male genitalia. — Uncus rather broad, with a ventro-terminal rounded lobe; gnathi

short, very broad at the base, rather slender and horn-shaped distally. Valva short, rather

narrow, with parallel margins, placed rather distally. Aedeagus much longer than the

valva, moderately robust, faintly arched; terminal portion very much swollen; fultura

inferior broad, with proximal angles produced; labides large, with long pilosity. Saccus

short, rounded. Sternal plate of the VIIIth urite with the proximal part concave at the

middle, with the angles produced; distal part broadening to form two strong, acute,

triangular, diverging processes, dentate on their inner margin. This new species differs

from A. acrobela Turner in the shape of the aedeagus and of the sternal plate. The

former has in the latter species two strongly diverging basal processes; the sternal plate

is much less elaborate, with the terminal part broadly excised at the middle, and forming

laterally two short, broad lobes, without any trace of denticulations.

Allotype, female. — Larger. Thorax darker brown. Forewing with the distal part

paler beyond the outer line. Hindwing suffused with brown in the distal third. Length

of forewing 23 mm. A paratype has the basal part of forewing pale rufous yellowish;

inner line complete, broadly edged with rufous brown proximally, shaped as in most

species of the Chadisra-group. Length of forewing 23 mm.

Holotype, male, and allotype, female: Guadalcanal, V.1901 (A. S. Meek). Paratype,

female: Rendova Id., 11.1904 (A. S. Meek).

Micromelalopha montium sp. nov. (Fig. 1)

Holotype, male. — Head and thorax chestnut grey. Forewing chestnut grey, becoming

slightly greyer in the outer area; lines pale greyish, edged on both sides by darker grey;

subbasal and inner lines wavy; median and anal veins paler in the basal area, connecting

both lines; a dark dot on the discocellular; a wavy discal line of nearly pure chestnut

colour, broadening towards the dorsum; outer line slightly more distal in interval III;

subterminal line parallel with the outer line, without proximal darker edging; cilia

grey brown, spotted with white. Hindwing paler greyish rufous, with a pale wavy post-

discal line; a subanal line of dark shestnut, with a white dot near its extremity; anal

angle much darker than the rest of wing, chestnut grey like the forewing; cilia pale at

the tips. Length of forewing 12 mm.

Male genitalia. — Uncus simple, squarish, with a median hyaline patch. Valva with

a narrow costal and a broad membranous median part. Aedeagus notably longer than the

valva, sickle-shaped, tapering distally. Saccus consisting of two broad lobes. Sternal

S. G. KIRIAKOFF: New or less known Notodontidae 123

plate of the VIIIth urite shaped as in the genus Quadricalcarifera Strand, but with a very

short proximal process. Differs as follows from M. undulata Hampson: Uncus squarish;

basal process of the valva broader, somewhat leaf-shaped; aedeagus much longer than,

not as long as, the costa.

Holotype, male: Dalhousie, VI.1891 (Harford coll.). A note in W.H.T. Tams’ hand,

attached to the specimen, reads: „Himalayan spec., apparently not undulata”.

Xenoclostera gen. nov.

Differs from the genera Clostera Samouelle and Micromelalopha Nagano in its very

distinctive male genital structures. Tergite of the Xth urite broad; uncus rather narrow,

faintly bent, rounded terminally; gnathi plain, faintly arched, with very long pilosity.

Tegumen narrow. Valva with the costal part ending in a rather elongate membranous

lobe; sacculus strongly sclerified, broadish, ending in a robust, strongly curved, horn-

shaped process. Aedeagus much longer than the valva, robust, with a large subterminal

lobe covered with minute spinules or cornuti; fultura inferior deeply cleft in middle,

bearing laterally lobe-shaped, hairy labides. Saccus well produced, elongate-triangular.

Plates of the VIIIth urite not differentiated.

Type species of the genus: Xenoclostera argyrocraspeda sp. nov.

Xenoclostera argyrocraspeda sp. nov. (Fig. 2)

Holotype, male. — Antennae grey brown; palpi blackish; occiput and a median band

on collar and thorax velvety blackish chocolate; rest of thorax above very dark chocolate

grey; pectus and legs only slightly lighter; fore and median tibiae streaked with dark ferru-

ginous; abdomen umber grey. Forewing very dark chocolate grey; markings quite obsolete;

three silvery grey subterminal lunules below apex; costal line and ends of cilia grey. Hind-

wing umber grey; cilia darker with a whitish edge. Length of forewing 17 mm.

Male genitalia. — See above.

Holotype, male: Maskelyia, Ceylon, III.

DT Wi ant att

silent ante

RO TOUTES fa 4 er

an A de ah Pea y | |

ptits NE i Mr TIC NE | EENS eta I

| Prius Muse) à : m ER A e j

dm ak Ol bit EN hit qu

gegen sekd enne ner arl in

ae oven dik om tipi diek inl a €

ft gir int argani. ETES LOST vat HUE Poste] tbh it Be a) i

aiar 2721077 wd in tnt manat a TIC, dui Bai ‚ee 4

mt, wet maga! è re ora aper or auge sun

tk dista ah Vetra De at tee is es peg He

chain A La, pr wanted astra bind credevi nt

sn Pei e . salon Te donc ibe

pir ee raha AN a u n ie

= do

Ji és Epe eden ce ih quieto in traue

1 7 her a LR j

ad (ihn = Al. 18 i X ap totaly sich i rar beet 4 wet |

ET ‘ nr fi EU a i lid ad STIRO, JA Lr ton n rd api ,

redes } dial Ts ! ta Krek di NME daan

tanken nia heben kr U SEN, wrat Gorski

Ei IO ali i ibis bi vici

TO PES i té NDR Gears sla hct: di Ey: Satis il u #

| em ei

ah RE EN I

IE:

\ tI

DEEL 113 AFLEVERING 5 MUS. COMI JOL, 1970

DEC 23 1970

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

INHOUD

B. J. LEMPKE. — Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera (Zestiende Supplement).

pp. 125—252, tekstfig. 87—104, pl. 1—9.

| Tijdschrift voor Entomologie, deel 113, afl. 5 Gepubliceerd 17-XI-1970 |

NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . . . + G. Barendrecht

Vice-Voorzitter (Vice- ro) a as Reet align WAL DES

Sechetasis @(sectetaty) u. cu... ., We Hellinga

Address . . . eth nice perzyae 232, TÀ o.

Penningmeester (Gru RIE cars al WW STAR ADO

Address . . . . +... «+ Van Baerlestraat 26 I, Amsterdam-Z. -

Bibliothecaris er) ST A N, Eekel

Address . … » 2 2 2 « « +. + + Leeburgerdijk 21, Amsterdam-O.

Leden (Members) . . . . . . . . . Gz. van Rossem, A. F. H. Besemer

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Voorzittens (Chairman) EM ENT AES HR Besemer

Secketatisy (Secretary) me 0... ARS. van)der Geest

AAA Ee es) Ma ritskaden 69 A. Amsterdams O3

Leden (Members) . . . . . . . . … L. Bravenboer, J. J. Laarman, J. B. M. van Dinther

Publicaties van de Vereniging (Publications of the Society)

Subscription may be obtained from all booksellers or direct from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-O., except for Entomologia experimentalis et Applicata, which is available through

booksellers or from the Noord-Holland Editing Co., Post Office Box 103, Amsterdam.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editorial Board) . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . … 2.2.2 . . . . . „Rüksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350— 400 pages.

Subscription rate: D.Fl. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

Redactie (Editorial Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors série: F. T. Valck Lucassen et al, 1961. — Monographie du genre Lomaptera Gory &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.FI. 60—.

No. 1. A. J. Besseling, 1964: — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp., 333 figs, D.Fl. 30—.

CATALOGUS DER NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA

(ZESTIENDE SUPPLEMENT)

door

B. J. LEMPKE

Amsterdam

ABSTRACT

The Sixteenth Supplement contains the whole of Boarmiinae of the Geometridae and with it this

series of supplements is concluded.

As in the preceding parts the following particulars are presented: time of appearance, biotope(s),

new localities and variation. For a number of species histograms are given showing that a clear

separation of the generations of these species is hardly ever possible.

The specific name of the species known in modern nomenclature as Ectropis bistortata is briefly

discussed. A number of new forms is described.

GEOMETRIDAE (slot)

BOARMIINAE

Ook nu worden weer een aantal histogrammen gegeven, bijna alle van soorten met

twee en soms zelfs drie generaties. Bij geen van deze is er een scherpe afscheiding van

de generaties, waaruit duidelijk blijkt dat de poppen zich zeer ongelijkmatig kunnen

ontwikkelen, waardoor late vlinders van de eerste en vroege van de tweede generatie

gelijktijdig kunnen voorkomen. Soms is er toch nog een fraai tweetoppig histogram,

maar de ontwikkeling van de eerste generatie kan ook zo vertraagd zijn dat er nauwelijks

meer een aanduiding van een nieuwe stijging van het aantal exemplaren te zien is. De

aantallen gegevens waren soms zo groot dat niet altijd op dezelfde schaal getekend kon

worden.

Abraxas Leach

Abraxas grossulariata L. Tijdschr. Ent. 94 : 261; Cat. X : (748). De vlinder is nu

ook op Vlieland aangetroffen, zodat hij thans van alle grote waddeneilanden bekend is.

Op Terschelling een plaag op Ribes (G. Dijkstra Hzn.).

De vliegtijd kan iets vroeger beginnen dan in Cat. IX vermeld is. De uiterste data

worden nu: 3.VI (in 1959 te Melissant, Huisman; in 1961 te Oostvoorne, Lucas) tot

5.IX. In het najaar snel doorgroeiende rupsen. werden in de herfst van 1953 (gekenmerkt

door een langdurige periode van zeer zacht weer) op enkele plaatsen in Noord-Holland

aangetroffen. In oktober vond S. de Boer te Middelie volwassen rupsen tegen vallend

blad. Op 1 november kweekte hij daar twee vlinders uit, slechts iets kleiner dan die van

de normale generatie. Ook trof hij buiten poppen aan, waaruit binnenshuis op 14 novem-

125

126 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1140)

ber nog een vlinder verscheen. De andere gingen echter dood. Van de Pol deelt mee

(Ent. Ber., Amst. 15 : 76, 1954), dat de Plantenziektenkundige Dienst 11 november

1953 bericht ontvangen had van de vondst van grote en kleine rupsen, cocons en een

enkele vlinder te Blokker, terwijl op 20 november van dezelfde plaats door een andere

correspondent veel rupsen gemeld werden benevens poppen en weer een enkele vlinder.

Nog op 5 december werden te Wageningen rupsen, poppen en vlinders ontvangen. Uit

de poppen konden daar nog vier betrekkelijk kleine vlinders gekweekt worden.

In Ent. Ber., Amst. 14: 112 (1952) deelt Hageman mee, dat hij op 2.11.1952 bin-

nenshuis een vlinder aantrof. Ook deze moet afkomstig geweest zijn van een in het

vorige najaar doorgegroeide rups, die op een gunstige plaats heeft kunnen verpoppen.

Echt buiten overwinteren (d.w.z. in diapauze gaan) kunnen de poppen blijkbaar niet.

De snelle groeiers hebben voor de soort dan ook geen enkele waarde.

Variabiliteit. Na mijn uitvoerige behandeling van dit onderdeel in Cat. X heb-

ben de verzamelaars nogal aandacht aan de soort besteed en zijn heel wat fraaie exem-

plaren te voorschijn gekomen, hoewel de sterk opvallende vormen over het algemeen

toch wel rariteiten blijken te zijn. Van de beroemde f. dohrnii (beter bekend als f.

lacticolor) is zelfs nog steeds geen tweede Nederlands exemplaar gevonden.

f. lutescens Lempke, 1951. Exemplaren met lichtgele grondkleur (de heterozygoten

dus) zijn vrij schaars, maar blijken toch op veel plaatsen onder de soort voor te komen.

Nieuwe vindplaatsen: Leeuwarden (Camping); Apeldoorn (Leffef); Bennekom (Van

de Pol); Utrecht (Huisman); Bussum (Ter Laag); Beemster (De Boer); Wijk aan Zee

(Westerneng); Nuenen (Neijts).

f. subviolacea Raynor, 1903. Een fraai exemplaar met ,,geschroeide” grondkleur van

Bennekom (e.l., Van de Pol).

f. cupreofasciata Raynor, 1909. Exemplaren met de donkergele banden werden nog

bekend van: Delfzijl, Twello (Zoöl. Mus.); Apeldoorn (Leffef); Utrecht, Melissant

(Huisman); Voorschoten (Groenendijk); Sint Michielsgestel (Knippenberg); Nuenen

(Neijts).

f. igneofasciata Raynor, 1909. Exemplaren met de opvallend helder gekleurde brede

banden op de voorvleugels zijn veel zeldzamer. Nieuwe vindplaatsen: Schelluinen

(Slob) ; Nuenen (Neijts).

f. axantha Raynor, 1903. Exemplaren, waarbij de gele banden op de voorvleugels

sterk verbleekt zijn, werden nog bekend van: Amsterdam (Houkes); Bergen-N.H.

(Zoöl. Mus.); Ouddorp (gecombineerd met f. continua, Huisman); Sint Michielsgestel

(Knippenberg); Nuenen (Neijts).

f. luteovenata Lempke, 1951. Nog een exemplaar met gele aderen op de voorvleugels

van Rhoon (Zoöl. Mus.).

f. pancisignata Lempke, 1951. Exemplaren met zwak getekende bovenzijde (maar nor-

male onderzijde, vgl. fig. in Cat. X!) werden bekend van: Hengelo-Ov. (Zoöl. Mus.);

Bussum (Ter Laag); Middelie (De Boer); Berkhout (P. de Vries); Melissant (Huis-

man); Nuenen (Neijts).

f. impunctifasciata Onslow, 1919. Blijkbaar een vrij verbreide vorm. Nieuwe vind-

plaatsen: Oosterwolde, Eefde, Best, Epen (Zoöl. Mus.); Abdij Sion (Flint); Bennekom

(Van de Pol); Egmond-Binnen (Melkert); Wijk aan Zee (Bank); Middelie (De

Boer); Delft (Van Oosten); Hendrik-Ido-Ambacht (Lucas); Melissant (Huisman) ; Sint

Michielsgestel (Knippenberg); Nuenen (Neijts); Eindhoven (Van Dulm); Gronsveld

(Mus. Rotterdam).

(1141) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 127

f. brevifasciata nov. Bovenzijde voorvleugels: van de postmediane oranje band en de

rij zwarte vlekken aan de buitenkant ervan ontbreekt het bovenste deel. Plaat 1, Fig. 1.

Middelie, 2, 18.VI.1958 (holotype, De Boer); Melissant (Huisman).

[Upper side fore wings: the upper part of the postmedian orange band and of the row of black

spots outside of this are absent. Plate 1, fig. 1.]

f. albipalliata Raynor, 1909. Enkele nieuwe vindplaatsen van deze vorm met opval-

lend wit middenveld van de voorvleugels: Heemstede (Herwarth); Hendrik-Ido-

Ambacht (Lucas); Nuenen (Neijts); Vessem (mevr. Gehéniau).

f. continua Lempke, 1951. De vorm met een doorlopende zwarte band aan de binnen-

zijde van de postmediane oranje band op de voorvleugels is op tal van plaatsen onder de

soort aangetroffen, zodat deze niet nader vermeld behoeven te worden.

f. juncta nov. Voorvleugels met twee dikke zwarte strepen, die elkaar aan de voorrand

ontmoeten, de ene langs de voorrand van antemediane gele band tot postmediane gele

band, de andere aan de binnenkant van de postmediane band; de vlekken aan de

buitenkant van de postmediane band en de randvlekken van voor- en achtervleugels

gereduceerd. Plaat 1 Fig. 2. Amsterdam, 9, 21.VI.1967 (holotype, Houkes).

[Fore wings with two thick black bands, which meet at the costa, one along the costa from the

antemedian to the postmedian yellow band, the other on the inner side of the yellow postmedian;

markings along the outer side of the postmedian and along the outer borders of fore and hind wings

reduced. Plate 1, Fig. 2.}

f. nigrofasciata Raynor, 1909. De vorm waarbij de postmediane oranje band op de

voorvleugels bijna geheel door dikke zwarte vlekken verdrongen is, komt vrijwel overal

onder de soort voor, zodat geen vindplaatsen meer vermeld worden.

f. nigroapicata Raynor, 1923. Eveneens een vrij gewone vorm. Nieuwe vindplaatsen:

Loppersum, Epen (Zoöl. Mus.); Colmschate (Lukkien); Wijk aan Zee (Westerneng) ;

Heemstede (Herwarth); Melissant (Huisman); Drunen (Didden); Nuenen (Neijts);

Helmond (Knippenberg); Slenaken (Bank).

f. antemarginata Raynor, 1923. De vorm met een doorlopende zwarte band langs de

achterrand van de voorvleugels werd nog aangetroffen te: Abdij Sion (Flint); Dene-

kamp, Geulem, Epen (Zoöl. Mus.); Utrecht, Ouddorp (Huisman); Heemstede (Her-

warth); Sint Michielsgestel (Knippenberg); Nuenen (Neijts); Stein, Eijs (Van de Pol);

Vijlen (Cox).

f. nigricostata Raynor, 1909. De vorm is vrij verbreid, maar exemplaren waarbij de

zwarte streep langs de voorrand van de voorvleugels verder loopt dan de postmediane

gele band ken ik niet. Raynor noemt ze trouwens zelf ook zeldzaam. Nieuwe vindplaat-

sen: Wapenveld (Soutendijk); Bennekom (Van de Pol); Utrecht (Gorter); Bovenkerk

(Zoöl. Mus.); Beemster, Hoorn (De Vries); Heemstede (Herwarth); Wassenaar

(Lucas); Sint Michielsgestel (Knippenberg); Bergeijk (Zoöl. Mus.); Nuenen (Neijts);

Deurne (Nies); Castenraij (Leffef).

f. mediofasciata Lempke, 1951. De vorm met zwarte mediane band is een zeldzaam-

heid. Slechts één nieuwe vindplaats: Amsterdam (Helmers, Houkes).

f. nigrolineata Raynor, 1923. De vorm met zwarte streep van wortelband naar midden-

stip van de voorvleugels is niet gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Harderwijk (Van Beek);

Wormerveer (Huisenga); Middelie (De Boer); Hoorn (Houtman); Wijk aan Zee

(Kloos); Nuenen (Neijts) ; Broekhuizen (Leffef).

128 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1142)

f. aberdoniensis Raynor, 1923. Slechts enkele nieuwe vindplaatsen van deze opvallen-

de vorm: Middelie (De Boer); Drunen (Didden).

f. hazeleighensis Raynor, 1903. Ook deze even opvallende vorm blijft zeldzaam.

Exemplaren met de drie zwarte strepen blijken meer voor te komen dan de extreem ver-

donkerde dieren. Vindplaatsen van de eerste: Zwartsluis (Harsevoord) ; Bennekom (Van

de Pol); Utrecht (Gorter); Middelie (De Boer); Middelharnis (Vroegindeweij); Melis-

sant (Huisman); Sint Michielsgestel (Knippenberg); Nuenen (Neijts); Slenaken

(Bank). Van de extremere slechts enkele nieuwe vondsten: Hoorn (De Boer); Seroos-

kerke-Walcheren (Zoöl. Mus.).

f. lunulata Porritt, 1920. Verscheidene nieuwe vindplaatsen: Eernewoude (Camping);

Zwartsluis (Nat.hist. Mus. aldaar); Beerze-Ov. (Lukkien); Volthe (Kleinjan); Wage-

ningen, Bennekom (Van de Pol); Utrecht (Huisman); Muiderberg (Wolschrijn); Am-

sterdam (Houkes); Heemstede (Herwarth); Noorden (J. Kroon); Middelharnis

(Vroegindeweij); Nuenen (Neijts).

f. nigrosparsata Raynor, 1903. Blijkbaar weer een bij ons zeldzame vorm. Nieuwe

vindplaatsen: Raalte (Flint); Melissant (Huisman); Boxtel (Aukema).

f. radiata Raynor, 1909. Blijkbaar geen al te zeldzame vorm (of verzameling van

vormen), zoals blijkt uit de vrij talrijke nieuwe vindplaatsen: Oenkerk, Wolvega (Cam-

ping); Zutfen (S. R. Dijkstra); Utrecht, Voorburg (Zoöl. Mus.) ; Beemster, Hoorn (De

Boer); Wijk aan Zee (Westerneng); Hendrik-Ido-Ambacht (Bogaard); Melissant

(Huisman); Waalwijk (Didden); Boxtel (Aukema); Broekhuizen (Leffef); Wijlre

(Houkes); Slenaken (Bank).

f. radioreversa Cockayne, 1951, Entomologist ’s Rec. J. Var. 63 : 104, Pl. III, Fig. 4.

De vlekken aan de buitenkant van de postmediane oranje band op de voorvleugels en de

postmediane vlekken op de achtervleugels uitgerekt in de richting van de achterrand.

Utrecht (Huisman). Minder zeldzaam zijn exemplaren waarbij de vlekken alleen op de

voorvleugels uitgerekt zijn: Bennekom (Van de Pol); Amsterdam, Schiedam (Zoöl.

Mus.); Middelie (De Boer) ; Nuenen (Neijts).

f. latilimbata Cockayne, 1951, Entomologist ’s Rec. J. Var. 63 : 106, Plaat III, Fig. 10.

Voorvleugels van de postdiscale oranje band tot de achterrand zwart, op de achter-

vleugels de randvlekken ineengevloeid tot een brede zwarte band. Noorden, 4, 11.VII.

1958 (Lucas, afgebeeld Plaat 1, Fig. 3). Bij het Nederlandse exemplaar zijn de sterk

vergrote vlekken langs de achterrand van de achtervleugels nog door smalle witte strepen

van elkaar gescheiden, maar het exemplaar behoort ongetwijfeld tot dezelfde variatie-

richting. Waarschijnlijk is de vorm ,,multifactorial”. Hutchinson beeldt een exemplaar

af van Parijs, dat weer het midden houdt tussen Cockayne’s holotype en het Nederlandse

exemplaar, waarbij de afzonderlijke randvlekken nog net te zien zijn (Trans. Conn.

Acad. Sci. 43 : 12, Pl. I, Fig. L (1969)).

f. vauata Porritt, 1920. De vorm met de zwarte v-vormige vlek op de achtervleugels

is blijkens de weinige nieuwe vindplaatsen vrij zeldzaam. Veendam (S. R. Dijkstra);

Oosthuizen (De Boer); Valkenisse (Zoöl. Mus.).

f. infrafasciata Raynor, 1909. De vorm met de doorlopende zwarte band over de

achtervleugels is inderdaad niet gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Halfweg (Van Aartsen);

Heemstede (Herwarth); Ouddorp (Vroegindeweij); Sint Michielsgestel (Knippenberg);

Nuenen (Neijts).

f. infrabifasciata Raynor, 1909. De vorm met twee volledige zwarte banden op de

(1143) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 129

achtervleugels is veel zeldzamer. Slechts enkele nieuwe vindplaatsen: Bussum (Ter

Laag); Halfweg (Zoöl. Mus.) ; Nuenen (Neijts).

(In tegenstelling tot de volgende vorm staat de extra vlekkenrij wortelwaarts van de

postmediane rij, niet franjewaarts!)

f. inframaculata Stovin, 1939, Entomologist 72: 155, Pl. III, Fig. 4. Op de boven-

zijde van de achtervleugels een rij dikke zwarte vlekken tussen de postmediane rij en de

vlekken langs de achterrand. Tekening van de voorvleugels in de regel ook versterkt,

vooral de zwarte vlekken aan de buitenkant van de postmediane oranje band. Bij het

door Stovin afgebeelde exemplaar is ook de zwarte tekening in het middenveld van de

voorvleugels versterkt, maar bij de nu bekende Nederlandse exemplaren niet. Daar staat

tegenover, dat de extra vlekkenrij op de achtervleugels nog fraaier ontwikkeld is dan bij

het Engelse exemplaar. Plaat 1, Fig. 4. Amsterdam, 9 en 34, e.l., 24 en 26.VI.1967

(Houkes); Hoorn (De Boer).

Volgens de ervaring van Stovin is deze vorm dominant.

f. croceolineata nov. Bovenkant achtervleugels: aan de buitenkant van de postdiscale

vlekkenrij loopt een duidelijke oranjegele lijn vanaf de binnenrand tot ongeveer halver-

wege de vleugel. Zonder twijfel zeldzaam en voor zover ik weet alleen bij de wijfjes.

Halfweg, ?, 12.VI.1959 (holotype); Schiedam, @ , 14.VI.1947, een prachtig exemplaar

van f. radiata (Zool. Mus.); Goeree, 9, 1962 (Huisman). Exemplaren met zwakke aan-

duiding van de lijn komen wat meer voor, maar ook vrijwel uitsluitend bij het 9 , slechts

een enkele maal bij het 4.

[Upper side hind wings: distad of the row of postdiscal spots a distinct orange-yellow line

from the inner margin about halfway up the wing. As far as I know a rare form only occurring with

the @. Specimens with traces of the line are also for the greater part females. I only saw a few

males. }

f. diluta Lempke, 1951. De vorm met min of meer verbleekte zwarte tekening werd

nog bekend van: Twello (Zoöl. Mus.); Middelie (De Boer); Hoorn (De Vries); Melis-

sant (Huisman).

f. pura nov. Abdomen van boven en soms ook nog van onderen zonder zwarte vlek-

ken. Melissant, &, 16.VI.1960 (holotype) en enkele andere exemplaren (Huisman).

[Abdomen on the upper side (and sometimes also on the under side) without black spots.]

f. nigrocincta Onslow, 1919. Exemplaren met zwart geringd abdomen werden nog

aangetroffen: opnieuw te Amsterdam (Houkes), verder te Middelie ( 9 , tegelijk f. haze-

leighensis, De Boer); Melissant (Huisman).

Dwergen. Utrecht (Huisman); Goes, Eijs (Zoöl. Mus.); Nuenen (Neijts); Mheer

(Ter Laag); Vijlen (Cox).

Somatische mozaïek. Mogelijk behoren de volgende exemplaren tot deze

afwijking: a. linker voorvleugel f. hazeleighensis, rechter voorvleugel f. fasciata. Amster-

dam (Van der Vliet).

b. Linker achtervleugel normaal, rechter achtervleugel f. bifasciata. Berkhout, 9 (De

Vries).

Teratologische exemplaren. Voorvleugels te klein. Drunen (Didden).

Rechter voorvleugel te klein. Amsterdam (Houkes).

Rechter achtervleugel te klein. Nuenen (Neijts).

Linker achtervleugel ontbreekt. Middelie, e. 1. (De Boer).

130 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1144)

Abraxas sylvata Scopoli. Tijdschr. Ent. 94 : 270; Cat. X : (757). Verbreiding als in

1951 werd aangegeven. Nu ook van twee van de waddeneilanden bekend. In tegen-

stelling tot de vorige soort is deze duidelijk gewoner geworden, wat mogelijk in verband

staat met de toegenomen verbreiding van Prunus padus en Prunus serotina (Leffef).

In gunstige seizoenen komt ongetwijfeld een kleine tweede generatie voor doordat een

aantal rupsen doorgroeit. Met zekerheid werd deze generatie waargenomen in 1954, in

alle jaren van 1959 tot en met 1962 (toen in de omgeving van Rotterdam en op de

Zuidhollandse en Zeeuwse eilanden) en in 1969 (te Ruurlo, Lukkien en gewoon te

Oostkapelle en Valkenisse, Van Aartsen). De vliegtijd van gen. II is: 22.VIII—19.IX.

Gekweekt uit het ei werd deze generatie in 1952 door Gorter van een © uit Aalten en

in 1969 door Lukkien van een 9 uit Ruurlo. Bij eerstgenoemde kweek kwamen de vlin-

ders uit van 29.VIII—5.IX, bij de tweede van 31.VIII—8.IX, wat in beide gevallen dus

samenvalt met de data van waarnemingen in de vrije natuur.

Geen correctie op de vliegtijd van de normale generatie (5.VI—16.VIII).

Vindplaatsen. Fr: Terschelling (1956, 1957, Leffef), Roordahuizum, Beetsterzwaag,

Oudemirdum. Gr.: Mussel. Dr.: Roden, Schoonlo, Mantinge, Ruinen. Ov.: Dalfsen, Rechteren,

Raalte, Abdij Sion, Diepenveen, Deventer, Vasse, Volthe, Molenven (Saasveld). Gdl.: Nieuw-

Milligen, Uddel, Staverden, Leuvenum, Hulshorst, Wiessel, Hoog-Soeren, Teuge, Klarenbeek, Uche-

len, Laag-Soeren, Hoenderlo, Kootwijk; Gorssel, Eefde, Wichmond, De Boggelaar, Korenburgerveen,

Bekendelle, Miste, Hoog-Keppel, Laag-Keppel, Angerlo; Slijk-Ewijk, Buren. Geldermalsen, Nee-

rijnen, Kerkdriel. Utr.: Renswoude, Zeist, Bilthoven. N.H.: Huizen, Naardermeer, Amsterdamse Bos,

Purmerend, Oosthuizen, Texel, Bergen, Heemskerk, Overveen, Bennebroek. Z.H.: Noorden, Leid-

schendam, Vlaardingen, Schelluinen, Arkel, Rockanje, Hellevoetsluis. Zl.: Schuddebeurs (in groot

aantal in het Reigerbos, Leffef), Burgh, Haamstede, Oostkapelle, Valkenisse, Hulst. N.B.: Biesbosch,

Dorst, Galder, Nieuwkuik, Udenhout, Haaren, Kampina, Boxtel, Sint Oedenrode, Oirschot, Best,

Acht, Middelbeers, Geldrop, Heeze, Leende, Maarheeze, Someren, Liessel, Helenaveen, Sint Anthonis,

Gassel. Lbg.: Geijsteren, De Hamert, Broekhuizen, Griendsveen, Sevenum, Roggel, Ospel, Belfeld,

Swalmen, Sint Odiliënberg, Meinweg, Herkenbosch, Vlodrop, Montfort, Putbroek, Echt, Elsloo,

Geleen, Amstenrade, Eijs, Wittem, Wijlre, Gerendal, Sibbe, Geulle, Bunde, Bemelen, Cadier, Rijck-

holt, Oost-Maarland, Ekkelrade, Sint Geertruid, Gulpen, Slenaken, Mechelen, Camerig, Vijlen,

Lemiers.

Variabiliteit. f. pantarioides Spitz, 1908. Deze zwak getekende vorm is zeker

niet zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Aalten (Gorter); Renswoude (Caron); Weesp

(Westerneng); Amsterdam, Helmond, Eijs, Gronsveld (Zoöl. Mus.); Valkenisse (Van

Aartsen); Kampina (Lucas); Maarheeze (Mus. Rotterdam).

f. fasciata Lempke, 1951. Exemplaren, waarbij de postmediane vlekkenrij op de voor-

en vaak ook op de achtervleugels ineengevloeid is tot een doorlopende band, werden nog

bekend van Apeldoorn, Oostvoorne (Lucas); Bergen-N.H. (De Boer); Heilo (Wester-

neng); Galder (Pijpers).

f. bifasciata Hannemann, 1919. Exemplaren met de extra rij vlekken in het midden

van de voorvleugels zijn vrij zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Slochteren, Colmschate,

Wassenaar (Zoöl. Mus.); Mantinge (Lucas).

f. striata nov. De loodgrijze postdiscale vlekken op voor- en achtervleugels geredu-

ceerd tot dunne strepen op de aderen. Plaat 1, Fig. 5. Bergen-N.H., &, 7.VII.1953

(holotype, De Boer); Best (Aukema).

[The leaden-grey postdiscal spots on fore and hind wings reduced to thin stripes on the nervures.]

f. radiata Hannemann, 1919, Int. ent. Z. 13 : 114. De postmediane vlekken op voor-

en achtervleugels straalvormig uitgerekt in de richting van de achterrand. Aalten (Gor-

(1145) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 131

ter); Bennebroek (Van der Meulen); Haamstede (Vroegindeweij); Gassel (Van de

Pol).

f. guttata Hannemann, 1919. Als in Cat. X is aangegeven.

f. confluens Hannemann, 1919. Exemplaren met de lang uitgerekte middenvlek van

de voorvleugels (zodat hij zich uitstrekt van wortelveld tot postmediane vlekkenrij) zijn

blijkbaar vrij gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Bergen (De Boer); Heilo (Westerneng) ;

Oegstgeest (Mevr. Martin); Galder (Mus. Rotterdam); Nuenen (Neijts); Gassel (Van

de Pol).

f. nigrocellata nov. Bovenzijde voorvleugels: de grote discale grijze vlek zwartachtig

gekernd. Elsloo-Lbg., 2, 16.VII.1968 (holotype, Huisenga).

[Upper side fore wings: the large discal grey spot with blackish centre.]

f. magnimaculata nov. De bruinachtige vlek aan de binnenrand van de voorvleugels

bij de binnenrandshoek sterk vergroot. Plaat 1, Fig. 6. Gassel, &, 23.VII.1957 (holo-

type, Van de Pol).

[The brownish spot at the inner margin of the fore wings near the anal angle strongly enlarged.]

Dwergen. Apeldoorn, Oostvoorne (Lucas); Zeist (Gorter); Bergen, Heilo (Bank);

Oostkapelle (Van Aartsen); Nuenen (Neijts); Maarheeze (Maassen).

Lomaspilis Hübner

Lomaspilis marginata L. Tijdschr. Ent. 94 : 272; Cat. X : (759). Verbreiding als in

1951 werd aangegeven. Behalve van Ameland is de vlinder nu van alle grote wadden-

eilanden bekend.

De uiterste vliegdata zijn nu: 11.IV en 10.X. In plaats van de in Cat. X afgebeelde

vliegcurve wordt nu een histogram gegeven (zie fig. 87), dat samengesteld is uit een

veel groter aantal gegevens (in totaal bijna 15000). Hieruit blijkt, dat marginata in

april zeer schaars is (in totaal maar 14 exemplaren!). In de tweede en derde decade van

mei wordt de vlinder steeds gewoner om zijn top in de tweede helft van juni en begin

juli te bereiken. Vanaf de derde juli-decade wordt het aantal kleiner, maar handhaaft

zich de hele augustusmaand toch op een redelijk niveau. Na begin september wordt het

dier echter veel schaarser en beginnen er ook hiaten in de gegevens te komen. We heb-

ben hier weer duidelijk een combinatie van zich over een langere periode tot vlinder

ontwikkelende poppen en een minder sterke (dus partiële) tweede generatie. Mogelijk

vormen de exemplaren van eind september en begin oktober een slechts in gunstige jaren

en dan nog in klein aantal voorkomende derde generatie.

Het enige kweekgegeven is afkomstig van Knoop, die van 23—25.VII.1938 eieren

verkreeg. Uit de gekweekte poppen verschenen pas op 6 en 21.V1.1939 enkele vlinders,

een cyclus dus van bijna een jaar.

Variabiliteit. f. »aevata Hübner, 1790. Dat deze vorm beslist niet gewoon is

blijkt wel uit het feit, dat slechts een enkele nieuwe vindplaats vermeld kan worden:

Wiessel (Zoöl. Mus.).

f. nigrofasciata Schoyen, 1882. Reeds in Cat. X werd een lange rij vindplaatsen ge-

geven. De vorm blijkt nu wel overal onder de soort voor te komen.

f. conflua Strand, 1900. Hoewel de vorm met samengesmolten zwarte costale vlekken

beslist zeldzaam is, komt hij toch vrij verbreid voor, zoals blijkt uit het vrij grote aantal

132 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1146)

400

200

m j j a s

Fig. 87. Histogram van Lomaspilis marginata L.

nieuwe vindplaatsen: Beetsterzwaag (G. Dijkstra Hzn.); Dalfsen (Vlug); Abdij Sion

(Flint); Wiessel, Twello, Warnsveld, Hilversum (Zoöl. Mus.); Gorssel (S. R. Dijkstra) ;

Aalten (Van Galen); Amersfoort (Nieuwland); Amsterdam (Helmers); Berkhout (De

Boer); Heemskerk (Westerneng); Sint Michielsgestel, Helmond (Knippenberg); Mein-

weg (Van Oosterhout).

f. postalbata Lempke, 1951. Exemplaren met normale voorvleugels, maar geheel witte

achtervleugels worden weinig aangetroffen. Nieuwe vindplaatsen: Nigtevecht, Epe

(Zoöl. Mus.) ; Eindhoven, Nuenen (Neijts).

f. albomarginata Osthelder, 1931. Nieuwe vindplaatsen van deze vorm: Apeldoorn,

Wiessel, Soest, Wassenaar (Zoöl. Mus.) ; Kootwijk, Bennekom, Ede, Slijk-Ewijk, Gassel

(Van de Pol); Amersfoort (Nieuwland); Herkingen, Goedereede, Haamstede (Huis-

man).

f. discocellularis Strand, 1919, Arch. Naturgesch. 85A : 34. Voorvleugels met de nor-

male randtekening en met verder slechts een alleenstaande middenvlek. Zie Cat. X:

(761) Fig. 2. Vrij verbreid onder de soort.

f. pollutaria Hübner, [1796—1799}. Bij de lange rij vindplaatsen van Cat. X komt

nu nog zeker een dozijn nieuwe, zodat wel blijkt, dat de vorm vrijwel overal onder de

soort te verwachten is, al is hij percentsgewijs dan ook zeldzaam.

(1147) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 133

f. subdeleta Cockerell, 1889. Deze zwak getekende vorm is beslist minder gewoon,

maar blijkbaar toch ook vrij verbreid. Nieuwe vindplaatsen: Apeldoorn (Zoöl. Mus.);

Aalten (Van Galen); Ochten (Booy); Weesp (Van Tuijl); Beemster (Huisenga) ;

Hendrik-Ido-Ambacht (Bogaard); Rotterdam (Lucas); Meinweg (Van Oosterhout);

Stein (Pater Munsters).

f. mediofasciata Höfner, 1897. Een zeldzame vorm, waarvan slechts enkele nieuwe

vindplaatsen bekend geworden zijn: Aalten (de middenband alleen op de voorvleugels,

Van Galen) ; Naardermeer (Wolschrijn) ; Wassenaar (Lucas); Nuenen (Neijts) ; Deurne

(Nies).

f. semialbata Van Mellaerts, 1928. Zeldzaam. Nieuwe vindplaats: Nuenen (Neijts).

f. diluta Cockayne, 1950, Entomologist 83 : 53 (brunnescens Lempke, 1951). Exem-

plaren met lichter bruinachtige tekening werden nog bekend van: Olst (Lukkien) ; Wies-

sel, Kortenhoef (Zoöl. Mus.); Heemskerk (Bank).

f. lacticolor Lempke, 1951. Exemplaren met geelachtig witte grondkleur zijn niet al te

zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Wolvega (G. Dijkstra Hzn.); Noordlaren (Van de

Pol); Diepenveen (Bank); Apeldoorn, Eefde, Weesp (Zoöl. Mus.); Loerbeek (Peerde-

man); Berkhout (De Boer); Nuenen (Neijts).

f. albociliata Hörhammer, 1923. Exemplaren met witte franje zijn blijkbaar verbreid

onder de soort. Nieuwe vindplaatsen: Wolvega (Camping); Gasselte, Haarlem (Zoöl.

Mus.); Dalfsen, Zeist (Vlug); Groesbeek, Slijk-Ewijk (Van de Pol); ’s-Graveland

(Westerneng); Zandvoort (Herwarth); Sint Michielsgestel (Knippenberg); Nuenen

(Neijts) ; Bergen-Lbg. (Lucas).

Dwergen. Vledder (Zoöl. Mus.) ; Berkhout (De Boer); Dordrecht (Leids Mus.).

Somatische mozaïek. Een 4 van Halsteren heeft links typisch getekende

vleugels (als Fig. 1 in Cat. X), rechts als staphyleata (1. c. Fig. 4) (Asselbergs). Moge-

lijk behoort het tot deze interessante groep van afwijkingen.

Ligdia Guenée

Ligdia adustata Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 94 : 276; Cat. X : (763). Ver-

breiding als in 1951 werd aangegeven. Nu ook bekend van een van de waddeneilanden.

Opvallend is het grote aantal vindplaatsen in Limburg. Leffef vond de rupsen niet alleen

op meidoorn en kardinaalsmuts maar ook op Prunus padus, Prunus serotina en Prunus

domestica (kroosjes).

De uiterste data van de vliegtijd worden nu: 5.IV—10.X (op deze late datum in 1961

Fig. 88. Histogram van Ligdia adustata Den. & Schiff.

134 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1148)

een exemplaar te Heemskerk, Huisenga). Uit het in Fig. 88 afgebeelde histogram,

samengesteld uit de gegevens van ruim 2000 exemplaren, blijkt, dat ook bij deze soort

geen scherpe grens tussen de eerste en de tweede generatie bestaat. De hoofdvliegtijd

van gen. I valt in de regel in juni. In de eerste helft van juli is er een teruggang, maar

half juli komt gen. II al duidelijk opzetten om zijn maximum in de eerste helft van

augustus te bereiken. Al begin september wordt de vlinder veel schaarser en na de helft

van de maand komt hij nog slechts sporadisch voor (late exemplaren van gen. II of

mogelijk een zeer partiële gen. III).

Vindplaatsen. Fr: Terschelling (1956, 1957, Leffef), Oosterwolde, Fochtelo, Oudemir-

dum. Dr.: Westervelde, Schipborg, Schoonlo, Ruinen. Ov.: Vollenhove, Balkbrug, Matharam, Gerner,

Raalte, Abdij Sion, Schalkhaar, Deventer, Hellendoorn, Hertme. Gdl.: Leuvenum, Nunspeet, Vier-

houten, Wiessel, Hoog-Soeren, Teuge, Wilp, Klarenbeek, Voorstonden, Loenen, Laag-Soeren; Epse,

De Voorst, Hoog-Keppel, Laag-Keppel; Berg en Dal, Groesbeek, Slijk-Ewijk. Utr.: Amersfoort,

Nieuwersluis. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Bussum, Naardermeer, Amsterdam, Amsterdamse Bos

(Houkes, Peerdeman), Bergen, Bakkum, Heemskerk, Bentveld. Z.H.: Noordwijkerhout, Katwijk,

Leiden, Meijendel, Staelduin, Oostvoorne, Hellevoetsluis, Melissant (één exemplaar in 1967, Huis-

man). Zl: Schuddebeurs, Burgh, Haamstede, Westenschouwen, Oostkapelle. N.B.: Gassel, Mill,

Boxmeer, Sambeek, Vortum, Groeningen, Helenaveen, Bergeijk. Lbg.: Geijsteren, De Hamert, Arcen,

Velden, Griendsveen, Sevenum, Velden, Tegelen, Rooth, Belfeld, Roggel, Meinweg, Vlodrop, Mont-

fort, Annendaal, Elsloo, Amstenrade, Schinveld, Benzenrade, Heerlerbaan, Chèvremont, Bocholtz,

Eijs, Wijlre, Gerendal, Valkenburg, Geulem, Geulle, Bunde, Heer, Cadier en Keer, Sint Pieter,

Gronsveld, Rijckholt, Sint Geertruid, Margraten, Camerig, Vijlen.

Variabiliteit. f. alba nov. Grondkleur van de vleugels zuiver wit. Aerdenhout,

3, 29.1V.1923 (holotype), ,,Noord-Brabant”, & (Zoöl. Mus.); Heemskerk (Kloos).

[Ground colour pure white. }

f. extincta Hannemann, 1917. Een fraai exemplaar van deze zeer zwak getekende vorm

nog van Wageningen, 4, 9.VIII.1953 (Plaat 1, Fig. 7, Van de Pol).

f. postumbrata nov. Bovenzijde achtervleugels: golflijn wortelwaarts afgezet door een

brede massieve donkere band, franjewaarts door een smalle donkere band, daardoor

scherp afstekend. Overveen, 4, 7.VIII.1967 (holotype), Twello, Heemskerk, Aerden-

hout, Vogelenzang, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Platvoet (Lukkien); Velp (De Vos); Den

Haag (Leids Mus.); Sint Pieter (Van der Meulen).

[Upper side hind wings: the submarginal line bordered on inner side by a broad dark massive

band, on its outer side by a narrow dark band, therefore sharply contrasting. }

Dwergen. Bloemendaal (Zoöl. Mus.).

Semiothisa Hübner

Semiothisa notata L. Tijdschr. Ent. 95 : 197; Cat. XI: (808). De in 1953 aangegeven

verbreiding wekt de indruk, dat de vlinder overal in het land is aan te treffen, maar dit

is beslist niet het geval. Jammer genoeg ben ik pas de laatste jaren begonnen vindplaat-

sen van de soort te noteren, waardoor de hierna gegeven lijst niet zo volledig is als ik

wel zou wensen. Maar er is wel duidelijk uit te zien, dat de vlinder vooral in het Haf-

district verre van gewoon is. In het Fluviatiel District is hij daarentegen vrij verbreid.

Opvallend zijn vooral de vele vindplaatsen op de Veluwe, in Noord-Brabant en in Lim-

burg, hoewel de soort hier vaak minder in aantal is dan de volgende. S. notata is nu van

drie van de waddeneilanden bekend.

(1149) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 135

De vliegtijd kan vroeger beginnen dan in 1953 bekend was. De vroegste datum is nu

16.IV (in 1961 te Tegelen, Ottenheijm). Maar hij kan vooral veel langer duren dan ik

in 1953 schreef, namelijk tot het einde van de eerste oktoberdecade (9.X, in 1968 te

Epe, Kaijadoe).

De gegevens van bijna 10.000 exemplaren zijn uitgezet in het in fig. 89 afgebeelde

histogram. Hieruit is te zien, dat de eerste generatie in de tweede helft van mei goed

gaat vliegen en tegen het eind van juni zijn climax bereikt. De hele maand juli en een

groot deel van augustus blijven de aantallen hoog om pas tegen het eind duidelijk (en

snel) te dalen. In september zien we al flinke hiaten in de gegevens en in oktober komt

de vlinder nog slechts sporadisch voor. Ook hier dus weer geen spoor van een af-

scheiding tussen de generaties, zelfs geen duidelijke tweede top.

250

Fig. 89. Histogram van Semiothisa notata L.

136 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1150)

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, Vlieland, Kollum, Beetsterzwaag, Olterterp, Wijnjeterp,

Oosterwolde, Oldeberkoop, Nijetrijne, Oudemirdum, Rijs. Gr.: Groningen. Dr.: Roden, Veenhuizen,

Zuidlaren, Eext, Odoorn, Schoonlo, Wijster, Westerbork, Dwingelo, Ruinen. Ov.: Vollenhove,

Balkbrug, Oudleusen, Ommen, Eerde, Junne, Raalte, Abdij Sion, Diepenveen, Schalkhaar, Platvoet,

Colmschate, Markelo, Nijverdal, Notter, Rijssen, Rectum, Almelo, Zenderen, Hengelo, Delden, Oele,

Enschede, Lonneker, De Lutte, Tusveld, Molenven (Saasveld), Weerselo, Albergen, Reutum, Oot-

marsum, Agelo, Volthe, Rossum. Gdl.: Nijkerk, Putten, Ermelo, Harderwijk, Voorthuizen, Stroe,

Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel, Leuvenum, Elspeet, Hulshorst, Nunspeet, Doornspijk, 't Harde,

Vierhouten, Soerel, Hattem, Tongeren, Wissel, Heerde, Gortel, Nierssen, Vaassen, Wiessel, Hoog-

Soeren, Assel, Apeldoorn, Teuge, Twello, Wilp, Klarenbeek, Voorstonden, Uchelen, Loenen, Beek-

bergen, Laag-Soeren, Spankeren, Dieren, Imbosch, Velp, Schaarsbergen, Woeste Hoeve, Hoenderlo,

Hoog-Buurlo, Kootwijk, Kootwijkerveen, Hoge Veluwe, Arnhem, Schaarsbergen, Wolfheze, Heelsum,

Renkum, Wageningen, Bennekom, Ede, Lunteren; Joppe, Epse, Gorssel, Warnsveld, Eefde, Zutfen,

Lochem, Barchem, Vorden, Ruurlo, Boekhorst, Winterswijk, Ratum, Aalten, Varsseveld, Silvolde,

Terborg, Doetinchem, Hummelo, Hoog-Keppel, Laag-Keppel, Drempt, Doesburg, Angerlo, Bijvank,

Montferland, Tolkamer; Berg en Dal, Ubbergen, Nijmegen, Groesbeek, Hatert. Utr.: Rhenen, Ame-

rongen, Doorn, Austerlitz, Driebergen, Zeist, Bunnik, Bilthoven, Oud-Leusden, Amersfoort, Soest,

Baarn, Lage Vuursche, Hollandse Rading. N.H.: Hilversum, Blaricum, Huizen, Bussum, Naarden,

Naardermeer, Weesp, Beemster, Robbenoord, De Koog (Texel), Schoorl, Castricum, Heemskerk,

Santpoort, Haarlem, Overveen, Zandvoort, Bentveld, Aerdenhout, Vogelenzang. Z.H.: Noordwijk,

Oegstgeest, Wassenaar, Meijendel, Den Haag, Schiedam, Hendrik-Ido-Ambacht, Dordrecht, Oost-

voorne, Hellevoetsluis. Zl.: Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Burghsluis, Oostkapelle, Clinge.

N.B.: Bergen op Zoom, Breda, Teteringen, Strijbeek, Oisterwijk, Kampina, Haaren, ’s-Hertogenbosch,

Sint Michielsgestel, Veghel, Esch, Best, Middelbeers, Hapert, Bergeijk, Valkenswaard, Eindhoven,

Nuenen, Aarle-Rixtel, Leende, Maarheeze, Neerkant, Helenaveen, Liessel, Deurne, Vierlingsbeek,

Groeningen, Vortum. Lbg.: Mook, Plasmolen, Geijsteren, Broekhuizen, Arcen, Castenrai, Griends-

veen, Sevenum, Velden, Blerick, Venlo, Tegelen, Belfeld, Swalmen, Roggel, Moesel, Roermond,

Maasniel, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Annendaal, Echt, Stein, Brunssum, Kerkrade, Wijlre, Oud-

Valkenburg, Geulem, Meerssen, Geulle, Bunde, Ambij, Cadier, Gronsveld, Rijckholt, Oost-Maarland,

Eijsden, Sint Geertruid, Margraten, Gulpen, Slenaken, Eperheide, Mechelen, Epen, Camerig, Nijs-

willer, Holset, Vijlen, Lemiers, Mamelis.

Variabiliteit. f. diluta Lempke, 1953. De vorm met zeer lichte tekening werd

nog bekend van: Blaricum, Aerdenhout (Zoöl. Mus.) ; Hendrik-Ido-Ambacht (Bogaard).

f. luteolaria Tengström, 1869. Exemplaren met duidelijk geelachtige grondkleur zijn

niet al te zeldzaam, van zoveel vindplaatsen bekend, dat ze niet opgenoemd behoeven te

worden.

f. albescens nov. Grondkleur van de vleugels witachtig, tekening duidelijk. Wilp, 4,

16—21.V.1951 (holotype, Van de Pol).

[Ground colour of the wings whitish, markings distinct. ]

f. lunulacarens Lempke, 1953. Exemplaren waarbij de insnijding van de achterrand

van de voorvleugels geen verdonkerde franje heeft, zijn zowel bij 4 als 9 vrij gewoon.

f. fuscomarginata Lempke, 1953. Het holotype is afgebeeld op Plaat 1, Fig. 8. Geen

nieuwe vangsten.

f. innotata Fuchs, 1901. Exemplaren zonder de donkere discale voorvleugel-

vlekjes zijn niet gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Zuidlaren (Bogaard); Wiessel (Zoöl.

Mus.); Velden (Ottenheijm); Belfeld (Cox); Brunssum (Claassens).

f. uniformata Lempke, 1953. Geen nieuwe gegevens.

f. costijuncta nov. Bovenzijde voorvleugels: de eerste en tweede dwarslijn dicht bij

elkaar en door een donker streepje langs de voorrand met elkaar verbonden. Apeldoorn,

2, 17.VI.1903 (holotype, Leids Mus.).

(1151) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 137

[Upper side fore wings: the first and second transverse lines close together and interconnected by

a dark line along the costa.]

f. lineata nov. Voorvleugels met drie, achtervleugels met twee opvallend duidelijke

dwarslijnen. Eindhoven (Neijts); Roermond, 9, 22.V.1956 (holotype, Van de Pol);

Vijlen, &, 27.V.1956 (Langohr).

[Fore wings with three, hind wings with two very distinct transverse lines. ]

f. signata nov. Bovenzijde voorvleugels: de voorrandsvlek bruinzwart, de discale vlek-

jes diepzwart. Bergeijk, 9, 27.VI.1968 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Upper side fore wings: the costal spot brown-black, the discal spots deep black.]

Dwergen. Diepenveen (Bank); Hilversum, Holset (Zoöl. Mus.); Eindhoven (Neijts).

Teratologische exemplaren. De rechter achtervleugel ontbreekt. Wiessel

(Zoöl. Mus.) ; Bennekom (Van de Pol); Hendrik-Ido-Ambacht (Bogaard).

Linker achtervleugel ontbreekt. Bennekom (Van de Pol).

Semiothisa alternaria Hübner. Tijdschr. Ent. 95 : 198; Cat. XI: (809). Voor de

lepidopterologen van de vorige generatie was notata de gewone soort en alternaria de

zeldzamere. Zie Ter Haar, die geen afzonderlijke vindplaatsen vermeldt van de eerst-

genoemde, maar wel van de andere. Op het ogenblik echter is alternaria op diverse

vindplaatsen veel gewoner dan »otata. De soort is blijkbaar in de loop van deze eeuw

sterk vooruit gegaan. Hij blijkt zich in allerlei biotopen goed thuis te voelen, op de zand-

gronden even goed als in het Fluviatiel District en het Hafdistrict of het Krijtdistrict, als

er maar houtgewas groeit waarop de rups kan leven. Nu bekend van drie van de wad-

deneilanden.

De vliegtijd komt vrijwel overeen met die van »ofata, van de eerste helft van april tot

begin oktober (11.IV—5.X). By alternaria echter hoofdvliegtijd van de eerste generatie

in juni. Ook nu geen scheiding tussen de twee generaties, maar wel in de eerste helft van

augustus een vrij duidelijke top van de tweede generatie. De weinige late exemplaren

van begin oktober zijn mogelijk een aanduiding van een zeer partiële derde generatie.

Zie het in Fig. 90 afgebeelde histogram, samengesteld uit de gegevens van bijna 9500

exemplaren.

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, Leeuwarden, Eernewoude, Beetsterzwaag, Olterterp, Bakke-

veen, Duurswoude, Oosterwolde, Wijnjeterp, Oldeberkoop, Wolvega, Nijetrijne, Nijemirdum, Oude-

mirdum. Gr.: Haren. Dr.: Roden, Donderen, Veenhuizen, Zuidlaren, Schoonlo, Westerbork, Wijster,

Dwingelo, Ruinen. Ov.: Marknesse, Zwartsluis, Balkbrug, Raalte, Abdij Sion, Diepenveen, Schalk-

haar, Holten, Rijssen, Molenven (Saasveld), Rectum, Almelo. Gdl.: Stroe, Garderen, Nieuw-Milligen,

Uddel, Elspeet, Hulshorst, Doornspijk, Vierhouten, Soerel, Hattem, Tongeren, Wissel, Heerde,

Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Wilp, Klarenbeek, Voorstonden, Uchelen,

Beekbergen, Loenen, Spankeren, Dieren, Imbosch, Velp, Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Kootwijk, Hoge

Veluwe, Wolfheze, Heelsum, Bennekom; Epse, Joppe, Gorssel, Eefde, Warnsveld, Ruurlo, Neede,

Winterswijk, Silvolde, Terborg, Hoog-Keppel, Hummelo, Laag-Keppel, Drempt, Doesburg, Angerlo,

Aerdt; Groesbeek, Slijk-Ewijk, Ochten, Lienden, Buren, Neerijnen, Kerkdriel. Utr.: Rhenen, Auster-

litz, Bilthoven, Bunnik, Nieuwersluis. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Bussum, Naardermeer, Weesp,

Amsterdamse Bos (gewoon, Peerdeman), Middelie, Oosthuizen, Hoorn, Texel, Schoorl, Bergen,

Egmond-Binnen, Bakkum, Castricum, Aerdenhout. Z.H.: Woerdense Verlaat, Noorden, Noordwijk,

Leiden, Meijendel, Voorschoten, Loosduinen, Naaldwijk, Staelduin, Rotterdam (Kralingerhout),

Schelluinen, Arkel, Asperen, Hendrik-Ido-Ambacht, Oostvoorne, Hellevoetsluis, Melissant, Ouddorp.

Zl.: Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Vrouwenpolder, Oostkapelle, Valkenisse, Cadzand, Hoek.

N.B.: Schijf, Teteringen, Strijbeek, Dorst, Biesbosch, Waalwijk, Drunen, Nieuwkuik, Udenhout,

Kampina, Boxtel, Oostelbeers, Best, Acht, Vessem, Bergeijk, Valkenswaard, Waalre, Leende, Maar-

138 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1152)

200

Fig. 90. Histogram van Semiothisa alternaria Hb.

heeze, Neerkant, Helenaveen, Vierlingsbeek, Vortum, Uden, Mill, Gassel. Lbg.: Plasmolen, Geijs-

teren, Broekhuizen, Stokt, Castenrai, De Hamert, Velden, Griendsveen, Sevenum, Meijel, Ospel,

Roggel, Moesel, Belfeld, Meinweg, Herkenbosch, Vlodrop, Echt, Chèvremont, Kerkrade, Eijs, Geren-

dal, Oud-Valkenburg, Valkenburg, Sibbe, Bunde, Geulle, Cadier, Maastricht, Gronsveld, Rijckholt,

Oost-Maarland, Eijsden, Sint Geertruid, Margraten, Gulpen, Slenaken, Eperheide, Mechelen, Camerig,

Vijlen, Lemiers, Mamelis.

Variabiliteit. f. demaculata Heinrich, 1923. De vorm zonder de donkere dis-

cale vlekjes op de voorvleugels is schaars maar ongetwijfeld zeer verbreid onder de soort,

daar ik notities van ruim twee dozijn nieuwe vindplaatsen heb. Vermelding ervan is dus

niet meer nodig.

f. costanuda Lempke, 1953. De vorm met niet meer afstekende vlekjes aan de voor-

rand van de voorvleugels is zeldzaam. Nieuwe vindplaats: Doorn (Zoöl. Mus.).

f. lineata Lempke, 1953. Nieuwe vindplaats: Maarheeze (Neijts).

f. lutescens Lempke, 1953. Exemplaren met min of meer geel getinte vleugels werden

nog aangetroffen te: Apeldoorn, Empe, Bussum, Overveen (Zoöl. Mus.); Schijf (Van

de Pol).

f. fuscomarginaria Dannehl, 1927. Nieuwe vindplaatsen van de vorm met breed don-

(1153) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 139

ker gerande vleugels: Apeldoorn, Twello, Harskamp, Amsterdamse Bos, Woerdense Ver-

laat, Wassenaar, Den Haag, Epen (Zoöl. Mus.); Nuenen (Neijts); Deurne (Nies).

f. fusca Lempke, 1953. Exemplaren met geheel verdonkerde grondkleur werden nog

aangetroffen te: Soest, Woerdense Verlaat, Bergeijk (Zoöl. Mus.) ; Hendrik-Ido-Ambacht

(Van Oosterhout); Oostvoorne (Lucas); Goeree (Kwaden Hoek) (Huisman); Nuenen,

Maarheeze (Neijts); Vlodrop, Geulle (Maassen); Gerendal (Leffef).

f. pallida Lempke, 1953. Nieuwe vindplaatsen van de vorm met witachtige grond-

kleur: Apeldoorn (Leffef); Empe, Overveen, Aerdenhout, Epen (Zoöl. Mus.); Bussum

(gecombineerd met f. demaculata, Ter Laag); Bakkum (Van Rooyen); Goeree (Kwaden

Hoek) (Huisman); Bergen op Zoom (Wilmink).

f. lunulacarens Lempke, 1953. De vorm zonder de donker gekleurde insnijding aan de

achterrand van de voorvleugels is veel schaarser dan bij S. notata. Nieuwe vindplaatsen:

Apeldoorn, Harskamp, Bussum (Zoöl. Mus.).

Dwergen. Abdij Sion (Flint); Tongeren, Bergeijk (Zoöl Mus.).

Teratologisch exemplaar. Beide achtervleugels ontbreken. Winterswijk

(Huisman).

Opmerking. Er zijn nog maar enkele gebieden in ons land, waar S. notata duide-

lijk gewoner is dan S. alternaria, namelijk Grollo (Leffef, in twee jaar 369 not. tegen

217 alt.), Dwingelo (Van Aartsen), Twello (volgens de lichtvangsten van Coldeweij,

314 not. tegen 125 alt.), Apeldoorn en wijde omgeving (Leffef, 1263 not. tegen 879

alt), Bennekom (duidelijk meer, Van de Pol), het midden en zuiden van Limburg vol-

gens alle daar werkende verzamelaars. Daarentegen is alternaria in de meerderheid te

Wijnjeterp (113 alt. tegen 23 not., G. Dijkstra Hzn.), Nijetrijne (164 alt. tegen 93 not,

Leffef), Aalten (Van Galen), Lienden in de Betuwe (lichtvangsten in 1969, geen enkele

notata, P. Gruys), Naardermeer (488 alt. tegen 17 not., Wolschrijn), Overeen (232 alt.

tegen 1 not. in 1967 en 1968, Lempke), Oostvoorne (3023 alt. tegen 12 not. in 1965—

1969, Vestergaard c.s.), Goeree-Overflakkee (wel geregeld alternaria, geen notata, Huis-

man en Vroegindeweij), Oostkapelle en Valkenisse (Van Aartsen), Cadzand (in 1963

153 alt., geen not., Peerdeman), Bergen op Zoom (alt. iets meer dan not, Asselbergs),

Sint Michielsgestel (Knippenberg), Moesel bij Weert (in 1966 176 alt. tegen 19 nor.

Peerdeman, in tegenstelling dus tot de ervaring meer oostelijk en zuidelijk in Limburg).

Ongeveer gelijke aantallen worden nu nog gevonden op diverse plaatsen in oostelijk

Gelderland (Ruurlo, Hoog-Keppel, Berg en Dal) en in de Peel. Uit al deze gegevens is

nauwelijks een conclusie te trekken voor bepaalde biotoopvoorkeur. Wel staat nu vast,

dat alternaria in de westelijke helft overheerst.

Semiothisa signaria Hübner. Tijdschr. Ent. 95 : 201; Cat. XI : (812). Weer een soort,

die zich in de loop van deze eeuw sterk in ons land uitgebreid heeft: voor het eerst ge-

vonden in 1907, in 1953 al 29 vindplaatsen bekend, en nu komen daar weer 119 nieuwe

bij. Een verschijnsel dat we van de meeste sparresoorten kennen. „Uit waarnemingen van

imagines in bestanden van Larix valt af te leiden, dat de rups ook hierop leeft” (Leffef).

De vlinder is reeds van drie van de waddeneilanden bekend!

De uiterste data van de vliegtijd zijn nu: 17.V en 21.VIII met maximum in de twee-

de helft van juni en bijna de hele maand juli (vgl. het histogram afgebeeld in Fig. 91,

samengesteld uit de gegevens van ruim 7000 exemplaren). Na half augustus wordt de

vlinder weinig meer waargenomen. Dat wijst wel op het voorkomen van slechts één

generatie. Het histogram bevat ook geen enkele aanwijzing voor een tweede. De buiten-

140 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1154)

landse publicaties die ik kon raadplegen, vermelden ook alle slechts één generatie.

Lhomme bijv. zegt in zijn „Catalogue” voor Frankrijk: „surtout méridionale” en geeft als

vliegtijd juni en juli (1. c.: 399).

Vindplaatsen. Fr.: Terschelling (1957, Bentinck, Van Wisselingh), Beetsterzwaag, Bakke-

veen, Wijnjeterp, Oudemirdum, Nijemirdum. Dr.: Roden, Donderen, Westervelde, Schipborg, Zuid-

laren, Eext, Hooghalen, Schoonlo (gewoon, Leffef). Ov.: Nagele (1964, Van Tuijl), Balkbrug,

Lemelerberg, Raalte, Abdij Sion, Kranenkamp (Diepenveen), Rijssen, Rectum, Vasse, Volthe. Gdl.:

Putten, Voorthuizen, Stroe, Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel, Leuvenum, Hulshorst, Nunspeet,

Vierhouten, Soerel, 't Harde, Oldebroek, Tongeren, Heerde, Epe (talrijk, Kaijadoe), Gortel, Niers-

sen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge (de Hartelaar, Leffef), Appen, Klarenbeek, Empe, Voor-

stonden, Uchelen, Loenen, Laag-Soeren, Brummen, Spankeren, Imbosch, Ellecom, De Steeg (Post-

bank), Schaarsbergen, Deelen, Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Kootwijk, Hoge Veluwe, Wolfheze, Wage-

ningen, Ede, Lunteren; Epse, Gorssel, Almen, Ruurlo, Ratum, Woold, Bredevoort (Het Klooster),

Sinderen, Hummelo, Babberich, Loerbeek; Berg en Dal. Utr.: Austerlitz, Amersfoort, Hollandse

Rading. N.H.: Bussum, Naardermeer, Muiderberg, Robbenoord (1969, Houkes), Den Hoorn-Texel

(1956, A. van Tuijl; 1967, P. Smit, Texel’s Museum), Heemskerk (1960, Aukema). Z.H.: Dor-

drecht (1922, Leids Mus.), Melissant (1962, Huisman, zonder twijfel zwerver). Zl: Burgh (Leffef).

225

Fig. 91. Histogram van Semiothisa signaria Hb.

(1155) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 141

N.B.: Bergen op Zoom, Wouw, Oosterhout, Boxtel, Best, Bergeijk, Eindhoven, Leende, Budel,

Helenaveen, Deurne, De Rips, Sint Anthonis. Lbg.: Plasmolen, Broekhuizen, Griendsveen, Sevenum,

Swalmen, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Stein, Brunssum, Meerssen, Mechelen, Holset, Vijlen.

Variabiliteit. f. demaculata Lempke, 1953. Exemplaren zonder de donkere

mediane vlekjes op de voorvleugels komen weinig voor bij deze soort. Nieuwe vindplaat-

sen: Ruurlo (Lukkien); Aalten (Van Galen); Epen (Zoöl. Mus.).

f. agraptus Schultz, 1930. Geen verdere exemplaren die aan de gegeven beschrijving

beantwoorden.

f. fusca Lempke, 1953. Verdonkerde exemplaren werden nog bekend van: Eext, Apel-

doorn, Hoenderlo, Hollandse Rading, Plasmolen (Zoöl. Mus.); Wiessel (Soutendijk).

f. lineata nov. Voorvleugels met scherp afstekende dwarslijnen. Hooghalen, 9 , 3.VII.

1969 (holotype, Van Aartsen).

[Fore wings with sharply contrasting transverse lines. |

Dwerg. Montfort (Maassen).

Semiothisa liturata Clerck. Tijdschr. Ent. 95 : 202; Cat. XI: (813). Verbreiding als

in 1953 werd aangegeven. Nu bekend van drie van de waddeneilanden. Ook vrij veel

vindplaatsen die beslist van zwervers afkomstig moeten zijn.

Hoewel de rups aangewezen is op naaldhout, blijkt hij toch over een vrij gevarieerd

menu te beschikken. Leffef trof hem op de volgende soorten aan: Douglas-den (Pseudo-

tsuga menziesii (Mirbel) Franco), spar (Picea abies (L.) Karsten), zeeden (Pinus pinas-

ter Aiton), Oostenrijkse of zwarte den (Pinus nigra subsp. nigra Arnold), Corsikaanse

den (Pinus nigra subsp. laricio (Poiret) Maire), grove den (Pinus sylvestris L.), lork

(Larix Xeurolepis A. Henry) en te Kootwijk op jeneverbes (Juniperus communis L.).

De vliegtijd kan in de tweede helft van april beginnen (vroegste datum thans: 21.IV)

en voortduren tot in oktober. Ook bij deze soort blijkt het hoogtepunt van de eerste

generatie in eind juni, begin juli te vallen. Zonder onderbreking sluiten eerste en tweede

generatie bij elkaar aan, maar wel is in de tweede helft van augustus weer een kleine

stijging te zien. Na half september neemt het aantal exemplaren snel af en in oktober

worden nog slechts enkele vlinders waargenomen. Een zeer late litwrata werd nog

27.X.1954 door Leffef te Wiessel op licht gevangen (in collectie Zoöl. Mus.). Zoals in

het in Fig. 92 afgebeelde histogram (samengesteld uit de gegevens van ruim 18.500

exemplaren) te zien is, staat deze vangst geheel op zichzelf. Een exemplaar van een derde

generatie is dus blijkbaar een rariteit.

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, Vlieland, Sexbierum (1963; Stobbe, diverse exemplaren,

zwervers), Beetsterzwaag, Olterterp, Fochtelo, Oosterwolde, Appelscha, Duurswoude, Wijnjeterp,

Nijemirdum, Oudemirdum. Dr.: Roden, Norg, Peest, Zuidlaren, Schipborg, Eext, Grollo, Schoonlo,

Meppen, Dwingelo, Ruinen. Ov.: Balkbrug, Hardenberg, Ommen, Dalfsen, Raalte, Abdij Sion,

Schalkhaar, Tjoene, Deventer, Nijverdal, Rijssen, Delden, Molenven (Saasveld), Volthe. Gdl.:

Stroe, Garderen, Uddel, Elspeet, Hulshorst, Doornspijk, ’t Harde, Vierhouten, Soerel, Tongeren,

Heerde, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Tonden, Voorstonden, Uchelen,

Beekbergen, Loenen, Spankeren, Imbosch, Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Kootwijk, Kootwijkerveen,

Otterlo, Wolfheze, Bennekom, Ede; Epse, Gorssel, De Voorst, Almen, Ruurlo, Woold, Hoog-Keppel,

Hummelo, Loerbeek; Berg en Dal, Slijk-Ewijk, Kerkdriel (1958, Versteegh). N.H.: Naardermeer,

Muiderberg, Weesp (Westerneng, Van Tuijl, zwervers uit het Gooi), Amsterdam (weer in 1965,

Houkes), Hoorn (Houtman 1958, De Boer, zwervers), Texel (Museum aldaar), Schoorl, Bakkum,

Bentveld. Z.H.: Noorden (1959, Lucas), Oegstgeest, Voorschoten, Naaldwijk (1969, Proeftuin),

142 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1156)

200

a j s o

Fig. 92. Histogram van Semiothisa liturata Clerck

Rotterdam (1959, Lucas), Schelluinen (1963, Slob), Arkel (1963, 1964, 1965, 1967, 1968, toch

steeds zwervers, Zwakhals), Hendrik-Ido-Ambacht (1959, 1960, zwervers, Bogaard), Oostvoorne

(regelmatig in bescheiden aantal, Vestergaard), Melissant (1954, 1959, 1963, zwervers, Huisman),

Ouddorp (1954, idem). Zl.: Burgh (zwerver, Leffef), Haamstede, Westenschouwen, Oostkapelle.

N.B.: Wouw, Hoogerheide, Galder, Schijndel, Dorst, Oosterhout, Waalwijk, Drunen, Udenhout,

Boxtel, Kampina, Nijnsel, Best, Vessem, Bladel, Bergeijk, Waalre, Valkenswaard, Schaft, Geldrop,

Maarheeze, Liessel, Helenaveen, De Rips, Sint Anthonis, Oploo, Boxmeer, Uden, Gassel. Lbg.:

Geijsteren, Broekhuizen, Stokt, Castenraij, Griendsveen, Sevenum, De Hamert, Arcen, Lomm, Velden,

Roggel, Ospel, Moesel, Herkenbosch, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Putbroek, Echt, Heerlerbaan,

Valkenburg, Geulle, Cadier, Gronsveld, Mechelen.

Variabiliteit. f. lineata Lempke, 1953. De vorm met de scherp afstekende

dwarslijnen is vooral bij het 9 vrij gewoon, bekend van tal van vindplaatsen.

f. contrasta Lempke, 1953. De vorm waarbij de bruine band op voor- en achtervleugels

tussen twee donkere lijnen ingevat is, is blijkbaar zeldzaam. Nieuwe vindplaats: Nij-

megen (Zoöl. Mus.).

f. semivirgata Cockayne, 1953, Entomologist's Rec. J. Var. 65 : 241. Op de voor-

vleugels staan de eerste en tweede dwarslijn dicht bij elkaar en vloeien zelfs gedeeltelijk

samen. Zeist, &, 23.V.1953 (Gorter).

(1157) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 143

f. costijuncta nov. Bovenzijde voorvleugels: de eerste en tweede dwarslijn zijn door

een donker bandje langs de voorrand met elkaar verbonden. Plaat 1, Fig. 9. Apeldoorn,

9, 11.V.1893 (holotype, De Vos); Nuenen (Neijts).

[Upper side fore wings: the first and second transverse lines are connected by a narrow dark

band along the costa}

f. bilineata nov. Voorvleugels met scherp getekende basale en postmediane lijn, de

discale lijn ontbreekt; achtervleugels alleen met postmediane lijn. Wiessel, 9, 27.V.1954

(holotype, Zoöl. Mus.).

[Fore wings with sharp basal and postmedian lines, the median line is absent, hind wings only

with postmedian line. }

f. flavofasciata nov. De submarginale band op voor- en achtervleugels niet bruin,

maar geelachtig, scherp afstekend. Nunspeet, 9, 27.V.1968 (holotype, Zoöl. Mus.).

[The submarginal band on fore and hind wings not brown, but yellowish, sharply contrasting. ]

f. debrunneata Osthelder, 1931. Normaal gekleurde exemplaren zonder de bruine

band blijven zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Apeldoorn, Bergeijk (Zoöl. Mus.) ; Otterlo

(Ter Laag); Zeist (Gorter); Meinweg (Cox); Montfort (Maassen); Stein (Pater Mun-

sters).

f. albescens Kaucki, 1928. Geen nieuwe waarnemingen.

f. brunnescens nov. Voorvleugels effen eenkleurig donker bruingrijs. Van de bruine

band is alleen een vlek aan de voorrand over, de rest is nauwelijks zichtbaar. Alle ver-

dere tekening ontbreekt. Achtervleugels witachtig bruin met donkerder achterrand.

Bergeijk, 9, 15.1V.1959, e. 1. (holotype, Lukkien).

[Fore wings plain unicolorous dark brown-grey. Only a spot on the costa is left of the brown

band, the rest is hardly visible. All other markings are absent. Hind wings whitish brown, outer

border darker.}

f. marginata nov. Voor- en achtervleugels van bruine submarginale band tot franje

met donkergrijze achterrandsband, scherp afstekend tegen de normale lichtere grond-

kleur. Plaat 1, Fig. 10. Apeldoorn, 4, 5.VII.1959 (holotype), Zeist, Bergeijk (Zoöl.

Mus.) ; Swalmen (Maassen).

[Fore and hind wings from brown submarginal band to fringe with a dark grey marginal band,

sharply contrasting with the normal paler ground colour. }

f. trexleri Schawerda, 1913. Nieuwe vindplaatsen van deze zwak getekende vorm zijn:

Apeldoorn, Zeist, Hilversum, Bussum (Zoöl. Mus.); Hoog-Soeren (Lucas); Loerbeek

(Peerdeman).

f. nigrofulvata Collins, 1905. Deze melanistische vorm heeft zich in ons land enorm

uitgebreid en komt nu in het oosten en zuiden vrijwel overal onder de soort voor. Plaat-

selijk kan hij zelfs al een flink percentage van de populatie uitmaken, zoals te Bergeijk,

waar wijlen Van Wisselingh een prachtige serie bijeenbracht (thans in Zoöl. Mus.). Uit

het noorden ken ik nog geen vangsten (noordelijkste vindplaats Hardenberg, door

Harsevoord). In het westen tot nog toe slechts twee exemplaren, te Bakkum (Huisenga)

en in 1959 uitgerekend te Melissant (Huisman), waar de soort alleen als zwerver kan

voorkomen (vermoedelijk uit Noord-Brabant). Vindplaatsen worden overigens niet meer

vermeld.

144 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1158)

f. nigra Peerdeman, 1962, Ent. Ber., Amst. 22 : 44, Fig. 7. Voorvleugels eenkleurig

zwartachtig, achtervleugels eenkleurig donker grijs. Bergeijk, Leende, Vijlen (Zoòl.

Mus., alle door Van Wisselingh); Sint Anthonis (Peerdeman); Geijsteren (Verhaak);

Swalmen (Lücker).

Dwergen. Eext (Wilmink); Denekamp, Hoenderlo, Zeist, Epen (Zoöl. Mus.);

Heemskerk (Aukema); Nuenen (Neijts); Deurne, Stein (Pater Munsters).

Semiothisa clathrata L. Tijdschr. Ent. 95 : 203; Cat. XI: (814). De vlinder is nu

ook op diverse plaatsen in het Hafdistrict aangetroffen en kan daar lokaal zelfs heel

gewoon zijn. Ook uit het Duindistrict zijn meer vindplaatsen bekend geworden. De soort

heeft de laatste decennién zijn areaal in ons land duidelijk uitgebreid. Hij is nu zelfs op

één van de waddeneilanden gevonden.

Fig. 93. Histogram van Semiothisa clathrata L.

Een exceptioneel vroeg exemplaar ving Claassens op 11.111.1954 te Kunrade. De nor-

male vliegtijd begint met een exemplaar van 10.IV.1949 te Swalmen (coll.-Van Ooster-

hout) en eindigt met een afgevlogen vlinder op 25.IX.1959 te Marknesse (Van de Pol).

Uit het in Fig. 93 afgebeelde histogram (samengesteld uit de gegevens van ruim 3000

exemplaren) blijkt dat ook bij deze soort geen afscheiding tussen de generaties voorkomt.

Er is tussen eind april en half september geen dag waarvan geen exemplaren bekend zijn.

De eerste generatie begint in de laatste decade van mei goed te vliegen en dat blijft zo

de hele maand juni. In de eerste helft van juli is de vlinder minder gewoon maar de

eerste exemplaren van de tweede generatie beginnen dan al te verschijnen. Het maximum

ervan valt in de tweede helft van juli en de eerste van augustus. In de derde decade van

VIII neemt het aantal duidelijk af en na half september wordt de vlinder weinig meer

gezien. (Op het nog niet in gebruik genomen industrieterrein te Hendrik-Ido-Ambacht

komt clathrata de laatste jaren in grote aantallen voor, maar daar het onmogelijk is van

deze populatie dagelijkse nauwkeurige tellingen te krijgen — er zijn er soms enkele

duizenden, volgens Bogaard — is hij bij de samenstelling van het histogram buiten be-

schouwing gelaten).

Vindplaatsen. Fr.: Terschelling, Sexbierum, Leeuwarden, Wijnjeterp, Oudehorne, Wolvega,

Nijetrijne, Sint Johannesga, Nijemirdum, Oudemirdum, Balk, Tjerkwerd. Gr.: Onstwedde. Dr.: Eext,

Schoonlo, Odoorn, Frederiksoord, Ruinen. Ov.: Nagele, Marknesse, Kraggenburg, Vollenhove,

Zwartsluis, Balkbrug, Slagharen, Abdij Sion, Frieswijk, Wiene, Haaksbergen, Volthe, Flevoland;

Lelystad. Gdl.: Ermelo, Wapenveld, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Terwolde, Wilp, Benne-

kom; Epse, Gorssel, Ruurlo, Neede, Hoog-Keppel, Drempt, Angerlo, Tolkamer, Aerdt; Berg en Dal,

(1159) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 145

Bemmel, Elst, Slijk-Ewijk, Ochten, Lienden, Buren, Geldermalsen, Neerijnen, Appeltern, Overasselt.

Utr.: Veenendaal, Utrecht, Botshol. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Kortenhoef (algemeen in Het

Hol, Wolschrijn), Bussum, Naarden, Naardermeer, Muiderberg, Weesp, Amsterdam (de laatste

jaren door diverse verzamelaars), Amsterdamse Bos (algemeen, Peerdeman), Halfweg, Hembrug,

Wormerveer, Beemster, Oosthuizen, Hoorn (in 1956 talrijk, Houtman), Middenmeer, Wieringerwerf,

Robbenoord, Schoorl, Bergen aan Zee, Egmond-Binnen, Heilo, Zandvoort. Z.H.: Woerdense Verlaat,

Leiden, Meijendel, Leidschendam, Delft, Naaldwijk, Staelduin, Rotterdam (Kralingerhout), Ottoland,

Schelluinen (gewoon, Slob), Arkel, Asperen (gewoon, Slob), Biesbosch, Hendrik-Ido-Ambacht (de

laatste jaren zeer talrijk op een nog ongebruikt industrieterrein, Bogaard), Barendrecht, Rhoon,

Rozenburg, Heenvliet, Brielle, Oostvoorne, Hellevoetsluis, Middelharnis, Sommelsdijk. Zl.: Kerk-

werve, Westenschouwen, Burghsluis, Oostkapelle, Zoutelande, Valkenisse, Nieuwland, Ritthem,

Groede, Cadzand, Hoek, Clinge. N.B.: Putte, Etten, Galder, Strijbeek, Dorst, Biesbosch, Waalwijk,

Drunen, Kampina, Best, Geldrop, Vessem, Bergeijk, Valkenswaard, Schaft, Maarheeze, Helenaveen,

Milschot, Sint Anthonis, Oploo, Vierlingsbeek, Boxmeer. Lbg.: Gennep, Arcen, Lomm, Velden,

Blerick, Griendsveen, Sevenum, Roggel, Ospel, Moesel, Steijl, Belfeld, Reuver, Maasniel, Meinweg,

Herkenbosch, Maasbracht, Montfort, Putbroek, Susteren, Heerlerbaan, Ubachsberg, Simpelveld, Col-

mont, Gerendal, Geulle, Cadier, Heer, Sint Pieter, Cannerbos, Gronsveld, Sint Geertruid, Oost-

Maarland, Margraten, Camerig, Nijswiller, Lemiers.

Variabiliteit. f. chretieni Thierry-Mieg, 1910. Vrij gewoon, overal onder de

soort voorkomend.

f. aurata Turati, 1905. Niet zeldzaam, maar veel minder dan de vorige vorm. Nieuwe

vindplaatsen: Marknesse, Bennekom, Buren (Van de Pol); Staelduin (Van Oosten);

Ouddorp, Zoutelande, Valkenisse, Welterberg, Valkenburg, Epen, Wijlre (Zoöl. Mus.).

f. cancellaria Hübner, [1800— 1809}. Van de vorm met zeer dunne dwarslijnen (Plaat

2, Fig. 1) werd slechts een enkele nieuwe vindplaats bekend: Dordrecht (Leids Mus.) ;

Eijs (Zoöl. Mus.).

f. opipara Dahl, 1930. Exemplaren waarbij de buitenste dwarslijn vrijwel geheel ver-

dwenen is, nog van: Wageningen, Elst, Rhenen, Best (Zoöl. Mus.); Putte, een exem-

plaar waarbij de binnenste dwarslijnen bovendien grotendeels samenvallen (Asselbergs).

f. demarginata Lempke, 1953. Exemplaren zonder de donkere vlekachtige band langs

de achterrand nog van: Aalten (Van Galen); Rhenen, Deurne, Rijckholt (Zoöl. Mus.);

Middenmeer (Houkes); Heemskerk (Bank); Kampina (Lucas).

f. crassesignata Lempke, 1953. Exemplaren met opvallend dikke dwarslijnen (Plaat 2,

Fig. 2) zijn niet zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Marknesse, Doetinchem (Van de Pol);

Wiessel, Twello, Deventer, Voerendaal, Welterberg, Epen (Zoöl. Mus.); Zoutelande

(Van Aartsen) ; Nuenen (Neijts) ; Stein (Pater Munsters) ; Neercanne (Lucas).

f. anastomosaria nov. Bovenzijde voorvleugels: de eerste en tweede dwarslijn groten-

deels of geheel samengesmolten. Niet zeldzaam, vrij verbreid onder de soort. Holotype:

& , Gronsveld, VIII.1960 (Zoöl. Mus.).

[Upperside fore wings: first and second transverse lines for the greater part or completely fused.]

f. disjuncta nov. Bovenzijde voorvleugels: derde en vierde dwarslijn in het midden

niet met elkaar verbonden. Eveneens vrij verbreid onder de soort. Holotype: 9 van

Elst, 20.VIII.1907 (Zoöl. Mus.).

[Upper side fore wings: third and fourth transverse lines not connected in the middle. }

f. ornataria Kroulikovsky, 1907. Enkele nieuwe vindplaatsen: Gorssel (Lucas); Valke-

nisse, Welterberg (Zoöl. Mus.).

Dwergen. Assel, Oostkapelle, Best, Eijs (Zoöl. Mus.); Wageningen (Gorter); Nue-

nen, Sint Pietersberg (Neijts); Welterberg (Flint); Vaals (Lücker).

146 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1160)

Teratologisch exemplaar. Tegelen, 31.VII.1967, een exemplaar zonder

achtervleugels, op licht (Ottenheijm).

Semiothisa artesiaria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 205; Cat. XI:

(816). Na de twee exemplaren die ín Cat. XI vermeld werden, zijn er nog twee in Zuid-

Limburg gevangen. Alle vier zijn afkomstig uit het westelijk deel van dit gebied, waar

zich mogelijk een zeer kleine populatie kan handhaven.

Ook in België is de vlinder nu aangetroffen. In 1951 werd een exemplaar gevangen

te Loën op het Belgische gedeelte van de Sint Pietersberg, aansluitend dus aan het kleine

Nederlandse areaal (Lambillionea 52: 62). Overigens is geen enkele melding uit de om-

ringende gebieden in de literatuur te vinden.

De nu bekende vliegtijd valt tussen eind juni en half juli (29.VI—13.VIT).

Vindplaatsen. Lbg.: Stein, 29.VI.1959 (prachtig gaaf exemplaar, Pater Munsters); Rijck-

holt, 13.VII.1955 (Van de Pol).

Semiothisa brunneata Thunberg. Tijdschr. Ent. 95 : 200, Cat. XI: (811). Ver-

breiding als in 1953 werd aangegeven. In het Hafdistrict, het Fluviatiel District en het

Duindistrict zijn nog meer vindplaatsen bekend geworden, maar de vlinders zijn hier

nooit zo talrijk als de bosbespopulaties kunnen zijn. Trouwens ook hier zijn ze aan opval-

lende fluctuaties onderhevig, zoals Leffef bij zijn inventarisaties kon vaststellen. Behalve

op bosbes vond hij de rupsen ook op Salix repens en opslag van S. caprea, S. cinerea,

S. aurita en Populus tremula (in de Peel), zodat het voorkomen buiten de bosbesgebieden

voor de soort dus geen moeilijkheden biedt.

De vliegtijd kan tot in de eerste decade van augustus duren. De uiterste data worden

nu: 2.VI—5.VIII.

Vindplaatsen. Fr.: Beetsterzwaag, Oosterwolde, Fochtelo, Wijnjeterp, Oudemirdum. Gr.:

Groningen, Glimmen. Dr.: Zuidlaren, Eext, Schoonlo. Ov.: Marknesse, Balkbrug, Gerner, Raalte,

Abdij Sion, Schalkhaar, Holten, Reutum, Molenven (Saasveld). Gdl.: Ermelo, Garderen, Nieuw-

Milligen, Uddel, Hulshorst, Vierhouten, Soerel, Heerde, Epe, Gortel, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel,

Teuge, Empe, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Spankeren, Dieren, Imbosch, Hoenderlo, Hoog-

Buurlo, Kootwijk, Hoge Veluwe, Harskamp, Wolfheze, Wageningen; Epse, Gorssel, De Voorst,

Ruurlo, Korenburgerveen, Winterswijk, Het Woold, Hummelo, Loerbeek; Berg en Dal, Slijk-Ewijk.

Utr.: Rhenen, Doorn, Amersfoort. N.H.: ’s-Graveland, Bussum, Amsterdam (25.VI.1959, in totaal

vier exemplaren tegen verlichte winkelramen in de Watergraafsmeer, Wolschrijn), Halfweg (1960,

Van Aartsen), Hoorn (1955, Houtman), Overveen (Leffef), Heemstede (1956, Van de Pol), Aer-

denhout (1960, Van Wisselingh). Z.H.: Wassenaar (1941, Van Wisselingh), Rotterdam (1959,

Lucas; 1960, Vis), Schelluinen (1959 en later, Slob), Arkel (1960, 1964, 1966, Zwakhals), Oost-

voorne (1960, Lucas; 1962, Van der Made c.s). Zl: Westenschouwen (Leffef). N.B.: Kampina,

Middelbeers, Bergeijk, Eindhoven, Someren, Maarheeze, Liessel, Gassel. Lbg.: Griendsveen, Sevenum,

Roggel, Tegelen, Belfeld, Swalmen, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Stein, Heerlerbaan.

Variabiliteit. f. atomarioides Nordström, 1941. Blijkbaar een grote zeldzaam-

heid bij ons, geen enkele nieuwe vindplaats.

f. unilineata Lempke, 1953. De vorm van het 9 waarbij alleen de buitenste dwarslijn

aanwezig is, werd nog bekend van Holten (Zoöl. Mus.).

f. & uniformis Hoffmann, 1919. Mannetjes met ongetekende vleugels werden nog

aangetroffen te: Wiessel, Renkum, Wassenaar (Zoöl. Mus.) ; Holset (Lucas).

f. fusca Lempke, 1959. Deze donkere vorm is vooral bij het & vrij gewoon, blijkens

(1161) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 147

de lange serie in het Zoöl. Mus. Van de wijfjes slechts drie van Hoenderlo en één van

Austerlitz.

Dwerg. Gassel (Van de Pol).

Semiothisa wauaria L. Tijdschr. Ent. 95 : 205; Cat. XI : (816). Blijkens de beide lijs-

ten van vindplaatsen komt de vlinder in vrijwel het gehele land voor, maar echt gewoon

is hij in de regel toch niet, misschien omdat er nu veel meer met insecticiden gespoten

wordt dan vroeger. Hij is thans bekend van twee van de waddeneilanden.

De vliegtijd kan van begin juni tot ruim half augustus duren. De uiterste data zijn nu:

2.VI (in 1854 te Loosdrecht, 9, Zoöl. Mus.) en 17.VIII (in 1962 te Stein, Pater

Munsters).

Vindplaatsen. Fr.: Terschelling (1956, Leffef), Sexbierum, Leeuwarden, Ternaard, Beet-

sterzwaag, Olterterp, Oosterwolde, Wijnjeterp, Wolvega, Nijetrijne, Nijemirdum, Oudemirdum,

Tjerkwerd, Allingawier. Gr.: Noordlaren, Ter Borg. Dr.: Roden, Eelde, Norg, Veenhuizen, Donde-

ren, Zuidlaren, Schipborg, Eext, Odoorn, Odoornerveen, Wijster, Ruinen, Meppel. Ov.: Zwartsluis,

Zwolle, Dalfsen, Rechteren, Ommen, Raalte, Abdij Sion, Wiene, Molenven (Saasveld), Volthe.

Gdl.: Uddel, Hulshorst, Nunspeet, Vierhouten, Wiessel, Hoog-Soeren, Teuge, Klarenbeek, Voor-

stonden, Schaarsbergen, Bennekom; Epse, De Voorst, Warnsveld, Ruurlo, Woold, Laag-Keppel,

Hoog-Keppel; Groesbeek, Hatert, Bemmel, Slijk-Ewijk, Heteren. Utr.: Doorn, Woudenberg, Auster-

litz, Amersfoort. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Naarden, Muiderberg, Amsterdamse Bos, Halfweg,

Schoorl, Bergen. Z.H.: Staelduin, Schelluinen, Hendrik-Ido-Ambacht, Hellevoetsluis, Melissant. Z1.:

Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Oostkapelle, Valkenisse, Cadzand. N.B.: Galder, Strijbeek,

Dorst, Biesbosch, Drunen, Kampina, Best, Vessem, Bergeijk, Valkenswaard, Eindhoven, Geldrop,

Someren, Helenaveen, Sint Anthonis. Lbg.: Geijsteren, Broekhuizen, De Hamert, Arcen, Griendsveen,

Sevenum, Roggel, Ospel, Moesel, Belfeld, Montfort, Putbroek, Heerlerheide, Heerlerbaan, Chèvre-

mont, Bocholtz, Eijs, Valkenburg, Geulem, Bunde, Cadier, Heer, Gronsveld, Rijckholt, Oost-Maar-

land, Sint Geertruid, Mechelen, Camerig.

Variabiliteit. f. fusca Lempke, 1953. Tot nu toe de donkerste vorm, die bij ons

aangetroffen is. Verbreid onder de soort en van tal van vindplaatsen bekend.

f. alba Prout, 1915. Exemplaren met witachtige grondkleur komen weinig bij ons

voor. Nieuwe vindplaats: Leiden (Mevr. Martin).

f. marginata Lucas, 1959, Ent. Ber., Amst. 19 : 206. Voor- en achtervleugels met

opvallend donkere achterrand. Plaat 2, Fig. 3. Vooral een bij het 9 voorkomende vorm.

Hoog-Soeren (Lucas); Apeldoorn, Nijmegen, Valkenisse, Bergeijk, Montfort (Zoöl.

Mus.) ; Heemskerk (Westerneng); Oostkapelle (Wolschrijn).

f. unicolor Lucas, 1959, Ent. Ber., Amst. 19 : 206. De kleine donkere schrapjes op de

bovenzijde van de vleugels ontbreken geheel. Plaat 2, Fig. 4. Vaassen, Hoog-Soeren,

Apeldoorn (Lucas); Bennekom (Van de Pol); Hilversum (Zoöl. Mus.); Muiderberg

(Wolschrijn).

f. v-remotum Schultz, 1931. Als in Cat. XI is aangegeven.

f. v-solum Schultz, 1931. Geen enkele nieuwe vindplaats!

f. reducta Lempke, 1953. Als in Cat. XI vermeld werd.

f. lineata Lempke, 1953. Exemplaren met drie duidelijke dwarslijnen komen weinig

voor. Nieuwe vindplaats: Wageningen (Van de Pol).

f. plana Lempke, 1953. Exemplaren zonder enig spoor van dwarslijnen of aanduidin-

gen daarvan nog van: Apeldoorn, Amerongen, Leidschendam (Zoöl. Mus.); Galder

(Van Oosterhout); Stein (Pater Munsters).

Dwergen. Raalte (Flint); Amsterdam (Zoöl. Mus.); Nuenen (Neijts); Stein (Pater

Munsters).

148 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1162)

Isturgia Hübner

Isturgia limbaria Fabricius. Tijdschr. Ent. 95 : 207; Cat. XI: (818). Verbreiding als

in 1953 werd aangegeven. Rondom de twee vindplaatsen in het Gooi zijn een paar nieu-

we bekend geworden, maar een echte verbinding via de Utrechtse heuvelrug met de

Gelderse schijnt volkomen te ontbreken. Heel merkwaardig zijn een paar vangsten,

telkens van één exemplaar, in het westen van het land, stellig wel te beschouwen als

zwervers. Opvallend is het zeer grote aantal vindplaatsen in Limburg en ook in het

oosten van Noord-Brabant. Duidelijk liggen hier de optimale gebieden voor de soort in

ons land.

De uiterste datum van de eerste generatie wordt nu: 21.VI (in 1939 te Albergen,

Knoop), overigens geen correcties op de vliegtijden van de twee generaties.

Vindplaatsen. Fr: Duurswoude, Sondel. Gr.: Laude. Dr.: Eext, Zandberg, Hooghalen,

Dwingelo, Ruinen. Ov.: Lemele, Averlo, Hezinge. Gdl.: Voorthuizen, Putten, Stroe, Elspeet,

Nunspeet, Soerel, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Deelen, Kootwijk; Epse, Gorssel, Bredevoort,

Terborg. Utr.: De Bilt, Bilthoven, Amersfoort. N.H.: Laren, Blaricum, Crailo, Naarden. Z.H.:

Staelduin, één exemplaar op licht (Van Katwijk), Hendrik-Ido-Ambacht, 25.VII.1958, een vers exem-

plaar op licht (Bogaard). N.B.: Bergen op Zoom, Galder, Strijbeek, Oosterhout, Loon op Zand,

Drunen, Udenhout, Kampina, Sint Michielsgestel, Best, Vessem, Bergeijk, Waalre, Geldrop, Lieshout,

Liessel, De Rips, Sint Anthonis, Zeeland. Lbg.: Ottersum, Afferden, Arcen, Broekhuizen, Tienraij,

Grubbenvorst, Roggel, Ospel, Nunhem, Haelen, Melick, Meinweg, Herkenbosch, Vlodrop, Montfort,

Putbroek, Sint Joost, Elsloo, Schinveld, Brunssum, Waubach, Eijgelshoven, Heerlerheide, Chèvremont,

Ubachsberg, Bocholtz, Wijlre, Elsloo, Cadier en Keer, Gronsveld, Gulpen, Camerig.

Variabiliteit. f. guadripunctaria Fuchs, 1899. Als in Cat. XI werd vermeld.

f. nigrostriata Heydemann, 1938. Exemplaren met de zwarte wortelstraal op de achter-

vleugels komen bijna overal in klein aantal onder de soort voor.

f. postnigrescens Lempke, 1953. Exemplaren met eenkleurig zwartachtige achtervleu-

gels zijn vrij gewoon, gezien het aantal nieuwe vindplaatsen: Harendermolen, Eext,

Voorthuizen, Deelen, Kootwijk, Nijmegen, Wehl, Veenendaal, Roermond (Zoöl. Mus.) ;

Wijster (Lucas); De Bilt (Caron); Nuenen, Cadier en Keer (Neijts); Eindhoven (Van

Dulm); Belfeld (Cox).

f. postclara Lempke, 1953. Exemplaren waarbij de achtervleugels even licht zijn als de

voorvleugels, komen niet veel voor. Nieuwe vindplaatsen: Waubach, Epen (Zoöl. Mus.);

Nuenen (Neijts).

f. postdemarginata Lempke, 1953. Exemplaren zonder de donkere achterrandsband op

de achtervleugels zijn eveneens zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Apeldoorn, Aalten

(Zoöl. Mus.); Bergeijk (Van Oosten); Roggel (Neijts); Montfort (Maassen).

Dwerg. Grubbenvorst (Neijts).

Teratologische exemplaren. Vlinders waarbij één achtervleugel ont-

breekt, worden bij /imbaria nogal eens gevangen, terwijl zelfs dieren zonder achter-

vleugels zijn aangetroffen.

Linker achtervleugel ontbreekt. Deelen, Tegelen (Zoöl. Mus.); Montfort (Maassen) ;

Echt (Van Oosterhout).

Rechter achtervleugel ontbreekt. Nunspeet (Bogaard); Wiessel, Assel, Deelen, Koot-

wijk (Zoöl. Mus.); Vlodrop (Van Oosterhout).

Beide achtervleugels ontbreken. Wiessel, twee mannetjes en één 9 (Zoöl. Mus.).

(1163) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 149

Note. In 1957 D. Povolny and J. Moucha published an article: „Kritische Bemerkungen zu

einigen Geometridengattungen” (Acta ent. Mus. nat. Pragae 31: 125—143, Plates I—VIII), in

which they discussed, among other things, the relationship between Isturgia roraria Fabricius and

I. limbaria Fabricius (l.c.: 135— 140). Their conclusion is that both belong to the same specific unit.

As, according to these authors, roraria was described in 1777 and limbaria in 1794, they consider the

latter a subspecies of the former, a statement already copied by several authors. Actually Fabricius

described Phalaena limbaria as early as 1775 (Syst. Ent.: 624) so that, if both should belong to one

specific unit, Isturgia limbaria limbaria would be the nominate subspecies. I should like to point

out, however, that both inhabit the same territories in certain parts of Central Europe and there is no

proof whatever that they interbreed there, so that the conclusion of these authors about their

being conspecific seems to me somewhat premature.

Cepphis Hübner

Cepphis advenaria Hübner. Tijdschr. Ent. 94 : 312; Cat. X : (799). Behalve de vang-

sten van enkele exemplaren die inderdaad wel zwervers zullen zijn, zijn ook diverse

vlinders in het Duindistrict in de vallen gekomen, vaak op plaatsen waar geen Vaccinium

voorkomt. Daar Leffef de rupsen te Liessel en te Helenaveen op wilg aantrof, blijkt de

bosbes echter niet de enige voedselplant van deze dieren te zijn, zodat hiermee het voor-

komen ook buiten het in Cat. X genoemde biotoop verklaarbaar is. De soort is nu ook

van één van de waddeneilanden bekend geworden.

De vliegtijd kan iets eerder beginnen dan in Cat. X vermeld is. De uiterste data

worden nu: 11.V (in 1952, Lucas) tot 18.VII (in 1956, Lucas). Behalve de twee reeds

genoemde exemplaren zijn geen andere van een partiële tweede generatie bekend ge-

worden.

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, 1956, zeer lokaal in het bosbesgebied (Leffef), Beetster-

zwaag, Rijs. Gr.: Onstwedde. Dr.: Eelde, Norg, Vries, Midlaren, Eext, Assen, Hooghalen, Schoonlo,

Weerdinge. Ov.: Vollenhove, Balkbrug, Dalfsen, Ommen, Junne, Abdij Sion, Kranenkamp (Diepen-

veen), Tjoene, Schalkhaar, Deventer, Colmschate, Bathmen, Holten. Gdl.: Putten, Garderen,

Uddel, Hulshorst, Vierhouten, Soerel, Tongeren, Heerde, Epe, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-

Soeren, Assel, Teuge, Gietelo, Empe, Tonden, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Spankeren,

Dieren, Woeste Hoeve, Hoenderlo, Hoge Veluwe, Kootwijk, Hoog-Buurlo, Wageningen; Epse,

Gorssel, De Voorst, Eefde, De Boggelaar, Winterswijk, Hummelo, Hoog-Keppel, Montferland.

Utr.: Bilthoven, Soesterberg, De Treek. N.H.: Hilversum (Hoorneboeg), Bussum, Weesp (1963,

Van Tuijl), Schoorl, Overveen. Z.H.: Leiden (1957, Lucas), Meijendel, Schelluinen (1964, Slob),

Oostvoorne (1962, 1969, Vis, Vestergaard). Zl.: Haamstede, Westenschouwen, Oostkapelle, Zoute-

lande. N.B.: Wouw, Woensdrecht, Drunen, Boxtel, Best, Hapert, Bergeijk, Leende, Sterksel, Maar-

heeze, Liessel, Helenaveen, Gassel. Lbg.: Griendsveen, Broekhuizen, Lottum, Venlo, Moesel, Sint

Odiliënberg, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Echt, Geulem, Maastricht, Sint Geertruid, Bissen, Vijlen.

Variabiliteit. f. fulva Gillmer, 1904. Nog een exemplaar van deze zeldzame

vorm werd in 1966 te Bergen op Zoom gevangen (Asselbergs).

f. brunnea nov. Grondkleur van de vleugels donker bruin, zonder gele tint, maar in

tegenstelling tot de vorige, met de normale dwarslijnen. Vledder, 4, 12.VI.1946 (holo-

type, Zoöl. Mus.); Woeste Hoeve (Van der Meulen); Ruurlo (Lukkien).

[Ground colour of the wings dark brown, without yellow tint, unlike f. fulva with the normal

transverse lines. |

f. lilacina Lempke, 1951. Nog een paar exemplaren met bleek lila grondkleur van:

Woeste Hoeve (Van der Meulen); Maarn (Zoöl. Mus.).

f. fasciata Schwingenschuss, 1917. Nog een exemplaar met eenkleurig bruin midden-

150 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1164)

veld van de voorvleugels van Meijendel (Lucas).

f. rectilinea Strand, 1919. Gewoon, practisch overal onder de soort aan te treffen.

f. approximata nov. De dwarslijnen op de voorvleugels staan dicht bij elkaar. Huls-

horst, 9, VI.1937 (holotype, Zoöl. Mus.).

[ The transverse lines on the fore wings are close together. ]

f. obsoleta nov. Kleuren normaal, maar dwarslijnen zeer zwak of ontbrekend. De

Lutte, 3, 25.V.1919 (holotype, Bentinck).

[Colours normal, but transverse lines obsolete or absent.]

Dwerg. Wiessel (Zoöl. Mus.).

Petrophora Hübner

Petrophora chlorosata Scopoli. Tijdschr. Ent. 94 : 314; Cat. X : (801). Verbreiding

als in Cat. X is aangegeven. Nu bekend van één van de waddeneilanden.

De vliegtijd kan in late seizoenen tot half juli voortduren. De uiterste data zijn nu:

18.IV—15.VII (in 1956 te Loerbeek, Peerdeman; 13.VII.1947 te Elzen, Knoop).

Vindplaatsen. Fr: Terschelling (1956, Leffef), Olterterp, Beetsterzwaag, Oosterwolde,

Wijnjeterp, Oldeberkoop, Oudemirdum. Dr.: Vries, Zeijen, Eext, Schoonlo. Ov.: Kalenberg, Paaslo,

Zwartsluis, Balkbrug, Ommen, Junne, Raalte, Abdij Sion, Deventer, Markelo. Gdl.: Garderen, Uddel,

Leuvenum, Elspeet, Vierhouten, Soerel, Tongeren, Heerde, Nierssen, Vaassen, Wiessel, Hoog-

Soeren, Assel, Teuge, Empe, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Laag-Soeren, Spankeren,

Dieren, De Steeg, Imbosch, Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Kootwijk, Hoge Veluwe, Wolfheze, Ginkel;

Epse, Gorssel, Harfsen, De Boggelaar, Ulenpas, Loerbeek; Groesbeek, Slijk-Ewijk, Heteren (1962,

Huisman). Utr.: Amersfoort, Utrecht, Lage Vuursche, Botshol. N.H.: ’s-Graveland, Naardermeer,

Hoorn (1953, Houtman), Heemskerk, Heemstede. Z.H.: Woerdense Verlaat, Noorden, Leidschen-

dam (1964, Blokland), Schelluinen (1963, Slob), Arkel (1964, Zwakhals), Hendrik-Ido-Ambacht

(1957, 1964, Bogaard), Oostvoorne, Melissant (1954, Huisman). Zl.: Westenschouwen, Oost-

kapelle. N.B.: Halsteren, Bergen op Zoom, Hoogerheide, Schijndel, Kampina, Boxtel, Middelbeers,

Sterksel, Maarheeze, Helenaveen, Vortum, Mill. Lbg.: Sevenum, Meinweg. Vlodrop, Montfort,

Heerlerbaan, Wijlre, Schin op Geul, Valkenburg, Cadier, Maastricht, Rijckholt, Slenaken, Nijswiller,

Vijlen.

Variabiliteit. Te oordelen naar de vrij lange serie in het Zoöl. Mus. behoort

ongeveer een derde van de exemplaren tot de bleke typische vorm, de rest voor het

grootste deel tot f. petraria Hübner.

f. brunnescens nov. Grondkleur van de voorvleugels bruinachtig. Montfort, 9,

10.VI.1963 (holotype, Maassen).

[Ground colour of the fore wings brownish. }

f. fuscata Lempke, 1951. De vorm met verdonkerde grondkleur van de voorvleugels

komt in klein aantal vrij verbreid onder de soort voor. Nieuwe vindplaatsen: Harfsen

(S. R. Dijkstra); Zandvoort (Herwarth); Woerdense Verlaat, Nieuwkoop, Vijlen (Zoöl.

Mus.); Belfeld (Cox); Swalmen, Vlodrop (Bogaard); Meinweg (Van Oosterhout);

Montfort (Maassen); Wijlre (Lukkien).

f. umbrosa nov. Met sterke donkere schaduw langs de voorrand van de voorvleugels

en langs de binnenkant van de postmediane lijn. Kerperbos, 4, 20.V.1944 (holotype)

Vaals, 4 (Zoöl. Mus.).

[With strong dark shadow along the costa of the fore wings and along the inner side of the

postmedian line.]

(1165) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 151

f. unilinea Lempke, 1951. Exemplaren zonder de antemediane lijn werden nog bekend

van: Kalenberg (Aukema); Naardermeer (Wolschrijn); Aalsmeer, Aerdenhout, Woer-

dense Verlaat, Nieuwkoop (Zoöl. Mus.); Swalmen (Lücker); Montfort (Maassen);

Nijswiller (Lucas).

f. impuncta nov. Voorvleugels zonder middenstip. Naardermeer, 4, 15.V.1965

(holotype, Wolschrijn).

[Fore wing without the discal point. }

Anagoga Hübner

Anagoga pulveraria L. Tijdschr. Ent. 94 : 307; Cat. X : (794). Verbreiding als in

1951 werd vermeld. Nog steeds zijn geen vindplaatsen uit de drie noordelijke provincies

bekend geworden, daarentegen weer een vrij groot aantal nieuwe uit Limburg. Deze

provincie biedt met Noord-Brabant in ons land duidelijk de gunstigste levensvoorwaar-

den voor de soort.

De eerste generatie kan al in de eerste helft van april beginnen te vliegen, maar late

exemplaren kunnen tot bijna half juli aangetroffen worden. De uiterste data zijn nu:

9.IV (in 1961 te Nuenen, Neijts) — 13.VII (in 1951 nog een groot afgevlogen 9 te

Geulem, in Zoöl. Mus.). De tweede generatie is ongetwijfeld zeer partieel. In Zoöl. Mus.

bevinden zich naast vrij veel gekweekte exemplaren slechts negen gevangen dieren. Ze

zijn onmiddellijk te herkennen aan hun geringere grootte. De uiterste data van deze

generatie zijn nu: 22.VII—11.IX (op de laatste datum in 1965 een exemplaar te Best,

Van Aartsen). In de collectie van het Zoöl. Mus. bevindt zich een groot 4 van Vaals,

van 29.VII. Mogelijk is dit afkomstig van een pop met verlengde diapauze, die dus

uitkwam tijdens de vliegtijd van de tweede generatie. Dat dit bij Geometriden met

meer dan één generatie geregeld moet gebeuren, blijkt wel uit de histogrammen, die

bijna nooit een duidelijke afscheiding tussen de generaties laten zien. Toevallig is dit nu

ook te controleren aan het uiterlijk van de vlinders.

Vindplaatsen. Ov.: Schalkhaar. Gdl.: Elspeet, Laag-Soeren, Wageningen; De Boggelaar,

Hoog-Keppel; Slijk-Ewijk. Utr.: Soest, Baarn. Z.H.: Hellevoetsluis. Zl: Burgh. N.B.: Bergen op

Zoom, Hoogerheide, Strijbeek, Drunen, Haaren, Boxtel, Best, Bladel, Bergeijk, Valkenswaard,

Maarheeze, Sint Anthonis, Gassel. Lbg.: Geijsteren, Broekhuizen, Stokt, Arcen, Lomm, Velden,

Griendsveen (gewoon, Leffef), Sevenum, Roggel, Moesel, Tegelen, Steijl, Belfeld, Meinweg,

Posterholt, Montfort, Echt, Stein, Wijlre, Sibbe, Gerendal, Geulle, Cadier, Kannerbos, Kerperbos,

Vaals.

Variabiliteit. f. rufescens Lempke, 1951. Een exemplaar met roodachtige

grondkleur nog van Nuenen (Neijts).

f. linearia Lempke, 1951. Exemplaren zonder verdonkerd middenveld van de voor-

vleugels nog van: Laag-Soeren, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Nuenen (Neijts).

f. unicolor Hirschke, 1910. Exemplaren met ongetekende vrijwel eenkleurige voor-

vleugels komen weinig voor. Nieuwe vindplaats: Nuenen (Neijts).

Dwerg. Nuenen (Neijts).

Plagodis Hübner

Plagodis dolabraria L. Tijdschr. Ent. 94 : 308; Cat. X : (795). Verbreiding als in

1951 werd aangegeven. Nu ook bekend van één van de waddeneilanden.

152 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1166)

Er blijkt nu en dan een zeer kleine tweede generatie voor te kunnen komen. De

uiterste data van de normale (eerste) generatie zijn nu: 1.V—20.VII (van de laatste

datum een volkomen afgevlogen 9 (Ermelo, 1905) in Zoöl. Mus.). Van de tweede

generatie bevinden zich ín deze collectie een gaaf & en ® van 15.VIII.1952 (Apel-

doorn, Leffef) en een 9 van 27.V11.1955 (Warnsveld, Waning Bolt), terwijl Van

Wisselingh 12.VIII.1953 een exemplaar te Aerdenhout ving (in Zoöl. Mus.).

Vindplaatsen. Fr: Terschelling (in 1956 een exemplaar in West-Terschelling, Leffef;

talrijk op de Landerumer heide, G. Dijkstra Hzn), Sexbierum (één exemplaar in 1962), Olterterp,

Wijnjeterp, Oldeberkoop, Oudemirdum. Gr.: Onnen, Glimmen, Noordlaren, Veendam. Dr.: Paters-

wolde, Eelde, Donderen, Westervelde, Zuidlaren, Schipborg, Eext, Schoonlo, Hooghalen, Dwingelo,

Diever. Ov.: Vollenhove, Balkbrug, Rechteren, Ommen, Raalte, Abdij Sion, Diepenveen, Molenven

(Saasveld), Volthe. Gdl.: Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel, Elspeet, Hulshorst, Doornspijk, Vier-

houten, Soerel, Tongeren, Epe, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Wilp, Klaren-

beek, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Spankeren, Imbosch, Woeste Hoeve, Hoenderlo,

Hoog-Buurlo, Kootwijk, Kootwijkerveen, Harskamp, Wolfheze, Wageningen; Epse, Gorssel, Warns-

veld, Eefde, Ruurlo, Winterswijk, Hoog-Keppel, Groesbeek. Utr.: Doorn, Austerlitz, Bilthoven,

Vlasakkers. N.H.: ’s-Graveland, Purmerend (Huisenga), Schoorl, Heemstede. Z.H.: Hendrik-Ido-

Ambacht (Bogaard), Oostvoorne. Zl: Westenschouwen, Oostkapelle. N.B: Bergen op Zoom.

Chaam, Dorst, Waalwijk, Drunen, Boxtel, Middelbeers, Eindhoven, Sambeek, Boxmeer. Lbg.: Geijs-

teren, Griendsveen, Sevenum, Steijl, Meinweg, Vlodrop, Stein, Gronsveld, Mechelen, Vijlen.

Variabiliteit. De grondkleur varieert van bleker tot helderder geelachtig, de

dwarslijntjes variëren van lichter tot donkerder bruin en in aantal.

f. pallida nov. Grondkleur van de voorvleugels licht, de donkere tekening zwak, de

donkere vlek bij de binnenrandshoek van de achtervleugels weinig afstekend. Noord-

laren, &, 24.V.1956 (holotype, Zoöl. Mus.), Weldam, @ (Bentinck).

[Ground colour of the fore wings pale, the dark markings feeble, the dark spot at the anal angle

of the hind wings only feebly contrasting.]

f. fasciata nov. Voorvleugels met volledige bruinachtige postmediane band. Woeste

Hoeve, 9, 29.VI.1952 (holotype) een 9 van 1.VII.1952, beide uit dezelfde ei-kweek

(Van der Meulen).

TFore wings with complete brownish postdiscal band. Two females from the same batch of eggs.]

Dwergen. Eext, Apeldoorn (Zoöl. Mus.).

Pachycnemia Stephens

Pachycnemia hippocastanaria Hübner. Tijdschr. Ent. 94 : 313; Cat. X : (800). Ver-

breiding als in 1951 werd vermeld. Als zoveel heidedieren is ook deze soort nogal eens

ver buiten zijn biotoop aangetroffen. Leffef vond de rups ook op kruipwilg. Nu bekend

van twee van de waddeneilanden.

In gunstige voorjaren meermalen al half maart aangetroffen: 14.III.1961 (Stein,

Pater Munsters), 17.111.1961 (Wiessel, Van Aartsen), 18.III.1957 (Gassel, Van de Pol),

18.III.1961 (Schoonlo, Leffef). De tweede generatie kan al eind juni beginnen te vlie-

gen: 26.VI.1948, Soestduinen, een exemplaar in Zoöl. Mus., dat blijkens zijn afmetingen

tot deze generatie moet behoren evenals de volgende: De Bilt, 9 , 1.VII.1913, gekweekte

exemplaren van 3.VII en 6.VII.1878, een exemplaar van 4.VII.1947 te Bennekom (Van

de Pol), terwijl Lucas in 1946 en 1957 ook exemplaren op 4.VII ving.

De vrij zeldzame derde generatie kan al in de eerste decade van september beginnen

(1167) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 153

te vliegen: 9.IX.1950 te Wiene (Knoop), 11.IX.1962 te Helenaveen (Leffef). Verder:

19.IX.1953, Epen en 1.X.1961 te Bergeijk (Van Wisselingh), 23.IX.1959 te Stein

(Pater Munsters).

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, Vlieland, Ternaard (één in 1966, G. Dijkstra), Beetster-

zwaag, Duurswoude, Oosterwolde, Fochtelo, Appelscha, Wijnjeterp, Oudemirdum. Gr.: Noordlaren,

Veendam. Dr.: Peest, Steenbergen, Odoorn, Schoonlo, Meppen, Westerbork, Hooghalen, Dwingelo,

Ruinen. Ov.: Marknesse (Van de Pol), Balkbrug, Dalfsen, Frieswijk, Deventer, Bathmen, Okken-

broek, Wiene, Volthe. Gdl.: Ermelo, Garderbroek, Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel, Elspeet, Huls-

horst, Doornspijk, ‘t Harde, Vierhouten, Tongeren, Epe, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren,

Assel, Klarenbeek, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Eerbeek, Spankeren, Imbosch, Dieren, Terlet,

Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Kootwijk, Hoge Veluwe, Otterlo; Epse, Gorssel, Warnsveld, Ruurlo,

Korenburgerveen, Woold, Doetinchem, Laag-Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel, Loerbeek; Berg en

Dal, Slijk-Ewijk, Heteren (Huisman), Buren (Van de Pol), Geldermalsen (idem), Kerkdriel

(1950, Versteegh). Utr.: Leersum, Austerlitz, Bilthoven, Soesterberg, Soestduinen, Amersfoort.

N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Crailo, Naardermeer, Weesp, Oosthuizen, Robbenoord, Schoorl.

Z.H.: Rotterdam (Kralingerhout, 1958, Mus. Rotterdam), Schelluinen (één in 1956, Slob), Arkel

(4.VIII en 18.VIII.1962, 13.VII.1968, Zwakhals), Hendrik-Ido-Ambacht (29 en 31.VII.1958,

Bogaard). Zl.: Westenschouwen, 1962 (Leffef), Goes (één in 1954, D. de Jong). N.B.: Hooger-

heide, Bergen op Zoom, Galder, Strijbeek, Dorst, Udenhout, Vught, Kampina, Moergestel, Boxtel,

Oirschot, Hapert, Bergeijk, Valkenswaard, Geldrop, Leende, Strabrechtse heide, Someren, Liessel,

Helenaveen, Sint Anthonis, Gassel. Lbg.: Geijsteren, Broekhuizen, De Hamert, Sevenum, Griends-

veen, Ospel, Moesel, Maalbroek, Melick, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Peij, Stein, Brunssum, Bunde,

Gronsveld, Slenaken, Mechelen, Cottessen, Vijlen, Holset.

Variabiliteit. Van het door Hübner afgebeelde holotype is geen vindplaats

bekend, maar we mogen wel aannemen, dat het afkomstig was uit de omgeving van zijn

woonplaats Augsburg of in elk geval uit het zuiden van Beieren. Onze populaties ver-

schillen duidelijk van deze nominaatvorm. De voor- en achtervleugels zijn smaller, waar-

door ze een minder forse indruk maken, hoewel de vleugelspanning nauwelijks verschilt.

De grondkleur van vleugels en lichaam is vrijwel identiek. Om zijn tengerder bouw

noem ik de bij ons voorkomende vorm modestaria subsp. nov. Zie Plaat 2, Fig. 5—10.

[No locality is known of the holotype figured by Hübner (Samml. Eur. Schmetterl., Geom.,

Fig. 186, [1796-1799}). Cf. F. Hemming, “Jacob Hübner”: 217, 1937. But we may safely accept

that he knew the species from the neighbourhood of his residence, Augsburg, or at any rate from

South Bavaria.

Mr. J. Wolfsberger kindly sent me a series of this nominate form from the collection of the

Zoologische Sammlung des Bayerischen Staates in Munich. The Netherlands populations differ

from these specimens in the following character: the fore and hind wings are narrower so that they

look less robust, although the span of the wings hardly differs (nominate form 27-28 mm, Nether-

lands form, 26-28 mm, both from specimens of the first generation). Ground colour of fore and

hind wings practically identical.

Because of its frailer build I name the subspecies flying in the Netherlands modestaria subsp.

nov. Cf. Plate 2 Figs. 5—10.

Holotype: ¢, Wiessel (prov. of Gelderland), 8.IV.1960.

Allotype: 9, Uchelen (prov. of Gelderland), 20.IV.1958.

Both type specimens are in the collection of the Amsterdam Zoological Museum. }

f. degenerata Hübner, [1809—1813}. Gewoon, nauwelijks te handhaven als afzon-

derlijke vorm.

f. nigrescens Lempke, 1951. Exemplaren met zwartgrijze grondkleur zijn al vrij ge-

woon en van zoveel vindplaatsen bekend, dat ze niet meer vermeld worden.

Teratologisch exemplaar. Rechter voorvleugel te klein. Bennekom (Van

de Pol).

154 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1168)

Opisthograptis Hübner

Opisthograptis luteolata L. Tijdschr. Ent. 94: 308; Cat. X : (795). Verbreiding

als in 1953 werd vermeld. Het aantal vindplaatsen in het Fluviatiel District en het Haf-

district blijkt vrij groot te zijn. Met uitzondering van Ameland nu van alle grote wadden-

eilanden bekend.

250

200

m j j a SE

Fig. 94. Histogram van Opisthograptis luteolata L.

Onze kennis van het verloop der generaties in Nederland is nog vrijwel even frag-

mentarisch als in 1951. De gegevens van ongeveer 10.500 exemplaren zijn verwerkt in

het in Fig. 94 afgebeelde histogram. De vroegste nu bekende datum is 30 maart (1958

een exemplaar te Rotterdam, Van Oosterhout). In april en begin mei is de vlinder nog

zeer schaars en zal in koude voorjaren waarschijnlijk zelfs geheel ontbreken. In de

(1169) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 155

tweede helft van mei worden de aantallen hoger en de gemiddelde top van de eerste

generatie valt in de derde decade van mei of begin juni. In de eerste helft van juli daalt

het aantal, zonder dat de vlinder echter geheel verdwijnt. In de tweede helft van augus-

tus zien we een nieuwe top verschijnen, die echter veel lager is dan de vorige. De tweede

generatie is dus kleiner en vliegt ook korter. In de tweede helft van september en de

eerste week van oktober zijn de aantallen nog maar klein. De slotdatum is nu 14.X (in

1957 een 9 te Oosterwolde, Van Randen). Het is mogelijk, dat de exemplaren van

eind september en oktober tot een zeer partiële derde generatie behoren (vgl. de reeds in

1951 vermelde gekweekte exemplaren uit 1868!).

Uiterlijk zijn de vlinders van beide generaties over het algemeen goed uit elkaar te

houden. Die van de tweede (en eventueel derde) zijn duidelijk kleiner dan de vlinders

van de overeenkomstige sekse van de eerste generatie. Nu is het merkwaardig, dat alle

exemplaren van juli in de collectie van het Zoöl. Mus. groot zijn (tot aan het eind van

de maand toe!). De kleinere komen pas in augustus. De moeilijkheid bij deze soort is,

dat zowel de pop als de rups kunnen overwinteren, wat natuurlijk een langgerekte eerste

generatie tot gevolg heeft. Waarschijnlijk leveren alleen de vroege vlinders van de eerste

generatie nog een tweede, maar dan een partiële. Helaas beschikken we over slechts één

betrekkelijk goed beschreven ei-kweek, natuurlijk afkomstig van Sepp. In vol. 1, zesde

stuk, p. 25— 28 van zijn prachtig werk schrijft hij, dat hij eind mei en begin juni 1768

uit gekregen poppen een & en een 9 kweekte, wat een legsel van bijna 400 eieren

opleverde. Vanaf 10 juni kwamen de rupsen uit, + 20 juli verpopten de eerste en begin

augustus verschenen de eerste vlinders. Ook hiervan werden weer eieren verkregen en de

rupsen daarvan verpopten alle nog voor de winter. Maar de rupsen uit de eerste kweek

groeiden onregelmatig op, want terwijl de eerste vlinders uitkwamen, waren er ook nog

onvolwassen rupsen. Sepp schrijft jammer genoeg niet, hoe de ontwikkeling hiervan

verder verliep.

Een 2 dat 21.VIII.1952 te Apeldoorn gevangen werd (Leffef, in Zoöl. Mus.), valt

tussen de exemplaren van de tweede generatie onmiddellijk op door haar grootte, over-

eenkomend met die van een normaal 9 van de eerste generatie.

Ook in Engeland heeft de onregelmatige ontwikkeling van het dier de aandacht ge-

trokken. Alle beschikbare gegevens werden uitvoerig besproken door P. A. Lanktree

(Entomologist’s Rec. J. Var. 72: 229—235, 1960; op. cit. 73: 34—39, 97—110,

155—156, 1961), maar ook hier zijn nog vele onopgeloste problemen. Interessant is

nog een mededeling van H. E. Warry, die in oktober 1962 behalve twee vlinders ook

twee rupsen aantrof, waarvan één goed overwinterde en pas 11 juli 1963 de vlinder

leverde (Entomologist’s Rec. J. Var. 74 : 276, 1962 en op. cit. 75 : 260, 1963).

Vooral van de latere vlinders van de tweede generatie zullen zeker de meeste rupsen

overwinteren, maar uit Nederland bestaat geen enkele mededeling hierover.

Vindplaatsen. Fr.: Schiermonnikoog, Vlieland, Sexbierum, Ternaard, Opeinde, Olterterp,

Duurswoude, Oosterwolde, Wijnjeterp, Oldeberkoop, Nijetrijne, Nijemirdum, Oudemirdum, Rijs,

Tjerkwerd, Dedgum. Gr.: Sappemeer, Borgercompagnie, Veendam. Dr.: Roden, Paterswolde, Norg,

Vries, Schipborg, Drouwen, Hooghalen, Schoonlo, Ruinen. Ov.: Zwartsluis, Balkbrug, Dalfsen,

Ommen, Junne, Raalte, Abdij Sion, Deventer, Bathmen, Delden, Hengelo, Molenven (Saasveld).

Gdl.: Garderen, Uddel, Leuvenum, Elspeet, Hulshorst, Vierhouten, Wezep, Tongeren, Wissel, Epe,

Gortel, Nierssen, Wenum, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Terwolde, Wilp, Klarenbeek, Voor-

stonden, Tonden, Hali, Uchelen, Loenen, Leuvenheim, Spankeren, Dieren, Imbosch, Hoenderlo,

Hoog-Buurlo, Kootwijk, Kootwijkerveen, Hoge Veluwe, Wolfheze, Wageningen; Epse, Joppe,

Gorssel, Almen, Ruurlo, Laag-Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel, Angerlo, Bingerden, Groessen,

156 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1170)

Aerdt, Tolkamer; Hatert, Slijk-Ewijk, Ochten, Lienden, Geldermalsen, Kerkdriel. Utr.: Doorn,

Austerlitz, Bilthoven, Amersfoort, Baarn, Hollandse Rading, Maarssen, Nieuwersluis, Abcoude,

Botshol. N.H.: Blaricum, Naarden, Naardermeer, Weesp, Amsterdamse Bos (gewoon, Peerdeman),

Halfweg, Beemster, Oosthuizen, Schoorl, Egmond-Binnen, Heemskerk. Z.H.: Woerdense Verlaat,

Noorden, Meijendel, Leidschendam, Rijswijk, Delft, Staelduin, Vianen, Schelluinen, Arkel, Asperen,

Hendrik-Ido-Ambacht, Barendrecht, Rhoon, Oostvoorne, Rockanje, Hellevoetsluis, Middelharnis,

Melissant, Ouddorp. Zl.: Renesse, Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Burghsluis, Kamperland,

Oostkapelle, Valkenisse, Cadzand, Hoek. N.B.: Wouw, Galder, Strijbeek, Dorst, Biesbosch, Kam-

pina, Oirschot, Acht, Vessem, Bergeijk, Valkenswaard, Leende, Neerkant, Liessel, Helenaveen,

De Rips, Vierlingsbeek, Vortum, Gassel. Lbg.: Geijsteren, Castenraij, Broekhuizen, De Hamert,

Lottum, Velden, Griendsveen, America, Sevenum, Tegelen, Belfeld, Meijel, Roggel, Ospel, Moesel,

Melick, Sint Odiliënberg, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Echt, Stein, Elsloo, Schinveld, Hoensbroek,

Heerlerbaan, Chèvremont, Simpelveld, Bocholtz, Eijs, Geulle, Bunde, Ambij, Cadier, Heer, Kanner-

bos, Gronsveld, Rijckholt, Oost-Maarland, Eijsden, Sint Geertruid, Margraten, Gulpen, Slenaken,

Mechelen, Camerig, Vijlen, Mamelis, Harles.

Variabiliteit. f. intermedia Harrison, 1905. Exemplaren met bleekgele kleur

komen weinig voor. Nieuwe vindplaatsen: Bergeijk, Epen (Zoöl. Mus.); Sint Michiels-

gestel (Knippenberg); Nuenen (Neijts).

f. guadrilineata Nordström, 1941. Als in Cat. X is vermeld.

f. delineata Lempke, 1951. Exemplaren zonder spoor van dwarslijnen zijn schaars,

maar komen vrij verbreid onder de soort voor blijkens een lijst van 15 nieuwe vind-

plaatsen, zodat vermelding daarvan niet meer nodig is.

f. impunctata Osthelder, 1931. Exemplaren zonder mediane vlek op de achtervleugels

zijn veel zeldzamer. Nieuwe vindplaatsen: Amersfoort (Nieuwland); Zeist (Gorter);

Wassenaar (Zoöl. Mus.); Oostvoorne (Lucas); Sint Michielsgestel (Knippenberg).

f. ruficosta Lempke, 1951. Tal van nieuwe vindplaatsen van exemplaren met rode

voorrand van de voorvleugels, maar alle in Zoöl. Mus. aanwezige behoren tot de tweede

generatie. Toch komt de vorm ook nu en dan in de eerste generatie voor: Rotterdam

(Lucas); Nuenen (Neijts).

f. apiconigrescens nov. Bovenzijde voorvleugels: de vlek bij de apex is sterk ver-

donkerd, zwartachtig bruin of zwartachtig rood. Zeist, 9, 3.VIII.1945 (holotype,

Gorter); Sint Michielsgestel (Knippenberg); Bunde, 4, IX.1964 (Leffef).

[Upper side fore wings: the spot near the apex is strongly darkened, blackish-red or blackish-

brown. }

f. intensa nov. Grondkleur van voor- en achtervleugels donker geel. Zeist, 9, 17.

VIII.1939 (holotype, Gorter).

[Ground colour of fore and hind wings dark yellow.}

f. apicolutea Cockayne, 1950. De vorm waarbij de rode vlek bij de voorvleugelpunt

ontbreekt (maar de zwarte vlek ervoor aanwezig blijft) is zeldzaam, maar is blijkens de

vele vindplaatsen zeer verbreid onder de soort. Deventer (Flint); Apeldoorn (Bank,

Leffef); Bussum, Overveen (Zoöl. Mus.); Amsterdam (Peerdeman); Texel (P. Smit);

Egmond-Binnen (Br. Melkert); Heemskerk (Van Aartsen); Wassenaar, Oostvoorne

(Lucas); Acht (Verhaak); Nuenen (Neijts); Belfeld (Cox); Vlodrop (Van Ooster-

hout); Montfort (Maassen); Brunssum (Claassens); Gronsveld (Leffef).

f. tangens Lempke, 1951. De vorm waarbij de ante- en postmediane lijn elkaar even

boven de binnenrand van de voorvleugels raken en daarna weer uit elkaar gaan, is zeld-

zaam, slechts enkele nieuwe vindplaatsen: Rotterdam (Mus. Rotterdam); Melissant

(Huisman); Nuenen (Neijts).

(1171) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 157

Nog een asymmetrisch getekend exemplaar: op de rechter vleugels met rode vegen

tussen de aderen. Bussum (Zoöl. Mus.).

Dwerg. Naardermeer (Wolschrijn) ; Oostvoorne (Lucas).

Teratologisch exemplaar. Rechter vleugels te klein. Epen (Zoöl. Mus.).

Epione Duponchel

Epione repandaria Hufnagel. Tijdschr. Ent. 94 : 310; Cat. X : (797). Verbreiding

als in 1951 werd aangegeven. Nu bekend van alle grote waddeneilanden met uitzonde-

ring van Ameland. Leffef vond de rupsen vooral op struweel van Populus tremula.

De vroegste datum is 12.V (in 1968 een exemplaar te Swalmen, Lücker). Zeer vroeg

is ook 20.V (in 1917 en 1919 telkens een @ te Helmond, Knippenberg), wonderlijk

vroege data voor een soort die als ei overwintert! De gegevens van bijna 3300 exem-

plaren zijn verwerkt in het in Fig. 95 afgebeelde histogram. Zoals te verwachten is blijkt

de vlinder tot in de tweede helft van juni weinig voor te komen. Pas vanaf 25.VI wordt

hij wat gewoner. De top van de eerste generatie ligt omstreeks eind juli, begin augustus

(ik trof in de collecties uit overwinterde eieren gekweekte exemplaren aan, die pas

31.VII uitgekomen waren!). Ook bij deze soort weer geen duidelijke grens tussen de

twee generaties. Wel loopt het aantal in de tweede helft van september weer op, al blijft

het duidelijk kleiner dan in de twee voorafgaande maanden (de tweede generatie is dus

partieel). De laatste datum van een gevangen exemplaar is nu: 9.XI (in 1963 te Arkel,

Zwakhals), terwijl Leffef nog exemplaren uit de pop kreeg op 16 en 19.XI. In dit

verband vraag ik me af, of zo een late pop soms in staat is buiten te overwinteren,

waardoor het in Cat. X vermelde exemplaar van april 1865 en mogelijk ook de zeer

schaarse mei-vangsten te verklaren zouden zijn.

Fig. 95. Histogram van Epione repandaria Hufn.

Vindplaatsen. Fr: Vlieland, Sexbierum, Sint Anna Parochie, Tietjerk, Eernewoude, Boorn-

bergum, Beetsterzwaag, Oosterwolde, Fochtelo, Wijnjeterp, Oldeberkoop, Wolvega, Nijetrijne, Oude-

mirdum, Rijs, Tjerkwerd. Gr.: Zevenhuizen, Leek, Groningen, Glimmen, Veendam. Dr.: Roden,

Peize, Zuidlaren, Eext, Schoonlo, Zweelo, Westerbork, Hooghalen, Wijster, Ruinen, Doldersum.

Ov.: Kalenberg, Zwartsluis, Balkbrug, Beerze, Hellendoorn, Abdij Sion, Deventer, Bathmen, Molen-

ven (Saasveld), Rectum, Usselo. Gdl.: Uddel, Vierhouten, Tongeren, Epe, Nierssen, Wiessel,

Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Klarenbeek, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Laag-Soeren,

Dieren, Imbosch, Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Hoge Veluwe, Kootwijk, Wolfheze, Wageningen;

Epse, Joppe, Gorssel, De Voorst, Verwolde, Ruurlo, Korenburgerveen, Winterswijk, Ratum, Laag-

Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel, Aerdt, Zevenaar, Groesbeek, Slijk-Ewijk, Lienden, Neerijnen,

158 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1172)

Kerkdriel. Utr.: Amersfoort, Austerlitz, Bilthoven, De Bilt, Maarssen, Nieuwersluis, Botshol. N.H.:

's-Graveland, Blaricum, Naardermeer, Muiderberg, Weesp, Amsterdamse Bos, Hoorn, Schoorl,

Bakkum. Z.H.: Woerdense Verlaat, Noorden, Katwijk, Oegstgeest, Meijendel, Voorschoten, Leid-

schendam, Rijswijk, Delft, Naaldwijk, Staelduin, Vlaardingen, Schelluinen, Arkel, Asperen, Hendrik-

Ido-Ambacht, Dubbeldam, Oostvoorne, Hellevoetsluis, Middelharnis, Melissant, Ouddorp. ZI.:

Renesse, Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Oostkapelle, Zoutelande, Valkenisse, Goes, Cadzand.

N.B.: Halsteren, Galder, Strijbeek, Dorst, Chaam, Udenhout, Biesbosch, Waalwijk, Drunen,

Kampina, Boxtel, Best, Acht, Vessem, Bladel, Bergeijk, Valkenswaard, Geldrop, Someren, Asten,

Neerkant, Helenaveen, Liessel, De Rips, Vortum, Mill, Gassel. Lbg.: Geijsteren, Broekhuizen, De

Hamert, Arcen, Lottum, Sevenum, Griendsveen, Meijel, Roggel, Ospel, Moesel, Blerick, Tegelen,

Belfeld, Reuver, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Sittard, Geleen, Amstenrade, Heerlerbaan, Bunde,

Cadier, Gronsveld, Rijckholt, Eijsden, Sint Geertruid, Margraten, Gulpen, Mechelen, Vijlen.

Variabiliteit. De mannetjes van de tweede generatie hebben niet zelden een

zeer lichte grondkleur, maar een constant verschil tussen de exemplaren van beide

generaties is er niet, ook niet in de grootte. In de vliegtijd van de tweede generatie

komen soms dieren voor die opvallend fors zijn. Mogelijk zijn het verlate exemplaren

van de eerste generatie, maar zonder kweekproeven is daarover geen zekerheid te krijgen.

f. demarginaria Hellweger, 1914 (demarginata in Cat. X is onjuist). Exemplaren

zonder de blauwgrijze kleur in het achterrandsveld van de vleugels zijn vrij gewoon en

komen bijna overal onder de soort voor.

f. glabra Lempke, 1951. Exemplaren zonder de donkere schrapjes op de vleugels

werden nog bekend van: Wiessel, Aerdenhout, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Nieuwkoop

(Lucas); Acht (Verhaak); Nuenen (Neijts); Geijsteren (Neijts, Verhaak).

f. maculosa nov. Voor- en achtervleugels dicht bedekt met vrij grove oranjebruine

schrapjes, ook de grondkleur vaak dieper geel, waardoor de totale indruk oranjegeel

wordt. In Cat. X ten onrechte als f. aurantiaca vermeld. In hoofdzaak (of uitsluitend?)

bij de wijfjes voorkomend. Plaat 2 fig. 11. Nieuwe vindplaatsen: Denekamp, Colm-

schate, Aalten, Wamel, Wassenaar, Serooskerke, Valkenisse (Zoöl. Mus., alle wijfjes);

Nuenen (Neijts).

Holotype: 2 van Twello, 14.VII.1931 (Zoöl. Mus.).

[Fore and hind wings densely covered with rather coarse orange-brown strigulae, the ground

colour often of a deeper yellow, giving a general impression of a yellow-orange tint.]

f. purpureomarginata nov. Het gehele achterrandsveld van voor- en achtervleugels

eenkleurig donkerpaars, maar overigens normaal. Plaat 2 Fig. 12. Oostkapelle, 4,

6—18.VII.1969 (holotype, Wolschrijn); Deurne (Nies).

[The whole marginal area of fore and hind wings unicolorous dark purple, but for the rest

normal. }

f. aurantiaca Rebel, 1924 (lateritia Rudolph, 1926, Notul. Ent. 6: 77). Vleugels

effen oranjerood (dus zonder donkere schrapjes), achterrandsveld vrijwel eenkleurig

donker paarsgrijs. Plaat 2 fig. 13. Ongetwijfeld een zeer zeldzame vorm. Aerdenhout,

8 , 28.VI.1952 (Zoöl. Mus.); Swalmen, 9, 30.VIII.1953 (Mus. Rotterdam).

(Van Wisselingh vermeldde het exemplaar van Aerdenhout als f. /ateritia in Ent. Ber.,

Amst. 15 : 19, 1954. Het door de Finse auteur beschreven exemplaar behoort ongetwij-

feld tot dezelfde variatierichting als dat van Rebel, alleen was de grondkleur mogelijk

nog iets dieper van tint. Rebel beschrijft deze als oranjerood, Rudolph als steenrood,

maar overigens is er geen verschil. Vrij zeker een zelden voorkomende erfelijke vorm).

f. impuncta nov. De middenstip op de bovenzijde van de voorvleugels ontbreekt.

(1173) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 159

Raalte, ©, 15.VII.1958 (holotype, Flint); Nuenen (Neijts).

[The central spot on the upper side of the fore wings is absent. |

f. crasselineata Lempke, 1953. Enkele exemplaren van deze vorm, waarbij niet zelden

alleen de buitenste dwarslijn verdikt is. Roermond, 9 (Lücker); Montfort (Maassen).

f. linearecedens Lempke, 1951. Exemplaren, waarbij de postmediane lijn al voor de

vleugelpunt de voorrand van de voorvleugels bereikt, komen in klein aantal vrij verbreid

onder de soort voor: Abdij Sion (Flint); Lochem, Nijmegen, Wamel, Hilversum, Heems-

kerk, Hillegom, Breda, Chaam (Zoöl. Mus.); Deventer (Lukkien); Winterswijk, Slijk-

Ewijk (Van de Pol); Neerijnen (C. de Jong); Belfeld (Cox); Roermond (Lücker).

Dwergen. Oostvoorne (Lucas); Haamstede (Zoöl. Mus.).

Epione parallelaria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 94 : 311; Cat. X : (798).

Verspreiding als in 1951 werd vermeld, behalve dat ook een exemplaar in het westen

van het land is aangetroffen, mogelijk een zwerver.

De vliegtijd is voor zover we nu weten van begin juli tot begin augustus (5.VII—

3.VIII). Bovendien is nu ook een exemplaar uit de tweede helft van september bekend

geworden (22.IX), een bevestiging van het reeds door Püngeler vastgestelde voorkomen

van een nu en dan voorkomende zeer partiële tweede generatie.

Vindplaatsen. Dr.: Odoorn. Gdl.: De Voorst, Ruurlo, Winterswijk, Ratum, Kotten. Utr.:

Zeist, 6.VII.1952 (Gorter). Z.H: Hendrik-Ido-Ambacht, 3.VIII.1956 (Bogaard). N.B.: Helenaveen.

Lbg.: Broekhuizen, Echt (Doort), Brunssum (4, 22.IX.1956, Claassens).

Variabiliteit. f. impuncta nov. De middenstip van de voorvleugels ontbreekt.

Winterswijk, 4, 13.VII.1952 (holotype, Lucas).

[The central spot of the fore wings is absent.]

Pseudopanthera Hiibner

Pseudopanthera macularia L. Tijdschr. Ent. 94 : 312; Cat. X : (799). Verspreiding

als in 1951 werd aangegeven. Van de zeer partiéle tweede generatie ving Huisman nog

een exemplaar op 6.VIII.1951 bij Deventer.

Vindplaatsen. Ov.: Abdij Sion, Deventer, Colmschate. Gdl.: Doorwerth, Carolinahoeve,

Almen, Varsseveld, Silvolde, Hummelo, Drempt, Montferland. Utr.: Doorn. N.B.: Bergen op Zoom,

Drunen, Boxtel, Oirschot, Middelbeers, Eindhoven, Heeze, Deurne. Lbg.: Ottersum, Geijsteren,

Lottum, Beesel, Sint Odiliénberg, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Elsloo, Wijlre, Gronsveld, Slenaken,

Camerig, Vijlen.

Variabiliteit. f. transversaria Kroulikovsky, 1908. Van de vorm met tot banden

verbonden vlekken werden nog exemplaren gevangen te: Hoog-Keppel, Gronsveld,

Eijs, Epen (Zoöl. Mus.) ; Vlodrop (Asselbergs).

f. interligata nov. Bovenzijde voorvleugels: de onderste basale en de onderste me-

diane vlek langs de binnenrand met elkaar verbonden. Breda, &, 3.VI.1909 (holotype),

Oosterbeek, Epen (Zoöl. Mus., de beide laatste alleen op de linker vleugel).

[Upper side fore wings: the lowest basal and median spots interconnected along the inner

margin. |

Dwergen. Aalten (Lucas) ; Middelbeers (Neijts).

Pathologisch exemplaar. Rechter achtervleugel grotendeels verbleekt. Berg

en Dal (Van de Pol).

Teratologisch exemplaar. Rechter voorvleugel te klein. Plasmolen (Van

de Pol).

160 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1174)

Apeira Gistl

Apeira syringaria L. Tijdschr. Ent. 94: 299; Cat. X : (786). Verbreiding als in 1951

werd aangegeven. De eerste generatie kan al in de tweede helft van mei beginnen te

vliegen (23.V.1967, 9 te Nuenen, Neijts). De vroegste datum van de zeer schaarse

tweede generatie wordt nu: 28.VIII (in 1950 een © te Aalten, Van Galen).

Vindplaatsen. Fr.: Oosterwolde, Wijnjeterp, Kippenburg. Gr.: Haren. Dr.: Vries, Eext,

Schoonlo. Ov.: Kalenberg, Ommen, Abdij Sion, Hellendoorn, Rijssen. Gdl.: Harderwijk, Vaassen,

Hoenderlo, Dabbelo, Wageningen; Gorssel, De Voorst, Warnsveld, Winterswijk. N.H.: ’s-Grave-

land, Naardermeer, Texel (Museum aldaar), Overveen, Vogelenzang. Z.H.: Meijendel, Rotterdam

(Kralingerhout, Van Oosterhout), Oostvoorne, Ouddorp. ZI.: Burgh, Westenschouwen, Oostkapelle,

Valkenisse. N.B.: Chaam, Boxtel, Middelbeers, Eindhoven, Someren, Helenaveen. Lbg.: Lomm,

Meinweg, Montfort, Wijlre, Vijlen, Holset.

Variabiliteit. f. helvola Robson & Gardner, 1886. De herfstvorm werd nog

bekend van: Abdij Sion (Flint); Vaassen (Lucas); Apeldoorn (Zoöl. Mus.); Nuenen

(Neijts); Swalmen (Pijpers).

f. © mariscolora Lempke, 1951. Blijkbaar een grote rariteit. Nog steeds is geen nieu-

we vangst ervan bekend geworden!

f. feminicolor nov. 4 met de bleke kleuren van het 9, tekening normaal. Niet

gewoon, maar minder zeldzaam dan de vorige vorm. Loppersum, Heemskerk, ¢,

2.VII.1962 holotype (Zoöl. Mus.); Apeldoorn (De Vos); Aalten (Van Galen, Gorter);

Zeist (Gorter).

[& with the pale colours of the 9, markings normal. (The form cannot be identified with

f. pallidaria Cockayne, 1948, Ent. mon. Mag. 84: 266, Plate E Fig. 6, in which all the dark markings

are absent.) }

f. flavescens Lempke, 1951. Geen nieuwe gegevens.

f. obsoleta Lempke, 1951. Deze zwak getekende vorm werd nog aangetroffen te:

Lobith (©, Pater Munsters); Berg en Dal ( 9, Zool. Mus.).

Ennomos Treitschke

Ennomos autumnaria Werneburg. Tijdschr. Ent. 94: 288; Cat. X: (775). Van

achteruitgang van de soort is niets meer te bemerken, integendeel, hij is thans op vele

plaatsen een gewone verschijning, vooral op licht. Ook het grote aantal nieuwe vind-

plaatsen bewijst wel, hoe verbreid de vlinder in ons land is. Nu bekend van twee van

de waddeneilanden.

De vliegtijd kan eind juli beginnen en nog bijna een week langer duren dan in 1951

bekend was. De uiterste data worden nu: 29.VII (in 1959 te Marknesse, Van de Pol) en

8.XI (in 1962 te Haamstede, Leffef).

Vindplaatsen. Fr.: Sexbierum, Sint Anna Parochie, Tietjerk, Ternaard, Oosterwolde,

Wijnjeterp, Nijetrijne, Oudemirdum, Tjerkwerd. Gr.: Glimmen, Noordlaren, Borgercompagnie,

Veendam, Vlagtwedde. Dr.: Westervelde, Assen, Eext, Schoonlo (gewoon, Leffef), Odoornerveen.

Ov.: Marknesse, Zwartsluis, Dalfsen, Rechteren, Gerner, Raalte, Diepenveen, Abdij Sion, Molenven

(Saasveld). Gdl.: Uddel, Vierhouten, Epe, Vaassen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Terwolde,

Uchelen, Hoenderlo, Otterlo, Harskamp; Gorssel, Eefde, Laren, Ruurlo, Hoog-Keppel (gewoon,

Leffef), Groessen, Aerdt; Hatert, Slijk-Ewijk, Lienden, Buren, Kerkdriel. Utr.: Darthuizen, Baarn,

Nieuwersluis. N.H.: ’s-Graveland, Naarden, Naardermeer, Muiderberg, Weesp, Ouderkerk, Amster-

damse Bos, Halfweg, Wijde Wormer, Oosthuizen, Hoorn, Groot Schermer, Texel (Museum aldaar),

(1175) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 161

Den Helder, Groet, Bergen, Egmond-Binnen, Bentveld, Heemstede. Z.H.: Leidschendam, Delft,

Staelduin, Schelluinen, Arkel, Asperen, Leerdam, Hendrik-Ido-Ambacht, Oud-Beierland, Oostvoorne,

Hellevoetsluis, Middelharnis, Ouddorp. Zl.: Haamstede (zeer gewoon, Leffef), Burgh, Westen-

schouwen, Oostkapelle, Valkenisse, Wilhelminadorp, Cadzand. N.B.: Hoogerheide, Schijndel, Waal-

wijk, Helvoirt, Boxtel, Enschot, Vessem, Bladel, Bergeijk, Geldrop, Helenaveen, Gassel. Lbg.:

Griendsveen, Sevenum, Horst, Grubbenvorst, Belfeld, Reuver, Roggel, Ospel, Moesel, Meinweg,

Montfort, Putbroek, Annendaal, Amstenrade, Heerlen, Terwinselen, Chèvremont, Bocholtz, Bunde,

Cadier, Kannerbos, Gronsveld, Rijckholt, Sint Geertruid, Camerig, Vijlen (gewoon, Leffef), Vaals.

Variabiliteit. f. pallida Lempke, 1951. De bleekgele vorm is niet gewoon.

Nieuwe vindplaatsen: Leeuwarden, Hilversum (Zoöl. Mus.); Vaassen (Soutendijk);

Arnhem, Grubbenvorst (Van de Pol); Vlaardingen (Van Katwijk); Nuenen (Neijts).

f. aurantiaca Lempke, 1951. De vorm met diep oranjegele grondkleur is vrij gewoon,

tal van nieuwe vindplaatsen, die niet meer vermeld worden.

f. brunnescens nov. Grondkleur van de vleugels bruingeel. Marknesse, &, 27.VIII.

1958 (holotype, Van de Pol).

[Ground colour of the wings brown-yellow. }

f. costimacula nov. Bovenzijde voorvleugels met grote zwarte vlek aan de voorrand

dicht bij de apex. Plaat 3 Fig. 1. Wijtenhorst (Deventer), 3, 6.IX.1969 (holotype,

Flint).

[Upper side fore wings with large black spot on the costa near the apex.]

f. apicata Lempke, 1951. De vorm met de donkere paarsachtige vlek aan de voor-

vleugelpunt blijkt zo gewoon te zijn, dat het niet nodig is alle afzonderlijke vindplaatsen

ervan te vermelden.

f. maculosa Lempke, 1951. Hetzelfde geldt voor de vorm waarbij de vleugels dicht

donker besprenkeld zijn.

f. distincta Heinrich, 1916. Ook de vorm waarbij beide dwarslijnen op de voorvleugels

in hun volle lengte aanwezig zijn, is gewoon.

f. latelineata nov. De postdiscale lijn op voor- en achtervleugels sterk verbreed.

Plaat 3 Fig. 2. Buren, &, 28.IX.1962 (holotype), Terwolde, & (beide Van de Pol).

[The postdiscal line on fore and hind wings strongly broadened. }

f. nigrescens nov. Het middenveld en het achterrandsveld van de voorvleugels ge-

deeltelijk zwartachtig. Plaat 3 Fig. 3. Terwolde, 4, 22—25.IX.1956 (holotype), Buren,

& (beide Van de Pol).

[The central and marginal areas of the fore wings partly blackish.]

f. approximata nov. Op de voorvleugels staan ante- en postmediane lijn dicht bij

elkaar. Borgercompagnie, &, 21.IX.1962 (holotype, Zoöl. Mus.); Waalwijk, &,

23.VIII.1951 (Didden).

[The antemedian and postmedian lines on the fore wings are approximated.]

f. tangens Lempke, 1951. Geen nieuwe gegevens.

f. angustaria Kroulikovsky, 1897. Exemplaren zonder spoor van dwarslijnen en

donkere besprenkeling zijn zeker niet gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Apeldoorn, Nijme-

gen, Amsterdam, Helenaveen (Zoöl Mus.); Amsterdamse Bos (Lourens); Leiden

(Mevr. Martin); Nuenen (Neijts).

162 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1176)

Dwergen. Noordlaren, Marknesse (Van de Pol); Veenhuizen, Eext, Apeldoorn,

Haamstede (Zoöl. Mus.); Eindhoven (Haanstra); Nuenen (Neijts); Stein (Pater Mun-

sters).

Ennomos quercinaria Hufnagel. Tijdschr. Ent. 94 : 289; Cat. X : (776). Ongetwij-

feld de minst gewone soort van het genus. De algemene ervaring van verzamelaars in

gebieden waar de vlinder eertijds gewoon was, is dat hij de laatste 20 jaar veel zeldzamer

geworden is. Een feit is dan ook, dat de meeste moderne collecties maar weinig mate-

riaal ervan bevatten. Nog steeds zijn in het noorden van het land slechts enkele vind-

Fig. 96. Verspreiding in Nederland van Ennomos quercinaria Hufn.

(1177) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 163

plaatsen bekend. Maar ook in Overijssel en nu zelfs in Gelderland is guercinaria vrij

schaars. Opvallend is daarentegen het grote aantal vindplaatsen op de zandgronden van

Utrecht en in het Gooi. In Noord-Brabant en Limburg echter is de vlinder weer verre

van gewoon. Zie ook de verspreidingskaart, Fig. 96.

De vliegtijd kan tot begin oktober duren. De uiterste data zijn nu: 10.VII (in 1953

te Eefde, Zoöl. Mus.) en 3.X (een mooi 9 te Lage Vuursche, Zoöl. Mus.).

Vindplaatsen. Dr: Schoonlo. Ov: Abdij Sion, Colmschate. Gdl.: Vierhouten, Wezep,

Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Wilp, Laag-Soeren, Wolfheze; Eefde, Hoog-Keppel; Berg en Dal,

Heteren. Utr.: Bunnik, Rhijnauwen, Utrecht, Nieuwersluis, Botshol, Amersfoort. N.H.: ’s-Graveland,

Amsterdam (weer een exemplaar in 1964, Houkes), Haarlem, Vogelenzang. Z.H.: Noordwijkerhout,

Oegstgeest, Katwijk aan Zee, Duinrel, Oostvoorne. Zl.: Oostkapelle. N.B.: De Rips, Helenaveen.

Lbg.: Griendsveen, Roggel, Stein, Bunde, Gronsveld, Epen, Vijlen, Vaals.

Variabiliteit. Zoals reeds in Cat. X werd aangeduid, is de soort sterk sexueel

dimorf. De meeste mannetjes en enkele wijfjes zijn oranjegeel, de meeste wijfjes en

enkele mannetjes bleekgeel. Zeker een probleem dat verdient nader uitgewerkt te

worden.

f. carpinaria Hübner, [1796—1799}. In Zoöl. Mus. slechts vier oranjegele wijfjes:

Putten, Ellecom, Hilversum en Den Haag!

f. angularia Hübner, [1796—1799}. Exemplaren met het donker getinte achterrands-

veld komen bij beide seksen voor. In de collectie van het Zoöl. Mus. bevinden zich drie

mannetjes van Ellecom, De Steeg en Haarlem en twee goede wijfjes van Arnhem en

Bloemendaal met vijf minder sterk verdonkerde van Twello, Oosterbeek en Hatert.

Verder zag ik een & van Abdij Sion (Flint).

f. equestraria Fabricius, 1777. De vorm waarbij wortel- en achterrandsveld van de

voorvleugels verdonkerd zijn, is bij het & vooral in zwak verdonkerde overgangs-

exemplaren niet ongewoon. Werkelijk goed verdonkerde daarentegen zijn beslist zeld-

zaam: in Zoöl. Mus. slechts twee van Apeldoorn en Nijmegen! Bij het @ moet de vorm

een rariteit zijn: in Zoöl. Mus. slechts een zeer zwak verdonkerd dier van Amsterdam.

Nieuwe vindplaats: Heemstede (Herwarth).

f. maculosa Lempke, 1951. In Zoöl. Mus. uitsluitend wijfjes met donker besprenkelde

voorvleugels: Apeldoorn, Ellecom, Wageningen, Hoog-Keppel, Bilthoven, Lage Vuur-

sche, Soest.

f. obsoleta Lempke, 1951. Exemplaren met zeer zwakke dwarslijnen nog van: Abdij

Sion (Flint); Apeldoorn (Lucas); Wilp (Ter Laag); Bennekom (Van de Pol); Zeist

(Gorter); Amersfoort (Kuiten).

f. illineata nov. De dwarslijnen op de effen gekleurde voorvleugels ontbreken geheel.

Zeist, 4, 12.IX.1955 (holotype, Gorter).

[The transverse lines on the plainly coloured fore wings fail completely. (In f. clara Cockayre,

1942, Entomologist’s Rec. J. Var. 54: 35, Plate II, Fig. 2, which also lacks the transverse lines, the

outer area of the fore wings is darkened. In the new form there is no darkening at all.) ]

Dwergen. Arnhem, Heemstede (Van de Pol); Breda (Zoöl. Mus.).

Ennomos alniaria L. Tijdschr. Ent. 51: 290; Cat. X : (777). Verbreiding als in

1951 werd vermeld. Nu bekend van drie van de waddeneilanden.

De vliegtijd kan al in de eerste decade van juli beginnen (9.VII.1959, Oostvoorne,

Lucas). Enkele late data tussen 17.X en de recorddatum 17.XI zijn: 20.X.1945, Weer-

164 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1178)

selo (Knoop), 26.X.1950, Sint Michielsgestel (Knippenberg), 27.X.1952, Bennekom

(Van de Pol).

Van een in 1961 verkregen eilegsel kwamen reeds in de herfst van hetzelfde jaar

enkele eieren uit (Leffef). Een eigenschap die voor de soort geen enkel voordeel op-

levert en trouwens wel zelden zal voorkomen.

Vindplaatsen. Fr.: Harlingen, Sexbierum, Sint Anna Parochie, Ternaard, Oenkerk, Tietjerk,

Eernewoude, Beetsterzwaag, Bakkeveen, Oosterwolde, Fochtelo, Wijnjeterp, Oldeberkoop, Nijetrijne,

Oudemirdum, Rijs, Tjerkwerd. Gr.: Glimmen, Noordlaren, Baflo. Dr.: Peize, Westervelde, Vries,

Eext, Schoonlo, Westerbork, Wijster, Ruinen. Ov.: Marknesse, Zwartsluis, Raalte, Abdij Sion,

Bathmen, Delden, Molenven (Saasveld). Gdl.: Harderwijk, Garderen, Nunspeet, Vierhouten, Wezep,

Epe, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Teuge, Terwolde, Klarenbeek, Empe, Voorstonden, Uchelen,

Beekbergen, Loenen, Laag-Soeren, Imbosch, Hoenderlo, Hoge Veluwe, Otterlo, Wageningen; Epse,

Gorssel, Almen, Laren, Vorden, Neede, Hummelo, Hoog-Keppel, Groessen, Aerdt; Berg en Dal,

Groesbeek, Hatert, Slijk-Ewijk, Buren, Kerkdriel. Utr.: Darthuizen, Rhijnauwen, Amersfoort,

Nieuwersluis, Botshol. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Naardermeer, Muiderberg, Weesp, Kudel-

staart, Amsterdamse Bos, Halfweg, Wormerveer, Nek, Oosthuizen, Hoorn, Wieringerwerf, De

Koog (Texel), Groet, Schoorl, Egmond-Binnen, Beverwijk. Z.H.: Woerdense Verlaat, Noorden,

Katwijk, Meijendel, Leidschendam, Rijswijk, Staelduin, Vlaardingen, Schelluinen, Arkel, Asperen,

Hendrik-Ido-Ambacht, Brielle, Oostvoorne (talrijk, Vestergaard), Hellevoetsluis, Middelharnis,

Melissant, Ouddorp. Zl.: Haamstede, Burgh, Oostkapelle, Valkenisse, Kamperland. N.B.: Biesbosch,

Waalwijk, Kaatsheuvel, Dorst, Schijndel, Hilvarenbeek, Haaren, Kampina, Oirschot, Best, Vessem,

Bergeijk, Valkenswaard, Helenaveen, Sint Anthonis, Gassel. Lbg.: Geijsteren, Griendsveen, Grub-

benvorst, Tegelen, Belfeld, Roggel, Ospel, Moesel, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Putbroek, Sittard,

„Heerlerbaan, Bunde, Gronsveld (opmerkelijk veel, rupsen vooral op Carpinus, Leffef), Vijlen.

Variabiliteit. f. pallida Lempke, 1951. Bleekgele exemplaren zijn zeldzaam.

Arnhem, 2 (Zoöl. Mus.).

f. aurantiaca Lempke, 1951. Oranjegele exemplaren daarentegen zijn zeer gewoon,

practisch overal onder de soort te verwachten.

f. concolor Lempke, 1951. Exemplaren waarbij de halskraag niet geel is, maar dezelfde

kleur als de vleugels heeft, komen niet veel voor. Nieuwe vindplaatsen: Tietjerk (Cam-

ping); Deventer (Huisman); Bergen-N.H. (Aukema); Eindhoven (Verhaak); Nuenen

(Neijts).

f. glabra Lempke, 1951. De vorm zonder donkere besprenkeling op de vleugels is zeer

verbreid onder de soort, maar wel veel minder gewoon dan f. aurantiaca. Blijkens het

materiaal in het Zoöl. Mus. komt hij bijna uitsluitend onder de mannetjes voor: slechts

een 9 van Overveen!

f. maculosa Nordström, 1941. De vorm met sterk besprenkelde vleugels is in beide

seksen gewoon, haast overal onder de soort aan te treffen.

f. fuscomarginata nov. Voor- en achtervleugels vanaf de postmediane lijn verdonkerd.

Hilversum, Oostkapelle, Epen, ? , 8.IX.1966 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Fore and hind wings darkened from the postmedian line to the outer margin. }

f. nigrescens nov. Voor- en achtervleugels zwartachtig, de dwarslijnen oranjegeel af-

gezet. de aderen oranjegeel. Plaat 3, Fig. 4. Burgh, 4, 26.IX.1962 (holotype, Zoöl.

Mus.).

TFore and hind wings blackish, the transverse lines bordered with orange-yellow, nervures also

orange-yellow. }

f. crassestrigata nov. Voorvleugels met sterk verdikte dwarslijnen. Duinrel (Wasse-

naar), 6, 27.IX.1949 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Fore wings with strongly thickened transverse lines. }

(1179) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 165

f. obsoleta nov. Dwarslijnen op de voorvleugels zeer flauw. Apeldoorn, 4, 9.IX.1958

(holotype), Tongeren, 4, Nijmegen, & (Zoöl. Mus.); Slijk-Ewijk (Van de Pol).

[Fore wings with obsolete transverse lines. }

f. approximata Lempke, 1951. Exemplaren met versmald middenveld nog van: Har-

lingen (Van de Pol); Hendrik-Ido-Ambacht, Oostvoorne (Lucas); Valkenswaard (Cox).

f. clausa Lempke, 1951. Exemplaren, waarbij op de voorvleugels de ante- en de post-

mediane lijn elkaar aan de binnenrand raken, zijn zeker niet zeldzaam, alleen in Zoöl.

Mus. al van tien vindplaatsen !

f. triangularis Lempke, 1951. Geen nieuwe gegevens.

f. postfasciata Van Wisselingh, 1961, Ent. Ber., Amst. 21 : 40. Achtervleugels met

brede donkere postdiscale band. Bergeijk, 9, 7.VIII.1960 (Van Wisselingh, in coll.

Zoöl. Mus.).

Dwergen. Hilversum, Burgh (Zoöl. Mus.).

Teratologisch exemplaar. Linker voorvleugel te klein. Bovendien wijkt

de tekening hierop af: de beide dwarslijnen ontmoeten elkaar op enige afstand van de

binnenrand en houden daar op. Meijendel, 4, 2.IX.1958 (Lucas).

Ennomos fuscantaria Haworth. Tijdschr. Ent. 94 : 201; Cat. X : (778). Uit de com-

binatie van de lijst van vindplaatsen van 1951 en de hierna volgende blijkt duidelijk hoe

verbreid de soort in ons land is. Plaatselijk kan hij zeer gewoon zijn. Hij is echter nog

niet bekend van de waddeneilanden.

Op een enkele uitzondering na noemen alle auteurs die uit eigen ervaring schrijven,

de es de enige voedselplant van de rups en ongetwijfeld is dit de voornaamste. Toch is

de rups niet zo extreem monofaag, wat al blijkt uit het feit, dat de vlinder van diverse

vindplaatsen bekend is waar geen es voorkomt. Vorbrodt noemt ook liguster (1914, Die

Schmetterlinge der Schweiz 2: 147) en South noemt deze plant als een mogelijke plaats-

vervanger (British Moths 2: 273, oude druk; 263, nieuwe uitgave). Leffef schrijft me,

dat hij de rups aangetroffen heeft op es, eik, meidoorn, liguster en els, terwijl bij kweken

ook iep geaccepteerd wordt. Lukkien, die de vlinder wel te Ruurlo op licht vangt, doch

er geen es kan vinden, trachtte een broedsel op te kweken met liguster, maar dit mislukte.

Het is evenwel mogelijk, dat het wel lukt met Ligustrum vulgare, maar niet met de veel

aangeplante L. ovalifolium.

Een zeer kleine correctie op de vliegtijd, waarvan de uiterste data nu worden: 25.VII—

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, Sexbierum, Sint Anna Parochie, Tietjerk, Ternaard,

Nijetrijne, Oudemirdum, Tjerkwerd. Gr.: Glimmen, Noordlaren, Veendam. Dr.: Peizermade, Paters-

wolde, Eext, Schoonlo, Ruinen. Ov.: Kalenberg, Zwartsluis, Dalfsen, Matharam, Rechteren, Raalte,

Abdij Sion, Deventer, Molenven (Saasveld). Gdl.: Vaassen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Terwolde,

Laag-Soeren, Bennekom; De Voorst, Vorden, Ruurlo, Aalten, Hoog-Keppel; Berg en Dal, Slijk-

Ewijk, Ochten, Kerkdriel. Utr.: Darthuizen, Leersum, Zeist, Bilthoven, Polsbroek, Nieuwersluis,

Botshol. N.H.: ’s-Graveland, Naardermeer, Muiderberg, Muiden, Weesp, Ouderkerk, Amsterdamse

Bos (gewoon, Peerdeman), Halfweg, Krommenie, Nek, Beemster (gewoon, Huisenga), Oosthuizen,

Hoorn, Groot Schermer, Bergen, Bentveld, Heemstede. Z.H.: Noorden, Oegstgeest, Meijendel, Leid-

schendam, Naaldwijk, Vlaardingen, Staelduin, Schelluinen, Arkel, Oostvoorne, Middelharnis. Zl.:

Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Oostkapelle, Valkenisse, Goes. N.B.: Bergen op Zoom,

Haaren, Kampina, Bergeijk, Nuenen, Mariaveen, Helenaveen, Gassel. Lbg.: Grubbenvorst, Steijl,

Belfeld, Ospel, Sint Odiliënberg, Montfort, Amstenrade, Eijs, Simpelveld, Bocholtz, Geulle, Bunde

(talrijk, Leffef), Keer, Kannerbos, Gronsveld (talrijk, Leffef), Rijckholt (idem), Sint Geertruid,

Camerig, Vijlen.

166 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1180)

Variabiliteit. f. pallida Lempke, 1951. Exemplaren met bleke grondkleur zijn

vrij zeldzaam. Overveen (Neijts); Vlaardingen (Van Katwijk); Bergeijk, Gronsveld

(Zoöl. Mus.) ; Neerkanne (Kannerbos) (Leids Mus.).

f. aurantiaca Lempke, 1951. Exemplaren met oranje getinte vleugels zijn niet zeld-

zaam, op de meeste vindplaatsen onder de soort aan te treffen.

f. perfuscata Rebel, 1910. Exemplaren, waarbij de donkere tint zich over de gehele

voorvleugel uitbreidt, zijn vrij zeldzaam. Bij extreme exemplaren zijn ook de achter-

vleugels en zelfs het abdomen verdonkerd. Nieuwe vindplaatsen: Apeldoorn, Oostkapel-

le, Mariaveen, Gronsveld (Zoöl. Mus.); Ruurlo (Lukkien); Glimmen, Groessen, Heem-

stede, Stein (hierbij enkele extreme exemplaren, Van de Pol); Amsterdam (Houkes);

Schelluinen (Slob); Oostvoorne (Lucas); Melissant (Huisman); Geulle (Cox).

f. effuscaria Rebel, 1901. Exemplaren zonder de donkere tint in het achterrandsveld

van de voorvleugels komen beslist minder voor. Nieuwe vindplaatsen: Volthe (Klein-

jan); Halfweg (Van Aartsen); Overveen (Neijts); Hendrik-Ido-Ambacht (Cox); Breda

(Zoöl. Mus.); Sint Odiliënberg (Lücker).

f. glabra Wize, 1934. Slechts enkele nieuwe vindplaatsen van de vorm zonder donkere

schrapjes op de vleugels: Weesp, Aerdenhout (Zoöl. Mus.); Haaren (Knippenberg).

f. juncta Wize, 1917, Roczn. Tow. Przyj. nauk Poznanin 44 : 14 (het juiste literatuur-

citaat ontving ik van de Biblioteka Jagiellonska te Krakow). De vorm, waarbij de ante-

en postmediane lijn elkaar aan de binnenrand van de voorvleugels raken, is gewoon en

vrijwel overal onder de soort aan te treffen.

f. triangularis nov. Bovenzijde voorvleugels: de ante- en de postmediane lijn raken

elkaar op enige afstand van de binnenrand en houden daar op. Stein, &, 23.X.1963

(holotype, Pater Munsters).

[The antemedian and the postmedian touch each other at some distance of the inner margin of

the fore wings and stop there. }

f. approximata Lucas, 1959, Ent. Ber., Amst. 19 : 206. Op de voorvleugels staan de

ante- en postmediane lijn dicht bij elkaar. Abdij Sion (Flint); Apeldoorn, Amsterdam,

Epen (Zoöl. Mus.); Oosthuizen (De Boer); Meijendel (Lucas); Hendrik-Ido-Ambacht,

Geulle (Cox).

f. lata nov. Bovenzijde voorvleugels: de ante- en de postmediane lijn staan opvallend

ver van elkaar. Oostvoorne, 2 , 3.X.1962 (holotype, Lucas).

[Upper side fore wings: the antemedian and the postmedian are widely separated. }

f. destrigaria Galvagni, 1902. De vorm waarbij beide dwarslijnen op de voorvleugels

ontbreken, is een grote zeldzaamheid. Een tweede exemplaar van Groessen (Van de Pol).

f. crassilineata nov. Voorvleugels met opvallend dikke dwarslijnen. Gronsveld, &,

IX.1961 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Fore wings with strikingly thick transverse lines. }

Dwerg. Wiessel (Zoöl. Mus.); Overveen (Bentinck).

Ennomos erosaria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 94 : 292; Cat. X: (779).

In bosachtige gebieden (en daardoor vooral op de zandgronden) in het gehele land ver-

breid, op vele plaatsen gewoon. Nu ook bekend van één van de waddeneilanden.

De vliegtijd kan al half juli beginnen. De uiterste data zijn nu: 17.VI (in 1966 te

Stein, Pater Munsters) —28.X.

(1181) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 167

Vindplaatsen. Fr: Terschelling (1956, Leffef), Leeuwarden, Ternaard, Tietjerk, Eerne-

woude, Oosterwolde, Appelscha, Wijnjeterp, Oldeberkoop, Nijetrijne, Oudemirdum, Rijs. Gr.:

Glimmen, Noordlaren, Borgercompagnie, Veendam. Vlagtwedde. Dr.: Roden, Westervelde, Schoonlo,

Meppen, Odoorn, Wijster, Ruinen, Havelte. Ov.: Vollenhove, Zwartsluis, Rechteren, Raalte, Abdij

Sion, Bathmen, Holten, Delden, Wiene, Molenven (Saasveld). Flevoland: Lelystad. Gdl.: Garderen,

Nieuw-Milligen, Uddel, Vierhouten, Soerel, Tongeren, Wissel, Epe, Vaassen, Wenum, Gortel,

Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Klarenbeek, Empe, Voorstonden, Uchelen, Beek-

bergen, Loenen, Tonden, Laag-Soeren, Spankeren, Imbosch, Schaarsbergen, Hoge Veluwe, Hoog-

Buurlo, Otterlo, Wolfheze; Epse, Zutfen, Laren, Ruurlo, Neede, Woold, Laag-Keppel, Hoog-

Keppel, Angerlo, Bingerden, Montferland, Aerdt, Groessen; Groesbeek, Slijk-Ewijk, Heteren, Lien-

den. Utr.: Amerongen, Darthuizen, Leersum, Doorn, Austerlitz, Rhijnauwen, Utrecht, Nieuwersluis.

N.H.: Blaricum, Naardermeer, Muiderberg, Amsterdamse Bos (gewoon, Peerdeman), Zaandam,

Robbenoord, Schoorl, Bergen, Bakkum, Bloemendaal, Bentveld, Heemstede. Z.H.: Noordwijkerhout,

Katwijk, Oegstgeest, Leiden, Rijswijk, Staelduin, Vlaardingen, Schiedam, Rotterdam, Schelluinen,

Oostvoorne (talrijk, Vestergaard), Hellevoetsluis, Melissant (in 1955 en 1963 telkens één, Huis-

man). Zl.: Haamstede, Burgh. Westenschouwen, Oostkapelle (in september 1969 bij honderden,

Van Aartsen), Valkenisse, Kats. N.B.: Galder, Strijbeek, Dorst, Oosterhout, Waalwijk, Udenhout,

Sint Michielsgestel, Kampina, Boxtel, Oirschot, Vessem, Bladel, Bergeijk, Valkenswaard, Leende,

Someren, Helenaveen, Sint Anthonis, Mill, Gassel. Lbg.: Geijsteren, De Hamert, Broekhuizen,

Castenraij, Sevenum, Griendsveen, Grubbenvorst, Velden, Blerick, Tegelen, Belfeld, Roggel, Ospel,

Moesel, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Echt, Stein, Sittard, Chèvremont, Bocholtz, Geulem, Geulle,

Bunde, Ambij, Cadier, Gronsveld Rijckholt, Oost-Maarland, Eijsden, Mesch, Sint Geertruid, Mheer,

Margraten, Gulpen, Slenaken, Mechelen, Camerig, Vijlen, Lemiers.

Variabiliteit. f. #liaria Hübner {1796—1799]. De bleekgele vorm is verre van

gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Veenhuizen (Zoöl. Mus.); Oostvoorne (Lucas); Oost-

kapelle (Van Aartsen); Belfeld, Vlodrop (Cox).

f. albescens nov. Grondkleur van de vleugels witachtig. Sevenum, &, 11.VIII.1954

(holotype, Van de Pol).

[Ground colour of the wings whitish.]

f. aurantiaca Lempke, 1951. Deze vorm blijkt vrijwel even gewoon te zijn als de

typische vorm. Ook overgangen tussen beide komen voor.

f. rufescens nov. Grondkleur van de vleugels roodachtig. Stein, &, 1.X.1957 (holo-

type, Pater Munsters).

{Ground colour of the wings reddish.]

f. fuscata nov. Het achterrandsveld van de voorvleugels verdonkerd (niet zo donker

als bij Ennomos fuscantaria). Bennekom, Slijk-Ewijk (Van de Pol); Nigtevecht, 4,

15.IX.1897 (holotype, Zoöl. Mus.).

[The outer area of the fore wings with a dark suffusion (but not so dark as with Ennomos

fuscantaria) .}

f. maculosa nov. Het achterrandsveld van de voorvleugels donker besprenkeld. Twel-

lo, 4 , 1.X.1937 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Outer area of the fore wings with dark speckles.]

f. nigrolineata nov. De dwarslijnen op de voorvleugels zwart. Wiessel, &, 28.X.1954

(holotype), Apeldoorn, Soest, Sint Odiliënberg (Zoöl. Mus.).

[The transverse lines of the fore wings are black. }

f. approximata Lempke, 1951. Exemplaren waarbij de dwarslijnen dicht bij elkaar

168 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1182)

staan, zijn zeker niet zeldzaam. Er zijn zoveel nieuwe vindplaatsen bekend geworden,

dat ze niet meer vermeld behoeven te worden.

f. tangens Lempke, 1951. Een exemplaar van de zeldzame vorm waarbij de dwars-

lijnen elkaar eerst raken en dan weer uit elkaar lopen, nog van Abdij Sion (10.VIII.

1964, Flint).

f. clausa Lempke, 1951. Zeldzaam bij deze soort. Epen (Zoöl. Mus.).

f. triangularis nov. De antemediane en de postmediane lijn raken elkaar op enige

afstand van de binnenrand van de voorvleugels en houden daar op. Stein, 4, 7.IX.1962

(holotype, Pater Munsters).

[The antemedian and the postmedian converge at some distance from the inner margin of the fore

wings and stop there. (In f. angularia Demaison, 1918, Bull. Soc. ent. France: 234, the lines are

also united, but continue as one line to the inner margin.) ]

f. semellineata Munsters, 1968, Natuurh. Maandbl. 57 : 8. Op de voorvleugels ont-

breekt de antemediane lijn. Tegelen, 6.VII.1967 (Ottenheijm); Stein, 17.VI.1966 (Pater

Munsters).

f. obsoleta Lempke, 1951. Exemplaren met zwakke dwarslijnen werden nog aange-

troffen te: Kollum, Eext, Apeldoorn, Rhijnauwen (Zoöl. Mus.); Bussum (Ter Laag);

Nuenen (Neijts).

f. illineata nov. De dwarslijnen op de voorvleugels ontbreken geheel. Volthe, &,

18.VIII.1958 (holotype, Van der Meulen); Eindhoven (Haanstra).

[The transverse lines on the fore wings fail completely. }

Dwergen. Schiedam (Neijts) ; Belfeld (Cox).

Selenia Hübner

Selenia dentaria Fabricius, 1775 (bilunaria Esper, [1795}). Tydschr. Ent. 94 : 294;

Cat. X : (781). Behalve in bosgebieden (waar de vlinder in practisch het gehele land

voorkomt en vaak gewoon is) is hij nu ook op diverse plaatsen in het Hafdistrict en het

Fluviatiel District aangetroffen. Thans bekend van alle grote waddeneilanden met uit-

zondering van Ameland.

De eerste generatie kan meer dan een week eerder beginnen te vliegen dan in 1951

bekend was. De grenzen worden nu: 17.III (in 1961 te Stein, Pater Munsters) —13.VI.

De tweede kan in een warm seizoen al eind juni beginnen te vliegen: 29.VI.1947 te

Bennekom (Van de Pol). Nog altijd geen spoor van een derde generatie in de vrije

natuur.

Vindplaatsen. Fr.: Schiermonnikoog, Vlieland, Sexbierum, Ternaard, Giekerk, Eernewoude,

Olterterp, Oosterwolde, Fochtelo, Wijnjeterp, Steggerda, Wolvega, Nijetrijne, Oudemirdum, Balk.

Gr.: Zevenhuizen, Glimmen, Borgercompagnie, Veendam, Vlagtwedde. Dr.: Roden, Eelde, Norg,

Westervelde, Veenhuizen, Vries, Gasteren, Eext, Schoonlo, Ruinen, Havelte. Ov.: Nagele, Marknesse,

Zwartsluis, Balkbrug, Raalte, Abdij Sion, Diepenveen, Bathmen, Almelo, Bornerbroek, Molenven

(Saasveld). Weerselo, Lattrop. Gdl.: Harderwijk, Hierden, Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel,

Vierhouten, Soerel, Doornspijk, Hattem, Tongeren, Wissel, Vaassen, Wenum, Beemte, Gortel,

Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Terwolde, Klarenbeek, Voorstonden, Uchelen,

Beekbergen, Loenen, Spankeren, Imbosch, Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Wolfheze, Wageningen, Ede;

Epse, Gorssel, De Voorst, Eefde, Zutfen, Ruurlo, Woold, Laag-Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel,

Bingerden, Beek bij Nijmegen; Slijk-Ewijk, Lienden, Neerijnen, Kerkdriel. Utr.: Amerongen, Doorn,

Woudenberg, Maarn, Bunnik, Amersfoort, Linschoten, Nieuwersluis, Abcoude. N.H.: ’s-Graveland,

Blaricum, Naarden, Naardermeer, Muiderberg, Weesp, Amsterdamse Bos (gewoon, Peerdeman),

(1183) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepraoptera 169

Oosthuizen, Hoorn, Wieringerwerf, Robbenoord, De Koog (Texel), Sint Maartenszee, Schoorl,

Heiloo, Groot Schermer, Castricum, Heemskerk, Beverwijk, Bentveld. Z.H.: Woerdense Verlaat,

Noorden, Katwijk, Meijendel, Staelduin, Vlaardingen, Schelluinen, Arkel, Asperen, Hendrik-Ido-

Ambacht, Oostvoorne, Hellevoetsluis, Sommelsdijk, Melissant, Ouddorp. ZI.: Renesse, Haamstede,

Burgh, Westenschouwen, Burghsluis, Oostkapelle, Valkenisse, Cadzand. N.B.: Biesbosch, Waalwijk,

Schijf, Galder, Strijbeek, Dorst, Udenhout, Haaren, Kampina, Boxmeer, Oirschot, Best, Vessem,

Bladel, Bergeijk, Valkenswaard, Nuenen, Leende, Someren, Helenaveen, Vierlingsbeek, Vortum,

Sint Anthonis, Gassel. Lbg.: Geijsteren, De Hamert, Broekhuizen, Castenraij, Horst, Sevenum,

Griendsveen, Tegelen, Belfeld, Roggel, Ospel, Moesel, Heel, Maalbroek, Meinweg, Herkenbosch,

Vlodrop, Montfort, Echt, Beek, Amstenrade, Heerlerbaan, Chèvremont, Bocholtz, Wijlre, Oud-

Valkenburg, Valkenburg, Geulem, Bunde, Ambij, Bemelen, Cadier, Sint Pieter, Oost-Maarland,

Gronsveld, Rijckholt, Eijsden, Mesch, Sint Geertruid, Margraten, Gulpen, Slenaken, Mechelen,

Cottessen, Camerig, Vijlen.

Variabiliteit. Gemiddeld is de tweede generatie kleiner en helderder van kleur

dan de eerste, maar er komen niet zelden exemplaren voor die nauwelijks van die van de

eerste generatie zijn te onderscheiden. In dit verband is een kweekervaring van Chapman

van belang (1917, Proc. Trans. S. Lond. ent. nat. Hist. Soc. 1916—1917 : 83). Rupsen

afkomstig van voorjaarswijfjes verpopten op normale tijd en vrijwel tegelijk. Maar de

tweede generatie, die daarvan afkomstig was, ontwikkelde zich over een periode van twee

maanden. Naarmate de vlinders vroeger of later uit de pop kwamen hadden ze het

uiterlijk van de eerste of de tweede generatie.

Omgekeerd bevindt zich in Zoöl. Mus. een & van Venlo, 18.V (geen jaartal), dat in

kleur en grootte volkomen met de typische zomerexemplaren overeenstemt.

f. grisescens Lempke, 1951. Exemplaren met grijsachtige grondkleur zijn in de eerste

generatie gewoon, in de tweede veel zeldzamer: in Zoöl. Mus. slechts een 4 van Aalten,

1954,

f. fumata S. G. Smith, 1950, Proc. Chester Soc. nat. Sci., Lit. Art 3 : 74, Pl. X, Fig. 7.

De grondkleur is niet verdonkerd, maar wel dicht besprenkeld met zwartbruine vlekjes,

dwarslijnen zwart. Eext, Schoonlo, Wiessel, Haamstede, Westenschouwen, Bergeijk

(Zoöl. Mus.).

f. obscura Lempke, 1951. Exemplaren met zwartgrijze grondkleur blijven zeldzaam.

Nieuwe vindplaats: Tietjerk (Camping).

f. glabra Lempke, 1951. Nog een exemplaar van de eerste generatie zonder de donkere

stipjes van Nijmegen (Zoöl. Mus.).

f. rufescens Lempke, 1951. De vorm met roodachtige grondkleur is gewoon in beide

generaties, maar alle exemplaren in Zoöl. Mus. zijn mannetjes!

f. braconieri Nordström, 1935. Exemplaren waarbij op de voorvleugels wortellijn en

middenschaduw dicht bij elkaar staan, werden nog aangetroffen te: Oosterwolde (Van

Randen); Apeldoorn, Bussum (Zoöl. Mus.).

f. costijuncta Cockayne, 1948. Een exemplaar, waarbij wortellijn en middenschaduw

langs de voorrand door een donker bandje met elkaar verbonden zijn, werd nog ge-

vangen te Wassenaar (Zoöl. Mus.). Een @ van Ruurlo behoort tegelijkertijd tot f. bzl-

neata (Lukkien).

f. postmediojuncta Boyes, 1954, Proc. Chester Soc. nat. Sci., Lit. Art 5 : 95, Pl. V,

Fig. 5. Op de voorvleugels zijn de mediane en de postmediane lijn door een donkere

streep langs de voorrand met elkaar verbonden. Plasmolen, &, 1960 (Lucas).

f. deumbraria Klemensiewicz, 1913, Spraw. Kom. fizyogr., Kraków 47 : 124. Exem-

plaren zonder middenschaduw op de voorvleugels werden nog gevangen te: Almelo

170 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1184)

(Van der Meulen); Wiessel, Warnsveld, Bussum (Zoöl. Mus.); Apeldoorn (Lucas);

Valkenswaard (Cox).

f. centrifasciata nov. Voor- en achtervleugels met opvallend dikke middenschaduw.

Borgercompagnie, &, 27.IV.1963 (holotype, Zoöl. Mus.); Glimmen (Van de Pol);

Oudemirdum (Leffef); Den Haag (Bentinck); Bergen op Zoom (Asselbergs); Mont-

fort (Maassen).

[Fore and hind wings with strikingly thick central shade.]

f. schizomedia Vaughan-Roberts, 1951, Proc. Chester Soc. nat. Sci., Lit. Art. 4: 78,

Plaat V, Fig. 6. Op de voorvleugels is de middenschaduw verdubbeld. Volthe (Klein-

jan); Bennekom (Van de Pol); Amerongen, Maarn (Vlug); Robbenoord (Houkes);

Heemskerk (Aukema).

f. bilineata Grosse, 1938 (delineata Feichtenberger, 1965, Z. wiener ent. Ges. 50:

112). Nieuwe vindplaatsen van exemplaren zonder postmediane lijn op de voorvleugels

zijn: Oosterwolde (Van Randen); Apeldoorn (Leffef); De Steeg (Zoöl. Mus.); Am-

sterdam (Peerdeman).

f. centrilineata Lempke, 1951. Nog enkele exemplaren waarbij op de voorvleugels

alleen de middenschaduw aanwezig is: Oosterwolde (Van Randen); Wageningen, Ben-

nekom (Van de Pol).

f. zalensis Vaughan-Roberts, 1950. Geen nieuwe vindplaatsen van exemplaren die

alle dwarslijnen op de voorvleugels missen.

f. pallida F. G. Smith, 1950, Proc. Chester Soc. nat. Sci., Lit. Art 3 : 73, PI. X, Fig. 5.

Grondkleur opvallend licht. Twello, Bergeijk, 9 van voorjaarsgen., & van zomergen.

(Zoöl. Mus.).

Teratologisch exemplaar. Voorvleugels te klein. Apeldoorn, 9 (Zoöl.

Mus.).

2, rechter vleugels te klein. Nuenen (Neijts).

Selenia lunularia Hübner, 1788 (Phalaena lunaria Denis & Schiffermüller, 1775,

Ank. syst. Werkes Schmetterl. Wiener Gegend : 276, nec Phalaena lunaria Fabricius,

1775, Syst. Ent.: 623) 1). Tijdschr. Ent. 94 : 296; Cat. X : (783). Verbreiding als in

1951 werd aangegeven. Limburg (en dan vooral het midden en zuiden) blijkt inderdaad

wel het meest ideale gebied voor de vlinder in ons land te zijn. Maar ook de vind-

plaatsen in het Duindistrict en het uiterste westen van het Fluviatiel District zijn op-

vallend. Vergelijk de verspreidingskaart, Fig. 97. Op Walcheren en Zuid-Beveland is de

vlinder plaatselijk gewoon.

De vliegtijden van de twee generaties zijn nu beter bekend. Die van de eerste is nu:

19.IV—2.VII. Op de laatste datum werden in 1955 en 1956 afgevlogen mannetjes te

Aerdenhout gevangen, terwijl Huisenga in 1967 een nog gaaf & te Heemskerk ving,

zodat de slotdatum van deze generatie stellig nog later kan vallen. De tweede kan tot

begin september vliegen: 9.VII—1.IX. Het is echter de vraag, of deze generatie overal

1) This case of homonymy is rather complicated. On page 103 of the Ankündigung the species

was named Geometra lunaria and as such the name was perfectly valid. But on p. 276 of the

same work Schiffermüller & Denis named it Phalaena Geometra lunaria. By placing the species

in the genus Phalaena they made the name a secondary homonym. As such it was invalid and must

remain so according to art. 59. Mr. D. S. Fletcher is certainly right in rejecting the name /unaria

for the species.

(1185) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 171

Fig. 97. Verspreiding in Nederland van Selenia lunularia Hb.

in het Nederlandse areaal voorkomt. Alle mij nu bekende exemplaren zijn afkomstig uit

Zeeland, het oosten van Noord-Brabant en het midden en zuiden van Limburg. Boven-

dien één van Overveen (14.VII.1926, collectie Van de Pol) en twee in 1954 te Melis-

sant (Huisman). Opvallend is ook, dat een eikweek afkomstig van een voorjaarswijfje

gevangen te Ruurlo geen enkel zomerexemplaar opleverde. Alle poppen overwinterden

(Lukkien).

In 1953 ving Lücker op 17.VII een 9 van de zomergeneratie te Melick. Uit de

eieren daarvan kweekte hij 10 rupsen. Vijf leverden van 27.IX—4.X nog een partiële

172 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1186)

derde generatie, van de vijf andere overwinterden de poppen en verschenen de vlinders

pas in 1954. Een dergelijke late generatie is bij ons in natura nog nooit waargenomen.

Vindplaatsen. Fr.: Beetsterzwaag, Oosterwolde, Wijnjeterp, Oldeberkoop. Dr.: Westervelde,

Eext, Schoonlo, Ruinen, Havelte. Ov.: Kalenberg, Balkbrug, Abdij Sion. Gdl.: Wageningen, Ruurlo,

N.H.: Schoorl, Overveen, Aerdenhout, Heemstede, Vogelenzang. Z.H.: Leiden, Meijendel, Schel-

luinen (een in 1955, Slob), Hendrik-Ido-Ambacht, Hellevoetsluis, Melissant (alleen in 1954,

Huisman). Zl.: Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Oostkapelle, Valkenisse, Ritthem, Goes

(hier vrij gewoon, D. de Jong), Cadzand, Axel. N.B.: Bergen op Zoom, Oosterhout, Schijndel,

Boxtel, Best, Vessem, Bergeijk, Valkenswaard, Nuenen, Deurne. Lbg.: Geijsteren, Roggel, Ospel,

Moesel, Melick, Herkenbosch, Montfort, Annendaal, Echt, Susteren, Sittard, Geleen, Amstenrade,

Wijnandsrade, Hoensbroek, Schaesberg, Heerlerbaan, Chèvremont, Treebeek, Simpelveld, Valken-

burg, Geulle, Bunde, Keer, Kannerbos, Gronsveld (gewoon, Leffef), Rijckholt, Sint Geertruid,

Slenaken, Vijlen.

Variabiliteit. De exemplaren van de tweede generatie verschillen heel duide-

lijk van die van de eerste: ze zijn kleiner, de kleuren zijn warmer en de achterrand van

de vleugels is minder scherp getand. Zie Plaat 3, Fig. 5, 6. Overigens komen ook bij

deze soort wel exemplaren voor, die niet alle kenmerken van hun generatie bezitten.

Afgezien van de seizoenverschillen (die veroorzaakt worden door oecologische factoren)

is de fraaie vlinder niet minder variabel dan de vorige soort.

f. pallida nov. Grondkleur van de vleugels bleekgeel, de dwarslijnen en de apicale

voorvleugelvlek scherp afstekend. Elsloo-Lbg., &, 10.V.1967 (holotype, Van de Pol).

[Ground colour of the wings pale yellow, the transverse lines and the apical spot of the fore

wings sharply contrasting}.

f. brunnea Lempke, 1951. Exemplaren met bruine grondkleur zonder de gele tint zijn

gewoon in de eerste generatie.

f. rubra nov. Grondkleur van de vleugels donker roodbruin. Stein, ¢, 21.V.1963

(holotype, Pater Munsters).

[Ground colour of the wings dark red-brown. ]}

f. lilacina nov. Grondkleur van de vleugels lilakleurig. Stein, &, 27.VII.1958 (holo-

type, plus enkele andere exemplaren, Pater Munsters).

[Ground colour of the wings lilac}.

f. canescens Feichtenberger, 1965, Z. wiener ent. Ges. 50: 111. Grondkleur van de

vleugels grijsachtig, zonder roodachtige tint. Rijckholt, 4, V.1956 (Van de Pol).

f. roseofasciata Lempke, 1951. Deze prachtig gekleurde vorm met het fraaie rose

achterrandsveld werd nog gevangen te: Swalmen (Pijpers); Montfort (Lucas); Chèvre-

mont (Lukkien).

f. maculosa Lempke, 1951. Grof gesprenkelde exemplaren nog van: Apeldoorn, Berg-

eijk (Zoöl. Mus.).

f. nigrumbrata Lempke, 1951. Exemplaren met zwarte middenschaduw (en dan vaak

ook nog zwarte dwarslijnen) (Plaat 3, Fig. 6) werden nog aangetroffen te: Oostkapelle,

Bergeijk, Gronsveld (Zoöl. Mus.); Valkenisse (Van Aartsen); Bergen op Zoom (Assel-

bergs) ; Nuenen (Neijts) ; Melick (Lücker); Montfort (Maassen).

f. basireducta nov. Bovenzijde voorvleugels: de antemediane lijn ontbreekt. Chevre-

mont, 2, 27.IV.1955, a.o. (holotype, Lukkien).

[Upper side fore wings: the antemedian is absent. ]

(1187) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 173

f. schizomedia nov. Bovenzijde voorvleugels: middenschaduw verdubbeld. Boxtel, &,

8.V.1966 (holotype, Aukema).

[Upper side fore wings: central shade double.]

f. deumbrata Lempke, 1951. Exemplaren zonder middenschaduw nog van Arnhem,

Hollandse Rading, Aerdenhout (Zoöl. Mus.); Swalmen (Gorter).

Selenia tetralunaria Hufnagel, 1766 (Junaria Fabricius, 1775). Tijdschr. Ent. 94:

297; Cat. X : (784). In het noorden lokaler en schaarser dan de vorige soort, maar al

op de Veluwe en verder in het gehele midden veel meer voorkomend dan /unularia.

Vergelijk de verbreidingskaart, Fig. 98.

AR lof

Fig. 98. Verspreiding in Nederland van Selenia tetralunaria Hufn.

174 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1188) i

De eerste generatie kan al in maart beginnen te vliegen (14.III.1959, Apeldoorn, Van

Aartsen; 27.111.1964, Bergen op Zoom, Asselbergs). De tweede generatie vliegt van

begin juli tot begin september (3.VII—2.IX).

Vindplaatsen. Dr.: Westervelde, Eext, Schoonlo (weinig, Leffef), Wijster, Dwingelo,

Ruinen. Ov.: Balkbrug, Gerner, Rechteren, Beerze, Abdij Sion, Bathmen, Holten, Hengelo, Molen-

ven (Saasveld), Enschede. Gdl.: Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel, Hulshorst, Doornspijk, Vier-

houten, Soerel, Tongeren, Epe, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Wilp,

Klarenbeek, Uchelen, Voorstonden, Loenen, Tonden, Laag-Soeren, Spankeren, Dieren, Imbosch,

Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Kootwijk, Hoge Veluwe; Epse, Gorssel, De Voorst, Eefde, Ruurlo,

Winterswijk, Woold, Laag-Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel, Bingerden; Berg en Dal, Groesbeek,

Slijk-Ewijk. Utr.: Woudenberg, Austerlitz, Utrecht, Maartensdijk, Bilthoven, Soesterberg. N.H.:

‘s-Graveland, Blaricum, Bussum, Naardermeer, Amsterdamse Bos, Heemstede. Z.H.: Poelgeest,

Meijendel, Leidschendam, Staelduin. Zl.: Westenschouwen, Goes. N.B.: Bergen op Zoom, Hooger-

heide, Galder, Dorst, Oosterhout, Waalwijk, Udenhout, Haaren, Kampina, Boxtel, Vessem,

Bladel, Bergeijk, Leende, Someren, Neerkant, Helenaveen, Liessel, Vierlingsbeek, Vortum, Sint

Anthonis. Lbg.: Geijsteren, Wellerlooi, De Hamert, Broekhuizen, Castenraij, Horst, Griendsveen,

Sevenum, Belfeld, Meijel, Roggel, Moesel, Meinweg, Montfort, Annendaal, Echt, Schinveld,

Wijnandsrade, Chèvremont, Valkenburg, Bunde, Ambij, Heer, Cadier, Gronsveld (talrijk, Leffef),

Rijckholt, Oost-Maarland, Eijsden, Mesch, Sint Geertruid, Margraten, Gulpen, Slenaken, Meche-

len, Camerig, Vijlen, Lemiers, Vaals.

Variabiliteit. f. obscura Lempke, 1951. Voorjaarsdieren met bruinzwarte

grondkleur zijn gewoon, getuige de lange serie ervan in Zoöl. Mus. Ook onder de

zomervlinders is de kleurvorm te herkennen, maar nu is de tint ervan helderder. Een

duidelijke aanwijzing, dat deze donkere vorm erfelijk is.

f. clara Lempke, 1951. De lichte vorm van de eerste generatie waarbij de donkere

delen bruingeel van kleur zijn, is minder gewoon dan de vorige, maar hij is toch ook

van zoveel vindplaatsen bekend dat een opsomming ervan niet nodig is.

f. rufescens Lempke, 1951. Exemplaren met sterk roodgetinte vleugels komen toch

wel in hoofdzaak in de zomergeneratie voor, hoewel zij niet gewoon zijn. Vindplaatsen:

Wiessel (Soutendijk); Apeldoorn, Zeist, Bergeijk, Vijlen (Zoöl. Mus.); Ruurlo (Luk-

kien) ; Woold (Lucas); Bennekom (Van de Pol); Broekhuizen (Leffef).

f. aurantiaca nov. Grondkleur van de vleugels oranjeachtig. Swalmen, & van gen. II

(Lücker); Stein, 4, 9.VIII.1958 (holotype, Pater Munsters).

[Ground colour of the wings of an orange tint. }

f. pallimarginata nov. Grondkleur van het achterrandsveld van voor- en achtervleu-

gels witachtig, overigens normaal. Plaat 4, Fig. 1. Belfeld, &, 21.IV.1964 (holotype,

Cox); Brunssum, 4 , eveneens van de eerste generatie (Delnoye).

[Ground colour of the outer area of fore and hind wings whitish, for the rest normal. The

form is not identical with f. lacticolor Cockayne, 1952, Entomologist's Rec. J. Var. 64: 241, Plate

X, Fig. 15.]

f. nigrescens Cockayne & Kettlewell, 1949, Entomologist's Rec. J. Var. 61 : 9, Plaat 1,

Fig. 1—8. In de eerste generatie is de grondkleur van de vleugels bruinzwart terwijl de

normaal lichte delen ook verdonkerd zijn, maar de gewone kleurverdeling blijft toch

duidelijk zichtbaar. In de zomergeneratie is de grondkleur van de vleugels zwartachtig,

de normaal lichte delen iets lichter. Plaat 4, Fig. 3 en 4. Een moderne melanistische

vorm die voor het eerst in ons land in 1951 gevangen werd, maar nu vooral in Limburg

al van een vrij groot aantal vindplaatsen bekend is. Abdij Sion (Flint); Aalten (1951,

Gorter; 1954, Van Galen); Amerongen, Aerdenhout (1953), Sevenum, Gronsveld,

(1189) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 175

Vijlen (Zoöl. Mus.); Leiden (1951, J. Kroon); Helenaveen, Broekhuizen (Leffef);

Well (Nies); Tegelen (Ottenheijm); Swalmen (Mus. Rotterdam, Lücker); Annendaal

(Maassen); Stein (Pater Munsters); Brunssum (Claassens).

f. notabilis Thierry-Mieg, 1910. Door het ontstaan van de vorige vorm is de in 1951

gegeven diagnose te kort. Vleugels zwartachtig met duidelijk roodachtige tint, op de

dwarslijnen en het maantje na vrijwel eenkleurig. Plaat 4, Fig. 2. In Zoöl. Mus. een

prachtige serie van de door Lycklama gekweekte exemplaren.

f. nigrolineata Lempke, 1951. Van de vorm met zwartachtige dwarslijnen en midden-

schaduw werden 6.VIII.1954 door Leffef twee mannetjes te Wiessel gevangen (Zoöl.

Mus.); Montfort, & , 2.VIII.1962 (Maassen).

f. postmaculata nov. Op de bovenzijde van de achtervleugels een volledige rij zwart-

achtige vlekken. (In de regel is er slechts één vlek met sporen van één of meer andere.)

Putten (Wolschrijn); Amerongen, 2 , 21.VII.1963 (holotype, Houkes).

[On the upper side of the hind wings a complete row of blackish spots. (As a rule there is

only one spot, often with faint traces of one or more spots.) |

Dwergen. Zeist (Gorter); Vaals (Langohr).

Genetica. Cockayne en Kettlewell kweekten enkele broedsels van f. nigrescens

(homo- en heterozygoten) op en kwamen tot de conclusie, dat deze recessief is ten op-

zichte van de normaal gekleurde exemplaren. De heterozygoten zijn over het algemeen

donkerder dan normaal gekleurde (typische) homozygoten en daardoor vaak als zodanig

te herkennen (1. c.: 10).

Odontoptera Stephens

Odontoptera bidentata Clerck. Tijdschr. Ent. 94 : 299; Cat. X : (786). Verbreiding

als in 1951 werd aangegeven. Een enkele vangst ver buiten het normale biotoop.

Geen correctie op de vliegtijd. Hoofdvliegtijd: eind mei, juni.

Vindplaatsen. Fr: Beetsterzwaag, Olterterp, Wijnjeterp, Oldeberkoop, Oudemirdum. Gr.:

Haren, Noordlaren. Dr.: Donderen, Westervelde, Steenbergen, Eext, Gieten, Schoonlo, Dwingelo,

Diever, Ruinen, Havelte. Ov.: Balkbrug, Rechteren, Ommen, Junne, Abdij Sion, Molenven (Saas-

veld), Volthe. Gdl.: Garderen, Nieuw-Milligen, Elspeet, Vierhouten, Tongeren, Epe, Gortel, Niers-

sen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Klarenbeek, Voorstonden, Beekbergen, Loenen, Imbosch;

Almen, Ruurlo, Aalten, Hoog-Keppel; Groesbeek, Hatert, Slijk-Ewijk. Utr.: Doorn, Austerlitz.

N.H.: ’s-Graveland, Westeramstel (gem. Nieuwer-Amstel, Lourens), Schoorl. Santpoort, Bloe-

mendaal. Z.H.: Noordwijkerhout, Wassenaar, Meijendel, Rotterdam (Kralingerhout, Den Boer),

Hendrik-Ido-Ambacht (2 in 1963, Bogaard), Oostvoorne, Ouddorp. Zl.: Westenschouwen, Cad-

zand. N.B.: Hoogerheide, Ulvenhout, Strijbeek, Chaam, Oisterwijk, Kampina, Boxtel, Bergeijk,

Helenaveen, De Rips. Lbg.: Mook, Griendsveen, Sevenum, Velden, Meinweg, Vlodrop, Stein,

Gronsveld, Rijckholt, Camerig, Vijlen.

Variabiliteit. f. fusca Lempke, 1951. De donkerbruingrijze vorm is zeer ge-

woon en komt overal onder de soort voor.

f. pallida Lempke, 1951. De bleke witachtige bruine vorm daarentegen is een zeld-

zaamheid: slechts twee nieuwe vindplaatsen: Hatert (Van de Pol); Hilversum (Zoöl.

Mus.).

f. ochracea Fick, 1904. Exemplaren met geelachtige grondkleur komen eveneens

weinig voor. Nieuwe vindplaats: Aerdenhout (Zoöl. Mus.).

f. fuscomarginata Lempke, 1951. Nog enkele exemplaren waarbij het achterrandsveld

176 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1190)

van de voorvleugels donkerbruin is, van: Apeldoorn, Putten, Aerdenhout (Zoöl. Mus.);

een tweede exemplaar van Breda in Mus. Rotterdam.

f. nigra Prout, 1901, Entomologist's Rec. J]. Var. 13 : 336. Thorax donkerbruin, ab-

domen, poten en sprieten zwartachtig, vleugels vrijwel eenkleurig bruinzwart tot zwart.

Plaat 3, Fig. 7. Ook South, oude ed, PI. 114, Fig. 3 en nieuwe ed. PI. 102, Fig. 6.

Reeds lang bekend van de Engelse graafschappen Lancashire en Yorkshire, maar voor

ons land een zeer moderne melanistische vorm. Bergeijk, 1961, 1963, 1966, in totaal

zes exemplaren (Van Wisselingh leg., ín Zoöl. Mus.); Deurne, 1962 (Nies); De Rips,

1958 (idem); Meinweg, 1969 (Cox).

f. dealbidata Nordström, 1941. Nieuwe vindplaatsen van de vorm zonder witte afzet-

ting langs de postmediane lijn van de voorvleugels: Veenhuizen, Wiessel, Amerongen,

Zeist, Aerdenhout, Epen (Zoöl. Mus.).

f. unifasciata nov. Op de voorvleugels ontbreekt de antemediane lijn. Noordwijker-

hout, 2, 5.VI.1915 (holotype, Mevr. Martin).

[The antemedian on the fore wings is absent. }

f. defasciata Kiefer, 1916. Exemplaren waarbij beide dwarslijnen op enkele witte vlek-

jes na geheel ontbreken, nog van: Apeldoorn, Texel, Aerdenhout (Zoöl. Mus.).

f. approximata Lempke, 1951. Een 9 met dicht bij elkaar staande dwarslijnen op de

voorvleugels nog van Nijmegen (Zoöl. Mus.).

f. trapezoides Schille, 1924. Blijkbaar zeldzaam. Geen enkele nieuwe vindplaats!

f. clausa Lempke, 1951. Hetzelfde geldt voor deze vorm.

f. edentula Kroulikovsky, 1908. Exemplaren zonder de kleine tanden aan de achter-

rand van de voorvleugels zijn vrij gewoon, zodat geen vindplaatsen ervan vermeld

worden.

Dwergen. Wiesel, Renkum (Zoöl. Mus.) ; Swalmen (Maassen).

Genetica. Van de uit ons land bekende vormen is alleen van f. nigra de wijze

van overerven bekend. In Trans. City London ent. nat. Hist. Soc. 13 (1903), 1904:

40— 43, publiceerde T. H. Hamburger een artikel ,, Notes of the breeding of Gonodon-

tis bidentata ab. nigra’. Uit zijn cijfers bleek reeds dat de vorm dominant is over de

normale. W. Bowater herhaalde de kweekproeven (Heredity of Melanism in Lepido-

ptera, J. Genet. 3 : 299— 314, Plaat XXVII, 1914) en kwam tot hetzelfde resultaat (I. c.:

303— 309, Fig. 26—39). Volgens zijn ervaring zijn melanistische homo- en heterozy-

goten niet van elkaar te onderscheiden.

E. Lange vermeldt in D. ent. Z. Iris 38 : 134— 135, 1924, een kweek van een melanis-

tische vorm uit het Ertsgebergte, die hij ook f. nigra Prout noemt, maar zowel uit zijn

beschrijving van de vorm als uit zijn kweekresultaten blijkt duidelijk, dat dit een geheel

andere vorm is. De kruising van de donkere vorm met de lichte leverde slechts een kwart

melanistische exemplaren op in plaats van minstens de helft.

Crocallis Treitschke

Crocallis elinguaria L. Tijdschr. Ent. 94 : 301; Cat. X : (788). De vlinder blijkt zeer

verbreid te zijn in ons land. Behalve in bosachtige gebieden is hij nu ook op verscheide-

ne plaatsen in het Hafdistrict en het Fluviatiel District aangetroffen. Reeds in de lijst

van 1951 werden alle grote waddeneilanden genoemd.

De vliegtijd kan tot in de eerste decade van september duren. De uiterste data wor-

den nu: 4.VI—10.IX (in 1963 te Oostvoorne, Vestergaard c. s.; 7.IX.1962 te Burgh,

Leffef).

(1191) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 177

Vindplaatsen. Fr.: Sexbierum, Sint Anna Parochie, Ternaard, Eernewoude, Oosterwolde,

Fochtelo, Wijnjeterp, Nijetrijne, Oudemirdum, Rijs, Tjerkwerd, Bolsward. Gr.: Haren, Noord-

laren. Dr.: Eelde, Donderen, Steenbergen, Norg, Eext, Schoonlo, Odoorn, Odoornerveen, Hoog-

halen, Westerbork, Wijster, Dwingelo, Ruinen, Havelte. Ov.: Nagele, Balkbrug, Dalfsen, Rech-

teren, Ommen, Beerze, Raalte, Abdij Sion, Diepenveen, Bathmen, Holten, Goor, Almelo, Molenven

(Saasveld). Flevoland: Lelystad. Gdl.: Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel, Hulshorst, Doornspijk,

Hattem, Vierhouten, Epe, Gortel, Nierssen, Wenum, Beemte, Wiessel, Assel, Teuge, Terwolde,

Wilp, Tonden, Spankeren, Dieren, Imbosch, Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Kootwijk, Hoge Veluwe,

Wolfheze; Epse, Gorssel, De Voorst, Eefde, Ruurlo, Kotten, Woold, Laag-Keppel, Hummelo,

Hoog-Keppel, Bingerden, Loerbeek; Groesbeek, Slijk-Ewijk, Buren, Geldermalsen, Kerkdriel. Utr.:

Amerongen, Bilthoven, Utrecht, Nieuwersluis, Botshol. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Naarder-

meer, Muiderberg, Weesp, Amsterdamse Bos (gewoon, Peerdeman), Halfweg, Beemster, Oost-

huizen, Groet, Bergen, Egmond-Binnen. Z.H.: Leiden, Oegstgeest, Meijendel, Leidschendam, Delft,

Staelduin, Rotterdam (Kralingerhout), Schelluinen, Arkel, Spijk, Hendrik-Ido-Ambacht, Barendrecht,

Oostvoorne (talrijk, Vestergaard), Rockanje, Hellevoetsluis, Middelharnis. Zl.: Renesse, Haam-

stede, Burgh, Westenschouwen, Burghsluis, Oostkapelle, Valkenisse, Ritthem, Kamperland, Goes,

Cadzand. N.B.: Halsteren, Schijf, Galder, Strijbeek, Dorst, Udenhout, Biesbosch, Nieuwkuik, Kam-

pina, Vessem, Bladel, Bergeijk, Valkenswaard, Someren, Asten, Neerkant, Liessel, Helenaveen, Sint

Anthonis, Mill, Gassel, Cuyk. Lbg.: Geijsteren, De Hamert, Broekhuizen, Castenraij, Griendsveen,

Sevenum, Velden, Tegelen, Meijel, Roggel, Ospel, Moesel, Haelen, Maasniel, Meinweg, Montfort,

Annendaal, Stein, Bocholtz, Eijs, Wijlre, Bunde, Ambij, Cadier, Gronsveld, Rijckholt, Oost-

Maarland, Eijsden, Mesch, Sint Geertruid, Mheer, Margraten, Gulpen, Slenaken, Camerig, Vijlen

(talrijk, Leffef), Mamelis, Lemiers.

Variabiliteit. f. fasciata Gillmer, 1908. Hoewel de vorm met donkerbruin mid-

denveld zeker niet gewoon is, blijkt hij toch vrij verbreid onder de soort voor te komen.

Abdij Sion (Flint); Apeldoorn, Wiessel, Twello, Wassenaar, Bergeijk, Vijlen (Zoöl.

Mus.); Ruurlo (Lukkien); Aalten (Van Galen); Amerongen (Bentinck); Naardermeer

(Wolschrijn); Leiden (J. Kroon); Kampina (Lucas); Nuenen (Neijts); Annendaal

(Maassen).

f. defasciata Lempke, 1951. Exemplaren zonder enige verdonkering van het midden-

veld maar overigens met normale tekening, zijn duidelijk zeldzamer. Nunspeet, Apel-

doorn, Eefde, Wassenaar, Cuyk (Zoöl. Mus.); Ruurlo (Lukkien); Botshol (Wol-

schrijn); Oostvoorne (Lucas).

f. nigrolineata Lempke, 1951. Exemplaren, waarbij het middenveld van de voorvleu-

gels afgezet is door zwarte dwarslijnen, werden nog bekend van: Wiessel (Lucas);

Someren (Peerdeman); Vijlen (Zoöl. Mus.).

f. delineata Lempke, 1951. Exemplaren waarbij de beide dwarslijnen die het midden-

veld begrenzen, ontbreken, nog van: Assel, Hilversum, Burgh, Bergeijk (Zoöl. Mus.);

Leiden (Lucas).

f. obviaria Ljungdahl, 1918 (jurcta Schille, 1918; signatipennis Newstead & Smith,

1919, Entomologist 52 : 227, Fig.). Enkele exemplaren waarbij de dwarslijnen elkaar

aan de binnenrand van de voorvleugels ontmoeten, van: Vlieland (alleen links, Cam-

ping); Hendrik-Ido-Ambacht (Lucas) ; Bergeijk, Epen (Zoöl. Mus.).

f. triangularis nov. Bovenzijde voorvleugels: antemediane en postmediane lijn ont-

moeten elkaar op enige afstand van de binnenrand en houden daar op. Westenschouwen,

& , VIII.1962 (holotype, Leffef leg, in Zoöl. Mus.). -

[Upper side fore wings: antemedian and postmedian converge at some distance from the inner

margin and then stop. }

f. trapezaria Boisduval, 1840, Gen. Ind. Meth.: 184. De twee dwarslijnen op de

bovenzijde van de voorvleugels staan wijd uit elkaar. (Boisduval noemt enkele andere

178 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1192)

kenmerken: klein, bleke kleur, geen stippen langs de achterrand, maar de naam duidt

al aan dat hij het sterk verbrede middenveld als de hoofdzaak beschouwde, zodat er naar

mijn mening geen enkel bezwaar tegen is de naam voor alle exemplaren te gebruiken

die dit kenmerk bezitten.) Zeldzaam. Schoorl (De Boer); Gronsveld, Vijlen (Zoöl.

Mus.).

f. pallida Lempke, 1951. Normaal getekende exemplaren met zeer lichte grondkleur

komen weinig voor. Nieuwe vindplaatsen: Aalten (Van Galen); Melissant (Huisman);

Kampina (Lucas); Deurne, Gronsveld (Zoöl. Mus.) ; Stein (Pater Munsters).

f. aurantiaca Lempke, 1951. Dieren met oranjegele grondkleur zijn eveneens zeld-

zaamheden. Nieuwe vindplaatsen: Noordlaren (Van de Pol); Wiessel (Zoöl. Mus.).

f. aequaria Fuchs, 1910. Lichtgele exemplaren met zwakke tekening nog van: Leeuwar-

den (Camping); Putten, Bergeijk (Zoöl. Mus.) ; Melissant (Huisman).

f. depuncta Stephan, 1925. Exemplaren zonder middenstip op de achtervleugels, ter-

wijl die op de voorvleugels in de regel zwak is, van: Zeist (Gorter); Botshol (Wol-

schrijn); Annendaal (Maassen).

f. impuncta nov. Voorvleugels zonder middenstip. Buren, 3, 13.VIII.1962 (holo-

type, Zoöl. Mus.; een tweede exemplaar van dezelfde vindplaats in collectie-Van de

Pol); Heemskerk (alleen links, De Boer).

[Fore wings without discal spot.]

f. marginenuda Lempke, 1951. Exemplaren zonder de donkere stippen langs de ach-

terrand van de vleugels zijn vrij gewoon blijkens notities van een lange serie nieuwe

vindplaatsen.

f. undulata nov. Alle punten langs de achterrand van voor- en achtervleugels met

elkaar verbonden tot een gegolfde donkere lijn langs de franje. Plaat 3, Fig. 8. Apel-

doorn, &, 26.VII.1953 (holotype, Leffef leg., in Zoöl. Mus.).

{The points along the outer border of the fore and hind wings interconnected, so as to form an

undulated line along the fringe. }

f. reticulata Lempke, 1951. Exemplaren met donkere schrapjes in het achterrandsveld

van de vleugels nog van: Wiessel, Twello, Warnsveld, Bergeijk, Annendaal (Zoöl.

Mus.); Leiden, Meijendel (Lucas); Schijf (Van de Pol).

f. postlineata nov. Achtervleugels met volledige submarginale lijn. Montfort, 4,

1.VIII.1962 (holotype, Maassen).

[Hind wings with complete submarginal line.}

Dwergen. Komen nogal eens voor. Schiermonnikoog, Assel, Overveen, Burgh, Berg-

eijk, Gronsveld (Zoöl. Mus.); Vollenhove (Wilmink); Weldam (Bentinck); Zeist

(Gorter); Geijsteren (Neijts).

Teratologisch exemplaar. Linker voorvleugel veel te klein. Leiden (].

Kroon).

Ourapteryx Leach

Ourapteryx sambucaria L. Tijdschr. Ent. 94 : 282; Cat. X : (769). Blijkens de beide

lijsten van vindplaatsen komt de vlinder inderdaad in vrijwel het gehele land voor zon-

der voorkeur voor een bepaald biotoop. Maar een echt gewone soort is sambucaria toch

(1193) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 179

niet. De aantallen die zelfs met de moderne menglichtlampen gevangen worden, zijn vrij

bescheiden. In Amsterdam, waar de rupsen practisch overal in tuinen op klimop aan te

treffen waren, is de soort duidelijk achteruit gegaan. In het Waddendistrict is de vlinder

nu bekend van de drie westelijke eilanden. Leffef geeft uit eigen ervaring nog de volgen-

de voedselplanten op: wilg, bosbes en struikheide.

De uiterste data van de normale eerste generatie zijn nu: 6.VI, in 1960 te Oostvoorne

(Lucas) en te Middelharnis (Vroegindeweij)—10.VIII. Van de zeer partiële tweede

generatie zijn een vrij groot aantal nieuwe waarnemingen bekend geworden. In 1941

kreeg Leffef uit een kweek buiten een vlinder uit op 12.XI (normale grootte). Ge-

vangen exemplaren zijn de volgende. In 1953: 27.IX Grubbenvorst (Van de Pol); 4.X

Apeldoorn (Leffef). In 1954: 7.X Apeldoorn, twee stuks (Leffef). In 1958: 15.IX

Amsterdam (Wolschrijn). In 1959: 20.IX Montfort (Maassen); 25.IX Melissant (Huis-

man); 26.IX Stein (Pater Munsters); 3.X Oostvoorne (Lucas); 12.X Apeldoorn (Lef-

fef). In 1961 ving F. Berk een exemplaar van normale grootte te Utrecht op 31.VIII.

Gezien de weersomstandigheden van dat jaar (cf. Ent. Ber., Amst. 22 : 193, 1962) moet

dit wel een verlaat dier van de normale generatie geweest zijn. In 1962: op 6.X twee te

Burgh, op 8.X één te Haamstede (Leffef). In 1963: op 10.X in de Peel (idem). In

1964: op 26.IX te Oostvoorne (Vestergaard c. s.), op 28.IX te Valkenisse (Van Aart-

sen), op 4.X twee stuks te Burgh (Boot). In 1965: op 1.X één in het Naardermeer

(Wolschrijn). In 1966: op 12.X te Meinweg (Maassen).

Vindplaatsen. Fr.: Terschelling, Vlieland, Sexbierum, Eernewoude, Beetsterzwaag, Wijnje-

terp, Nijetrijne, Oudemirdum, Tjerkwerd. Gr.: Groningen. Veendam. Dr.: Roden, Schipborg,

Schoonlo, Ruinen. Ov.: Vollenhove, Balkbrug, Zwartsluis, IJsselmuiden, Raalte, Abdij Sion, Colm-

schate, Bathmen, Holten, Wiene, Molenven (Saasveld). Gdl.: Garderen, Nieuw-Milligen, Bleke

Meer, Uddel, Hulshorst, Doornspijk, Vierhouten, Soerel, Tongeren, Wissel, Vaassen, Gortel,

Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Klarenbeek, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Tonden,

Laag-Soeren, Spankeren, Dieren, Hoenderlo, Hoog-Buurlo, Kootwijk, Hoge Veluwe; Epse, Gorssel,

Eefde, Warnsveld, Ruurlo, Winterswijk, Laag-Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel; Hatert, Slijk-

Ewijk, Buren, Geldermalsen, Neerijnen, Kerkdriel. Utr.: Spakenburg, Amersfoort, Bilthoven,

Austerlitz, Nieuwersluis, Abcoude, Botshol. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Bussum, Naarden, Naar-

dermeer, Muiderberg, Weesp, Amsterdamse Bos, Halfweg, Oostzaan, Wormerveer, Beemster, Oost-

huizen, Hoorn, Texel, Schoorl, Bergen, Egmond-Binnen, Heemskerk, Bentveld. Z.H.: Noorden,

Wassenaar, Voorschoten, Rijswijk, Naaldwijk, Staelduin, Vlaardingen, Schelluinen, Arkel, Asperen,

Dubbeldam, Hendrik-Ido-Ambacht, Oostvoorne, Hellevoetsluis, Herkingen, Middelharnis. Zl:

Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Oostkapelle, Valkenisse, Cadzand. N.B: Biesbosch, Waalwijk,

Drunen, Kaatsheuvel, Achtmaal, Galder, Kampina, Vessem, Bergeijk, Nuenen, Leende, Someren,

Helenaveen. Lbg.: De Hamert, Broekhuizen, Griendsveen, Grubbenvorst, Belfeld, Roggel, Ospel,

Moesel, Sint Odiliënberg, Meinweg, Montfort, Sittard, Geleen, Amstenrade, Heerlen, Heerlerbaan,

Chèvremont, Bocholtz, Simpelveld, Wijlre, Gronsveld, Vijlen.

Variabiliteit. f. destrigata Lempke, 1951. De vorm waarbij het discale streepje

op de voorvleugels ontbreekt, is in hoge mate ,,sex-controlled’’. In de vrij lange serie van

Zoöl. Mus. slechts zes mannetjes (Eefde, Soest, Amsterdam en Heemskerk). Maar bij de

wijfjes is het streepje vaker niet dan wel aanwezig.

f. approximata nov. De twee dwarslijnen op de voorvleugels staan dicht bij elkaar.

Eindhoven, 9, 26.VI.1953 (holotype, Van Dulm).

[The transverse lines on the fore wings are close together. ]

f. delineata Lempke, 1951. Van de zeer zeldzame vorm waarbij de dwarslijnen op de

voorvleugels ontbreken, ving Nieuwland een 4 te Amersfoort, Lucas een & te Noorden.

180 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1194)

f. pallida Lempke, 1951. Opvallend bleke exemplaren werden nog gevangen te: Aal-

ten, Soest, Den Haag (Zoöl. Mus.); Heemstede (Van de Pol); Bergen op Zoom (Kor-

ringa); Nuenen (Neijts); Simpelveld (Van Mastrigt).

f. olivacea Standfuss, 1896. Geen nieuwe vangsten van deze rariteit.

f. ecaudata nov. In plaats van het staartje slechts een kort uitsteeksel aan de achter-

vleugels. Aan de doorlopende franje is te zien, dat het staartje niet afgebroken is. Twel-

lo, &, 3.VII.1926 (holotype), Den Haag, &, 17.VII.1946 (Zoöl. Mus.); Rotterdam,

& (Lucas).

[Instead of the tail only a short projection on the hind wings. The uninterrupted fringe proves

that the tail is not broken.]

Dwergen. Hatert, Buren, (Van de Pol); Nuenen (Neijts).

Pathologisch exemplaar. Achtervleugels gedeeltelijk witachtig (langs voor- en binnen-

rand). Zaandam (Aukema).

Colotois Hübner

Colotois pennaria L. Tydschr. Ent. 94 : 316; Cat. X : (803). Verbreiding als in 1951

werd vermeld. De vlinder is nu ook van één van de waddeneilanden bekend, maar zal

wel op meer voorkomen. Er is echter nauwelijks in de herfst verzameld op deze eilanden.

De vliegtijd kan tot in december duren. De uiterste data zijn nu: 6.IX (in 1958 te

Noordlaren, Van de Pol)—3.XII (in 1959 nog een prachtig & te Vogelenzang, Van

Aartsen).

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, Sexbierum, Leeuwarden, Oosterwolde, Wijnjeterp, Nije-

trijne, Oudemirdum, Rijs. Gr.: Haren, Noordlaren, Borgercompagnie, Veendam. Dr: Roden,

Westervelde, Eext, Hooghalen, Schoonlo, Ruinen. Ov.: Kalenberg, Zwartsluis, Raalte, Abdij Sion,

Bathmen, Aamsveen, Zenderen, Hertme, Molenven (Saasveld), Breklenkamp. Gdl.: Ermelo,

Harderwijk, Stroe, Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel, Staverden, Vierhouten, Tongeren, Vaassen,

Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Wilp, Uchelen, Loenen, Laag-Soeren, Spankeren,

Hoenderlo, Kootwijk, Wolfheze, Doorwerth; Epse, Gorssel, De Voorst, Laag-Keppel, Hummelo,

Hoog-Keppel, Aerdt, Groessen, Westervoort, Groesbeek, Elst, Slijk-Ewijk, Neerijnen. Utr.: Dart-

huizen, Leersum, Bilthoven, Amersfoort. N.H.: ’s-Graveland, Laren, Naardermeer, Amsterdamse

Bos (zeer gewoon, Peerdeman), Oosthuizen, Schoorl, Bakkum, Castricum, Heemskerk, Vogelenzang.

Z.H.: Oegstgeest, Leidschendam, Naaldwijk, Staelduin, Schelluinen, Arkel, Hendrik-Ido-Ambacht,

Oostvoorne (talrijk, Vestergaard c.s.), Hellevoetsluis, Middelharnis, Herkingen, Melissant, Ouddorp.

Zl.: Haamstede, Burgh, Westenschouwen. N.B.: Hoogerheide, Drunen, Boxtel, Vessem, Bergeijk,

Liessel, De Rips, Boxmeer, Gassel. Lbg.: Geijsteren, Arcen, Lomm, Velden, Griendsveen, Sevenum,

Tegelen, Steijl, Belfeld, Roggel, Ospel, Moesel, Meinweg, Montfort, Putbroek, Echt, Susteren,

Bunde, Gronsveld, Rijckholt, Gulpen, Slenaken, Mechelen, Vijlen.

Variabiliteit. Zoals ik reeds in Cat. X schreef, is de vlinder zowel in kleur als

in tekening zeer variabel. Vooral de wijfjes met hun zachte tinten zijn vaak moeilijk in

te delen. Wat in het Zoöl. Mus. als de typische vorm van dit geslacht staat, is nog een

vrij heterogene serie, maar het is moeilijk nog meer kleurvormen zodanig te omschrijven

dat ze met zekerheid door iemand anders te herkennen zijn. Alleen een goede kleur-

plaat zou in dit geval uitkomst brengen.

f. grisea Hannemann, 1920. Naar mijn ervaring uitsluitend een vorm van het 9.

Arnhem, Rijckholt, Vijlen (vier exemplaren, Zoöl. Mus.); Helmond (Knippenberg).

f. olivacea Hoffmann, 1919. Ook hiervan heb ik nooit mannetjes gezien. Nieuwe

vindplaats: Soest (Zoöl. Mus.).

(1195) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 181

f. flavescens Schawerda, 1922. Van deze kleurvorm ken ik tot nog toe alleen manne-

tjes. Hierbij zijn exemplaren met geelachtige grondkleur gewoon blijkens de serie in

Zoöl. Mus.

f. aurantiaca Lempke, 1951. Mannetjes met oranjegele grondkleur komen overal onder

de soort voor en zijn gewoon. Ik ken geen wijfjes.

f. rosea Foltin, 1942 (rufescens Lempke, 1951). Het lijkt me het beste alle mannetjes

met roodachtige grondkleur tot dezelfde vorm te rekenen. Veel minder dan de beide

vorige kleurvormen, maar toch vrij verbreid onder de soort, zodat geen vindplaatsen

vermeld behoeven te worden.

(Stättermayer beschreef een roodachtige vorm als subspecies uit Noord-Afrika (maure-

tanaria, Int. ent. Z. 24 : 253, 1930). Wehrli schrijft echter dat een dergelijke kleurvorm

daar slechts in een klein percentage voorkomt (in Seitz, Gross-Schmetterl. 4, suppl. :

345, 1940). De mogelijkheid is evenwel niet uitgesloten dat de Noordafrikaanse popu-

laties als geheel verschillen van de Noordeuropese nominaatvorm, in welk geval Stätter-

mayer's naam daarvoor gebruikt zou moeten worden.)

f. Q mariscolora Lempke, 1951. Wijfjes met de normale grondkleur van het 4 zijn

zeer schaars. Nieuwe vindplaatsen zijn mij niet bekend geworden.

f. 2 pallida nov. Voorvleugels geelachtig wit of zeer licht bruinachtig wit, achter-

vleugels witachtig. Voorst, 9, 18.X.1931 (holotype), Hoenderlo, 9 , 12.XI.1959 (beide

in Zoöl. Mus.).

[Fore wings yellowish white or very pale brownish white, hind wings whitish.]

f. chobauti Testout, 1936, Bul. mens. Soc. linn. Lyon 5 : 95, Fig. 2 op p. 96. Op de

voorvleugels met een opvallende submarginale zwartachtige band. Geen al te zeldzame

vorm. Eext, Wiessel, Apeldoorn, Twello, Hoenderlo, Bussum, Haarlem, Aerdenhout

(Zool. Mus.) ; Geijsteren (Verhaak).

f. castiniaria Lambillion, 1905 (obscura Aigner, 1906). Er is geen twijfel aan, dat

beide vormen synoniem zijn. Derenne schrijft dat hij het type van Lambillion bezit en

dat dit identiek is met Culot's figuur (die weer overeenkomt met Aigner’s afbeelding)

(Classification des Géométrides : 71, 1929). Alle opgaven van vindplaatsen in Cat. X

vervallen. De naam kan alleen gebruikt worden voor exemplaren waarbij de vleugels ge-

heel door zwarte schubben overdekt zijn. Zie Plaat 4, Fig. 5. Dergelijke exemplaren zijn

zeldzaamheden. Goed zijn alleen de volgende: Abdij Sion (Flint); Wiessel, Bergeijk

(Zoöl. Mus.); Vaassen (Lucas); Bennekom (Van de Pol); De Rips (Nies).

(Exemplaren met gedeeltelijke zwarte bestuiving vooral van de voorvleugels zijn zeer

gewoon. Zie opmerking bij f. afrolineata.)

f. rufolineata Lempke, 1951. Exemplaren met rode dwarslijnen zijn vrij zeldzaam.

Nieuwe vindplaatsen: Abdij Sion (Flint); Deventer (Lukkien); Bennekom (Van de

Pol); Rotterdam (Lucas); Nuenen (Neijts).

f. atrolineata Warnecke, 1944. Exemplaren met zwarte dwarslijnen komen bij het 9

niet zoveel voor. Nieuwe vindplaatsen: Eext, Wiessel, Hoenderlo, Gronsveld, Vijlen

(Zoöl. Mus.).

Bij de mannetjes daarentegen zijn exemplaren met zwarte dwarslijnen zeer gewoon,

dan vaak gecombineerd met min of meer zwarte bestuiving tussen de aderen.

f. juncta nov. De beide dwarslijnen op de voorvleugels staan op normale afstand van

elkaar, maar zijn even boven de binnenrand door een horizontale lijn met elkaar verbon-

den. Abdij Sion (Flint); Twello, Hoenderlo, Doorn (Zoòl. Mus.); Meinweg (Cox).

Holotype: 4, Doorn, 26.X.1902, in Zoöl. Mus.

182 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1196)

[Both transverse lines on the fore wings on normal distance, but connected by a horizontal line

in the lower part.}

f. recurvata nov. Bovenzijde voorvleugels: de antemediane lijn met een scherpe naar

buiten gerichte tand zonder evenwel de postmediane lijn te bereiken. Eext, 4, 5.X.1962

(holotype), Grollo, Aerdenhout, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Belfeld (Cox).

[Upper side fore wings: the antemedian with a sharp tooth in the direction of the postmedian

but not reaching this line. ]

f. tangens Lempke, 1951. De vorm waarbij de beide dwarslijnen elkaar even boven de

binnenrand raken en dan weer uit elkaar gaan, werd nog bekend van: Apeldoorn, Wies-

sel (Zoöl. Mus.) ; Rotterdam (Lucas).

f. vicinalis Rudolph, 1935. Exemplaren met dicht bij elkaar staande dwarslijnen wer-

den nog aangetroffen te: Oosterwolde (Van Randen); Westervelde (Wilmink); Abdij

Sion (Flint); Wiessel, Apeldoorn (Zoöl. Mus.); Amersfoort (Nieuwland); Nuenen

(Neijts) ; Swalmen (Lücker).

f. bifidaria Haworth, 1809, Lep. Brit. : 291. De beide dwarslijnen op de voorvleugels

raken elkaar aan de binnenrand. Aalten, 9 (Mus. voor het Onderwijs, Den Haag).

f. cuneata Rudolph, 1935, Notul. ent. 15 : 47, Pl. I, Fig. 11. De twee dwarslijnen

raken elkaar even boven de binnenrand en houden daar op. Oosterwolde, &, 1958 (Van

Randen).

f. interrupta nov. Het middenveld van de voorvleugels is in het midden doorge-

broken. Duinrel, 4 , 15.X.1949 (holotype, Zoöl. Mus.).

[The central area of the fore wings is interrupted in the middle.}

f. unilineata nov. De antemediane lijn op de voorvleugels ontbreekt. Almelo, 9,

23.X.1941 (Kleinjan); Ulvenhout, 9, 28.X.1932 (holotype, Mus. Rotterdam).

[The antemedian on the fore wings is absent. ]

f. obsoletelineata Lempke, 1951. Exemplaren met zeer zwakke dwarslijnen op de voor-

vleugels nog van: Leeuwarden (Camping); Abdij Sion (Flint); Wiessel (Zoöl. Mus.) ;

Amsterdam (Peerdeman); Nuenen (Neijts); Stein (Pater Munsters).

f. depuncta Nitsche, 1924. Exemplaren zonder middenstip op de voorvleugels zijn niet

zeldzaam. Eext, Nijmegen, Aerdenhout, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Zeist (Gorter) ; Hooger-

heide (Asselbergs) ; De Rips (Nies) ; Vijlen (Lukkien).

f. demaculata Lempke, 1951. Exemplaren zonder de witte vlek aan de achterrand van

de voorvleugels komen wel op de meeste plaatsen onder de soort voor.

f. brevipennis nov. Voor- en achtervleugels zijn te kort. Apeldoorn, 4, 14.X.1959

(holotype, Zoöl. Mus.).

[Fore and hind wings are too short. |

Dwergen. Schoonlo, Apeldoorn, Lage Vuursche, Bussum, Aerdenhout, Vijlen (Zoöl.

Mus.) ; Boxtel (Aukema).

Somatische mozaïek. Een & van Apeldoorn, 1958, heeft op de linker voorvleugel

normale dwarslijnen, terwijl ze op de rechter vleugel tamelijk breed donker af gezet zijn.

Mogelijk behoort het exemplaar tot deze afwijking (Zoöl. Mus.).

(1197) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 183

Angerona Duponchel

Angerona prunaria L. Tijdschr. Ent. 94: 303; Cat. X : (790). Verbreiding als in

1951 werd aangegeven, behalve dat de vlinder indigeen is in het zuidelijk deel van het

Duindistrict.

De vliegtijd kan tot in de tweede helft van augustus duren. De uiterste data worden

nu: 1.VI—19.VIII. Op de laatste datum in 1965 een afgevlogen exemplaar te Roggel

(Peerdeman). Geen verdere waarnemingen van dieren van een partiële tweede generatie.

Een interessante ervaring deed Leffef in juni 1962 te Nierssen op, waar hij getuige

was van een massaal uitkomen van de vlinders ’s morgens om 10 uur in het bosbes-

bestand langs de weg. „Honderden imagines in alle stadia van ontwikkeling hingen als

oranje bladeren in de bosbesstruikjes in een strook van 5 m breed en 60 m lang, een

fantastisch schouwspel. De volgende dagen zag ik nog maar enkele uitkomende dieren.

Blijkbaar was het overgrote deel van de populatie vrijwel gelijktijdig uitgekomen. Stellig

is dit een uitzondering geweest, later zag ik tenminste nooit meer een dergelijke explosie.

Toen verschenen de imagines veel geregelder en had de vliegtijd een normale aan- en

afloop. Merkwaardig was bij deze explosie ook, dat mannetjes en wijfjes tegelijk uit-

kwamen.”

Vindplaatsen. Fr.: Terschelling (1956, Leffef), Beetsterzwaag, Duurswoude, Oudemirdum.

Dr.: Roden, Schoonlo. Ov.: Almelo, Molenven (Saasveld), Vasse, Denekamp, Volthe. Gdl.: Gar-

deren, Uddel, Leuvenum, Elspeet, Hulshorst, Nunspeet, Vierhouten, Wezep, Tongeren, Epe, Gortel,

Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Gietelo, Empe, Uchelen, Laag-Soeren, Brummen,

Hoenderlo, Kootwijk, Harskamp, Bennekom; Epse, Gorssel, Eefde, Warnsveld, Ruurlo, Winterswijk,

Aalten, Zetten, Laag-Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel. Utr.: Woudenberg. N.H.: Overveen (Leffef).

Z.H.: Schelluinen (één exemplaar in 1953, Slob), Oostvoorne (vrij gewoon in het binnenduinbos,

Vestergaard c.s.), Hellevoetsluis, Ouddorp (één exemplaar, Hoek). Zl.: Haamstede, Burgh, Westen-

schouwen. N.B.: Hoogerheide, Schijf, Dorst, Tilburg, Udenhout, Kampina, Boxtel, Best, Vessem,

Bladel, Bergeijk, Valkenswaard, Schaft, Geldrop, Helenaveen, Mill, Oss, Gassel. Lbg.: Wellerlooi,

De Hamert, Arcen, Broekhuizen, Hegelsom, Tegelen, Roggel, Ospel, Moesel, Merum, Meinweg,

Vlodrop, Posterholt, Montfort, Annendaal, Amstenrade, Heerlen, Heerlerbaan, Huls, Bocholtz, Eijs,

Wijlre, Geulle, Cadier, Rijckholt, Sint Geertruid, Mechelen, Camerig, Vijlen.

Variabiliteit. f. spangbergi Lampa, 1885. Slechts enkele nieuwe vindplaatsen

van de vorm zonder donkere schrapjes op de vleugels: Eefde (Zoöl. Mus.); Aalten (Van

Galen); Nuenen (Neijts) ; Montfort (Maassen) ; Geulem (Hardonk) ; Heerlerbaan (Luk-

kien).

f. griseoguttata Williams, 1947. De vorm met lichte grijsachtige schrapjes is minder

zeldzaam. Beetsterzwaag (G. Dijkstra); Nierssen, Warnsveld, Chaam, Geulem (Zoöl.

Mus.); Aalten (Van Galen); Amerongen (Berk); Geldrop (Haanstra); Montfort

(Maassen).

f. striolata Klemensiewicz, 1913, Spraw. Kom. fizyogr., Krakóv 47 : 125. De vorm

waarbij de vleugels dicht met donkere dwarsstreepjes bedekt zijn, is gewoon en is op tal

van plaatsen onder de soort aangetroffen.

f. fuscapicata Williams, 1947. De vorm met de donkere vlek aan de achterrand bij de

voorvleugelpunt blijkt eveneens zo verbreid onder de soort te zijn, dat het zelfs geen zin

heeft een lijst van vindplaatsen te geven.

f. diluta Williams, 1947. Exemplaren met gedeeltelijk lichtere grondkleur werden nog

aangetroffen te: Apeldoorn, Eefde, Hatert, Geulem (Zoöl. Mus.); Nuenen (Neijts);

Deurne (Nies); Montfort (Maassen).

f. 3 feminaecoloris Valle, 1930. Mannetjes met de lichte grondkleur van het © blij-

184 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1198)

ven zeldzaamheden. Nieuwe vindplaatsen: Aalten (Van Galen); Stein (Pater Munsters) ;

Sevenum, Eijs (Van de Pol).

f. pallida nov. Grondkleur van lichaam en vleugels geelachtig wit. Tegelen, 4,

18.VII.1960 (holotype, Ottenheijm).

[Ground colour of body and wings yellowish white.]

f. aurea Williams, 1947, Proc. Trans. S. Lond. ent. nat. Hist. Soc. 1946—1947 : 128,

Plaat XIV, Fig. 7. Wijfjes met diep okergele grondkleur. Een prachtige kleurvorm van

het 9, die echter zeldzaam is bij ons. Deurne (Nies).

f. suffusa nov. Langs de achterrand van voor- en achtervleugels een brede donkere

bruingrijze band (van dezelfde kleur als de schrapjes), die zonder scherpe begrenzing

van de grondkleur is afgescheiden; onderzijde normaal. Plaat 4, Fig. 6. Nuenen, ‘3,

10.VII.1955 (holotype, Neijts).

TA broad dark brown-grey band (of the same colour as the specks) along the outer border of

fore and hind wings, not sharply separated from the ground colour. Under side normal.]

f. corylaria Thunberg, 1784. Deze bekende vorm komt vrijwel overal onder de soort

voor (ook in Zeeland: Burgh, Zoòl. Mus.), zodat geen vindplaatsen meer vermeld wor-

den.

f. juncta Williams, 1947. De corylaria-vorm waarbij de lichte middenband samenvloeit

met de lichte vlek bij de voorvleugelpunt, blijkt tamelijk verbreid te zijn: Wiessel, Geu-

lem, Cadier, Gronsveld, Vijlen (Zoòl. Mus.); Eindhoven (Van Dulm, Haanstra); Nue-

nen (Neijts); Deurne (Nies); Valkenswaard, Geulle (Cox); Ospel (Van den Donk);

Montfort (Maassen).

f. postmarginata Lempke, 1951. Geen nieuwe gegevens.

f. pickettaria Prout, 1903. De corylaria-vorm met de lichte band voor de achterrand

van de voorvleugels zag ik nog van: Wiessel, Nuenen (Zoöl. Mus.); Eindhoven (Van

Dulm); Deurne (Nies); Montfort (Maassen).

f. postfusca Williams, 1947. De vorm waarbij de voorvleugels de normale brede

lichte band van corylaria hebben, maar de achtervleugels op enkele oranje schrapjes in

de cel na eenkleurig donker zijn, is nu van tal van vindplaatsen bekend, zodat deze niet

meer genoemd worden.

f. smartaria Williams, 1947. De vorm, waarbij de lichte middenband van de voor-

vleugels juist min of meer gereduceerd is, is iets minder gewoon, maar toch ook bekend

van tal van vindplaatsen, zodat geen opsomming nodig is.

f. purpurascens Lempke, 1951. Geen nieuwe gegevens, blijkbaar een zeer zeldzame

kleurvorm.

f. intensa nov. Behoort tot de corylaria-groep. Grondkleur van lichaam en vleugels

zeer donker, zwartbruin, de middenband van de vleugels diep oranje. Uddel, 4,

14.VI.1969 (holotype, Huisenga).

[Belongs to the corylaria group. Ground colour of body and wings very dark, black-brown, the

central band of the wings deep orange. }

f. aureocincta Oberthür, 1912. De vorm waarbij de donkere kleuren van corylaria

veranderd zijn in een licht bruingrijze tint, werd nog aangetroffen te: Nierssen (Lef-

fef); Wiessel (Soutendijk); Aalten (Van Galen); Cuyk, Voerendaal (Zoöl. Mus.).

f. ochreata Schawerda, 1922. Van deze zeldzame kleurvorm van het & zijn mij geen

andere vangsten bekend.

(1199) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 185

Dwerg. Almelo, & (Kleinjan).

Teratologische exemplaren. Achterrand van de linker voorvleugel uit-

gehold. Geulem (Zoöl. Mus.). Rechter achtervleugel te klein. Oostvoorne (Lucas).

Apocheima Hübner

Apocheima hispidaria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 221; Cat. XI:

(832). Verbreiding als in 1953 werd vermeld. „Vooral eind maart geregeld in eike-

berkebossen of eikespaartelgpercelen, doch nooit gewoon, ook niet in vallen” (Leffef).

Het Nederlandse areaal blijkt zich tot in het noorden van het land uit te strekken.

De vliegtijd kan tot eind april duren. De uiterste data zijn nu: 17.I1—29.IV (op de

laatste datum nog een exemplaar te Wiessel in 1955, Leffef leg).

Vindplaatsen. Fr: Wijnjeterp. Gr.: Glimmen. Dr.: Schoonlo. Ov.: Rechteren, Diepenveen,

Abdij Sion, Oldenzaal, De Lutte, Molenven (Saasveld), Volthe. Gdl.: Ermelo, Wiessel, Hoog-

Soeren, Assel, Uchelen, Beekbergen, Laag-Soeren, Hoenderlo, Schaarsbergen, Kootwijk, Otterlo;

Gorssel, Eefde, Almen, Ruurlo, Miste; Berg en Dal, Slijk-Ewijk. Utr.: Leersum, Doorn, Cothen,

Soesterberg, Amersfoort, Lage Vuursche. N.H.: Heemstede (Van de Pol). N.B.: Dorst, Bergeijk.

Lbg.: Geijsteren, Sevenum, Roggel, Meinweg, Stein, Rijckholt, Camerig, Vijlen.

Variabiliteit. f. fwsca Lempke, 1953. De vorm met zwartbruine duidelijk ge-

tekende vleugels nog van: Glimmen, Rijckholt (Van de Pol); Schoonlo, Wiessel, Miste

(Zoöl. Mus.); Apeldoorn (Lucas); Warnsveld (S. R. Dijkstra); Amersfoort (Nieuw-

land); Heemstede, Rijckholt (Van de Pol).

f. albomarginata Lempke, 1953. Exemplaren met witachtig scherp afstekend achter-

randsveld van de voorvleugels (Plaat 4, Fig. 7) nog van Abdij Sion (Flint); Wiessel

(Lucas); Bennekom (Van de Pol).

f. obscura Kühne, 1907, Ent. Z. Stuttgart 21 : 79, Fig. 1a, 1b. Lichaam en vleugels

zwartachtig, de tekening op de voorvleugels verdwenen, achtervleugels iets lichter dan

de voorvleugels. In 1907 voor het eerst bij Straatsburg aangetroffen, sinds 1959 ook in

Nederland gevonden en nu reeds van een zestal plaatsen bekend. Plaat 4, Fig. 8. Abdij

Sion (Kapelaan Alma, Van de Pol); Volthe (Van der Meulen); Schaarsbergen (Van

Aartsen); Slijk-Ewijk (Van de Pol); Leersum (1959, Landb. Hogeschool); Meinweg

(Maassen).

Apocheima pilosaria Denis & Schiffermüller, 1775 (pedaria Fabricius, 1787). Tijd-

schr. Ent. 95 : 219; Cat. XI : (830). Verbreiding als in 1953 werd aangegeven. Tot nu

toe slechts van één van de waddeneilanden bekend: Terschelling (G. Dijkstra Hzn),

maar op deze eilanden is vroeg in het jaar heel weinig verzameld. Op Goeree-Overflak-

kee zeer schaars, alleen van Herkingen en Ouddorp elk één exemplaar (Huisman).

De vliegtijd kan tot in de tweede helft van april duren (20.IV.1947, Bennekom, Van

de Pol; 19.IV.1964, Oostvoorne, Vestergaard c.s.). Enkele exemplaren verschijnen

soms al in november: 19.XI.1960 te Gronsveld (Leffef), 29.X1.1960 te Slijk-Ewijk

(Van de Pol), 1.X1.1964 bij de Abdij Sion (Flint), 27.X1.1966, Meinweg (Van Ooster-

hout). Nog veel opvallender zijn vangsten ver buiten de normale vliegtijd: 9.VI.1925,

klein 9 te Zeist (Brouwer leg, in Zoöl. Mus.), IX.1961, Schelluinen (Slob).

Diverse soorten loofhout worden als voedselplant voor de rups vermeld. Merkwaardig

is, dat Camping in 1965 de jonge dieren uitsluitend op Berberis aantrof in het duin-

gebied bij Wassenaar (Ent. Ber., Amst. 27 : 157, 1967).

186 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1200)

Variabiliteit. f. wniformata Lempke, 1953. De vorm met effen bruingrijze

niet verdonkerde vleugels zonder de witte besprenkeling is gewoon, vrijwel overal onder

de soort aan te treffen.

f. obscurata Schawerda, 1919. De vorm met donker olijfbruine en variabel getekende

vleugels is eveneens gewoon.

f. brunnescens nov. Grondkleur van de vleugels zuiver bruinachtig zonder groene

tint, tekening wisselend in duidelijkheid. Apeldoorn, Amsterdam, 4, 4.11.1905 (holo-

type) en een exemplaar zonder vindplaats (Zoöl. Mus.); Belfeld (Cox).

[Ground colour of the wings brown, without green tint, markings variable in distinctness.]

f. extinctaria Standfuss, 1847, Stettin. ent. Ztg. 8 : 62. Grondkleur van de vleugels

donkergrijs, de achtervleugels iets lichter dan de voorvleugels, dwarslijnen aanwezig

(hoewel dit kenmerk natuurlijk even sterk kan variëren als bij de andere kleurvormen).

Ermelo (Van der Meulen); Bennekom (Van de Pol); Ruurlo (Lukkien); Zeist (Gor-

ter); Bergen-N.H. (Aukema); Aerdenhout (Zoöl. Mus.); Meinweg (Maassen); Stein

(Pater Munsters).

[Prout writes that extinctaria is a paler almost unicolorous form of the & (in Seitz, Gross-

Schmetterl. der Erde 4: 353, 1915), but this is certainly wrong. Standfuss describes the unique &

he knew as plain smoky-grey, the three transverse lines on the fore wings and the four costal spots

present. His Latin diagnosis reads: “Alis latis fumidis, cinereo ciliatis, anterioribus obscurioribus

reen ” From the German and Latin descriptions it is clear that extinctaria has dark grey wings. }

f. nervosa nov. Grondkleur niet verdonkerd, dwarslijnen variabel (bij het holotype

geheel ontbrekend), aderen donker, scherp afstekend. Plaat 5, Fig. 1. Ermelo (Van der

Meulen); Zeist, 4 , 9.1V.1956 (holotype, Gorter); Belfeld (Cox).

[Ground colour not darkened, transverse lines variable (with the holotype, absent), nervures

darkened, strongly contrasting.]

f. fasciaria Richardson, 1952, Entomologist's Rec. J. Var. 64 : 269, Plaat XI, Fig. 6.

Voorvleugels van het 3 met brede donkere middenband, die de hele ruimte tussen

tweede en derde dwarslijn vult. Plaat 5, Fig. 2. Cadier, 23.III.1965 (Van Aartsen).

f. monacharia Staudinger, 1901. Sinds de eerste vangst van de eenkleurig zwarte

vorm in 1949 is deze op diverse plaatsen in het midden en zelfs westen van het land

aangetroffen. In het zuiden van Limburg is hi} plaatselijk reeds vrij gewoon. Foltin ver-

meldt de vorm ook van Oostenrijk in Z. Wiener ent. Ges. 38 : 159, 1953. Raalte, 1961

(Flint); Wiessel, 1956 (Lucas); Zeist, 1952 (Gorter); ’s-Graveland, 1958 (Aukema);

Amsterdam, 1964 (Lempke, in Zoòl. Mus.); Eindhoven, 1956 (Van Dulm); Geijsteren,

1964 (Neijts); Tegelen, 1960 (Ottenheijm); Beesel, 1961 (idem); Belfeld (Cox);

Meinweg, 1961 (Maassen); Montfort, 1961 (idem); Stein, 1964 (toen 10 % van de

populatie! Pater Munsters, hiervan o.a. een lange serie in Zoöl. Mus.); Cadier (Van

Aartsen); Vaals, 1956 (Langohr).

f. © subnigraria Uffeln, 1914. Het 9 met het diepzwarte lichaam (maar lichte kop

en vleugelstompjes) werd nog aangetroffen te Zeist, Rhijnauwen, Wassenaar (Zoöl.

Mus.); Bussum (Van Aartsen, Houkes); Belfeld (Cox).

f. tangens Lempke, 1953. De vorm waarbij de ante- en postmediane lijn op de voor-

vleugels elkaar even boven de binnenrand raken en zich weer scheiden, werd nog be-

kend van: Wiessel (Zoòl. Mus.); Apeldoorn, Meijendel (Lucas).

(1201) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 187

f. clausa nov. Bovenzijde voorvleugels: de antemediane en de postmediane lijn raken

elkaar aan de binnenrand. Oostvoorne, ¢ , 5.III.1960 (holotype, Lucas).

[Upper side fore wings: the antemedian and the postmedian touch each other on the inner

margin. }

Dwergen. Kleine mannetjes zijn geen zeldzaamheden. Ze zijn nu van zoveel plaatsen

bekend, dat een opsomming ervan wel achterwege kan blijven.

Teratologisch exemplaar. & met te korte voorvleugels. Castricum (Auke-

ma).

Lycia Hübner

Lycia hirtaria Clerck. Tijdschr. Ent. 95 : 222; Cat. XI: (833). De in 1953 vermelde

verbreiding is in het algemeen juist. In het noorden van het land zijn nog steeds weinig

vindplaatsen bekend geworden. Behalve in het westen van het land blijkt de vlinder

vooral in het midden en zuiden van Limburg goed verbreid te zijn.

De vliegtijd kan tot bijna half juni duren, al is dit ongetwijfeld exceptioneel

(12.III--11.VI). Hoofdvliegtijd ongeveer 10.IV—10.V. Late data: 27.V.1954 te Wies-

sel (Leffef), 31.V.1963 te Middelharnis (Vroegindeweij), 11.VI.1955, 9 te Leiden

(Lucas). Zeer afwijkende data noteerde Bogaard te Hendrik-Ido-Ambacht: in 1961 tel-

kens een vers exemplaar op 11.VII, 19.VII en 29.VIII en in 1963 één op 5.VII. Dit

moeten dus vlinders zijn uit poppen met verlengde of sterk verkorte diapauze.

Vindplaatsen. Fr.: Oudemirdum. Dr.: Schoonlo. Ov.: Raalte. Gdl.: Putten, Harderwijk,

Vaassen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Wilp, Uchelen, Laag-Soeren, Hoenderlo, Otterlo, Ede, Ben-

nekom; Gorssel, Aerdt; Berg en Dal, Groesbeek, Slijk-Ewijk, Ochten, Lienden, Geldermalsen. Utr.:

Leersum, Doorn, Driebergen, Woudenberg, Austerlitz, Bilthoven, Botshol. N.H.: ’s-Graveland,

Bussum, Naardermeer, Amsterdamse Bos (gewoon, Peerdeman), Krommenie, Purmerend, Beemster,

Hoorn, Heemstede. Z.H.: Rijnsaterwoude, Woubrugge, Noordwijkerhout, Sassenheim, Warmond,

Meijendel, Voorschoten, Rijswijk, Naaldwijk, Staelduin, Schelluinen, Arkel, Hendrik-Ido-Ambacht

(zeer talrijk, rupsen op vruchtbomen, poppen in de winter aan de voet ervan, Bogaard), Baren-

drecht, Poortugaal, Oostvoorne, Hellevoetsluis, Middelharnis, Dirksland, Melissant, Ouddorp. ZI.:

Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Noordgouwe, Oostkapelle, Goes. N.B.: Biesbosch (hier ook

op populier, Leffef; op 5.V.1960 circa 30 stuks op één wilg in de grienden van de Keizerswaard,

Vestergaard), Hoogerheide, Dorst, Alphen, Kampina, Boxtel, Acht, Vessem, Bergeijk, Valkens-

waard, Helenaveen. Lbg.: De Hamert, Arcen, Griendsveen, Sevenum, Blerick, Tegelen, Belfeld,

Swalmen, Roggel, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Stein, Heerlen, Schaesberg, Chèvremont, Cadier,

Gronsveld, Rijckholt, Sint Geertruid, Gulpen, Mechelen, Epen, Camerig, Vijlen.

Variabiliteit. f. flavida nov. (flavescens Prout, 1915, in Seitz, Gross-Schmet-

terl. 4: 356, nec Kitt, 1914, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 64 : (177)). Grondkleur voor-

vleugels geel, achtervleugels iets lichter, meer geelgrijs, beide min of meer zwart be-

stoven; tekening normaal, zwart; franje zwart geblokt; sprieten zwart; thorax geelachtig

met zwarte strepen; abdomen geelbruin, vaak met zwarte ringen. Gewoon, zowel bij &

als ©.

Holotype: &, Wiessel, 12.IV.1961, Leffef leg., Zoöl. Mus.

[Ground colour fore wings yellow, hind wings somewhat paler, more yellow-grey, both more or

less powdered with black; markings normal, black; fringe blotched with black; antennae black;

abdomen yellow-brown, often with black rings.

A common form in the Netherlands. It is not identical with f. flavescens Kitt, 1914, Verh. zool.-

bot. Ges. Wien 64: (177). In this form (described after one &), the fringe is rusty-yellow without

188 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1202)

black blotches and the antennae are also rusty-yellow. I have never seen a specimen showing these

characters.

It is neither identical with hanoviensis Heymons, 1891, Berl. ent. Z. 34 : 446, Plate XV, Fig. 9a

4, b 2. This was described as a “Lokalvarietät’ and the name was given to the entire population

of a wood near Hanau. It was principally characterised by its small size (cf. also the figure of the 2

in Seitz, Gross-Schmetterl. der Erde 4, Suppl., Plate 35 row d, Fig. 1!). The ground colour of the

fore wings was more or less mixed with dark yellow and the hind wings were also very dark. The

markings were as a result of the dark colour less distinct and sometimes even hardly visible. It is

clear that it is impossible to use this name for every yellow tinted specimen.]

f. terroraria Kroulikovsky, 1908. Eenkleurig grijsachtige exemplaren komen weinig

bij ons voor. Halfweg (Zoöl. Mus.).

f. diniensis Oberthür, 1913, Lép. Comp. 7 : 249, Plate CLXIII, Fig. 1590. Het holo-

type, een 4, wordt ook afgebeeld door Wehrli in Seitz 4, Suppl., Plaat 35 rij e, Fig. 3.

Het is zuiver grijs zonder enige bruine of gele tint met duidelijke zwarte dwarslijnen.

Dergelijke mannetjes van Wilp (Ter Laag); Aerdenhout en Burgh (Zoöl. Mus.).

f. albescens Lempke, 1953. Exemplaren met witachtige zwak donker bestoven voor-

vleugels en fijne donkere dwarslijnen werden nog bekend van: Woubrugge, Rotterdam

(Zoöl. Mus.).

f. variegata Lempke, 1953. Exemplaren met de brede zwarte band tussen tweede

dwarslijn en golflijn zijn bij het 4 gewoon en komen practisch overal onder de soort

voor (een lange serie in Zoöl. Mus.).

f. fumaria Haworth, 1809. Volgens de oorspronkelijke beschrijving heeft deze vorm

donkere (maar niet zwarte: ,,fuscae seu fuliginoso-atrae’’) vleugels met vier zwartachtige

strepen op de voorvleugels. Het is dus beslist geen eenkleurig zwarte vorm. Zie Plaat 5,

Fig. 3. De mooiste exemplaren stammen uit het zuiden van ons land: Bergeijk, Grons-

veld, Vijlen en iets minder extreme van Wiessel, Apeldoorn, Valkenswaard (alle in

Zool. Mus.) ; Meinweg (Cox).

f. marginata nov. Voorvleugels vrij donker met normale tekening, maar de ruimte

tussen submarginale lijn en achterrand veel lichter, scherp afstekend. Plaat 5, Fig. 4.

Amsterdam, 3, G.IV.1901 (holotype, Leids Mus.); Hendrik-Ido-Ambacht, 4, 1959

(Cox).

[Fore wings rather dark, with normal markings, but the area between submarginal and fringe

much paler, sharply contrasting. ]

f. contrasta nov. Lichaam nauwelijks verdonkerd; voorvleugels zwartachtig, maar de

wortel, een paar vlekjes in het middenveld en de scherp afstekende golflijn blijven licht

grijsachtig; achtervleugels duidelijk getekend. Plaat 5, Fig. 5. Meinweg, &, 28.1V.1968

(holotype, Cox).

[Body hardly darkened; fore wings blackish, but the base, a few specks in the central area and

the sharply contrasting submarginal remain pale greyish; hind wings distinctly marked. }

f. nigra Cockayne, 1949, Ent. mon. Mag. 84 : 266, Plaat E, Fig. 8. Lichaam en vleu-

gels eenkleurig zwart, alleen de witachtige golflijn (bij het & duidelijk, bij het Q min-

der duidelijk of zwak) steekt scherp af. Vlodrop, 1966 (Maassen).

f. extrema nov. Lichaam en vleugels eenkleurig zwart, de aderen diepzwart afstekend,

overigens ongetekend. Plaat 5, Fig. 6. Boxtel (De Geelders), 14—17.V.1965,

28.IV.1966, twee mannetjes (het tweede het afgebeelde holotype, Aukema).

[Body and wings unicolorous black, the nervures deep black, for the rest without markings. }

(1203) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 189

f. congeneraria Hübner, [1796—1799], Samml. eur. Schmetterl., Geom. Fig. 174. Op

de voorvleugels zijn de antemediane en postmediane lijn verdubbeld. Bij het 4 waar-

schijnlijk geen al te zeldzame vorm. Wiessel, Amsterdam, Halfweg, Rijnsaterwoude,

Bergeijk (Zoöl. Mus.); Zeist (Gorter); Purmerend (Huisenga).

f. delineata nov. Voorvleugels met bruine wortelband, middenband en submarginale

band, maar de zwarte dwarslijnen ontbreken. De aderen in de submarginale band, de

randen van de tegulae en de onderrand van de thorax blijven echter zwart. Nijkerk, &,

april (Van Medenbach de Rooij leg., in Zoöl. Mus.).

[Fore wings with brown basal band, central shade and submarginal band, but the black transverse

lines are absent. The nervures in the submarginal band, the borders of the tegulae and the under

margin of the thorax however remain black, so that the form cannot be identified with f. denigrata

Hawkins, 1940, Entomologist 73 : 28.]

f. brevipennis nov. Voor- en achtervleugels zijn kort en breed. Amsterdam, &,

IV.1902 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Fore and hind wings short and broad. }

Dwergen. Bussum (Ter Laag); Rotterdam, Burgh, Gronsveld (Zoöl. Mus.); Arcen

(Aukema).

Teratologisch exemplaar. Linker vleugels te klein. Wiessel, 4 (Zoöl.

Mus.).

Lycia zonaria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 221; Cat. XI: (832). Ver-

breiding als in 1953 werd aangegeven. Heel vreemd is de vangst van een exemplaar in

het noorden van Friesland. Dit moet wel een zwerver uit het meer oostelijke gedeelte

van de provincie zijn.

De vliegtijd kan tot begin mei duren. De grenzen zijn nu: 25.1I—2.V (in 1954 en

1956 te Eindhoven, resp. in collectie-Gorter en -Van Dulm). Hoofdvliegtijd april.

Vindplaatsen. Fr: Sexbierum, 18.IV.1964 (Stobbe). Gdl.: Slijk-Ewijk, 1963 (Van de

Pol). N.B.: Boxtel, 6.IV.1965 (Aukema); Eindhoven (zie hierboven); Nuenen, 4.IV.1960 (Neijts);

Valkenswaard, 10.IV.1961 (Van Aartsen, in Zoòl. Mus.); Gassel, 1957 (Van de Pol). Lbg.: Mook,

17.1V.1960 (Lucas); Geijsteren, 1964 (Neijts); Sevenum, IV.1955 (Van de Pol); Grubbenvorst,

11.1V.1966 (Ottenheijm); Moesel, 11—24.IV.1966 (Peerdeman); Stein, 1960. 1964 en 1965 (Pater

Munsters); Holset (Langohr).

Variabiliteit. De Nederlandse vlinders stemmen overeen met Oostenrijkse in

de collectie van het Zoöl. Mus. Onze populaties behoren dan ook tot de nominaatvorm,

niet tot de Britse subsp. britannica Harrison, 1912, zoals ook niet te verwachten is bij

een soort die beperkt is tot de oostelijke helft van het land. Deze naam kan in geen

geval gebruikt worden voor een enkel exemplaar dat er min of meer op lijkt.

Biston Leach

Biston stratarius Hufnagel. Tijdschr. Ent. 95 : 223; Cat. XI: (834). Verbreiding als

in 1953 werd aangegeven. De vliegtijd kan al aan het eind van de eerste helft van

februari beginnen. De uiterste data zijn nu: 14.1I—20.V. De vroegste datum werd in

1948 door Knoop te Almelo genoteerd.

Vindplaatsen. Fr.: Sexbierum, Wijnjeterp, Nijetrijne, Oudemirdum, Nijemirdum, Rijs,

Balk. Gr.: Glimmen, Borgercompagnie. Dr.: Westervelde, Veenhuizen, Eext, Schoonlo (zeer talrijk

190 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1204)

in 1960, Leffef), Hooghalen, Ruinen, Havelte. Ov.: Marknesse, Zwartsluis, Zwolle, Raalte, Abdij

Sion, Bathmen, Zenderen, Molenven (Saasveld), Lonneker, De Lutte, Lattrop. Flevoland: Lelystad

(Van de Pol). Gdl.: Ermelo, Garderen, Bleke Meer, Uddel, Tongeren, Gortel, Nierssen, Wiessel,

Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Laag-Soeren, Dieren,

Imbosch, Hoenderlo, Kootwijk, Hoge Veluwe; Hoog-Keppel; Berg en Dal, Groesbeek, Hatert, Slijk-

Ewijk, Buren, Geldermalsen. Utr.: Woudenberg, Driebergen, Huis ter Heide, Bilthoven, Lage

Vuursche, Botshol. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Naardermeer, Muiderberg, Weesp, Amsterdamse

Bos (gewoon, Peerdeman), Zaandam (Aukema), Wormerveer, Beemster, Hoorn, Bergen, Egmond-

Binnen, Bakkum, Heemskerk, Bloemendaal. Z.H.: Oegstgeest, Meijendel, Voorschoten, Rotterdam

(Kralingerhout), Schelluinen, Arkel, Hendrik-Ido-Ambacht, Oostvoorne, Ouddorp (weinig). ZI.:

Haamstede, Burgh, Westenschouwen, Oostkapelle. N.B.: Woensdrecht, Valkenberg, Strijbeek, Dorst,

Kampina, Boxtel, Acht, Vessem, Bladel, Bergeijk, Valkenswaard, Geldrop, Helenaveen, Gassel.

Lbg.: Geijsteren, De Hamert, Griendsveen, Roggel, Moesel, Steijl, Belfeld, Maalbroek, Meinweg,

Vlodrop, Montfort, Putbroek, Gronsveld, Camerig, Vijlen.

Variabiliteit. f. meridionalis Oberthür, 1913. De vorm met twee lichtbruine

banden op de voorvleugels werd nog bekend van: Veenhuizen, Wiessel, Aerdenhout

(Zoöl. Mus.); Amersfoort (Nieuwland); Bussum (Ter Laag); Oostvoorne (Lucas);

Boxtel (Aukema).

f. nigricans Oberthür, 1913. De vorm met twee zwartachtige banden werd verder be-

kend van: Apeldoorn, Aerdenhout, Heemstede, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Assel (Van

Aartsen); ’s-Graveland (Westerneng); Overveen (Alders); Oostvoorne (Lucas); Sint

Michielsgestel (Knippenberg); Belfeld (Cox); Montfort (Maassen).

f. ochrearia Newstaed & Gordon, 1918. Geen nieuwe vangsten.

f. albescens nov. Grondkleur van voor- en achtervleugels witachtig, overigens nor-

maal. Plaat 6, Fig. 1. Lage Vuursche, 4, 29.III.1968 (holotype, Huisenga).

[Ground colour of fore and hind wings whitish, for the rest normal. }

f. grisearia Naufock, 1915, Jber. wien. ent. Ver. 25 : 83 (obsoleta Lempke, 1953).

De bruine banden op de voorvleugels ontbreken vrijwel geheel, zodat ze haast eenkleurig

licht grijs met de zwarte dwarslijnen geworden zijn. Behalve het reeds vermelde exem-

plaar van Breda nogeen & van Tietjerk (Camping).

f. brunneotegulae nov. Vleugels normaal van kleur en tekening, maar de schouder-

deksels zeer opvallend lichtbruin in plaats van lichtgrijs. Gorsselse heide, ¢ , 22.111.1954

(holotype, S. R. Dijkstra).

[Wings with normal colour and markings, but the tegulae of a striking pale brown instead of

pale grey. }

f. terrarius Weymer, 1878, Jber. naturw. Ver. Elberfeld 5 : 95; 1884, op. cit. 6: 73,

Pl. 1, Fig. 3. Volgens beide beschrijvingen zijn de voorvleugels bruinachtig geelgrijs,

donker besprenkeld, met duidelijke dwarslijnen (de figuur is niet gekleurd). Zulke

lichte exemplaren komen nauwelijks (meer) voor. In de regel is de grondkleur donker-

der en de zwarte besprenkeling veel dichter dan in de figuur van Weymer. In Cat. XI

werd reeds een lange lijst van vindplaatsen gegeven. Daaraan zou nu een haast even

lange toegevoegd kunnen worden. Volstaan kan dus worden met vast te stellen, dat deze

vorm practisch overal onder de soort voorkomt. Merkwaardig is evenwel, dat hy plaatse-

lijk door robiniaria verdrongen wordt. Het is toch wel heel jammer, dat niemand nu

eens kweekproeven met de soort gaat nemen om iets over de erfelijkheid van zulke vor-

men te weten te komen.

f. brunnea nov. Grondkleur van de voorvleugels helder bruin, overigens als terrarius.

In Zoöl. Mus. drie mannetjes van Oosterbeek, 6.IV, 8.IV (holotype) en 10.IV.1877,

(1205) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 191

alle e. 1., mogelijk van één legsel, verder Nijmegen, & 1898 en Breda, & 1911; Amers-

foort, & (Nieuwland).

[Ground colour of the fore wings clear brown, for the rest a f. terrarius. Among others three

bred males, 1877, possibly from one brood.]

f. robiniaria Frings, 1898. Stond in Cat. XI nog dat deze zwartbruine vorm veel zeld-

zamer was dan ferrarius, hij is intussen zo gewoon geworden dat het zelfs geen zin meer

heeft nog vindplaatsen te vermelden. Te oordelen naar het materiaal in Zoöl. Mus. is de

vorm in de omgeving van Apeldoorn en te Bergeijk al gewoner dan de echte /errarius.

f. extrema nov. Als robiniaria, maar middenveld van de voorvleugels dicht zwart be-

stoven en achtervleugels zwartachtig. Plaat 6, Fig. 2. Bergeijk, 4, 10.1V.1964 (holo-

type) en 16.1V.1964 (Zoöl. Mus.).

[As robiniaria, but central area of the fore wings densely powdered with black specks and hind

wings blackish.]

f. melanaria Koch, 1949, Ent. Z. Frankf. a. M. 59 : 137. De extreem melanistische

vorm: eenkleurig diepzwart zonder tekening. Koch beschreef hem naar twee mannetjes

die bij Dresden gevangen waren. Dit is echter niet de eerste vermelding! Al in 1941

werd een 3 te Budapest aangetroffen en reeds toen werd gewezen op de gelijkenis met

de zwarte betularius. Cf. Von Szent Iväny, D. ent. Z. Iris 55 : 112, Plaat 14, Fig. 4,

(1941), 1942. Net als in de vorige eeuw bij Biston betularius ontstaat deze zwarte muta-

tie nu in snel tempo op diverse ver van elkaar liggende plaatsen: in 1953 te Groß-

Hansdorf (bij Hamburg, zie Loibl, Bombus 1: 321, 1953), in 1961 te Tilff (België,

prov. Luik) (Linn. Belg. 1: 127, 1961), in 1963 te Minstead, Hants. (Proc. Trans.

South London ent. nat. Hist. Soc. 1963 : 40, Plaat II, Fig. 7), in 1969 Peerdsbos bij

Merksem (prov. Antwerpen) (Asselbergs). Ook uit Nederland is de vorm bekend, maar

blijkbaar nog (evenals overal elders) zeer zeldzaam: Oostvoorne, &, 1963 (Vis c.s.).

f. umbrata Lempke, 1953. Exemplaren met donkere middenschaduw op de voorvleu-

gels komen zowel bij de gebande als bij de eenkleurige vormen voor, maar zijn niet be-

paald gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Wiessel, Apeldoorn, Twello, Arnhem, Aalten,

Nijmegen, Bergeijk, Venlo (Zoöl. Mus.); Ruurlo (Lukkien); Zeist (Gorter).

f. approximata Lempke, 1953. Een 9 met smal middenveld van de voorvleugels van

Nijmegen (Zoöl. Mus.); een 4 van Swalmen (Lücker).

f. latefasciata nov. Voorvleugels met opvallend verbreed middenveld. Aalten, &,

15.1V.1936 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Fore wings with very broad central area. }

f. conjunctarins Galvagni, 1931. Slechts enkele nieuwe vindplaatsen van exemplaren

waarbij op de voorvleugels de ante- en de postmediane lijn door een horizontale lijn met

elkaar verbonden zijn: Glimmen, Oosterbeek (Van de Pol); Kralingen (Van Aartsen);

Rotterdam (Zoöl. Mus.); Arcen (Aukema); Swalmen (Maassen). Alle exemplaren in

Zoöl. Mus. zijn wijfjes!

f. cotangens Lempke, 1953. Geen nieuwe gegevens.

f. crassestrigata nov. Voorvleugels met dikke zwarte dwarslijnen. Warnsveld, 4,

24.1V.1951 (holotype), Nijmegen, 9, 1927 (Zoöl. Mus.); Zeist (Gorter); Bussum

(Ter Laag).

[Fore wings with thick black transverse lines.]

192 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1206)

f. limbojuncta nov. Voorvleugels: antemediane lijn dik en door een zwarte balk langs

de binnenrand met de postmediane lijn verbonden. Plaat 6, Fig. 3. Swalmen, 4,

26.1V.1955 (holotype, Maassen).

[Fore wings: antemedian thick, connected with the postmedian by a thick black bar along the

inner margin. |

f. nigricosta nov. Langs de buitenhelft van de voorrand van de voorvleugels een

dikke zwarte vlek. Oostkapelle, 4, 4.1V.1961 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Along the outer half of the costa of the fore wings a thick black spot.}

Dwergen. Assel, Apeldoorn, Bussum, Heemskerk (Zoöl. Mus.); Vlodrop (Cox).

Biston betularius L. Tdschr. Ent. 95 : 225; Cat. XI : (836). Verbreiding als in Cat.

XI is aangegeven. Nog steeds niet bekend van Ameland en Vlieland (zonder twijfel

doordat er nauwelijks verzameld wordt).

Een kleine correctie op de vliegtijd, die nu wordt: 25.IV—1.IX (de vroegste datum

in 1959 te Stein, Pater Munsters). Hoofdvliegtijd: juli.

Variabiliteit. De lichte typische vorm is op zichzelf natuurlijk ook vrij variabel

wat betreft de donkere besprenkeling. Men behoeft daarvoor slechts de afbeeldingen uit

de 18de en het begin van de 19de eeuw te vergelijken, toen er nog geen sprake was van

het aanwezig zijn van donkere vormen. Toch konden de vlinders toen al behoorlijk

zwart besprenkeld zijn. Zie slechts de fraaie afbeeldingen die Sepp gaf (Beschouwing

etc., 2, Nachtvlinders tweede bende, Tab. XI, Fig. 9, 10 en 11, circa 1792). Voor zover

betrouwbare gegevens ter beschikking staan (d. w.z. enigszins voldoende aantallen) is

deze vorm overal in het land (ook op Texel en Terschelling) in de minderheid, op de

meeste plaatsen zelfs sterk of zeer sterk, maar hij is nergens volkomen verdrongen.

f. benesignata Lempke, 1953. Exemplaren met volledige zwarte dwarslijnen komen bij

de lichte exemplaren (en dan in hoofdzaak bij die welke tot de groep van de typische

gerekend moeten worden) nogal eens voor blijkens een serie van 24 stuks in Zoöl Mus.,

8 mannetjes en 16 wijfjes.

f. centrisignata nov. Voor- en achtervleugels met brede diepzwarte middenschaduw.

Plaat 6, Fig. 4. Stein, 4, 18.VII.1969 (holotype, Pater Munsters).

[Fore and hind wings with broad deep black central shade. The form cannot be identified with

f. fasciata Prout, 1915, in Seitz, Gross-Schmetterlinge der Erde 4: 358. The name was given to the

specimen described by Aigner Abafi as having a broad pale grey band through the centre of fore

and hind wings (Ann. Mus. Hung. 4 : 527, 1906).

Hoffmeyer figures an almost identical specimen in Lepidoptera (N. S.) 1: 175 (Dec. 1969) and

calls it f. svejbekia. But in his original description and the two accompanying figures (Flora og

Fauna 66: 15, 1960) he named svejbekia a much darker form: with a broad black band along the

costa of the fore wings from antemedian to central shade and with strongly blackened body. In my

opinion we have to do with two different forms. }

f. destrigata Lempke, 1953. Typisch gekleurde exemplaren zonder spoor van dwars-

lijnen zijn veel zeldzamer. Nieuwe vindplaats: Deventer (Zoöl. Mus.).

f. ochrearia Mansbridge, 1908. Exemplaren met geelachtige grondkleur zijn zeer zeld-

zaam. Nieuwe vindplaatsen: Nijmegen, Oostkapelle (Zoöl. Mus.).

f. insularia Thierry-Mieg, 1886. De zg. tussenvorm (fenotypisch, niet genetisch!) is

zeer variabel. Kettlewell verdeelt hem bij zijn onderzoek naar het voorkomen van de

diverse vormen op de Britse eilanden in drie groepen al naar de mate van verdonkering.

(1207) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 193

Van elk geef ik een afbeelding op Plaat 6, Fig. 5—7. Soms is moeilijk uit te maken, of

men met een sterk getekend exemplaar van de typische vorm te doen heeft of met een

licht van de eerste graad van intermedia en ook de grens tussen de donkerste van graad

3 en f. carbonara is niet altijd makkelijk, vooral als de dieren min of meer afgevlogen

zijn. Overal in het land voorkomend (ook op de waddeneilanden, voor zover ze bekend

zijn), maar in wisselend aantal, al naar de vindplaats.

f. carbonaria Jordan, 1869. Overal onder de soort voorkomend (ook op de drie

waddeneilanden waarvan de soort bekend is), op vele plaatsen overheersend. In Neder-

land (en daarmee op het Europese continent) werd de vorm voor het eerst in 1867

aangetroffen in of bij Breda. Heylaerts schreef (Tijdschr. Ent. 13 : 155, 1870): „Le 19

juillet 1867 j'en trouvai un 4 et une 9 en copulation sur un orme. V. H. [= Van

Hal, cf. op. cit. 14: 100, 1871} en prit une 2”. De mutatie moet reeds verscheidene

jaren eerder in Nederland ontstaan zijn. Hij zal ongetwijfeld aanvankelijk zeer zeldzaam

geweest zijn. Dat Heylaerts in 1867 een zwart paartje in copula aantrof (,,en”!), wijst

erop, dat er toen al een behoorlijk aantal van aanwezig geweest moet zijn. Het is natuur-

lijk helemaal niet zeker, dat de mutatie hier te lande voor het eerst in of bij Breda ont-

staan is. Toevallig woonde daar alleen maar een van de beste verzamelaars uit de vorige

eeuw. Heylaerts is overigens wel zeer gelukkig geweest. De vlinder rust slechts bij uit-

zondering op boomstammen (die in 1867 in zijn omgeving beslist niet zwart geweest

zullen zijn, zeker niet de iepen, zelfs nu zijn ze het niet). En dan zo’n paartje te vinden!

Geen van beide exemplaren bestaat overigens meer. Maar de afbeelding van Snellen

van Vollenhoven (op. cit. 13, Pl. 6, Fig. 3) is die van de egaal zwarte vlinder met de

witte schouderstip. De figuur is niet mooi, doch het is de eerste van een continentaal

exemplaar. Millière heeft de vorm twee keer afgebeeld en veel fraaier: Iconographie 2,

PIS ES 7 27 (1866)) en op. cit. 3, Pl. 111, Fig. 1,8 (1870), maar beide malen

naar Britse exemplaren.

f. brunnea nov. Lichaam, voor- en achtervleugels eenkleurig bruin. Alleen de kop is

wit. Het is dus een bruine carbonaria. Valkenisse, 4, 23.VII.1963 (holotype, Van Aart-

sen).

(Mocht iemand zo gelukkig zijn een © van deze kleurvorm in handen te krijgen, laat

hij dan vooral proberen het eieren te laten leggen en de afstammelingen zo mogelijk

twee generaties door te kweken met nauwkeurige aantekening van de resultaten. Gene-

tisch moet de vorm ongetwijfeld zeer interessant zijn.)

[Body, fore and hind wings unicolorous brown, only the head remains white. It is therefore a

brown carbonaria. The colour of the holotype is rather dark brown. It is impossible to identify this

interesting form with f. decolorata Cockayne, 1940, Entomologists Rec. J. Var. 52: 96, which is

described as “ochreous buff”.]

[f. funebraria Lambillion, 1905. Moet (althans voorlopig) voor onze fauna vervallen.

Geen enkel exemplaar beantwoordt geheel aan de beschrijving. |

f. grisea G. S. Smith, 1954, Entomologist's Rec. J. Var. 66: 97, Plaat III, Fig. 2.

Lichaam en voorvleugels zwartgrijs, achtervleugels lichtgrijs. Een exemplaar van Wies-

sel ( 3, 1959) heeft zwarte voorvleugels en lichtgrijze achtervleugels (Zoöl. Mus.). Kan

m. i. ook tot deze vorm gerekend worden. f

f. variegata nov. Voor- en achtervleugels zwart of bijna zo (dus graad 3 van inter-

media), met duidelijke franjewaarts wit afgezette postmediane lijn. Putten, 9, 1928,

Wiessel, 4, 21.VII.1954 (holotype), Apeldoorn, drie mannetjes, Arnhem, 9, 1886

(alle in Zoöl. Mus.); Ruurlo (Lukkien); Amersfoort (Nieuwland).

194 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1208)

[Fore and hind wings black or nearly so (Kettlewell’s grade 3 of intermedia), with distinct post-

median outward bordered with white. }

f. nigromarginata Lempke, 1953. Weer een prachtig & van Apeldoorn (1958, Leffef

leg., Zoöl. Mus.). Plaat 6, Fig. 8. Andere exemplaren van Zeist (Gorter) en Voorscho-

ten (Groenendijk).

f. parvula Wnukowsky, 1935. Dwergen zijn vooral bij het & niet ongewoon.

Somatische mozaïek. Een overigens zwart & heeft op de linker voorvleugel een witte

apex, witte stippen voor de achterrand en een flauw zichtbare postmediane lijn. Abdij

Sion (Flint). Mogelijk behoort het tot deze groep.

Opmerking 1. Volkomen betrouwbare gegevens over het voorkomen van de diverse

kleurvormen in ons land zijn er eigenlijk niet. Zonder twijfel zullen de extreme exem-

plaren van znswlaria graad 3 en de echte carbonara nogal eens met elkaar verward zijn.

Het materiaal in de collecties heeft voor zulk een onderzoek geen enkele waarde, omdat

het altijd geselecteerd ís. Vroeger verzamelde men vooral de zwarte exemplaren, tegen-

woordig de lichte. Toch is het wel interessant de samenstelling van de twee grote

museumcollecties te vermelden, zoals die op het ogenblik ís. Die van het Zoölogisch

Museum te Amsterdam bevat 127 stuks van de typische groep (hiervan 21 f. benesig-

nata), 73 van insularia graad 1 (oudste Wolfheze, 1871), 44 van graad 2 (oudste Put-

ten, 1895), 29 van graad 3 (oudste Rotterdam, 1888) en 118 van carbonaria (oudste

van Putten, 1884). De collectie van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden

bevat: 81 stuks van de typische groep, zes van /nsularza graad 1, 12 van graad 2, drie

van graad 3 en 54 van f. carbonaria.

Opmerking 2. f. carbonaria werd hier voor het eerst in 1867 waargenomen en het

oudste bestaande exemplaar van f. isvlarta dateert van 1871. Dit wijst er op, dat beide

mutaties omstreeks dezelfde tijd bij ons ontstaan moeten zijn. (De oudste afbeelding

van f. insularia is van Millière, I. c., 1870, Fig. 2, een 2 van graad 1. Dit is ook weer

van Britse origine, evenals het materiaal waarnaar Thierry-Mieg in 1886 de vorm be-

schreef. Het ziet er dus naar uit, dat beide mutaties eerst in Groot-Brittanië ontstaan

zijn, daarna in Nederland en pas later in andere delen van West-Europa. Zo werd de

„tussenvorm” pas in 1901 als nieuw voor de Franse fauna vermeld! Cf. Paux, Lépido-

pteres du Département du Nord, Bull. scient. Fr. Belg. 35 : 584.)

Opmerking 3. In 1955 kweekte Westra een broedsel op, afkomstig van een paartje

dat te Naarden werd aangetroffen ( & licht, 9 zwart). Van de 77 rupsen waren 38

bruin en 39 groen. Deze twee groepen werden afzonderlijk gehouden. Van de vlinders

afkomstig van de bruine rupsen werden zes legsels verkregen. Alle rupsen waren weer

bruin, een enkele iets groen getint. Van de groene rupsen werd één broedsel opge-

kweekt. Dit leverde uitsluitend groene rupsen op. Een copula groen X bruin mislukte.

De heer Westra had de indruk, dat de bruine rupsen sterker waren dan de groene. In

elk geval levert het resultaat een sterke aanwijzing voor de mogelijkheid, dat in dit geval

de kleur van de rups bepaald werd door een erfelijke factor.

[A brood produced 38 brown and 39 green caterpillars. Moths from the first group produced

only brown caterpillars, those from the second group only green ones. A cross brown X green failed.

The breeding results point to the possibility that the colour of the caterpillar depended in this case

on an hereditary factor. ]

Agriopis Hübner

Agriopis leucophaearia Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 209; Cat. XI:

(1209) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 195

(820). Verbreiding als in 1953 werd aangegeven. Vermeldenswaardige vindplaatsen

buiten het normale biotoop zijn de volgende: Botshol (Wolschrijn), Weesp (Zoël.

Mus.), Diemen, 21.11.1959 en 29.11.1964 (Wolschrijn), Halfweg, 10.III.1961 (Van

Aartsen), Hoorn, één in 1954 (Houtman), Rotterdam, 25.11.1964 (Lucas), Arkel, 26.11

en 22.11.1964 (Zwakhals), Rhoon, 18.11.1961 (Lucas), voor het grootste deel wel

zwervers of adventieven. In het Amsterdamse Bos, waar ook eik aangeplant is, nog

weinig waargenomen: 28.III.1965, een & op een boomstam (Peerdeman), 14.III.1964,

idem (Van Aartsen).

De vliegtijd kan bij uitzondering reeds in december beginnen en voortduren tot eind

april. De uiterste data zijn nu: 16.XII--29.IV. Op de vroegste datum werd in 1959 een

vlinder te Bergen op Zoom aangetroffen (Geuze, mededeling van Asselbergs), op de

laatste in 1963 te Voorne (Vestergaard c.s.).

Variabiliteit. f. crassestrigata Lempke, 1953. Exemplaren met opvallend dikke

dwarslijnen op de voorvleugels nog van: Wiessel, Apeldoorn, Aalten (Zoöl. Mus.).

f. brunneostrigata Lempke, 1953. De vorm met bruine dwarslijnen is zeer gewoon.

f. trilinearia Sibille, 1905. Hetzelfde geldt voor de vorm met duidelijke midden-

schaduw.

f. confusaria Preisecker, 1922. De vorm waarbij de twee dwarslijnen elkaar raken en

daarna weer uit elkaar lopen, is minder gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Apeldoorn, Assel,

Aerdenhout (Zoöl. Mus.); Vogelenzang (Lourens); Bladel (Blokland).

f. approximata nov. Middenveld van de voorvleugels duidelijk versmald, doch de

dwarslijnen raken elkaar niet. Assel, &, 25.11.1964 (holotype), Apeldoorn, Aalten,

Heemskerk, Vogelenzang (Zoöl. Mus.) ; Montfort (Maassen).

[Central area of the fore wings distinctly narrowed, but the transverse lines do not touch each

other. |

f. obsoleta Lempke, 1953. De normaal gekleurde vorm met zwakke of ontbrekende

dwarslijnen is gewoon.

f. desparsata Heydemann, 1938. De fraaie witte vorm met zwarte dwarslijnen blijkt

(steeds in klein aantal) verbreid onder de soort voor te komen. Nieuwe vindplaatsen:

Tjoene (Flint); Heemskerk, Den Haag (Zoöl. Mus.); Bergen op Zoom (Asselbergs) ;

Maarheeze (Neijts).

f. brunneoalbata Lempke, 1953. De witte vorm met bruine dwarslijnen is veel zeld-

zamer. Nieuwe vindplaatsen: Wiessel (Leffef); Bilthoven, Soest (Zoöl. Mus.).

f. radiata nov. Grondkleur van voor- en achtervleugels wit; voorvleugels met dikke

zwarte dwarslijnen, de aderen in het achterrandsveld zwart; achtervleugels met zwakke

zwarte postmediane band en dunne zwarte aderen. Plaat 7, Fig. 1. Tegelen, 1.111.1964

(holotype, Cox). Een minder extreem exemplaar van De Hoek (Diepenveen) (Flint).

[Ground colour of fore and hind wings white; fore wings with thick black transverse lines;

nervures in the marginal area black; hind wings with feeble black postmedian band and thin black

nervures from band to outer margin. |

f. uniformata Lempke, 1953. Exemplaren met effen lichtgrijze voorvleugels zonder

enige donkere besprenkeling zijn zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Apeldoorn (Zoöl.

Mus.) ; Nieuwenhagen (Claassens).

f. flavescens Lempke, 1953. Exemplaren met geelachtige grondkleur komen heel wei-

nig voor. Behalve het reeds vermelde holotype van Aalten van dezelfde vindplaats ook

een exemplaar met donker wortel- en achterrandsveld (dit in collectie-Van Galen).

196 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1210)

f. destrigaria Heydemann, 1938. Exemplaren waarbij de voorvleugels zo donker be-

sprenkeld zijn, dat de lijntekening er vrijwel door verdwijnt, blijken geen zeldzaam-

heden te zijn. In Zoöl. Mus. een serie van 10 verschillende vindplaatsen, zodat het niet

nodig is ze alle te vermelden.

f. medioobscuraria Uffeln, 1905. Exemplaren met brede donkere middenband op de

voorvleugels (Plaat 7, Fig. 2) werden nog aangetroffen te: De Hoek (Diepenveen)

(Flint); Wiessel (Leffef); Assel, Apeldoorn, Aalten (Zoöl. Mus.); Bennekom (Van de

Pol).

f. seminigraria Uffeln, 1926. Blijkbaar een rariteit. Geen nieuwe vondsten.

f. brunneomarmorata Lempke, 1953. Exemplaren met lichtbruin tot bruin wortel- en

achterrandsveld nog aangetroffen te: Vollenhove (Winters); Assel, Apeldoorn, Aer-

denhout (Zoöl. Mus.).

f. fuscomarmorata Lempke, 1953. Exemplaren met donkerbruin tot zwartbruin wortel-

en achterrandsveld zijn zeer gewoon.

f. rufomarmorata Lempke, 1953. Exemplaren met roodbruin wortel- en achterrands-

veld in Zoöl. Mus. van Kollum, Wiessel, Soest, Hilversum, Bussum.

(£. intermedia Lempke, 1953, trek ik in, kan bij fuscomarmorata gevoegd worden.)

f. nigricaria Hübner, [1796—1799}. Als in Cat. XI is vermeld.

f. effusa Lempke, 1953. Blijkt niet zeldzaam te zijn: Wiessel, Apeldoorn, De Steeg,

Nijmegen, De Bilt, Groenekan, Zandvoort (Zoöl. Mus.).

f. pallidalinea Lempke, 1953. Exemplaren waarbij de voorvleugels eenkleurig donker

zijn op een lichte basale lijn en de golflijn na komen weinig voor. Nieuwe vindplaats:

Wiessel (Leffef).

f. brunnescens Lempke, 1953. Exemplaren met eenkleurig helder bruinachtige voor-

vleugels met duidelijke dwarslijnen werden nog aangetroffen te: Twello, Aalten (Zoöl.

Mus.); Zeist (Gorter).

f. subrufaria Uffeln, 1914. Geen nieuwe vangsten.

f. merularia Weymer, 1878 (ook 1884, Jber. naturw. Ver. Elberfeld 6: 72, Pl. 1,

Fig. 4) (fuscata Haverkampf, 1906). Voorvleugels eenkleurig bruin tot bruinzwart met

hoogstens sporen van lijnen. In het oosten en zuiden zeer verbreid, in het westen tot nog

toe alleen een exemplaar te Castricum in 1962 (Huisenga) en te Burgh (Leffef).

(Haverkampf zegt van zijn f. fzscata: „elle est semblable à l’ab. Merz/aria Weymer,

mais elle est brune au lieu de noire”. Weymer beschrijft merzlaria echter in het geheel

niet als zwart, maar als „einfarbig dunkelbraun” (1884, I. c.). Wat Derenne in zijn

„Classification des Géométrides” schrijft over twee verschillende diagnosen van Haver-

kampf (l.c.: 77, 1929) is volkomen onjuist. In 1904 beeldde Haverkampf een exem-

plaar af van f. desparsata Heydemann, zonder het een naam te geven.)

f. grisescens Lempke, 1953. Exemplaren met eenkleurig donkergrijze tot zwartgrijze

voorvleugels met min of meer duidelijke tekening zijn vrij gewoon. Nieuwe vindplaat-

sen: Olterterp (G. Dijkstra); Grollo, Glimmen, Colmschate, Wiessel, Assel, Bussum

(Zoöl. Mus.).

t. funebraria Thierry-Mieg, 1884. Exemplaren met eenkleurig zwarte vleugels komen

in het oosten en zuidoosten vrijwel overal onder de soort voor, in midden-Limburg zelfs

veel. In het westen veel zeldzamer. Vermeldenswaard zijn de volgende vindplaatsen:

Soest, Heemskerk, Aerdenhout (alle in Zoöl. Mus.); Bussum (Ter Laag); Bergen op

Zoom (Asselbergs).

Dwergen. Komen nogal eens voor. Behalve de reeds vermelde: Apeldoorn, Aalten,

(1211) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 197

Slangenburg, Soest, Heemskerk, Den Haag (alle in Zoöl. Mus.).

Teratologisch exemplaar. Binnenrand van de rechter voorvleugel te kort,

waardoor de achterrand te schuin loopt. Loosduinen (Zoöl. Mus.).

Agriopis aurantiaria Esper. Tijdschr. Ent. 95 : 214; Cat. XI : (825). Verbreiding als

in 1953 werd aangegeven. „Op de Veluwe en te Vijlen gewoon; rups vooral op berk,

eik en iep” (Leffef).

Geen correctie op de normale vliegtijd, die dus blijft: 10.X—12.XII. Geheel daar-

buiten is de vangst van een 3 op 25.VIII.1952 te Leiden (Lucas).

Vindplaatsen. Fr: Oosterwolde, Wijnjeterp, Oldeberkoop, Nijemirdum. Gr.: Glimmen,

Borgercompagnie. Dr.: Paterswolde, Eext, Schoonlo. Ov.: Den Berg, Gerner, Raalte, Abdij Sion,

Molenven (Saasveld). Gdl.: Garderen, Uddel, Elspeet, Tongeren, Vaassen, Nierssen, Wiessel,

Hoog-Soeren, Assel, Empe, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Laag-Soeren, Hoenderlo, Imbosch, Koot-

wijk, Hoge Veluwe, Wageningen; Epse, Gorssel, Hoog-Keppel; Neerijnen. Utr.: Bilthoven, Amers-

foort. N.H.: Laren, Muiderberg, Amsterdamse Bos, Wormerveer, Beemster, Oosthuizen, Vogelen-

zang. Z.H.: Noordwijkerhout, Leiden, Rijswijk, Schelluinen. Arkel, Oostvoorne. Zl.: Burgh, Haam-

stede, Westenschouwen, Oostkapelle. N.B.: Hoogerheide, Vught, Vessem, Bergeijk, Maarheeze,

Helenaveen, De Rips, Gassel. Lbg.: Arcen, Griendsveen, Sevenum, Roggel, Tegelen, Belfeld, Mein-

weg, Montfort, Hoensbroek, Heerlerbaan, Wijlre, Gronsveld, Rijckholt, Sint Geertruid, Mechelen,

Holset.

Variabiliteit. f. pallida Lempke, 1953. De vorm met bleekgele grondkleur en

meest lichtere tekening is gewoon en komt vrijwel overal onder de soort voor.

f. obscura nov. Voorvleugels sterk bestoven met donkere schubben. Apeldoorn, &,

25.X.1957 (holotype), Kerkrade, 1905 (Zoöl. Mus.).

[Fore wings strongly suffused with dark scales. (The form cannot be identified with any of the

dark forms described from Austria.) }

f. fasciaria von Linstow, 1907. De vorm met de brede geelachtig grijze band tussen

antemediane en submarginale lijn werd nog aangetroffen te: Schoonlo, Wiessel, Apel-

doorn, Hilversum, Vijlen (Zoöl. Mus.); Belfeld (Cox).

f. maculata Nordström, 1941. De vorm met de rij opvallende zwarte vlekken voor de

achterrand van de voorvleugels is blijkbaar vrij gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Assel,

Twello, Hoenderlo, Soest, Hilversum, Wassenaar, Vijlen (Zoöl. Mus.).

f. demacularia Scholz, 1947. De vorm waarbij de rij donkere vlekken geheel ont-

breekt, is gewoon, bekend van vele vindplaatsen.

f. ellipsaria Scholz, 1947, Z. wiener ent. Ges. 31 : 119, PI. 11, Fig. 12. Op de voor-

vleugels is de postmediane lijn aan de voorrand gespleten waardoor een ellipsvormige

vlek van de grondkleur ingesloten is. Wiessel, Assel, Apeldoorn, Twello, Hilversum

(Zoöl. Mus.); Belfeld (Cox); Meinweg (Maassen).

f. confluaria Scholz, 1947, l.c. : 119, Pl. 11, Fig. 13. Op de voorvleugels staan de

basale en de antemediane lijn vlak bij elkaar zodat ze elkaar raken (of bijna). Kootwijk

(Leffef).

f. umbraria Scholz, 1947, 1. c. : 119, PI. 11, Fig. 20. Vleugels donker bestoven, dwars-

lijnen en celvlek opvallend verbreed. Een Nederlands exemplaar dat vrijwel dezelfde

kenmerken bezit, werd door Pater Munsters in 1966 te Stein gevangen. Een minder

extreem exemplaar van Bergen op Zoom (Asselbergs).

f. bistrigaria nov. Bovenzijde voorvleugels: de antemediane lijn ontbreekt, alleen de

basale en de postmediane lijn aanwezig. Rijckholt, 4, 9.XI.1956 (holotype, Leffef leg.

Zoöl. Mus.).

198 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1212)

[Upper side fore wings: antemedian absent, only the basal line and the postmedian present. }

f. unistrigaria Lempke, 1951. Exemplaren waarbij alleen de postmediane lijn aanwezig

is, werden nog aangetroffen te: Wiessel, Apeldoorn, Hoenderlo, Hilversum, Rijckholt

(Zoöl. Mus.).

f. reductaria Scholz, 1947. Exemplaren met zeer zwakke of ontbrekende dwarslijnen

nog van: Wiessel, Assel, Apeldoorn, Hoenderlo, Wassenaar, Rijckholt (Zoöl. Mus.);

Maarheeze (Bogaard).

Dwergen. Assel, Apeldoorn, Nijmegen, Wassenaar (Zoöl. Mus.); Meinweg (Van

Oosterhout).

Agriopis marginaria Fabricius. Tijdschr. Ent. 95 : 215; Cat. XI : (826). Verbreiding

als in 1953 werd vermeld. Nu ook bekend van Schiermonnikoog (Stobbe, 1965) en

Terschelling (1969, G. Dijkstra). Een vindplaats buiten het gewone biotoop is nog:

Slijk-Ewijk (Van de Pol).

Een kleine correctie op de vliegtijd, die nu wordt: 24.I—1.V. Hoofdvliegtijd maart,

begin april.

Variabiliteit. Niet alleen de mannetjes, maar ook de wijfjes blijken bij deze

soort zeer variabel te zijn, dit in tegenstelling tot die van de andere Agriopis-soorten en

die van Erannis defoliaria.

f. bicolor Lempke, 1953. De bonte vorm met lichte wortelhelft en donkerder buiten-

helft van de vleugels is zeer gewoon, overal onder de soort voorkomend. Plaat 7, Fig. 3.

f. rufipennaria Fuchs, 1899. Mannetjes met roodachtig bruine voorvleugels zijn hoe-

wel vrij verbreid, niet gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Haren-Gr., Paterswolde, Nij-

megen, Soest, Heemskerk, Overveen, Vijlen (Zoöl. Mus.).

f. pseudobicolor nov. De voorvleugels zijn donker tot de antemediane lijn, de buiten-

helft is licht, duidelijk afstekend. Heemstede, 4, 23.111.1954 (holotype, Herwarth);

Schaarsbergen (Van der Meulen).

[Fore wings of the male dark as far as the antemedian, the outer half pale, distinctly con-

trasting. |

f. denigraria Uffeln, 1905. Mannetjes waarbij de voorvleugels zwart bestoven zijn

behalve de ruimte tussen ante- en postmediane lijn, komen heel weinig bij ons voor.

Nieuwe vindplaatsen: Heemskerk (slechts één exemplaar in een lange serie, Zoöl.

Mus.) ; Meinweg (Cox).

f. infumata Fuchs, 1899. De voorvleugels zijn geheel of bijna geheel zwart bestoven,

de dwarslijnen blijven min of meer zichtbaar, maar de achtervleugels hebben hun nor-

male lichte kleur. Plaat 7, Fig. 4. De vorm is bij ons (nu) gewoon, o. a. een lange serie

van Heemskerk in Zoöl. Mus.

f. fumosa nov. Voor- en achtervleugels hebben de normale kleuren, maar er ligt een

donker waas over, alsof ze berookt zijn. Een van f. infamata volkomen afwijkende vorm.

Plaat 7, Fig. 5. Stein, & , 27.111.1963 (holotype, Pater Munsters).

[Fore and hind wings have the normal colour, but are covered with a dark veil, as if infumated,

being as a result, darker than normal. The form is quite different from f. infumata.]

f. postgrisescens nov. Voorvleugels (bij het holotype) eenkleurig donkerbruin, ach-

tervleugels grijs. Plaat 7, Fig. 6. Meinweg, &, 16.1V.1968 (holotype, Maassen).

[Fore wings (with the holotype) unicolorous dark brown, hind wings grey. ]

(1213) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 199

f. seminigra nov. Voorvleugels zwartachtig van basale lijn tot postdiscale lijn, het

smalle wortelveld en het achterrandsveld donkerbruin; achtervleugels zwartgrijs tot post-

discale lijn, het achterrandsveld bruingrijs. Plaat 7, Fig. 7. Heemskerk, &, 3.IV.1963

(holotype, Van Aartsen leg., Zoöl. Mus.).

[Fore wings blackish from basal line to postmedian, the narrow basal area and the marginal area

dark brown; hind wings black-grey to postdiscal line, outer area brown-grey.]

(f. fuscata Harrison, 1884. Deze extreem melanistische vorm is tot nog toe niet in

Nederland aangetroffen. Moet voor onze fauna vervallen.)

f. pallida nov. Voorvleugels van het & witachtig bruin met zwakke tekening, achter-

vleugels witachtig. Plaat 7, Fig. 8. Volthe (Van der Meulen); Heemskerk, &,

27.11.1964 (holotype), Vijlen (Zoöl. Mus.) ; Roermond (Lücker).

[Fore wings of the & whitish brown, markings weak, hind wings whitish. }

f. signata Lempke, 1953. Exemplaren met opvallend dikke middenschaduw op de

voorvleugels zijn vrij gewoon, zodat geen vindplaatsen meer vermeld worden.

f. quadristrigaria Lempke, 1953. Hetzelfde geldt voor de vorm met vier dwarslijnen

op de voorvleugels.

f. subfasciata nov. Op de voorvleugels de ruimte tussen postmediane lijn en zwarte

submarginale lijn verdonkerd, zodat een donkere submarginale band ontstaat. Heems-

kerk, &, 27.11.1964 (holotype, plus twee andere exemplaren van dezelfde vindplaats;

Zoöl. Mus.).

[The area on the fore wings between the postmedian and the black submarginal line is darkened,

so that a dark submarginal band results. }

f. nervosa nov. Voorvleugels als f. bicolor, maar de brede donkere achterrandshelft

doorsneden door lichte aderen. Heemskerk, &, 19.111.1960 (holotype) plus een tweede

exemplaar van dezelfde vindplaats.

[Fore wings as in f. bicolor (the whole space between postmedian and fringe of a darker brown),

but this broad dark outer half crossed by pale nervures. }

f. unistrigaria Uffeln, 1914. De vorm waarbij op de voorvleugels alleen de post-

mediane lijn aanwezig is, is zeer gewoon.

f. destrigaria Lempke, 1953. De vorm waarbij alle dwarslijnen ontbreken (bij overi-

gens normale grondkleur) is veel zeldzamer. Nieuwe vindplaatsen: Ginkel, Soest,

Heemskerk, Vogelenzang (Zoöl. Mus.).

f. diversaria Fabricius, 1794. De roodachtig bruine vorm zonder dwarslijnen is zeer

zeldzaam. Nieuwe vindplaats: Rotterdam (Zoöl. Mus.).

f. © albescens Lempke, 1953. Vrij gewoon, blijkbaar overal onder de soort aan te

treffen (in Zoöl. Mus. alleen al van 11 vindplaatsen !).

f. © contrasta Lempke, 1953. Exemplaren waarbij de wortelhelft van de vleugels zwart

is, terwijl de ruimte na de postmediane lijn licht afsteekt, zijn gewoon (in Zoöl. Mus.

nu van twaalf vindplaatsen !).

f. 9 grisea nov. Lichaam en vleugels zuiver grijs. Loosduinen, © , 20.11.1943 (holo-

type, Zoöl. Mus.).

[Body and wings pure grey. ]

f. 9 fasciata nov. Op de voorvleugels de ruimte tussen de twee dwarslijnen opge-

200 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1214)

vuld tot een zwarte middenband. Bussum, ©, 24.III.1964 (holotype), Heemskerk,

Breda (Zoöl. Mus.) ; Meinweg (Cox).

[The fore wings with black central band occupying the area between the two transverse lines. }

f. © lesannieri Mabille, 1916, Bull. Soc. ent. Fr.: 141. Lichaam en vleugels een-

kleurig zwart. Heemskerk en twee wijfjes van Vogelenzang (Zoöl. Mus.); Meinweg

(Cox, Maassen).

Dwergen. Komen bij de mannetjes nogal eens voor.

Teratologisch exemplaar. &, rechter vleugels te klein. Vogelenzang

(Zoöl. Mus.). 3, linker achtervleugel te klein. Ede (Van de Pol).

Notes. Harrison gave the following description of f. fuscata: “Of the var. fuscata the colour

of the fore wings is one uniform dark soot- or smoke-colour, with the hind wings a shade lighter,

and the body black; the usual transverse lines are altogether invisible, with the exception of one

across the hind wing.” (1884, Entomologist 17 : 111). I only know one good figure of this melanic,

that given by Barrett in Brit. Lep. 7, Plate 317, Fig. 2 b, 1901: thorax and antennae unicolorous

black-brown, hind wings and abdomen paler, dark brown-grey, before the outer margin of the

former a narrow black-brown border. Neither in the old nor in the new edition of South a correct

figure of the form is given. Up till now it has not been known to occur in the Netherlands.

Prout gives f. infumata and f. uniformata Fuchs as synonyms of f. fuscata (in Seitz, Gross-

Schmetterl. 4: 352, 1915). This is not correct. In infumata the fore wings have a brown or red-

brown ground colour, more or less covered with black, the transverse lines visible, but the hind

wings have the normal pale ground colour (Cf. Plate 7, Fig. 4). In uriformata the fore wings

are of a unicolorous blackish brown, but the hind wings remain pale.

The new form pallida is not identical with pallidata Turati (1911, Z. wiss. InsekBiol. 7: 211).

The holotype of the latter is figured by Wehrli (in Seitz, Gross-Schmetterl. 4, suppl, Pl. 33 f).

The Netherlands form is much whiter and of typical size, Turati’s form is browner (also the hind

wings) and the size is much larger. It very probably belongs to a different South-European sub-

species (it was described as a “var”, not as an “‘ab.’’!).

f. © lesaunieri Mabille. Wehrli is of opinion that the all-black 9 belongs to & f. fuscata (in

Seitz, 1. c.: 414. 1940). The same is written by Sarlet in his interesting book “Les Géométrides à

femelles aptères” (1948: 112, Pl. XX, Fig. 20), who knew four specimens from Belgium. This

cannot be true. The ® is now known from three localities in the Netherlands, where it was

met with in 1965 and 1968. A long series of males exists from these localities, but none of them

belongs to f. fuscata. Moreover Barrett writes (l.c.: 238, 1901) that the ® of fuscata is brown-

black (in accordance with the colour of the &!), with outer half of the wings dark brown or

smoky pale brown, and he figures one from Yorkshire (l.c. Fig. 2c) whence also the &, figured in

2 b, came from.

Erannis Hübner

Erannis defoliaria Clerck. Tijdschr. Ent. 95 : 217; Cat. XI: (828). Verbreiding als

in 1953 werd vermeld. Leffef schrijft me: „Op alle vangplaatsen, doch met een duide-

lijke voorkeur voor drogere gronden. De rups is soms schadelijk in eikenbossen en eike-

spaartelgbestanden”. Nu bekend van twee van de waddeneilanden: Terschelling (G.

Dijkstra, Tanis) en Texel (in Museum aldaar). Te Melissant trof Huisman pas in 1958

het eerste exemplaar aan. Het is dan ook zeker geen soort die veel in het open land voor-

komt.

De vroegste datum is nu 3.IX (in 1958 te Apeldoorn, Leffef). In 1969 werd te Stein

een exemplaar gevangen op 24 januari (Pater Munsters). Ook in de vrije natuur zijn

vlinders in het voorjaar aangetroffen: 17.111.1963 een 4 te Stein (Pater Munsters), op

dezelfde datum een & te Heemskerk (Van Aartsen), 12.IV.1964 een & te Oostvoorne

(1215) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 201

(Vestergaard c. s.). Veel vreemder zijn vangsten in de zomer: 23.VIII.1955 een & te

Doorwerth (Van der Wal leg., in Zoöl. Mus.), 28.VII.1963 een 4 in het Amsterdamse

Bos (Peerdeman). Of de oorzaak van een afwijkende diapauze van de poppen uitsluitend

in de temperatuur gezocht moet worden, is niet duidelijk. De winter van 1963

was „uitzonderlijk koud” (Trekverslag 1963, Ent. Ber., Amst. 24 : 203, 1964), die van

1964 „koud en droog” (Trekverslag 1964, op. cit. 25 : 161, 1965). Maar de winter van

1955 begon te warm en pas na nieuwjaar, toen de normale vliegtijd van defoliaria dus

al voorbij was, werd het koud (Trekverslag 1955, op. cit. 16: 188, 1956). Ook de

zomers bieden geen houvast. Die van 1955 was fraai, maar die van 1963 was koud.

Variabiliteit. A. Vormen van het 4 met lichte grondkleur.

f. variegata Lempke, 1953. Exemplaren waarbij de bruine submarginale band van de

voorvleugels doorloopt tot de achterrand, komen vrij verbreid onder de soort voor, maar

zijn niet gewoon. Nieuwe vindplaatsen: Assel, Apeldoorn, Heemskerk, Aerdenhout,

Bergeijk (Zoöl. Mus.).

f. deumbrata Lempke, 1953. Exemplaren waarbij de bruine submarginale band vrij-

wel geheel verdwenen is, zijn tamelijk zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Grollo, Apel-

doorn, Hoenderlo, Stoutenburg, Heemskerk (Zoöl. Mus.).

f. depuncta Lempke, 1953. Exemplaren zonder middenstip op de voorvleugels komen

weinig voor. Nieuwe vindplaatsen: Grollo, Wiessel (Zoöl. Mus.); Aalten (Van Galen);

Deurne (Nies); Belfeld (Cox).

f. holmgreni Lampa, 1885. Exemplaren waarbij op de voorvleugels alleen de midden-

stip aanwezig is, zijn eveneens vrij zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Vijversberg-Tietjerk,

Apeldoorn (Zoöl. Mus.) ; Paterswolde (Kooi); Ruurlo (Lukkien); Aalten (Van Galen);

Deurne (Nies); Vijlen (Cox).

f. fuscosignata Heinrich, 1916. De vorm met bruinzwarte banden is zeer gewoon.

f. obscura Helfer, 1896. De vorm met zwartachtige banden op de voorvleugels komt

veel minder voor, zonder nu bepaald zeldzaam te zijn: Oosterwolde (Van Randen);

Grollo, Hoenderlo, Aerdenhout, Vogelenzang, Oostkapelle, Valkenburg (Zoöl. Mus.);

Bennekom, Heemstede, Gassel (Van de Pol); Haaren-N.B. (Knippenberg); Vessem

(Mevr. Gehéniau); Tegelen (Ottenheijm).

f. albescens Schawerda, 1914. Zeer lichte exemplaren komen weinig voor. Nieuwe

vindplaatsen: Aalten (Van Galen); Wiessel (Zoöl. Mus.).

f. transitoria Lempke, 1953. Exemplaren met eenkleurig lichtbruine voorvleugels,

waarop nog slechts sporen van de dwarslijnen te zien zijn, zijn niet zeldzaam (in Zoöl.

Mus. thans 13 stuks).

B. Vormen van het 4 met donkere voorvleugels.

f. obscuratafasciata Lempke, 1953. Donkerbruine exemplaren met nog donkerder brui-

ne banden zijn niet zeldzaam (13 stuks in Zoöl. Mus.).

f. brunnescens Rebel, 1910. Exemplaren met donkerbruine voorvleugels waarop alleen

de middenstip en de twee dwarslijnen zichtbaar zijn, zijn vrij gewoon (16 stuks in Zoöl.

Mus.).

f. progressiva Haverkampf, 1906. Donkerbruine exemplaren met zwartachtige dwars-

banden zijn veel zeldzamer (slechts vier stuks in Zoöl. Mus.). Nieuwe vindplaatsen:

Heemskerk, Wassenaar (Zoöl. Mus.) ; Haaren-N.B. (Knippenberg).

f. suffusa Cockerell, 1886. Donkerbruine exemplaren met alleen de middenstip op de

voorvleugels zijn gewoon (22 stuks in Zoöl. Mus.).

202 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1216)

f. obscurata Staudinger, 1901. Exemplaren met eenkleurig donkerbruine voorvleugels

zijn zeer gewoon.

f. fumosa nov. Voor- en achtervleugels sterk bestoven met donkere schubben, voor-

vleugels daardoor bruinzwart, achtervleugels donkergrijs. Grollo, 4, 16.XI.1960 (holo-

type, Leffef leg, Zoöl. Mus.).

[Fore and hind wings strongly powdered with dark scales, resulting in brown-black fore wings

and dark grey hind wings. }

C. Vormen onafhankelijk van de grondkleur.

f. destrigata Gornik, 1932. Exemplaren waarbij de dwarslijnen op de voorvleugels

ontbreken maar de bruine banden aanwezig zijn, blijken niet al te zeldzaam. Nieuwe

vindplaatsen: Paterswolde, Delden, Putten, Twello, Hoenderlo, ’s-Graveland, Heems-

kerk, Vijlen (Zoöl. Mus.).

f. tangens Cockayne, 1942. Geen nieuwe gegevens.

f. nervosa nov. Op de voorvleugels zijn de aderen van de postmediane lijn tot de

achterrand verdonkerd. Doorwerth, &, 23.VIII.1955 (holotype, Zoöl. Mus.).

[The nervures on the fore wings are darkened from the postmedian to the outer margin. }

f. eutaeniaria Schawerda, 1916. Exemplaren met duidelijke middenband op de achter-

vleugels komen weinig voor. Apeldoorn, Hoenderlo (Zoöl. Mus.).

Dwergen. Opvallend kleine mannetjes komen vrij geregeld voor.

Reuzen. Soms komen bij deze soort ook zeer grote mannetjes voor: Grollo (Zoöl.

Mus.).

Teratologisch exemplaar. Voorvleugels te klein. Zeist, & (Gorter).

Menophra Moore

Menophra abruptaria Thunberg. Tot nog toe zijn twee exemplaren van deze soort uit

ons land bekend, die beide in Limburg gevangen werden.

De vlinder is niet aangetroffen in Denemarken. Ik ken geen enkele vermelding uit

het omringende Duitse gebied. In de eerste druk van zijn „Catalogue des Lépidoptères

de Belgique” (1900 : 18) vermeldt Lambillion een exemplaar dat in 1898 te Gembloux

werd gevangen. In de tweede druk (1906 : 328) wordt alleen deze opgave herhaald.

Derenne (Addenda au Catalogue etc. : 141, 1930) kende geen nieuwe vangsten en ook

daarna is de vlinder niet meer in België aangetroffen. Op de Britse eilanden is abrzp-

taria waargenomen in het grootste deel van Engeland (het meest in de omgeving van

Londen), in het zuiden van Wales, eens in Schotland en tweemaal in Ierland. (Voor

Frankrijk geeft Lhomme in zijn ,, Catalogue” op: vooral in het zuiden. De noordelijkste

door hem vermelde departementen zijn die in de omgeving van Parijs. Derenne noemt

echter ook een vangst in het departement Nord).

Als vliegtijd wordt voor de Britse eilanden opgegeven: april en mei. Voor Frankrijk

geeft Lhomme april en september. Het ene Nederlandse exemplaar werd in april ge-

vangen, het andere eind augustus aangetroffen.

Vindplaats. Lbg.: Tegelen, &, 24.IV.1962 (Ottenheijm, vermeld en afgebeeld in Enz.

Ber., Amst. 23: 225—226, 1963); op dezelfde vindplaats weer een &, dat 29.VIII.1965 dood in

een etalage werd aangetroffen (idem, vermeld op. cit. 26 : 212, 1966).

(1217) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidobtera 203

Synopsia Hübner

Synopsia sociaria Hübner. Tijdschr. Ent. 95 : 229; Cat. XI : (840). Sinds 1953 is

slechts één vangst van de soort bekend geworden, wel een bewijs hoe zeldzaam hij bij

ons is. Ook uit het omringende gebied heb ik geen nieuwe meldingen in de literatuur

aangetroffen.

Geen correctie op de vliegtijd, die dus blijft: 7.VI—6.VIII.

Vindplaats. Gdl.: Nunspeet, 4, 8.VII.1954 (Van Dulm).

Peribatodes Wehrli

Peribatodes rhomboidaria Denis & Schiffermüller, 1775 (gemmaria Brahm, 1791).

Tijdschr. Ent. 95 : 230; Cat. XI: (841). Verbreiding als in 1953 werd vermeld. Nu

bekend van twee waddeneilanden.

De eerste generatie kan iets eerder beginnen te vliegen dan in 1953 bekend was. De

uiterste data zijn nu: 24.VI (in 1961, Lucas)—2.IX (in 1956, idem). Behalve in 1956

werden zeer late exemplaren ook waargenomen in 1962 (Heemskerk, Zoöl. Mus.) en

1965 (Stein, Pater Munsters). Al deze jaren kenmerkten zich door ongunstige weers-

omstandigheden (vgl. de trekverslagen in Ent. Ber., Amst. 17 : 189, 1957; op. cit. 23 :

177, 1963; op. cit. 26: 195, 1966), zodat het twijfelachtig is of de vlinder toen een

tweede generatie kon voortbrengen (de soort overwintert als kleine rups).

De tweede generatie is zeer partieel, maar is vooral in gunstige seizoenen toch niet zo

zeldzaam als aanvankelijk leek. De uiterste data ervan zijn nu: 1.IX—19.X. Na 1943 is

hij waargenomen in 1955 (Wiessel), 1959 (Groningen, Raalte, Bussum, Hendrik-Ido-

Ambacht, Tegelen) 1961 (Utrecht), 1966 (Abdij Sion). De exemplaren ervan zijn

kleiner dan die van de eerste generatie.

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, Fochtelo, Nijetrijne, Oudemirdum, Tjerkwerd. Gr.:

Groningen. Dr.: Eelde, Roden, Eext, Schoonlo, Westerbork, Dwingelo, Ruinen. Ov.: Ommen,

Raalte, Abdij Sion, Bathmen, Hengelo, Molenven (Saasveld). Gdl.: Garderen, Nieuw-Milligen,

Uddel, Elspeet, Vierhouten, Doornspijk, 't Harde, Soerel, Tongeren, Epe, Gortel, Nierssen, Wiessel,

Assel, Teuge, Terwolde Wilp, Voorstonden, Klarenbeek, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Laag-Soeren,

Imbosch, Hoederlo, Hoge Veluwe, Kootwijk, Hoog-Buurlo, Wageningen, Ede; Epse, Joppe, Gorssel,

De Voorst, Eefde, Terborg, Laag-Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel, Drempt, Loerbeek; Berg en Dal,

Groesbeek, Elst, Slijk-Ewijk, Leeuwen, Buren, Kerkdriel. Utr.: Woudenberg, Bilthoven, Utrecht,

Nieuwersluis. N.H.: ’s-Graveland, Blaricum, Bussum, Naarden, Naardermeer, Muiderberg, Weesp,

Oosthuizen, Hoorn, De Koog-Texel, Schoorl, Bergen, Alkmaar, Egmond-Binnen, Bakkum, Bever-

wijk, Bloemendaal. Z.H.: Meijendel, Voorschoten, Rijswijk, Delft, Naaldwijk, Staelduin, Schelluinen,

Arkel, Asperen, Hendrik-Ido-Ambacht, Barendrecht, Rockanje, Hellevoetsluis, Middelharnis, Oud-

dorp. Zl: Burgh, Haamstede, Westenschouwen, Oostkapelle, Valkenisse, Kamperland, Cadzand.

N.B.: Galder, Dorst, Udenhout, Waalwijk, Biesbosch, Kampina, Boxtel, Bergeijk, Valkenswaard,

Borkel, Schaft, Leende, Someren, Liessel, Helenaveen, Sint Anthonis. Lbg.: Plasmolen, De Hamert,

Arcen, Broekhuizen, Griendsveen, Sevenum, Grubbenvorst, Tegelen, Belfeld, Meijel, Roggel, Ospel,

Heel, Sint Odiliënberg, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Stein, Amstenrade, Heerlerbaan, Chèvre-

mont, Bocholtz, Eijs, Colmont, Geulem, Bunde, Ambij, Keer, Gronsveld, Rijckholt, Oost-Maarland,

Sint Geertruid, Mheer, Gulpen, Slenaken, Mechelen, Camerig, Vijlen, Mamelis, Lemiers.

Variabiliteit. f. simplica Lének, 1951. De vorm, waarbij celstreep en midden-

schaduw op de voorvleugels samenvallen, is gewoon.

f. obsoletaria Lének, 1953. De vorm met nauwelijks zichtbare dwarslijnen is vrij ge-

woon, komt bijna overal onder de soort voor.

f. illineata Schawerda, 1927. De vorm zonder dwarslijnen maar met middenvlek op

de voorvleugels is veel zeldzamer. Nieuwe vindplaats: Belfeld (Cox).

204 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1218)

f. deumbrata Lempke, 1953. De vorm waarbij alleen de middenschaduw op de voor-

vleugels ontbreekt, is gewoon.

f. defloraria Dannehl, 1928. Geen nieuwe gegevens.

f. brunneata Lempke, 1953. Exemplaren met donkerbruine grondkleur komen niet

veel voor. Nieuwe vindplaatsen: Almelo, Nijmegen (Zoöl. Mus.); Ruurlo (Lukkien).

f. perfumaria Newman, 1865. Exemplaren met donkergrijze grondkleur werden nog

aangetroffen te: Heemskerk, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Meijendel, Oostvoorne (Lucas);

Hendrik-Ido-Ambacht (Bogaard).

f. rebeli Aigner Abafi, 1905. Exemplaren met zwarte grondkleur blijven bij deze soort

zeldzaam. Nieuwe vindplaats: Valkenburg, 4, 1962 (Huisenga).

f. brevipennis nov. Voor- en achtervleugels te kort. Udenhout, 4, 22.VII.1967

(holotype, Cox).

[Fore and hind wings too short. ]

Dwergen. Afgezien van de kleine exemplaren van de tweede generatie nog aangetrof-

fen te: Tongeren, Heemskerk (Zoöl. Mus.) ; Apeldoorn (Leffef).

Peribatodes secundaria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 232; Cat. XI:

(843). Van de pas in 1914 in Nederland ontdekte soort konden in 1953 al 44 vind-

plaatsen vermeld worden. Daar komen nu 95 nieuwe bij, wel een bewijs hoe sterk de

vlinder zich over ons land verbreid heeft. Hij is ook al van verschillende plaatsen in het

Duindistrict bekend en is zelfs tot een van de waddeneilanden doorgedrongen. Ook

vindplaatsen ver buiten zijn biotoop wijzen op de expansiedrift van secundaria.

De vliegtijd kan iets langer duren dan in 1953 werd vermeld. De uiterste data zijn

nu: 28.VI—23.VIII. Een enkele maal blijkt een rups niet na de tweede vervelling in

diapauze te gaan, maar door te groeien. Leffef ving op 21.IX.1962 een vlinder te

Schoonlo. Dit zou nog een verlaat exemplaar van de normale generatie geweest kunnen

zijn. Maar volkomen uitgesloten is dat met de vlinder, die Flint 15.X1.1959 bij de Abdij

Sion ving.

Vindplaatsen. Fr: Wijnjeterp, Rijs. Gr.: Glimmen, Noordlaren, Ter Borg. Dr.: Eelde,

Roden, Zuidlaren, Eext, Schoonlo (talrijk, Leffef), Zweelo, Westerbork, Wijster. Ov.: Zwartsluis,

Rechteren, Ommen, Abdij Sion, Rijssen, Borne. Gdl.: Ermelo, Stroe, Garderen, Uddel, Elspeet,

Leuvenum, Vierhouten, Soerel, Tongeren, Wissel, Epe, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren,

Assel, Apeldoorn, Empe, Uchelen, Beekbergen, Eerbeek, Laag-Soeren, Dieren, De Steeg, Imbosch,

Terlet, Hoenderlo, Kootwijk, Otterlo, Harskamp, Wolfheze, Wageningen, Ede; Epse, Eefde, Almen.

Ruurlo, Veldhoek, Woold, Loerbeek; Berg en Dal, Slijk-Ewijk (Van de Pol), Neerijnen (1965,

C. de Jong). Utr.: Amerongen, Doorn, Austerlitz, Amersfoort. N.H.: ’s-Graveland, Muiderberg,

De Koog-Texel (1966, P. Smit). Z.H.: Hendrik-Ido-Ambacht (9.VII.1959, een exemplaar op licht,

Bogaard), Oostvoorne (1963, Vis c.s.). Zl.: Westenschouwen (1962, Leffef). N.B.: Bergen op

Zoom, Kampina, Bladel, Bergeijk, Valkenswaard, Schaft, Nuenen, Leende, Maarheeze, Helenaveen,

De Rips. Sint Anthonis. Lbg.: De Hamert, Arcen, Tegelen, Belfeld, Roggel, Meinweg, Vlodrop,

Montfort, Stein, Heerlen, Vijlen.

Variabiliteit. Door de verandering van auteurs is nu niet meer de Zuidduitse,

maar de Oostenrijkse populatie de nominaatvorm. Volgens mededeling van de heer

Lének (Wenen) maakt dit echter geen verschil uit. In Cat. XI is onze sterker getekende

en grotere ondersoort reeds beschreven als subsp. occidentaria (l.c. : (844)).

f. uniformata Lempke, 1953. De vorm zonder de lichte vlek aan de achterrand van de

voorvleugels is zeer gewoon.

(1219) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 205

f. obscura Lempke, 1953. De vorm met bruinzwarte grondkleur, maar overigens nor-

male tekening is zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Bergeijk (Zoöl. Mus.); Vijlen (Luk-

kien).

f. contrasta Peerdeman, 1962, Ent. Ber., Amst. 22 : 45, Fig. 11. Voorvleugels: wortel-

veld en achterrandsveld donkerbruin tot zwartbruin, middenveld grijsachtig, licht af-

stekend. Rijssen (Houkes); Sint Anthonis (Peerdeman); Epen (Zoöl. Mus.); Vijlen

(Leffef).

f. nigrata Sterneck, 1924, Lotos 72 : 176. Voor- en achtervleugels eenkleurig bruin-

zwart tot zwartachtig, alleen de lichte golflijn scherp afstekend. Plaat 7, Fig. 9. In

1960 voor het eerst in ons land aangetroffen, nu vrij verbreid in sparrenbossen in het

zuidoosten. Sint Anthonis (Peerdeman); Bergeijk (Zoòl. Mus.); Leende (Leffef); De

Rips (Nies); Meinweg (Cox, Maassen); Vlodrop, Montfort (Maassen).

f. fasciata Lempke, 1953. Exemplaren met verbrede middenschaduw van de voor-

vleugels werden nog bekend van: Putten, Wiessel, Soest, Bergeijk, Eperheide (Zoöl.

Mus.); Ruurlo (Lukkien); Montfort (Maassen).

f. deumbrata Lempke, 1953. Exemplaren zonder middenschaduw op de voorvleugels

zijn vrij gewoon. Maar alle exemplaren in Zoöl. Mus. zijn wijfjes!

f. conjuncta Lempke, 1953. Exemplaren waarbij de beide dwarslijnen op de voorvleu-

gels door een horizontale streep met elkaar verbonden zijn, werden nog bekend van:

Wiessel (Leffef); Denekamp (Zoöl. Mus.).

f. tangens nov. Bovenzijde voorvleugels: de antemediane en postmediane lijn raken

elkaar even boven de binnenrand en lopen dan weer uit elkaar. Wiessel, 9, Nijmegen,

4 , 11.VII.1936 (het laatste het holotype, Zoöl. Mus.).

[Upper side fore wings: the antemedian and postmedian touch each other at a short distance from

the inner margin and then diverge. }

Selidosema Hübner

Selidosema brunnearia Villers. Tijdschr. Ent. 95 : 243; Cat. XI : (854). Verbreiding

als in 1953 werd vermeld. Nu reeds van drie waddeneilanden bekend.

Geen correctie op de vliegtijd die dus blijft: 15.VII—3.IX.

Vindplaatsen. Fr.: Terschelling (G. Dijkstra Hzn, Leffef), Vlieland (Camping). Dr.:

Schoonlo. Ov.: Balkbrug. Gdl.: Putten, Uddel, Vierhouten, Soerel, Wapenveld, Tongeren, Assel,

Uchelen, Laag-Soeren, Imbosch, Hoenderlo, Kootwijk, Otterlo. N.H.: Grote Keten, Hargen, Schoorl,

Bergen aan Zee, Egmond aan Zee, Bakkum, Castricum, Aerdenhout, Heemstede. Z.H.: Meijendel,

Leidschendam (1960, Blokland, steliig zwerver uit het duingebied), Staelduin, Oostvoorne, Goede-

reede. N.B.: Bergeijk, Nuenen, Leende, Someren, Strabrechtse heide, Liessel. Lbg.: IJsselstein,

Griendsveen, Sevenum, Roggel, Swalmen, Meinweg.

Variabiliteit. De exemplaren van de duinpopulaties, zowel op de eilanden als

op het vasteland, zijn gemiddeld duidelijk kleiner dan die van het vasteland. Bij de

mannetjes van de eerste groep varieert de vleugelspanning van 30—36 mm en bij de

wijfjes van 27—32 mm. Bij de exemplaren uit het binnenland zijn de mannetjes 32—38

mm en de wijfjes 28—35 mm. Waarschijnlijk kan de soort dan ook in meer geografi-

sche vormen gesplitst worden dan Fletcher deed.

f. depuncta Lempke, 1953. De vorm zonder middenstip op de bovenzijde van de

voorvleugels is vrij gewoon, op de meeste vindplaatsen onder de soort aan te treffen.

f. deumbrata Lempke, 1953. De vorm zonder middenschaduw op de voorvleugels is

zeer gewoon.

206 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1220)

f. demarginata Lempke, 1953. Geen nieuwe gegevens.

f. oelandica Wahlgren, 1913. Als de vorige vorm.

f. obscura nov. Grondkleur van de vleugels donker paarsgrijs. Bergeijk, &,

4.VIII.1961 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Ground colour of the wings dark purplish grey.]

Dwerg. Een klein 9 van Arnhem (Zoöl. Mus.).

Cleora Curtis

Cleora cinctaria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 53 : 235; Cat. XI: (846).

Het hoofdverspreidingsgebied in ons land is wel de Veluwe, waar de vlinder plaatselijk

gewoon kan zijn. Daarbuiten zijn slechts enkele nieuwe vindplaatsen bekend geworden.

De vliegtijd kan al half maart beginnen. De uiterste data zijn nu: 14.IIT--10.VI. Op

de vroegste datum ving Van Aartsen in 1959 een 3 op licht te Wiessel. Hoofdvliegtijd

tweede helft van april, eerste helft van mei.

Vindplaatsen. Dr: Schoonlo. Ov.: Balkbrug. Gdl.: Garderen, Bleke Meer, Uddel, Elspeet,

Tongeren, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Empe, Voorstonden, Uchelen,

Beekbergen, Loenen, Laag-Soeren, Middachten, Hoge Veluwe, Kootwijk, Hoog-Buurlo, Otterlo,

Ginkel, Ede; Epse, Gorssel, Eibergen, Berg en Dal. Utr.: De Bilt. N.B.: Drunen, Kampina, Middel-

beers, Helenaveen. Lbg.: Swalmen.

f. consimiliaria Duponchel, 1829. De vorm met eenkleurig grijsbruine duidelijk ge-

tekende voorvleugels maar zonder middencelvlek werd nog gevangen te Middachten

(Van Galen).

f. fuscaria Cockayne, 1949. De eenkleurig lichtbruine duidelijk getekende vorm is

blijkbaar niet zeldzaam. Wiessel, Apeldoorn, Zeist, Doorn (Zoöl. Mus.).

f. duponcheli Wagner, 1923. Van deze bonte vorm nog een vrij goed exemplaar van

Breda in Mus. Rotterdam.

f. fuscolimbata Heinrich, 1917. De vorm met donkere band langs de achterrand van

de achtervleugels nog van Wiessel (Zoöl. Mus.).

f. submarmoraria Fuchs, 1882. De bonte vorm met donkerbruine voorvleugels en wit-

achtig middenveld moet wel zeldzaam zijn. Geen enkele nieuwe vindplaats!

f. caminariata Fuchs, 1882. De eenkleurig zwartbruine maar overigens duidelijk ge-

tekende vorm werd nog aangetroffen te: Apeldoorn (Zoöl. Mus.); Loenen-Gdl. (Van

Oosterhout) ; Bennekom (Van de Pol).

Deileptenia Hübner

Deileptenia ribeata Clerck. Tijdschr. Ent. 95 : 236; Cat. XI: (847). Het Nederland-

se areaal blijkt groter te zijn dan in 1953 aangegeven kon worden. Er zijn nu ook vind-

plaatsen in Drente en Overijsel bekend geworden, terwijl op de Veluwe bovendien

een aantal nieuwe vastgesteld kon worden. Wat het omringende gebied betreft, de

vlinder is wel degelijk inheems in België. Diverse vindplaatsen in het midden en oosten

van het land worden opgesomd in Lambillionea 44 : 35, 1944.

De vliegtijd kan al in de tweede helft van juni beginnen. De grenzen worden nu:

20.VI—19.VIII. Op de vroegste datum ving Van Aartsen een exemplaar in 1961 te

Hoenderlo.

(1221) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 207

Vindplaatsen. Dr.: Eext, Schoonlo (hier talrijk in 1961, Leffef). Ov.: Abdij Sion, 1964

(Flint). Gdl.: Putten, Doornspijk, Wissel, Wiessel, Assel, Hoenderlo, Kootwijk.

Variabiliteit. Nu meer materiaal ter beschikking staat, blijkt dat ongeveer de

helft van de mannetjes tot de lichtere typische vorm behoort, maar slechts een enkel 9.

Plaat 8, Fig. 1.

f. sericearia Curtis, 1826. De donkerbruine duidelijk getekende vorm (Plaat 8, Fig.

2) is bij het & vrijwel even gewoon als de typische lichte, maar overheerst bij het 9

zeer sterk.

f. illineata Lempke, 1953. Exemplaren zonder dwarslijnen werden nog aangetroffen

te: Wiessel en weer te Apeldoorn (Zoöl. Mus.).

Dwergen. Wiessel, Apeldoorn, Hoenderlo (Zoöl. Mus.).

Alcis Curtis

Alcis repandata L. Tijdschr. Ent. 95 : 237; Cat. XI: (848). Nu ook bekend van een

van de waddeneilanden. Vooral verbreid op de Veluwe, waar de vlinder soms zeer tal-

rijk kan zijn (27.VI.1959 te Hoenderlo meer dan 1000 op licht! Leffef). Opvallend

veel vindplaatsen in Limburg, maar nog steeds betrekkelijk weinig in het Duindistrict.

Ook enkele vangsten buiten het normale bosbiotoop, waarschijnlijk van zwervers.

De vliegtijd kan tot in augustus duren: 2.VIII.1963 te Oostvoorne en daarna zelfs

nog een exemplaar op 30.VIII! (Vestergaard c. s.). Dat we in het laatste geval met een

vlinder te doen hebben die afkomstig was van een snel doorgegroeide rups lijkt me gezien

het zeer ongunstige weer in dat jaar onwaarschijnlijk, vooral ook omdat zelfs in goede

seizoenen nog nooit een exemplaar van een partiële tweede generatie uit ons land ver-

meld is. Vermoedelijk dus een nakomer van de normale generatie.

Vindplaatsen. Fr: Terschelling (1956, Leffef), Beetsterzwaag, Olterterp, Duurswoude,

Wijnjeterp, Nijemirdum. Dr.: Paterswolde, Zuidlaren, Schoonlo, Odoorn, Kralo. Ov.: Balkbrug,

Wezepe, Abdij Sion, Wiene, Molenven (Saasveld). Gdl.: Voorthuizen, Stroe, Garderen, Uddel,

Elspeet, Hulshorst, Nunspeet, Vierhouten, Doornspijk, Soerel, Heerde, Tongeren, Epe, Gortel,

Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Gietelo, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Laag-

Soeren, Dieren, Imbosch, Schaarsbergen, Hoge Veluwe, Dabbelo, Kootwijk, Hoog-Buurlo, Hars-

kamp, Wolfheze, Bennekom; Epse, Gorssel, Ruurlo, Laag-Keppel, Hoog-Keppel; Groesbeek. Utr.:

Amersfoort, Austerlitz, Nieuwersluis, Botshol. N.H.: Blaricum, Schoorl, Bentveld, Vogelenzang.

Z.H.: Hellevoetsluis, Melissant, Ouddorp. Zl: Burgh, Haamstede, Westenschouwen, Oostkapelle.

N.B.: Woensdrecht, Bergen op Zoom, Drunen, Kampina, Boxtel, Vessem, Bladel, Bergeijk, Nuenen,

Leende, Someren, Maarheeze, Helenaveen, Boxmeer. Lbg.: Arcen, Lomm, Velden, Geijsteren,

Griendsveen, Sevenum, Grubbenvorst, Tegelen, Belfeld, Reuver, Roggel, Ospel, Meinweg, Vlodrop,

Montfort, Putbroek, Stein, Elsloo, Heerlen, Wijlre, Schin op Geul, Gerendal, Geulem, Geulle,

Bunde, Cadier en Keer, Rijckholt, Sint Geertruid, Gulpen, Slenaken, Camerig, Holset.

Variabiliteit. De vlinder is zeer variabel. Typische exemplaren zijn licht, bont,

duidelijk getekend en met een middenschaduw op de voorvleugels die varieert van vol-

komen afwezig tot geheel aanwezig.

f. similata Vorbrodt, 1917. De vorm met de zwartachtige vlek onder de bovenste

bocht van de postmediane lijn is vrij gewoon bij de wijfjes, maar veel zeldzamer bij de

mannetjes: 15 tegen twee in Zoöl. Mus. !

f. brunneata Heydemann, 1938. Bij de vorm met eenkleurig okerbruine vleugels is het

omgekeerde het geval: in Zoöl. Mus. 13 mannetjes tegen vier wijfjes.

f. fuscomarginata Lempke, 1953. Een nieuwe vangst van deze lichte vorm met don-

kere achterrand te Vijlen (Cox).

208 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1222)

f. marginata nov. Grondkleur van de vleugels donker bruingrijs, dwarslijnen duide-

lijk, golflijn licht, het achterrandsveld licht bruingrijs, scherp afstekend. Plaat 8, Fig. 3.

Epen, 9, 16.VII.1955 (holotype, Zoöl. Mus.).

[Ground colour of the wings dark brown-grey, transverse lines distinct, submarginal line pale,

marginal area pale brown-grey, sharply contrasting. |

f. muraria Curtis, 1826. Exemplaren met grijze grondkleur en onduidelijke tekening

in Zoöl. Mus. alleen van Wiessel, Apeldoorn, Haarlem en Bergeijk. Alle andere vind-

plaatsen vervallen.

f. contrasta Lempke, 1953. Het holotype is afgebeeld op Plaat 8, Fig. 4. Geen nieuwe

gegevens.

f. destrigaria Haworth, 1809. Grondkleur lichtgrijs, fijn donker besprenkeld, alleen

de golflijn duidelijk aanwezig. Gewoon, vooral bij het 9.

f. fusca Lempke, 1953. De vorm met vuil donkerbruine duidelijk getekende vleugels

is zeer gewoon, maar vrij variabel van kleur.

f. obscura nov. Grondkleur van voor- en achtervleugels effen zwartgrijs, dwarslijnen

duidelijk, golflijn variérend in duidelijkheid. Bergeijk, Houthem, Epen, Kerperbos, Vij-

len, Vaals (Zoöl. Mus.); Gronsveld, 9 (Gorter).

Holotype: ¢ van Epen, 23.VI.1961, in Zool. Mus.

[Ground colour of fore and hind wings of a uniform black-grey, transverse lines distinct, sub-

marginal varying in distinctness. |

f. nigrita Fuchs, 1875. Vleugels dicht zwart bestoven met lichtere plekken binnen-

waarts van de golflijn, dwarslijnen ontbreken maar de golflijn is scherp, aderen in mid-

denveld zwart, ruimte tussen golflijn en franje diepzwart; achtervleugels tot golflijn

donkergrijs. Zeldzamer dan de vorige melanistische vorm: in Zoöl. Mus. slechts twee

exemplaren, het reeds vermelde 9 van Putten en een 3 van Vijlen.

[In Entomologist’s Rec. J]. Var. 66: 161, Plate V, Fig. 7 and 8, 1954, Cockayne described and

figured an “unnamed melanic form”. This is the true nigrita Fuchs. The two figures agree com-

pletely with the original description of the German author. ]

f. nigra Tutt, 1896, British Moths : 299. Voor- en achtervleugels eenkleurig diep-

zwart. Epen, Vijlen, twee wijfjes (Zoöl. Mus.).

f. conversaria Hübner, [1800—1809}. De opvallende vorm met donkerbruin midden-

veld van de voorvleugels, terwijl de rest donkergrijs is, blijkt vrij geregeld, maar in zeer

klein aantal, voor te komen in het bosgebied van het uiterste zuidoosten van Limburg.

Plaat 8, Fig. 5. Nieuwe vindplaatsen: Vijlen (Cox); Holset (Huisenga).

f. mendeli Williams, 1950. Van deze vorm met witte in plaats van donkergrijze wor-

tel- en achterrandsband ken ik geen nieuwe vindplaatsen.

f. coarctata Cockayne, 1942, Entomologist's Rec. J. Var. 54: 35, PI. II, Fig. 1. De

middenschaduw van de voorvleugels is verdikt, zodat een smalle zwarte band ontstaat.

Apeldoorn (De Vos); Hoenderlo, Breda, Epen (Zoöl. Mus.); Austerlitz (Gorter).

f. pseudobastelbergeri Foltin, 1942, Z. wiener Ent.-Ver. 27 : 36. De middenschaduw

op de voorvleugels vloeit in het onderste gedeelte samen met de antemediane lijn. Wies-

sel, Hoenderlo, Dabbelo, Epen (Zoöl. Mus.).

f. tangens nov. Op de voorvleugels raken de ante- en de postmediane lijn elkaar even

boven de binnenrand en lopen dan weer uiteen. Twello, Oosterbeek, Berg en Dal, 3,

27.V1.1906 (holotype, Zoöl. Mus.).

[The antemedian and postmedian touch each other a little above the inner margin of the fore

wings and then separate again. }

(1223) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 209

f. ziczac nov. Voorvleugels: tussen middenschaduw en postmediane lijn een rij zigzag

lopende zwarte strepen, die vooral in de onderhelft de postmediane lijn kunnen raken.

Plaat 8, Fig. 6. Hattem, Wiessel, Twello, Dabbelo (Zoöl. Mus.) ; Vijlen (Cox).

Holotype: 2 van Dabbelo, 28.VI.1953, Leffef leg., in Zoöl. Mus.

[Fore wings: between central shade and postmedian, a row of zigzagging black lines which may

touch the postmedian, especially in the lower half}

f. brevipennis nov. Voor- en achtervleugels te kort. Drunen, 9, 19.VI.1962 (holo-

type, Bogaard).

[Fore and hind wings too short. ]

Dwergen. Wiessel, Apeldoorn, Hoenderlo, Vaals (Zoöl. Mus.); Zeist (Gorter); Oud-

dorp (Vroegindeweij); Meinweg (Cox); Montfort (Maassen).

Teratologisch exemplaar. Linker voorvleugel te klein. Zeist (Gorter).

Alcis jubata Thunberg. Tijdschr. Ent. 95 : 239; Cat. XI: (850). Sinds 1953 slechts

één enkele waarneming! Geen nieuwe gegevens over de omringende gebieden en geen

correctie op de vliegtijd.

Vindplaats. Gdl.: Wiessel, 22.VIII.1955, een exemplaar op het scherm, dat echter ont-

snapte (Leffef).

Boarmia Treitschke

Boarmia roboraria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 241; Cat. 93 : (852).

Ook in het noorden van het land is de vlinder inmiddels op verscheidene plaatsen aan-

getroffen.

Geen correctie op de vliegtijd die dus blijft: 28.V—4.VIII. Nog steeds zijn geen ge-

vangen exemplaren van een kleine tweede generatie bekend geworden.

Vindplaatsen. Fr.: Beetsterzwaag, Olterterp, Appelscha, Wijnjeterp. Dr.: Eelde, Een,

Norg, Westervelde, Schipborg, Zuidlaren, Eext, Schoonlo, Odoorn. Ov.: Rechteren, Abdij Sion,

Molenven (Saasveld), Denekamp. Gdl.: Stroe, Garderen, Drie, Staverden, Nieuw-Milligen, Uddel,

Elspeet, Vierhouten, Hulshorst, Nunspeet, 't Harde, Oldebroek, Soerel, Wissel, Heerde, Epe, Oene,

Gortel, Hoog-Soeren, Assel, Teuge, Terwolde, Klarenbeek, Appen, Voorstonden, Uchelen, Eerbeek,

Laag-Soeren, Spankeren, Dieren, Imbosch, Terlet, Hoge Veluwe, Leesten, Hoenderlo, Kootwijk,

Hoog-Buurlo, Otterlo, Harskamp, Schaarsbergen, Ede; De Voorst, Almen, Vorden, Laag-Keppel,

Hummelo, Hoog-Keppel; Groesbeek. Utr.: Elst, Woudenberg, Amersfoort. N.H.: ’s-Graveland,

Naardermeer, Overveen, Vogelenzang. Z.H.: Wassenaar. N.B.: Bergen op Zoom, Chaam, Dorst,

Tilburg, Waalwijk, Sint Michielsgestel, Boxtel, Kampina, Vessem, Bergeijk, Heeze, Helenaveen,

Sint Anthonis. Lbg.: Arcen, Geijsteren, Griendsveen, Sevenum, Tegelen, Belfeld, Roggel, Sint

Odiliënberg, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Stein, Elsloo, Keer, Gronsveld, Vijlen.

Variabiliteit. De collectie van het Zoöl. Mus. bevat zes mannetjes en vier

wijfjes met lichtgrijze grondkleur. Slechts twee mannetjes zijn van recente datum (Wies-

sel, 11.VII.1955 en Apeldoorn, 10.VII.1958, beide Leffef leg.), alle andere werden in

de vorige eeuw gevangen. Dan volgt een serie van vier mannetjes en vier wijfjes met

een donkerder grijze grondkleur, meest modern materiaal en tenslotte een groep waarbij

het grijs duidelijk bruin getint is, waardoor de kleur nog donkerder is (maar te licht om

ze tot f. infuscata te rekenen), meest oud materiaal, maar toch ook enkele moderne

exemplaren. Het lijkt me het beste voorlopig althans al deze varianten tot de typische

vorm te rekenen.

210 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1224)

f. bicolor nov. Voorvleugels vrij donker grijs, achtervleugels lichtgrijs. Venlo, &,

25.VII (holotype, Zoöl. Mus.).

[Fore wings rather dark grey, hind wings pale grey.]

f. infuscata Staudinger, 1871. Deze donkere vorm (zwartachtig grijs, met lichte schub-

ben bestoven) is op zichzelf ook weer vrij variabel. Nu bij ons overal de hoofdvorm.

f. melaina Schulze, 1913. De vorm met zwartachtige grondkleur zonder bestuiving

met lichte schubben is nog steeds zeldzaam. In Zoöl. Mus. slechts vier exemplaren:

Putten (1927), Aerdenhout (1953), Bergeijk (1968) en Epen (1936), alle mannetjes.

f. extincta Wagner, 1920. De vorm waarbij de tekening op de golflijn na verdwenen

is, is vooral bij de donkere exemplaren gewoon.

f. nigrofasciata Lempke, 1953. De vorm met dikke postdiscale lijn werd nog aange-

troffen te Amersfoort (Nieuwland).

f. subtuniformis Lucas, 1960, Ent. Ber., Amst. 20 : 230. De lichte apicale vlek aan de

onderzijde van de voorvleugels ontbreekt. Kampina (Lucas).

Dwerg. Apeldoorn (Zoöl. Mus.).

Teratologisch exemplaar. Mannetje met te korte sprieten. Bergen op

Zoom (Asselbergs).

Serraca Moore

Serraca punctinalis Scopoli. Tijdschr. Ent. 95 : 245; Cat. XI: (856). De vlinder is

nu bekend van twee waddeneilanden: Vlieland en Texel. Verdere vermeldenswaardige

vindplaatsen zijn: Zwartsluis (Harsevoord), Aerdt (Peerdeman), Slijk-Ewijk (Van de

Pol), Kerkdriel (Versteegh), Botshol en Naardermeer (Wolschrijn), Kortenhoef (Ves-

tergaard), Muiderberg (Van Tuijl), Amsterdam (Houkes), Beemster (Huisenga),

Oosthuizen (De Boer), Hoorn (Houtman), Woerdense Verlaat (Lempke), Staelduin

(Van Katwijk), Leiden en Rotterdam (Lucas), Schelluinen (gewoon, Slob), Arkel

(Zwakhals), Asperen (Slob), Dubbeldam (Groenendijk), Hendrik-Ido-Ambacht (vrij

talrijk, vooral ín 1957, rups op vruchtbomen! Bogaard), Melissant (enkele exemplaren

in 1954 en 1955, zwervers, Huisman), Burgh en Haamstede (Leffef), Cadzand (Peer-

deman), Brabantse Biesbosch (idem). Blijkbaar haast overal waar berk of ander loof-

hout groeit, onverschillig of het biotoop droog of nat is, en bovendien nogal eens als

zwerver. Op de zandgronden vaak verreweg de gewoonste ,,Boarmia”.

De vliegtijd kan al half april beginnen. De vroegste datum is nu: 16.IV, in 1961 te

Ruurlo (Lukkien). De vlinder vliegt zeker door tot in augustus. In 1963 noteerden Ves-

tergaard c.s. te Oostvoorne een doorlopende serie data van 30.V—5.VIII. Op 6.VIII.

1965 ving Peerdeman een & te Roggel. Knoop noteerde 22.VIII.1941 een afgevlogen

& te Elzen, vrij zeker een laat exemplaar van de normale generatie. Leffef kreeg uit

eikweken nooit een exemplaar van een tweede generatie. Hetzelfde schrijft Schneider

(1932, Int. ent. Z. 26: 211). Maar Flint ving in 1968 een & op licht bij de Abdij

Sion (Ov.) op 2 september, dat toch nauwelijks tot de normale generatie behoord kan

hebben.

f. obsoleta Lempke, 1953. Niet verdonkerde exemplaren zonder tekening zijn vrij

zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Wiessel, Zeist, Soest, Duinrel (Zoöl. Mus.); Benne-

kom (Van de Pol).

f. distincta Lempke, 1953. Exemplaren met scherpe dwarslijnen, golflijn en midden-

schaduw zijn zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Slangenburg 9, Nijmegen 4, Baarn 9

(Zoöl. Mus.).

(1225) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 211

f. variegata Lempke, 1953. Leffef ving van de mooie bonte maar zeldzame vorm nog

twee exemplaren te Apeldoorn (Zoöl. Mus.); Meinweg, 1969 (Maassen).

f. bicolor Lempke, 1953. Ik heb hiervan geen nieuwe exemplaren gezien.

f. flavescens Hannemann, 1920, Int. ent. Z. 14: 123. Grondkleur van de vleugels

licht geelachtig grijs, tekening licht geelachtig bruin. Van deze rariteit ving Van Aartsen

in 1962 een 3 te Heemskerk (in Zoöl. Mus.).

f. pulcherrima Kaucki, 1922, Polskie Pismo ent. 1: 41 (conspicua Cockayne, 1942,

Entomologist's Rec. J. Var. 54 : 35, Pl. II, Fig. 3). Grondkleur lichtgrijs, tekening zwak,

maar de golflijn op voor- en achtervleugels binnenwaarts scherp donker afgezet (ruimte

tussen deze lijn en de achterrand dus niet verdonkerd). Apeldoorn (Zoöl. Mus.); Aal-

ten (Van Galen).

f. consobrinaria Borkhausen, 1790. Tot deze vorm kunnen alle exemplaren gerekend

worden met min of meer typische grondkleur, wortelwaarts donker afgezette golflijn en

donker afstekend franjeveld. Zo opgevat is de vorm vrij gewoon.

f. intermedia Lempke, 1953. Exemplaren met donkergrijze grondkleur en volledige

tekening zijn vrij gewoon.

f. humperti Humpert, 1898. Donkergrijze met lichte schubben bestoven exemplaren

waarvan de dwarslijnen geheel of bijna geheel verdwenen zijn, zijn nu zeer gewoon. In

Cat. XI werd al een lange serie vindplaatsen vermeld, maar de vorm komt nu overal

onder de soort voor, zelfs op plaatsen waar de vlinder slechts als zwerver verschijnt

zoals te Melissant.

f. nigromarginata nov. Grondkleur van de vleugels grijszwart, het franjeveld zwart.

De Lutte, Eefde, Warnsveld, Nijmegen, Bergeijk, Helenaveen, Arcen (Zoöl. Mus.);

Ruurlo (Lukkien) ; Bennekom (Van de Pol).

Holotype: ¢ van Warnsveld, 28.V.1954, in Zoöl. Mus.

[Ground colour of the wings black-grey, marginal area (between submarginal and fringe) black.

(It is this form which Onslow described and figured under the name consobrinaria in J. Genet.

9: 339— 346, Plate XIII, Figs. 5, 6, 11, 12, 1920, and which proved to be dominant above the

pale type form. True consobrinaria is not a melanic. Such forms were unknown with this species in

Borkhausen’s time.) }

f. nigra Warnecke, 1938. De eenkleurig zwartachtige vorm met donkere onderzijde

wordt steeds minder zeldzaam, zoals blijkt uit de vele nieuwe vindplaatsen: Ommen

(Vroegindeweij); Raalte (Flint); Wiessel, Apeldoorn, Eefde, Nijmegen, Aerdenhout,

Oostkapelle, Bergeijk, Best, Leende, Gronsveld (Zoöl. Mus.); Arnhem (Mevr. Martin);

Wageningen (Van de Pol); Amersfoort (Nieuwland); Leiden (Lucas); Voorburg

(Blokland); Dubbeldam (Groenendijk); Mook (Ter Laag); Baarlo (Lucas); Belfeld,

Meinweg (Cox); Brunssum (Th. Maessen).

Dwergen. Nijmegen, Bussum, Vijlen (Zoöl. Mus.) ; Maastricht (Lucas).

Teratologisch exemplaar. Linker vleugels te klein. Bergen op Zoom (As-

selbergs).

Cleorodes Warren

Cleorodes lichenaria Hufnagel. Tijdschr. Ent. 95 : 240; Cat. XI: (851). Van deze

steeds zeldzamer wordende vlinder kunnen slechts enkele nieuwe vindplaatsen vermeld

worden. In het Duindistrict waar lichenaria vroeger plaatselijk gewoon was, is het dier

nu een rariteit.

212 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1226)

Een kleine correctie op de vliegtijd: 16.VI—10.VIII (op de laatste datum in 1962

een afgevlogen & bij 't Harde, Vestergaard).

Vindplaatsen. Gdl.: 't Harde, Tongeren, Wiessel, Assel. Utr.: Bilthoven. N.H.: Castri-

cum, Bloemendaal. Z.H.: Noordwijkerhout, Oostvoorne, Ouddorp (1964 en 1965, Huisman, Vroeg-

indeweij). Zl.: Westenschouwen (1962, Leffef).

Variabiliteit. f. perfumaria Dannehl. Een exemplaar van deze donkere vorm

is afgebeeld op Plaat 5, Fig. 7.

Dwerg. Overveen (Bentinck).

Fagivorina Wehrli

Fagivorina arenaria Hufnagel. Tijdschr. Ent. 95 : 242; Cat. XI: (853). Het is zeer

de vraag, of de vlinder nog in ons land voorkomt. Er is geen enkele nieuwe vindplaats

bekend geworden. De laatste vangsten zijn een ¢ te Putten in 1929 en een & te Assen

in 1930. Ook van het omringende gebied zijn geen nieuwe waarnemingen vermeld. De

rups voedt zich met eikebladeren, niet met boommossen, zodat de achteruitgang in elk

geval niets te maken kan hebben met die van de mosflora.

Ectropis Hübner

Ectropis crepuscularia Denis & Schiffermüller, 1775 (bistortata Goeze, 1781). Tijd-

schr. Ent. 95 : 248; Cat. XI: (859). (Voor de naam zie de Engelse noot aan het slot van

de soort). Verbreiding als in 1953 werd aangegeven. Nu bekend van drie waddeneilan-

den: Terschelling, Vlieland en Texel. Een vermeldenswaardige vindplaats in het Fluvia-

tiel District is Hendrik-Ido-Ambacht (Bogaard).

De vlinder is in alle maanden van januari tot en met november buiten waargenomen.

Alle beschikbare gegevens (in totaal bijna 18.000) zijn verwerkt in het in Fig. 99 af-

gebeelde histogram (alleen het exemplaar dat Tolman 18.1.1940 te Soest buiten aantrof,

is weggelaten). Daaruit blijkt dat de vlinder in de tweede helft van maart al behoorlijk

kan vliegen. Maar de hoofdvliegtijd voor de eerste generatie is toch april en de eerste

helft van mei. In de eerste helft van juni verdwijnt deze generatie, doch het hiaat is zeer

klein. Maar reeds in de tweede helft begint de tweede generatie te vliegen. Zoals reeds

in Cat. XI werd vermeld bereikt deze zijn maximum in juli, maar ook in de eerste helft

van augustus kan de vlinder nog in aantal aanwezig zijn. Het histogram laat duidelijk

zien dat deze generatie de talrijkste van de twee is. Eind augustus dalen de aantallen

sterk en na half september en in oktober is het dier zeer schaars. In gunstige jaren zoals

1959 komt nog wel eens een exemplaar in november voor. Waar de tweede generatie

eindigt en de zeer partiële derde begint is moeilijk uit te maken. Waarschijnlijk over-

lappen ze elkaar.

Variabiliteit. Tot de typische vorm moeten alle lichte exemplaren gerekend

worden, variërend van witachtig tot lichtgrijs of licht grijsbruin. De tekening is zeer

variabel in duidelijkheid. De lichtste exemplaren behoren voor het grootste deel tot de

tweede generatie en zijn bijna steeds wijfjes (f. cinerea en f. obsoleta moeten vervallen,

ze vormen geen duidelijk afgescheiden groepen).

f. flavescens Lempke, 1953. Ik ken geen nieuwe vangsten van exemplaren met geel-

achtige grondkleur. Blijkbaar zeldzaam.

f. intermedia Lempke, 1953. Een vrij heterogene groep, bestaande uit exemplaren

100

(1227) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 213

a 'm j j a o

Fig. 99. Histogram van Ectropis crepuscularia Den. & Schiff,

met bruine, bruingrijze of zelfs vrij donker grijze grondkleur, maar steeds met duide-

lijke tekening. Gewoon.

f. fasciata Reuter, 1900. Exemplaren met donkere wortelband op de voorvleugels en

postdiscale donkere band op voor- en achtervleugels zijn vrij zeldzaam. Nieuwe vind-

plaatsen: Wiessel, Hoog-Soeren, Apeldoorn, Twello, Soest (Zoöl. Mus.); Nuenen

(Neijts).

f. defessaria Freyer, 1848. Doordat de kleur van Freyer’s afbeelding verdonkerd is, is

de diagnose ervan in moderne werken volkomen verkeerd geworden. De auteur be-

schreef geen donkere vorm maar een lichte, waarbij alle tekening geheel of vrijwel ge-

heel verdwenen is op de lichte golflijn na, die in de regel wortelwaarts donkerder af-

gezet is. Zekere vindplaatsen: Wiessel, Apeldoorn, Oosterbeek, Den Haag, Epen,

Holset (Zoöl. Mus.). Een wat donkerder grijs exemplaar ving Pater Munsters te Stein

in 1930. Zie Plaat 7, Fig. 10. (Wat in Cat. XI over de vorm staat vervalt dus geheel !))

f. marginata nov. Op voor- en achtervleugels is de ruimte tussen golflijn en achter-

rand donker en steekt duidelijk af tegen de rest van de vleugels. Wiessel, © , 6.VIII.1954

(holotype, Zoöl. Mus.).

[The area between submarginal and fringe on fore and hind wings dark, clearly contrasting with

the rest of the wings. }

214 ‘TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1228)

f. obscurata Heinrich, 1917. Donkerbruine of donker bruingrijze exemplaren met vaak

vrij onduidelijke tekening zijn zeer gewoon.

f. schillei Klemensiewicz, 1893. Donkerbruine tot donker bruingrijze of donkergrijze

exemplaren waarbij alleen de witachtige golflijn nog aanwezig is. De vorm blijkt toch

vrij verbreid te zijn. „Friesland, Wiessel, Apeldoorn, Eefde, Heemskerk, Rotterdam,

Bergeijk, Geulem, Gronsveld, Epen, Vijlen (Zoöl. Mus.); Grollo, Bennekom (Van de

Pol); Abdij Sion (Flint); Bladel (Blokland); Kerkrade (Lucas); Gulpen (Gorter);

Vaals (Cox).

f. passetii Thierry-Mieg, 1886. Zwartachtig bruine tot zwartachtig grijze exemplaren

waarbij alle tekening onduidelijk is. Plaat 7, Fig. 11. Eveneens niet zeldzaam. Hengelo-

Ov. (Bentinck); Abdij Sion (Flint); Putten (Wolschrijn); Tongeren, Wiessel, Apel-

doorn, Empe, Hoenderlo, Aalten, Dordrecht, Geulem (Zoöl. Mus.); Nuenen (Neijts) ;

Swalmen (Lücker); Meinweg (Cox); Wijnandsrade (Van de Pol).

f. nigerrima Dammer, 1932, Ent. Z. Frankf. a. M. 46 : 71, Fig. 2. Voorvleugels met

lichter grijs middenveld (tussen de beide dwarslijnen), de rest zwartachtig grijs, achter-

vleugels tot postdiscale lijn lichter grijs, daarna zwartachtig grijs en vooral in dit ge-

deelte de aderen zwart. Wiessel, Apeldoorn, vier mannetjes in 1955, 1958 en 1959

(Leffef leg., in Zoöl. Mus.).

f. extrema Raebel, 1930. Eenkleurig zwartachtige exemplaren met fel afstekende witte

golflijn werden nog aangetroffen te: Grollo (Zoöl. Mus.); Putten (Wolschrijn); Wies-

sel (Leffef); Ruurlo (Lukkien); Aalten (Van Galen); Melissant (Huisman); Dorst

(Van Oosterhout); Nuenen, De Rips (Neijts); Leende (Leffef); Stein (Pater Mun-

sters).

f. unicolor nov. Voor- en achtervleugels eenkleurig zwartachtig, zonder lichte golflijn.

Breda, 4, 19.V.1920 (holotype, Mus. Rotterdam); Nuenen (Neijts); Vijlen (Langohr).

[Fore and hind wings unicolorous blackish, without white submarginal.]

Dwergen. Wijster, Oostvoorne (Lucas); Apeldoorn, Overveen, Aerdenhout (Zoöl.

Mus.).

Nomenclatorial note. Geometra crepuscularia Denis & Schiffermüller, 1775. Type

Locality: Vienna. Two outstanding specialists of the Austrian Geometridae, Mr. H. Reisser and

Mr. O. Lének. are absolutely sure that in this area (and in the whole territory of Austria) only one

species is met with: the bivoltine (or trivoltine) wide spread one, the Engrailed of the British

lepidopterists. The same species was described by De Geer and named by Goeze. The question is

too intricate to discuss here fully, this must be done in a separate article.

Ectropis consonaria Hübner. Tijdschr. Ent. 95 : 250; Cat. XI: (861). Verbreiding

als in 1953 werd vermeld. „Bij Apeldoorn en Hoog-Soeren vooral in larix- en sparren-

bossen zeer gewoon. De vlinders rusten overdag bij voorkeur op de stammen van larix

en beuk, zelden op eik” (Leffef).

De vliegtijd kan al half maart beginnen. De uiterste data zijn nu: 15.1II—6.VI (de

vroegste datum in 1959 bij Apeldoorn, Van Aartsen). Hoofdvliegtijd eind april, eerste

helft van mei.

Vindplaatsen. Gdl.: Ermelo, Garderen, Nieuw-Milligen, Vierhouten, Soerel, Tongeren,

Gortel, Assel, Loenen, Ellecom, Onzalige Bossen, Leesten, Hoenderlo, Kootwijk, Kootwijkerveen,

Wageningen; Groesbeek.

Variabiliteit. De vlinder is duidelijk sexueel dimorf: de mannetjes zijn tame-

lijk eenkleurig, de wijfjes bonter (= f. variegata Lempke, 1953, die dus vervalt).

(1229) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 215

f. intermedia nov. De lichte grondkleur dicht bestoven met donkergrijze schubben,

de tweede dwarslijn en de golflijn gedeeltelijk zichtbaar, de aderen over de gehele lengte

donkergrijs en duidelijk afstekend. Plaat 8, Fig. 7. In welke genetische verhouding de

vorm staat tot de volgende, die veel donkerder is, is niet bekend. Amerongen, 9,

18.V.1953 (holotype, Gorter).

[The pale ground colour densely powdered with dark grey scales, the postmedian and the sub-

terminal partly visible, nervures over their whole length dark grey and clearly contrasting. Much

paler than the next form. ]

f. nigrescens nov. Grondkleur zwartgrijs door een dichte bestuiving met zwarte schub-

ben; voorvleugels langs de voorrand en alle vleugels langs de achterrand dieper zwart;

aderen, celstreep en postdiscale lijn diepzwart, lichte golflijn aanwezig; donkere vlek op

de voorvleugels nog net zichtbaar. Plaat 8, Fig. 8. Loenen-Gdl., 27.IV.1968, & en

9 (het laatste het afgebeelde holotype, Van Oosterhout); Hoenderlo, &, 9.V.1959

(Vlug).

[Ground colour black-grey because of a thick dusting with black scales; fore wings along the

costa and all the wings along the outer border deeper black; nervures, cell line and postdiscal line

deep black; submarginal line present; dark spot of the fore wings just discernible.

The form is not identical with f. nigra Bankes, 1905, Ent. mon. Mag. [2}, 16: 89, which is

excellently figured by Onslow in J. Genet. 9, PI. II, Figs. 4, 5. 6, 1919. In this form the @ is of

a uniform deep black, the 4 more brown-black, nervures still darker, a white wedge-shaped discal

spot on the fore wings (especially distinct in the 9 ) and a faint submarginal line.}

Ectropis extersaria Hübner. Tijdschr. Ent. 95 : 251; Cat. XI: (862). Verbreiding

als in 1953 werd aangegeven. Maar in het noorden zijn nu wat meer vindplaatsen be-

kend geworden en zelfs is de soort op één van de waddeneilanden aangetroffen.

Geen correctie op de vliegtijd, die dus blijft: 9. V—15.VII.

Vindplaatsen. Fr: Terschelling (1956, Leffef), Beetsterzwaag, Oudemirdum. Gr.: Onst-

wedde. Dr.: Roden, Westervelde, Peest, Schipborg, Eext, Schoonlo. Ov.: Balkbrug, Dalfsen, Ommen,

Abdij Sion, Rijssen, Bornerbroek, Molenven (Saasveld), Denekamp. Gdl.: Garderen, Uddel, Huls-

horst, Vierhouten, Soerel, Heerde, Tongeren, Epe, Gortel, Nierssen, Hoog-Soeren, Assel, Teuge,

Wilp, Klarenbeek, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Loenen, Spankeren, Leuvenheim, Imbosch,

Hoenderlo, Kootwijk, Hoog-Buurlo, Kootwijkerveen, Hoge Veluwe, Otterlo; Epse, De Voorst,

Ruurlo, Korenburgerveen, Winterswijk, Ratum, Laag-Keppel, Hummelo, Hoog-Keppel, Didam;

Groesbeek, Slijk-Ewijk. Utr.: Amersfoort, Austerlitz, Nieuwersluis. N.H.: ’s-Graveland, Crailo,

Muiderberg, Schoorl, Bergen, Heiloo, Bakkum, Vogelenzang. Z.H.: Loosduinen, Staelduin, Helle-

voetsluis. Zl.: Westenschouwen. N.B.: Bergen op Zoom, Dorst, Waalwijk, Drunen, Nieuwkuik,

Boxtel, Middelbeers, Leende, Heeze, Helenaveen, De Rips, Vortum. Lbg.: Arcen, Griendsveen,

Sevenum, Belfeld, Roggel, Meinweg, Vlodrop, Stein, Wijlre, Gerendal, Sibbe, Geulem, Bunde,

Cadier, Gronsveld, Rijckholt, Meehr, Sint Geertruid, Slenaken, Mechelen, Vijlen, Holset.

Variabiliteit. f. pallida Lempke, 1953. Van deze weinig donker bestoven vorm

werden nog exemplaren gevangen te: Paterswolde, Arnhem, Wassenaar, Vaals (Zoöl.

Mus.).

f. deumbrata Lempke, 1953. Exemplaren zonder middenschaduw op de voorvleugels

nog van: Nierssen, Apeldoorn, Bussum (Zoöl. Mus.) ; Hoog-Soeren (Leffef).

f. obsoleta Lempke, 1953. Normaal gekleurde exemplaren met onduidelijke tekening

nog van Overveen en Vaals (Zoöl. Mus.).

f. virgata Lempke, 1953. Een exemplaar met volledige donkere submarginale band op

voor- en achtervleugels nog van Epen (Zoöl. Mus.).

f. fasciata Raebel, 1930. Geen nieuwe gegevens.

216 ‘TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1230)

f. intermedia Raebel, 1930. Exemplaren met dikke zwarte dwarslijnen en sterk zwart

bestoven grondkleur zijn blijkbaar niet zeldzaam. Nieuwe vindplaatsen: Hoenderlo, Bilt-

hoven, Aerdenhout, Vogelenzang (Zoöl. Mus.).

f. cornelseni Hoffmann, 1908. De opvallende vorm met zwartachtige vleugels en

scherpe witte vlek in het midden van de golflijn van de voorvleugels (Plaat 7, Fig. 12)

is herhaaldelijk bij de reeds bekende vindplaats Swalmen gevangen. Daarna te Abdij

Sion (1966, Flint); Wiessel (1957, Lucas); Assel (1965, Van Aartsen); Apeldoorn

(1957, 1958, Leffef); Meinweg (1966, Cox, Maassen) ; Vlodrop (Cox).

Dwergen. Apeldoorn (Lucas) ; Slijk-Ewijk (Van de Pol).

Aethalura McDunnough

Aethalura punctulata Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 252; Cat. XI:

(863). De vlinder is nu reeds op twee waddeneilanden aangetroffen: Schiermonnikoog

(Stobbe) en Vlieland (Camping). Ook blijkt hij op tal van plaatsen in het Duindistrict

voor te komen: Zijpe (Wildrijk), Schoorl, Heemstede, Vogelenzang, Wassenaar, Meijen-

del, Duinrel, Loosduinen, Oostvoorne, Oostkapelle. Maar ook in het lage land blijkt

punctulata zich thuis te voelen, als er maar berken groeien: Ankeveen, Naardermeer,

Botshol (Wolschrijn), Woerdense Verlaat (Zoöl. Mus.), De Kaag (Peerdeman), Kra-

linger Hout (Lucas, Van der Aa). In de Peel is de soort zeer talrijk (Leffef).

De vliegtijd kan tot in de tweede helft van juli duren. De uiterste data worden nu:

17.1II—22.VIl. De vroegste datum werd in 1961 door Leffef te Gronsveld genoteerd,

de laatste door Wolschrijn in het Naardermeer in 1965. Ook in de Peel nam Leffef de

vlinder nog in de derde decade van juli waar. De late exemplaren waren bijna steeds

wijfjes. Een enkele maal blijkt een ontwikkeling zonder winterdiapauze voor te kunnen

komen. Op 25 augustus 1964 werden te Oostvoorne twee verse exemplaren gevangen

(Vestergaard c.s).

Variabiliteit. f. trilineata Brucková, 1945. Exemplaren met drie duidelijke

dwarslijnen op de voorvleugels zijn niet gewoon, maar blijken toch vrij verbreid onder

de soort voor te komen: Colmschate, Wiessel, Doetinchem, Bussum, Best (Zoöl. Mus.);

Bennekom (Van de Pol); Lage Vuursche (Herwarth); ’s-Graveland (Westerneng).

f. distincta nov. Voor- en achtervleugels met opvallend duidelijke zwarte dwarslijnen.

Nijmegen, &, 10.V.1927 (holotype), Peize (Zoöl. Mus.).

[Fore and hind wings with very clear black transverse lines. }

f. costijuncta nov. Bovenzijde voorvleugels: de eerste en tweede dwarslijn zijn langs

de voorrand door een donker bandje met elkaar verbonden. Plaat 5, Fig. 9. Belfeld, ¢,

6.V.1967 (holotype, Cox).

[Upper side fore wings: the first and second transverse lines are interconnected by a dark costal

line. }

f. anastomosaria nov. Bovenzijde voorvleugels: de eerste en tweede dwarslijn staan

vlak naast elkaar en raken elkaar gedeeltelijk. Amerongen, @, 18.IV.1949 (holotype,

Gorter).

[Upper side fore wings: the first and second transverse lines run close together and are partially

contiguous. |

f. marginata Lempke, 1953. Exemplaren met verdonkerd achterrandsveld van voor- en

achtervleugels van: Wiessel, Imbosch, Soest, Venlo, Epen, Vijlen (Zoël. Mus.); Bunde

(Lucas).

(1231) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 217

f. albescens Prout, 1915. Exemplaren met witachtige grondkleur zijn zeldzaam. Nieu-

we vindplaatsen: Tjoene (Lukkien); Bussum, Vijlen (Zoöl. Mus.).

f. intermedia Lempke, 1953. Exemplaren met donkergrijze grondkleur en duidelijk

zichtbare tekening zijn beslist niet zeldzaam. Reeds in Cat. XI werd een flinke serie vind-

plaatsen gepubliceerd en daarna zijn zeker nog een dozijn nieuwe bekend geworden,

zodat vermelding ervan wel achterwege kan blijven.

f. obscuraria Paux, 1901. De eenkleurig zwartachtige vorm blijft nog steeds een grote

zeldzaamheid. Slechts enkele nieuwe vindplaatsen: Wiessel (Zoöl. Mus.); Aalten (Van

Galen).

Dwergen. Bennekom (Van de Pol); Naardermeer (Wolschrijn).

Ematurga Lederer

Ematurga atomaria L. Tijdschr. Ent. 95 : 253; Cat. XI : (864). Buiten de zandgron-

den of aan de rand ervan is de vlinder nog aangetroffen te Lekkum (ten noorden van

Leeuwarden), Paaslo (in het noordwesten van Overijsel), Tiel, het Naardermeer, weer

te Amsterdam (7 en 9.V.1959, Wolschrijn), Holysloot, Oosthuizen, Hoorn, Heem-

stede, Voorschoten, Leidschendam, Schelluinen (één in 1963, Slob), Hendrik-Ido-Am- .

bacht (1963, Bogaard), voor een deel in elk geval zwervers. Hoe de populatie van

Katham de overstroming van 1916 (en mogelijk ook diverse kalamiteiten daarvoor)

heeft kunnen overleven, blijkt uit een artikel van W. Meijer („Het heitje bij Katham”,

Levende Nat. 52 : 121—128, 1949): het heitje is toen gaan drijven! In het Duindistrict

komt de vlinder vrij verbreid voor: Callantsoog, Sintmaartenszee, Petten, Schoorl, Ber-

gen, Egmond, Wijk aan Zee, Bloemendaal, Driehuis, Noordwijk, Loosduinen, Renesse

(vgl. de verspreidingskaart, Fig. 100).

De rups is beslist niet monofaag. Met zekerheid zijn uit ons land de volgende voedsel-

planten bekend: struikhei (Calluna), wilg (Salix, notitie van Doets op het etiket van

een gekweekt exemplaar), eik (Quercus, De Roo van Westmaas, in Sepp [2], 2: 197,

+ 1869). Warnecke vermeldt dat hij de rups uit het ei opkweekte met berk (Bombus

2: 2, 1957). Urbahn schrijft, dat de rups in Pommeren op zeer veel lage planten voor-

komt, bij voorkeur op Calluna en Artemisia (Stettin. ent. Z. 100 : 791, 1939). Het voor-

komen van de soort op plaatsen waar geen Calluna groeit, zoals in het kustgebied van

Zeeuws-Vlaanderen, is dan ook geen probleem.

De vliegtijd kan nog een week eerder beginnen dan in 1953 werd vermeld. De uiter-

ste mij nu bekende data zijn: 24.III (in 1943 te Hilversum, Doets, in Zoöl. Mus.) —

18.VII. (In Bouwstoffen Fauna Nederland 2 : 179—180, 1856, schrijft De Graaf, dat

hij de vlinders bij Harderwijk en Putten nog in september waarnam, maar ik ken geen

nauwkeurige gegevens uit deze maand.)

In de eerste helft van april is de vlinder nog zeldzaam, maar vooral tegen het eind

van de maand komen er in de regel meer exemplaren. De hoofdvliegtijd valt in mei

(vooral de eerste helft) en de eerste helft van juni. In de tweede helft van deze maand

daalt het aantal snel om begin juli een dieptepunt te bereiken. Maar zonder enig duide-

lijk hiaat begint nu de tweede generatie te verschijnen, die vooral in de tweede en derde

decade van juli en begin augustus vliegt. Daarna wordt de vlinder weinig meer waar-

genomen.

De tweede generatie is veel geringer in aantal dan de eerste, dus partieel. Dit blijkt

ook uit kweekervaringen. De Roo van Westmaas kreeg uit een eikweek tenslotte slechts

Fig. 100. Verspreiding van Ematurga atomaria L. in Nederland ( @ a. atomaria L.; ® a. minuta

Heyd.).

twee poppen. Eén daarvan kwam nog hetzelfde jaar op 4 juli uit, de andere overwinterde

en leverde pas 24 april van het volgende jaar de vlinder (l.c. : 198—199). Bij War-

necke overwinterden alle poppen afkomstig van drie eikweken van wijfjes van de eerste

generatie uit Noordwest-Duitsland (univoltiene stammen dus) (Bombus, I. c.). Op de

Britse eilanden schijnt de tweede generatie nog minder voor te komen dan bij ons. South

schrijft tenminste dat de vlinder in mei en juni vliegt en soms ook in augustus (Brit.

Moths 2 : 324, 1908; nieuwe uitgave : 312, 1961).

Van de slechts bij uitzondering voorkomende derde generatie zag Leffef enkele exem-

plaren op 11 en 12 oktober 1961 op de Strabrechtse heide.

(1233) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 219

Variabiliteit. Zoals reeds in Cat. XI werd vermeld, komen in ons land twee

subspecies voor, subsp. atomaria L. in het zuidoosten van Limburg en het duingebied

van Zeeuws-Vlaanderen en subsp. minuta Heydemann in de rest van het land. Zie ook

de verspreidingskaart, Fig. 100.

Hoe de grens tussen beide in België loopt, is niet bekend. In de Kempen vliegt zonder

twijfel subsp. minuta, aansluitend aan de populaties in Noord-Brabant, en in de Arden-

nen subsp. atomaria, aansluitend aan het Nederlands-Limburgse areaal en zoals ook blijkt

uit daar verzameld materiaal. Mogelijk heeft de kleine populatie in Zeeuws-Vlaanderen

vroeger samengehangen met de Zuidengelse, die ook tot de nominaatvorm behoort.

Bij subsp. atomaria komen ook kleinere exemplaren voor, maar deze onderscheiden

zich altijd van subsp. minuta door hun warmere kleur. Omgekeerd zijn opvallend grote

exemplaren van subsp. minuta bekend. In een nu niet meer bestaande populatie bij

Maasniel had een deel van de exemplaren altijd de afmetingen van de nominaatvorm,

maar hun kleur was steeds die van subsp. minuta (in collectie-Lücker). Hetzelfde geldt

voor een paar grote mannetjes van Ruurlo (Lukkien) en Brunssum (Zoöl. Mus.).

f. & zetterstedtaria Heydemann, 1930. Mannetjes met donker geelachtige grondkleur

komen inderdaad vooral in de zomergeneratie voor, maar zijn ook in de eerste generatie

niet al te zeldzaam.

f. & ustaria Fuchs, 1901. Als in Cat. XI werd vermeld.

f. unicoloraria Staudinger, 1871. De eenkleurig donkerbruine vorm blijft een zeld-

zaamheid. Nieuwe vindplaatsen: Korenburgerveen (Van Galen); Loerbeek (Peerde-

man); Soestduinen, @ (Huisman); Bussum (Ter Laag); Heeze (Zoöl. Mus.); Echt

(Bogaard).

f. & caloraria Stauder, 1920. Mannetjes met zuiver witte grondkleur blijken toch niet

zo zeldzaam te zijn: Wiessel, Wolfheze, Deurne, Brunssum (Zoöl. Mus.); Katham (De

Boer) ; Sint Maartenszee (Nieuwland); Wouw (Lucas).

f. Q virilis Stauder, 1915. Wijfjes met de grondkleur van het 4 werden nog bekend

van: Donderen, Bathmen, Bussum (Zoöl. Mus.).

f. 2 contrasta Lempke, 1953. Wijfjes met diepzwarte scherp afstekende tekening zijn

niet zeldzaam en komen wel op de meeste vindplaatsen onder de soort voor: in Zoöl.

Mus. een serie van 13 verschillende plaatsen.

f. & nigrescens Lempke, 1953. Mannetjes met zwart bestoven vleugels en zwartachti-

ge tekening van Oisterwijk, Hapert, Bergeijk, Heeze, Deurne, Brunssum (Zoöl. Mus.).

Ook bij het ® blijkt deze vorm voor te komen: Empe (Van de Pol).

f. tennilineata Lempke, 1953. Exemplaren met opvallend dunne dwarslijnen komen

ook bij de wijfjes voor. Nieuwe vindplaatsen: Nijkerk, Wiessel, Assel, Uchelen, Leus-

der hei, Hilve:sum (Zoöl. Mus.); Amersfoort (Peerdeman); Katham (De Boer); Cal-

lantsoog (Nieuv land).

f. latelineata Biezanko, 1924. Exemplaren met opvallend dikke lijnen nog van: Lemele

(Soutendijk); Wiessel, Uchelen, Oisterwijk (Zoöl. Mus.) ; Bussum (Peerdeman); Eind-

hoven (Van Dulm); Nuenen (Neijts); Maasniel (Lücker); Brunssum (Lukkien).

f. ophthalmaria Stauder, 1920. De vorm met het ronde oogje aan de tweede dwarslijn

van de voorvleugels is bij de mannetjes veel zeldzamer dan bij de wijfjes. Nieuwe vind-

plaatsen: Havelte, Assel, Wiessel, Kootwijk, Naardermeer (Zoöl. Mus.); Amersfoort

(Nieuwland) ; Laren-N.H. (Herwarth) ; Brunssum (Lukkien).

f. dentaria Stauder, 1920. Exemplaren met getande dwarslijnen zijn zowel bij & als

9 gewoon.

220 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1234)

f. pseudoclathrata Heydemann, 1930. Exemplaren met de donkere dwarsbalk de op

voorvleugels komen vrij verbreid onder de soort voor, maar zijn niet gewoon. Norg

(Camping); Bathmen, Wiessel, Uchelen, Nijmegen, Soesterberg, Hilversum (Zoöl.

Mus.); Otterlo (Lucas); Amersfoort (Peerdeman); Bennekom, Sevenum (Van de Pol);

Eindhoven, Nuenen (Neijts).

f. fasciata Heqvist, 1950. Exemplaren met eenkleurig donkere achterrandsband op

voor- en achtervleugels werden nog aangetroffen te: Norg (Camping); Nijverdal, Wies-

sel, Apeldoorn, Deurne, Brunssum (Zoöl. Mus.); Vierhouten (Lucas); ’s-Heerenberg

(Peerdeman); Callantsoog (Nieuwland); Strijbeek (Aukema); Eindhoven, Nuenen

(Neijts) ; Montfort (Maassen).

f. juncta Lempke, 1953. Exemplaren waarbij de drie eerste dwarslijnen aan de binnen-

rand van de voorvleugels samen komen, nog van: Fochtelo, Assel, Baarn (Zoöl. Mus.).

f. mediofasciata Nordström, 1941. Exemplaren met een brede donkere middenband

op de voorvleugels en een smallere op de achtervleugels komen weinig voor. Nuenen

(Neijts). Een overgangsexemplaar van Assel (Zoöl. Mus.).

f. kindervateri Schawerda, 1929. Exemplaren waarbij de tweede dwarslijn op de voor-

vleugels ontbreekt, komen niet veel voor. Nieuwe vindplaatsen: Wiessel, Zeist (Zoöl.

Mus.) ; Nuenen (Neijts) ; Brunssum (Lukkien).

f. felicis Krause, 1915. Wijfjes waarbij alle donkere bestuiving ontbreekt, nog van:

Havelte (Zoöl. Mus.); Hoog-Soeren (Lucas); Bijvank (Postema) ; Brunssum (Lukkien).

f. bistrigaria Heydemann, 1930. Exemplaren met slechts de twee buitenste dwarslijnen

op voor- en achtervleugels nog van: Assel, Zeist, Hilversum, Bussum, Hapert (Zoöl.

Mus.); Apeldoorn (Ter Laag); Laren-N.H. (Van de Pol); Vlodrop (Van Oosterhuis) ;

Vijlen (Langohr).

f. unimarginata Cornelsen, 1923. Exemplaren met alleen de buitenste dwarslijn nog

over, ken ik nog van: Fochtelo, Uchelen, Breda, Vaals (Zoöl. Mus.) ; Westerbork (Wol-

schrijn).

f. diluta nov. Alle dwarslijnen zijn wel aanwezig, maar sterk verbleekt. Tongeren, &,

8.VI.1953 (holotype, Leffef) ; Amersfoort (Nieuwland).

[All transverse lines present, but strongly bleached. ]

f. centrilineata nov. Op voor- en achtervleugels ontbreken de binnenste en de buitenste

dwarslijn. Nuenen, 9 (holotype, Neijts).

{Basal and submarginal lines are absent on fore and hind wings. }

f. radiata nov. De aderen op voor- en achtervleugels verdonkerd, van dezelfde kleur

als de dwarslijnen. Markelo, 4 , 3.1V.1940 (holotype, Zoöl. Mus.).

[The nervures on fore and hind wings darkened, of the same colour as the transverse lines. }

f. margisignata nov. Voor- en achtervleugels met scherpe witte submarginale lijn.

Sint Maartenszee, & , 20.V.1964 (holotype, Nieuwland).

[Fore and hind wings with sharp white submarginal line. }

Dwergen. Opvallend kleine exemplaren van Donderen en Hilversum (Zoöl. Mus.);

Winterswijk (Van de Pol).

Pathologische exemplaren. @ zonder rechter achtervleugel, Uchelen; 2

met veel te kleine achtervleugels, Wiessel (beide Zoöl. Mus.).

Teratologisch exemplaar. Voorvleugels te klein. Oosthuizen (Van Rooy-

en).

(1235) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 221

Bupalus Leach

Bupalus piniarius L. Tijdschr. Ent. 95 : 257; Cat. XI: (868). Verbreiding als in

1953 werd aangegeven. Er zijn opvallend veel waarnemingen van exemplaren (en dan

meest wijfjes), die ver van hun biotoop op licht gevangen werden (staat de lamp echter

midden in het biotoop, dan komen ook mannetjes in de val of op het scherm!). Naast

de reeds vermelde kunnen daar de volgende aan toegevoegd worden: Sexbierum (Slob) ;

Ternaard (G. Dijkstra); Marknesse (Van de Pol); Kalenberg (Aukema); Lelystad

(1961, Van de Pol); Aerdt (Peerdeman); Slijk-Ewijk (in de nacht van 5.VI.1961 + 30

mannetjes en wijfjes in de val! Van de Pol); Heteren (Huisman); Ochten (Booy);

Buren (Van de Pol); Botshol (in 1964 niet minder dan 17 exemplaren, Wolschrijn) ;

Wormerveer (Huisenga); Nek (Wiedijk); Hoorn (11 stuks in 1954, Houtman) ; Woer-

dense Verlaat (Lempke); Noorden (Lucas); Schelluinen (5 in 1955, 20 in 1963, Slob);

Arkel (1961, gewoon in 1963, talrijk in 1964, één in 1967, twee in 1968, Zwakhals),

Hendrik-Ido-Ambacht (Bogaard); Middelharnis (Vroegindeweij); Melissant, 1968 en

1969 (Huisman); Goes (D. de Jong); Stein, Elsloo-Lbg. (Pater Munsters).

In dit verband zijn de volgende waarnemingen van belang: In Ent. Ber., Amst. 23 :

192 (1963) deelt Leffef mee, dat in de nacht van 8 op 9.VI.1963 een groot aantal

exemplaren (de meeste wijfjes) in zijn val gekomen was, die in de bebouwde kom van

Apeldoorn opgesteld stond. In dezelf de nacht verschenen tal van wijfjes op licht

te Dalfsen, twee km van een grove dennenbos, waar overdag de mannetjes vliegen

(Goutbeek).

De vlinder is nu ook op Schiermonnikoog aangetroffen (Slob), zodat hij thans van

alle grote waddeneilanden behalve Vlieland bekend is.

De vliegtijd kan tot in augustus duren. De uiterste data zijn nu: 28.IIT-3.VIII (en

stellig nog later, op de laatste datum ving ik in 1955 een gaaf & op licht te Wiessel).

Hoofdvliegtijd tweede helft van mei en de hele maand juni.

Variabiliteit. Daar Linnaeus bij zijn beschrijving van de soort in Syst. Nat., ed.

X : 520, 1758, het eerst de Fauna Suecica citeert, is de Zweedse (en in het bijzonder de

Middenzweedse) vorm de nominaatvorm. Onze populaties stemmen hiermee niet over-

een. De Nederlandse exemplaren zijn gemiddeld groter en de verhouding van de hoofd-

kleurvormen bij de mannetjes is anders. Terwijl in Zweden de witte overheersen, zijn bij

ons de gele verre in de meerderheid. Bij de wijfjes komen daarentegen dezelfde twee

hoofdkleurvormen voor als bij ons.

Onze populaties komen overeen met de uit het zuiden van Engeland beschreven

subsp. flavescens White, 1876. Zie Plaat 9.

Note. The nominate form is the one from Central Sweden as Linnaeus cites the Fauna Svecica

first in his original description of the species (Syst. Nat, ed. X: 520, 1758). The Netherlands

populations do not agree with it. Our specimens are larger on an average and the ratio of the

principal colour forms of the males is quite different. I received a series of 18 specimens from the

Naturhistoriska Riksmuseet in Stockholm. Span of nine males: 28— 30 mm, average 28.9 mm; wing

span of nine females: 27—31 mm, average 30.3 mm. Wing span of Netherlands males: 28—35

mm, average 31.4 mm, of females: 30—37 mm, average 32.7 mm. In Sweden the white males

dominate, but yellow ones are not uncommon. In the Netherlands yellow males are by far the most

numerous. In one locality the proportion of yellow to white was estimated as 10 to 1, but in most

localities the yellow males predominate to a much higher degree, as may clearly be seen from the

material in the collections.

The Netherlands populations agree closely with the South English ones, described as subsp.

flavescens White, 1876. (Buchanan White described flavescens as “var. et ab.”, meaning that it

222 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1236)

was a subsp. in the South and an ab. in the North of the country, so that in my opinion the name

certainly has the subspecific status.) Cf. Plate 9.

f. 3 albida nov. Grondkleur van de vleugels niet geelachtig, maar wit. Op de meeste

vindplaatsen wel onder de soort voorkomend, maar in de regel gering in aantal (in Zoöl.

Mus. slechts 16 witte tegen 146 gele!). Holotype: & van Wiessel, 9.VII.1959 (Leffef

leg, Zoöl. Mus.).

[Ground colour of the male not yellowish, but white. The name was first used, but without

any description, by Paux (1901, Bull. scient. Fr. Belg. 35 : 598). It is of course incorrect to consider

white males of subsp. flavescens as “typical” ones.]

f. flava nov. Grondkleur van de vleugels niet bleekgeel, maar diepgeel. Vrij gewoon.

Holotype: 4 van Nijmegen, 28.111.1925, e. p. (Zoöl. Mus.).

[Ground colour of the male not pale yellow, but deep yellow.}

f. Q bicolor Neander, 1918, Ent. Tidskr. 39 : 51. Grondkleur lichter geelbruin tot

normaal, de randtekening zeer donkerbruin tot zwartbruin, scherp afstekend. In klein

aantal op vele plaatsen onder de soort voorkomend.

f. Q fuscantaria Krulikovsky, 1908. Als in Cat. XI vermeld is. De grijsbruine kleur

varieert in tint, evenals de donkere randtekening.

f. 9 fulvaria Dziurzynski, 1912. Wijfjes met warme diepe bruingele grondkleur

komen eveneens vrij verbreid in klein aantal onder de soort voor. Plaat 9, Fig. 7.

f. strigata Dziurzynski, 1912 (kolleri Dziurzynski, 1912, dziurzynskii Koller, 1912).

Zowel bij & als @ zijn exemplaren met donkere streep over het midden van de grond-

kleur van de voorvleugels niet zeldzaam en ze kunnen bij alle kleurvormen voorkomen.

Het is dwaasheid er verschillende namen aan te geven, daar zonder twijfel steeds dezelf-

de factor werkzaam is die de aanwezigheid van de streep veroorzaakt.

f. 9 unicolora Strand, 1901. Wijfjes waarbij de donkere randtekening vrijwel of ge-

heel afwezig is, komen niet veel voor. Nieuwe vindplaatsen: Apeldoorn, Arnhem (Zoöl.

Mus.); Buren (Van de Pol); Bussum (Ter Laag); Nuenen, Deurne (Neijts).

f. Q inversa Schulze, 1913. Wijfjes met vuilwitte grondkleur en scherp afstekende

tekening zijn waarschijnlijk een bleke vorm van fzscantaria. Niet gewoon. Nieuwe vind-

plaatsen: Apeldoorn, Bijvank, Nijmegen, Bussum, Venlo (Zoöl. Mus.); Breda (Assel-

bergs).

f. © rautheri Krausse, 1915. Eenkleurig grijsachtige wijfjes komen weinig voor. Nue-

nen (Neijts); een eenkleurig donker bruingrijs 9 van Stein (Pater Munsters).

f. & immacula Dziurzynski, 1912. Mannetjes zonder de donkere wortelstreep op de

voorvleugels zijn niet gewoon, maar komen wel op de meeste plaatsen onder de soort

voor.

f. costimaculata Lempke, 1953. De vorm waarbij de donkere randtekening van de

voorvleugels gereduceerd is tot een donkere band langs de achterrand en een los staande

vlek aan de voorrand, komt ook bij de wijfjes voor en is bij deze zelfs waarschijnlijk

minder zeldzaam dan bij de mannetjes. Wiessel, Apeldoorn, Arnhem, Nijmegen, Texel

(alle wijfjes, Zoöl. Mus.).

f. & nigricans Dziurzynski, 1912. Mannetjes waarbij de lichte grondkleur van voor-

en achtervleugels sterk gereduceerd is, zijn niet al te zeldzaam. Norg, Wiessel, Kootwijk,

Soest, Hilversum (Zoöl. Mus.) ; Oud-Reemst (Lucas).

f. anomalaria Huene, 1901. De vorm met sterk verbleekte kleuren is zeer zeldzaam.

Nieuwe vindplaats: Deurne (Nies).

(1237) B, J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 223

f. & postclara nov. Achtervleugels eenkleurig geel, alleen de achterrand is donker.

Diepenveen (Bank); Doorn, 3, 4.VI.1901 (holotype, Zoöl. Mus.); Vlodrop (Cox).

[Hind wings unicolorous yellow, only the outer border dark. (Dziurzynski only knew white males

with feebly marked hind wings and named them f. nivalis. This name is unfit for yellow males.) ]

f. 3 nivalis Dziurzynski, 1912, Berl. ent. Z. 57: 11, PI. II, Fig. 19. Als postclara

maar met witte grondkleur. Uiteraard nog zeldzamer. Vlieland (Camping); Nunspeet

(Van Tuijl).

f. funebris Cockayne, 1939, Entomologist 72 : 284, Fig. 1—4. Lichaam verdonkerd,

bovenzijde voorvleugels randtekening dieper, bij het 4 ook uitgebreider, dit heeft boven-

dien eenkleurig donkere achtervleugels met scherp afstekende smalle lichte baan van de

grondkleur (geel of wit) in het midden over bijna de hele lengte van de vleugel; onder-

zijde voorvleugels met eenkleurig donkere randtekening, achtervleugels zeer karakteris-

tiek: zowel bij 4 als 9 eenkleurig donkerbruin zonder lichte stipjes, maar met een fel af-

stekende lichte smalle middenbaan. Plaat 9, Fig. 8 (onderkant!). Cockayne schrijft dat

de vorm zeer verbreid is op de Britse eilanden en in Surrey + 9 % van de populatie

uitmaakt. Nu ook bekend van Denemarken. Cf. Hoffmeyer, De Danske Maalere, 1ste

druk : 307, Fig. 9 (1952) en 2de druk : 340 (1966). Tot nog toe bij ons een grote

zeldzaamheid. Norg (Camping); Marknesse (Van de Pol); Bergeijk (Zoöl. Mus.).

[f. albomacula Dziurzynski, 1912, Berl. ent. Z. 57: 10, Pl. II, Fig. 15, is only a very special &

form of funebris and was also described from Surrey. As funebris is almost certainly a hereditary

form depending on a factor which works independant of sex or ground colour, it is much better to

drop albomacula and to use Cockayne’s name for all specimens showing the funebris character.]

f. nigricarius Backhaus, 1881, Ent. Nachr. 7 : 277. Voor- en achtervleugels eenkleurig

zwart. Plaat 9, Fig. 9. Eveneens zonder twijfel een erfelijke vorm. Van deze rariteit is

tot nog toe slechts één exemplaar uit ons land bekend: Doorn, 4, 8.VI.1962 (Van

Oosterhout). (Backhaus ving in 1877 in het Fichtelgebergte niet minder dan 14 manne-

tjes en wijfjes.)

f. nana Dziurzynski, 1912. Dwergen zijn niet al te zeldzaam bij deze soort.

Pathologische exemplaren. Linker voorvleugel verbleekt. Apeldoorn (Lu-

cas). Linker achtervleugel verbleekt. Bergeijk (Zoöl. Mus.).

Erfelijkheid. Alleen van de twee hoofdkleuren van 4 en 9 is de erfelijkheid

nu bekend. Het gele 4 is dominant over het witte en het grijsbruine 9 (dat in de min-

derheid is!) over het geelbruine (Den Boer, Ent. Ber., Amst. 30 : 53—57, 1970).

Ook bij de rupsen komen erfelijke kleurvormen voor (die volkomen los staan van die

van de imagines). De groene kleur bestaat uit twee componenten, geel en blauw. Wan-

neer het geel ontbreekt ontstaat een blauwe rups en omgekeerd. De blauwe rups kwam

te voorschijn bij ab ovo kweken van Gruijs. Hij is recessief ten opzichte van de groene

(zie Annual report ITBON in 1965 : 28, 1966). In het wild is deze vorm nog nooit ge-

vonden.

Dit is wel het geval met de heldergele. Hij werd overigens zonder commentaar reeds

vermeld door W. M. Herrebout, P. J. Kuyten en L. de Ruiter in Archs néerl. Zool. 15 :

327, 1963. Zie ook ITBON 1940—1965 : 99, 1965. Van de populatie van de Hoge

Veluwe behoorde 3 % er toe, maar de vorm is ook aangetroffen te Oldebroek en Maar-

heeze (mondelinge mededeling van Drs. M. H. den Boer). Deze kleurvorm is eveneens

erfelijk. De heer Den Boer zal te zijner tijd de resultaten van zijn onderzoek hierover

publiceren.

224 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1238)

Cabera Treitschke

Cabera pusaria L. Tijdschr. Ent. 94 : 279; Cat. X : (766). De vlinder is nu ook be-

kend van Vlieland, zodat alleen Ameland nog in de rij van de grote waddeneilanden

ontbreekt. Zie over de verbreiding ook nog de opmerking bij de volgende soort.

De vliegtijd kan al half april beginnen (vroegste datum 15.1V.1951, Lucas) terwijl

enkele exemplaren nog eind september en oktober zijn waargenomen (29.IX.1966, Ber-

gen op Zoom, Asselbergs; 10 en 11.X.1965, Wijnjeterp, G. Dijkstra Hzn.; 19.X.1962,

Burgh, Leffef leg., in Zoöl. Mus.).

250

m j j a

Fig. 101. Histogram van Cabera pusaria L.

(1239) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 225

Alle beschikbare gegevens (van ruim 12.500 exemplaren) zijn verwerkt in het in Fig.

101 afgebeelde histogram. De eerste generatie komt vooral in de tweede helft van mei

opzetten en vliegt goed in juni. De top valt in de derde decade van deze maand en in

begin juli. Daarna zakt het aantal duidelijk af om in de tweede helft van augustus weer

iets toe te nemen. Na half september komt de vlinder nog slechts sporadisch voor. De

eerste generatie is duidelijk de grootste en heeft ook de langste vliegtijd. Hij gaat zonder

onderbreking in de zwakkere en korter vliegende tweede over. Deze conclusie stemt

overeen met de in Cat. X vermelde kweekresultaten van Boldt, terwijl ook Urbahn in

zijn voortreffelijke behandeling van de Macrolepidoptera van Pommeren spreekt van een

onvolkomen tweede generatie (Stett. ent. Z. 100 : 761, 1939). De ontwikkeling van de

eerste stadia gaat ook tamelijk langzaam. Zie Sepp (Nederl. Ins. 5 : 116, 117, [1821—

1836}): eieren op 8.VII.1809, uitgekomen op 24.VII, rupsen begin IX volwassen, de

eerste vlinder uit op 28.VI.1810; rups gevonden 16.VIII, verpopt 25.VIII, vlinder uit

op 6.VI van het volgende jaar. Geen wonder dat de conclusie van Sepp luidde: „Uit de

Geschiedenis van deze Vlindersoort blijkt genoegzaam dat zij zich slechts eenmaal in het

jaar vertoond”.

Variabiliteit. f. posteropunctata Lempke, 1939. Exemplaren met middenstip

op de achtervleugels zijn niet zeldzaam bij & en 9.

f. quadripunctata Nitsche, 1924—1925. Exemplaren met middenstip op voor- en

achtervleugels zijn veel zeldzamer. Nieuwe vindplaatsen: Putten, De Bilt, Weesp (Zoöl.

Mus.).

f. rotundaria Haworth, 1809. Exemplaren waarbij de beide binnenste lijnen dicht bij

elkaar staan, nog van: Eindhoven, Nuenen, Maarheeze (Neijts); Epen (Zoöl. Mus.).

f. juncta Lempke, 1939. Exemplaren waarbij de twee binnenste lijnen op de voor-

vleugels grotendeels samenvallen, nog van Veendam (S. R. Dijkstra), Miste (Lukkien,

twee uit dezelfde eikweek!), Nuenen (Neijts).

f. reducta Lempke, 1939. Exemplaren waarbij de binnenste dwarslijn op de voorvleu-

gels ontbreekt, zijn vrij gewoon, bekend van vrij veel vindplaatsen.

f. bilineata Galvagni, 1928. Exemplaren zonder de middelste lijn op de voorvleugels

en de binnenste op de achtervleugels komen minder voor. Hoorn (Houtman); Texel

(Mus. aldaar); Hendrik-Ido-Ambacht (Bogaard); Geldrop (Haanstra); Nijswiller

(Lucas).

f. linearia Debauche, 1929. Exemplaren waarbij alleen de buitenste lijn, duidelijk

zichtbaar, op voor- en achtervleugels over is, nog van Haren-Gr. (Zoöl. Mus.) ; Wijster,

Oostvoorne (Lucas); Geldrop (Haanstra) ; Boxmeer (Neijts); Belfeld (Cox).

f. ablataria Fuchs, 1899. Een enkele nieuwe vindplaats: Noorden (Lucas).

f. inornaria Meves, 1914. Exemplaren zonder dwarslijnen nog van: Kippenburg,

Nunspeet, Apeldoorn, Kotten, Kortenhoef (Zoöl. Mus.); Wijster, Bergen, Oostvoorne

(Lucas); Lelystad, Heelsum, Bennekom (Van de Pol).

f. crassesignata Lempke, 1939. Exemplaren met dikke dwarslijnen van: Holten, Twel-

lo, Doetinchem (Zoöl. Mus.); Hattem (Van Aartsen); Hoenderlo (Lucas, afgebeeld

in Ent. Ber, Amst. 16: 2, 1956); Oostvoorne (Leffef); Valkenswaard, Meinweg

(Cox).

f. quadrilineata Boldt, 1939. Exemplaren met een extra lijn voor de achterrand, van

Hattem (Zoöl. Mus.).

f. irrorata Lempke, 1939. Exemplaren waarbij de grondkleur bedekt is door korte

donkere schrapjes, zijn niet zo zeldzaam. Wiessel, Arnhem, Soest, Hollandse Rading,

226 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1240)

Hilversum, Weesp, Burgh, Epen (Zoöl. Mus.) ; Nuenen, Maarheeze (Neijts).

f. heyeraria Herrich-Schäffer, 1847. Exemplaren met donkergrijze grondkleur zijn

grote zeldzaamheden. Behalve het reeds vermelde exemplaar een tweede van Someren

(1958, Peerdeman).

f. flavescens Lempke, 1939. Hetzelfde geldt voor exemplaren met geelachtige grond-

kleur. Delft (Van Beek).

Teratologische exemplaren. Linker vleugels te klein. Epe (Kaijadoe);

Bergen op Zoom (Asselbergs).

Cabera exanthemata Scopoli. Tijdschr. Ent. 94 : 280; Cat. X : (767). Ook van deze

soort ontbreekt tot nog toe alleen Ameland in de rij van de waddeneilanden. Langzamer-

hand wordt de fauna van dit eiland het minst bekend van de vijf grote eilanden!

Over het gehele land gerekend is exanthemata minder gewoon dan pzsaria. Slechts

van enkele plaatsen wordt hij als duidelijk talrijker gemeld: Nijetrijne (Leffef), Twello

(notities van Coldeweij: 734 ex. tegen 425 pus.). Daar staan tal van plaatsen tegenover,

waar pusaria veel gewoner is: Wijnjeterp, Grollo, Bennekom, Aalten, het Gooi, het

Naardermeer, Muiderberg, het duingebied, Hendrik-Ido-Ambacht, Bergen op Zoom,

het midden en zuiden van Limburg, beslist dus niet alleen droge biotopen! Mogelijk

heeft de voedselplant van de rupsen er iets mee te maken: vooral berk, maar ook els

voor pusaria, vooral wilg, maar eveneens els voor exanthemata.

De vliegtijd komt vrijwel overeen met die van pysaria. De uiterste nu bekende data

zijn: 12.IV—2.X (de laatste datum in 1962 te Haamstede, Leffef). Ook hier weer de

top van de eerste generatie eind juni, begin juli, geen onderbreking, weer een duidelijke

toename in de tweede helft van augustus. Ook bij exanthemata een kleinere (dus par-

tiele) tweede generatie, die veel korter vliegt dan de eerste. Cf. het histogram, Fig. 102,

samengesteld uit de gegevens van + 9200 exemplaren.

Variabiliteit. f. pellagraria Guenée, 1857. Exemplaren met duidelijke midden-

stippen op de onderkant van de vleugels zijn blijkens de serie in het Zoöl. Mus. niet

zeldzaam en kunnen vrijwel overal onder de soort voorkomen.

f. suprapunctata Wehrli, 1924. Exemplaren die ook op de bovenkant van voor- en

achtervleugels een duidelijke middenstip hebben, zijn zeldzaamheden. Apeldoorn, Aer-

denhout, Vijlen (Zoöl. Mus.); Meijendel (Lucas).

f. approximaria Haworth, 1809. Exemplaren waarbij de twee binnenste dwarslijnen

op de voorvleugels dicht bij elkaar staan, zag ik nog van: Bakkeveen, Oostvoorne (Lu-

cas); Raalte, Abdij Sion (Flint); Colmschate, Weesp, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Swalmen

(Lücker).

f. bistriaria Meves, 1914. Exemplaren waarbij de middelste dwarslijn op de voorvleu-

gels ontbreekt of geheel met de eerste is samengesmolten, zijn niet gewoon, maar komen

toch vrij verbreid onder de soort voor.

f. linearia Lempke, 1947. Exemplaren met alleen de buitenste dwarslijn op voor- en

achtervleugels komen in klein aantal vrij verbreid onder de soort voor.

f. inornata Lempke, 1947. Exemplaren zonder dwarslijnen zijn niet zeldzaam, vrij veel

vindplaatsen, die niet opgesomd behoeven te worden.

f. crassesignata Lempke, 1947. Exemplaren met opvallend donkere scherp afstekende

dwarslijnen zijn eveneens van een lange rij vindplaatsen bekend. Vaak is slechts een

enkele lijn verdikt, soms de middelste, soms de buitenste.

f. irrorata Lempke, 1947. Exemplaren waarbij de vleugels zo dicht bedekt zijn met

(1241) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 227

200

m j j a Ss Oo

Fig. 102. Histogram van Cabera exanthemata Scop.

schrapjes, dat de dwarslijnen nauwelijks meer zichtbaar zijn, komen nogal eens voor.

Wijster, Meijendel (Lucas); Wiessel, Apeldoorn, Hilversum, Haarlem, Hapert, Bergeijk

(Zoöl. Mus.); Sint Michielsgestel (Knippenberg); Eindhoven, Nuenen (Neijts).

f. arenosaria Haworth, 1809. Exemplaren waarbij de dwarslijnen wel duidelijk zicht-

baar zijn op de dicht met schrapjes bedekte vleugels zijn nog minder zeldzaam, zodat

vindplaatsen zelfs niet vermeld behoeven te worden.

f. alba Lempke, 1947. Exemplaren met zuiver witte grondkleur nog van: Hilversum,

Bussum, Aerdenhout, Wassenaar, Leidschendam (Zoöl. Mus.); Nuenen, Maarheeze

(Neijts).

f. glabra Lempke, 1947. Exemplaren zonder schrapjes op de vleugels komen heel wei-

nig voor. Oostvoorne (Lucas); Nuenen (Neijts).

f. nigrociliata nov. Het uiteinde van de franje op voor- en achtervleugels zwart.

Breda, 29.V en 11.VI.1871, twee wijfjes, e. I. (het eerste het holotype, Leids Mus.).

Mogelijk uit dezelfde kweek van Heylaerts, wat erop zou kunnen wijzen, dat de vorm

erfelijk is.

[The outer part of the fringes of fore and hind wings black. Two bred specimens, possibly from

the same brood, which might point to a hereditary form.]

Dwergen. Wassenaar (Zoöl. Mus.); Montfort (Maassen).

228 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1242)

Bapta Stephens

Bapta bimaculata Fabricius. Tijdschr. Ent. 94 : 277; Cat. X : (764). Verbreiding als

in 1951 werd vermeld. Nu ook bekend van één van de waddeneilanden.

De eerste generatie kan al begin april gaan vliegen. Reeds op 3.IV.1961 ving Van

Aartsen een exemplaar te Norg (in Zoöl. Mus.). In 1967 trof Pater Munsters op 31 juli

een bimaculata in de val te Stein aan. Het kan een laat exemplaar van de normale gene-

ratie geweest zijn, maar even goed een vroeg van de partiële tweede (vgl. het weerover-

zicht van dat seizoen in Ent. Ber., Amst. 28 : 7, 1968). Overigens zijn mij geen nieuwe

gegevens van de extra generatie bekend geworden. De collectie van het Zoöl. Mus. bevat

er ook geen enkel exemplaar van.

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, Tietjerk, Beetsterzwaag, Wijnjeterp, Oldeberkoop, Nije-

trijne, Nijemirdum, Oudemirdum. Gr.: Harendermolen. Dr.: Paterswolde, Eelde, Steenbergen, Norg,

Vries, Eext, Ruinen, Schoonlo. Ov.: Vollenhove, Zwartsluis, Balkbrug, Gerner, Oud-Leusen, Raalte,

Pleegste, Abdij Sion, Frieswijk, Tjoene, Molenven (Saasveld), Enschede. Gdl.: Garderen, Bleke

Meer, Uddel, Staverden, Vierhouten, Soerel, Tongeren, Epe, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren.

Assel, Teuge, Empe, Voorstonden, Uchelen, Beekbergen, Imbosch, Middachten, Hoenderlo, Koot-

wijk, Wageningen, Ede; Epse, Gorssel, De Voorst, Eefde, Ruurlo, Winterswijk, Laag-Keppel, Hum-

melo, Hoog-Keppel; Groesbeek, Slijk-Ewijk, Lienden, Kerkdriel. Utr.: Amersfoort, Austerlitz, Over-

Holland, Lage Vuursche. N.H.: ‘s-Graveland, Amsterdamse Bos, Schoorl, Bergen, Egmond-Binnen,

Vogelenzang. Z.H.: Noordwijkerhout, Warmond, Oegstgeest, Staelduin, Kralingerhout (1959, 1962,

Den Boer), Oostvoorne (op de vliegplaatsen in het binnenduinbos vaak talrijk, Vestergaard). Z1.:

Burgh, Haamstede, Westenschouwen, Oostkapelle. N.B.: Bergen op Zoom, Oosterhout, Dorst,

Drunen, Nieuwkuik, Haaren, Kampina, Boxtel, Best, Vessem, Heeze, Maarheeze, Liessel, De Rips,

Groeningen, Vortum, Gassel. Lbg.: Plasmolen, Mook, De Hamert, Griendsveen, Sevenum, Velden,

Tegelen, Belfeld, Roggel, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Annendaal, Echt, Stein, Sittard, Huls,

Chèvremont, Wijlre, Bunde, Cadier, Bemelen, Sint Pieter, Sint Geertruid, Mechelen, Camerig,

Vijlen.

Variabiliteit. f. swbnotata Warren, 1895. Exemplaren met verkleinde zwarte

vlekjes aan de voorrand van de voorvleugels en nauwelijks zichtbare dwarslijnen zijn

vrij gewoon, op vele vindplaatsen aangetroffen.

f. unimaculata Cockayne, 1950, Entomologist 83 : 53, Pl. I, Fig. 3. Op de voorvleu-

gels is alleen de buitenste van de twee vlekken aan de voorrand aanwezig. Bennekom

(Van de Pol); Heemstede (Leids Mus.); Velden (Cox); Stein (Pater Munsters).

f. costijuncta Cockayne, 1950, I. c., Pl. I, Fig. 2. De twee zwarte vlekken op de voor-

vleugels langs de voorrand met elkaar verbonden. Stein, 1963, & (Pater Munsters).

Dwerg. Eindhoven (Neijts).

Bapta temerata Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 94: 278; Cat. X: (765).

De vlinder is vrijwel even verbreid in het land als de vorige en is zelfs van twee wad-

deneilanden bekend. Ook in het Duindistrict blijkt temerata op tal van plaatsen voor te

komen. Het lijkt me meer een succes van de moderne vangmethoden dan een recente

areaaluitbreiding. Beide Bapta-soorten bewonen vaak hetzelfde territorium en in de regel

is temerata dan veel gewoner dan bimaculata. Leffef trof de rupsen ook op Prunus sero-

tina aan.

De vliegtijd kan al half april beginnen. De vroegste datum is nu: 14.IV, in 1959 te

Wiessel (Van Aartsen), de laatste normale 29.VII (in 1969 te Stein, Pater Munsters).

Op 20.VIII.1962 ving Van Aartsen een gaaf @ te Oostkapelle. Dat het in deze zeer

(1243) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 229

koude zomer een exeanplaar van een tweede generatie geweest zou zijn, is niet waar-

schijnlijk (vgl. het jaaroverzicht in Ent. Ber., Amst. 23 : 177, 1963!), vrij zeker was het

een verlaat dier van de normale generatie. Daarentegen moet een &, dat 16 september

1969 te Oostkapelle in de val werd aangetroffen, in dit fraaie seizoen wel tot een zeer

kleine en zelden bij ons voorkomende tweede generatie behoord hebben. Dit is ook het

geval met exemplaren, die Wolschrijn 11.IX.1969 te Putten aantrof en 14.IX.1969 te

Crailo.

Vindplaatsen. Fr: Terschelling, 1956 (Leffef), Beetsterzwaag, Olterterp, Wijnjeterp,

Oldeberkoop, Nijemirdum, Oudemirdum. Gr.: Groningen, Onnen. Dr.: Paterswolde, Eelde, Schip-

borg, Eext, Grollo, Schoonlo, Ruinen. Ov.: Vollenhove, Zwartsluis, Balkbrug, Rechteren, Lemeler-

veld, Raalte, Abdij Sion, Delden, Molenven (Saasveld). Gdl.: Stroe, Garderen, Nieuw-Milligen,

Uddel, Leuvenum, Hulshorst, Nunspeet, Vierhouten, Soerel, Tongeren, Epe, Gortel, Nierssen,

Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Apeldoorn, Teuge, Wilp, Klarenbeek, Empe, Voorstonden, Uchelen,

Loenen, Laag-Soeren, Dabbelo, Hoenderlo, Kootwijk, Heelsum, Wageningen, Bennekom, Ede; Epse,

Gorssel, De Voorst. Eefde, Ruurlo, Winterswijk, Laag-Keppel, Hoog-Keppel; Berg en Dal, Groes-

beek, Hatert, Slijk-Ewijk. Utr.: Grebbe, Amerongen, Doorn, Woudenberg, Austerlitz, Soesterberg,

Amersfoort, Botshol. N.H.: ’s-Graveland, Laren, Blaricum, Crailo, Bussum, Naardermeer, Muider-

berg, Weesp, Amsterdamse Bos, Nek (1964, Wiedijk), Oosthuizen (1969, Van Rooyen), Hoorn

(1958, De Boer), Texel (Museum aldaar), Schoorl, Bergen, Bakkum. Wijk aan Zee, Overveen,

Aerdenhout, Vogelenzang. Z.H.: Leiden (1953 twee exemplaren, Kroon, Lucas), Oegstgeest, Wasse-

naar, Meijendel, Rotterdam (ook Kralingerhout), Hendrik-Ido-Ambacht (1963, 1964, Bogaard),

Oostvoorne (vrij schaars, Vestergaard), Melissant (1962 en 1968, Huisman). Zl.: Burgh, Haam-

stede, Westenschouwen (op deze drie plaatsen weinig, Leffef), Oostkapelle. N.B.: Woensdrecht,

Halsteren, Chaam, Dorst, Drunen, Nieuwkuik, Sint Michielsgestel, Haaren, Kampina, Boxtel, Mid-

delbeers, Vessem, Bladel, Bergeijk, Maarheeze, Asten, Helenaveen, Liessel, De Rips, Vortum. Lbg.:

Geijsteren, De Hamert, Arcen, Broekhuizen, Griendsveen, Sevenum, Velden, Tegelen, Belfeld,

Roggel, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Stein, Sittard, Amstenrade, Brunssum, Huls, Chèvremont,

Gerendal, Valkenburg, Sibbe, Bunde, Cadier, Gronsveld, Sint Geertruid, Camerig.

Variabiliteit. f. pauper Hoffmann, 1918. Exemplaren zonder de zwartachtige

verdonkering langs de achterrand van de voorvleugels zijn vrij gewoon en van tal van

vindplaatsen bekend.

f. tangens Lempke, 1951. Exemplaren waarbij de twee dwarslijnen elkaar even boven

de binnenrand van de voorvleugels raken, zijn blijkbaar geen zeldzaamheden. Wiessel,

Apeldoorn, Kootwijk, Ubbergen, Bergeijk, Plasmolen, Epen, Vijlen (Zoöl. Mus.); Ede

(Van Oosterhout) ; Muiderberg (Wolschrijn).

f. obsoleta nov. Voorvleugels met middenstip en zeer zwakke tweede dwarslijn,

overigens ontbreekt alle tekening. Bennekom, 4, 25.VI.1953 (holotype, Van de Pol);

Tegelen (Cox).

[Fore wings with central spot and obsolete postmedian, all further markings absent. }

Dwergen. Komen bij deze soort nogal voor: Paterswolde, Nijmegen, Aerdenhout,

Epen (Zoöl. Mus.); Woensdrecht (Asselbergs); Velden, Tegelen, Vijlen (Cox).

Aleucis Guenée

Aleucis distinctata Herrich-Schäffer. Tijdschr. Ent. 94 : 276; Cat. X : (763). Het

hoofdverspreidingsgebied is in ons land de provincie Limburg. Noordelijk en westelijk

daarvan komt de vlinder nog slechts op enkele plaatsen in flink aantal voor en is het

areaal over het algemeen sterk verbrokkeld.

De rups leeft niet alleen op meidoorn en sleedoorn. Leffef trof de dieren in de om-

geving van Vijlen ook veelvuldig aan op Prunus-soorten (ook gekweekte).

Geen correctie op de vliegtijd, die dus blijft: 12.1II—21.V.

230 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1244)

Vindplaatsen. Ov.: Abdij Sion, Schalkhaar, Deventer. Gdl.: Vaassen, Wiessel, Apeldoorn,

Loenen, Laag-Soeren; Epse, De Voorst, Warnsveld; Slijk-Ewijk. N.B.: Sambeek, Gassel (talrijk, Van

de Pol). Lbg.: Plasmolen, Well, Geijsteren, Tegelen, Roggel, Montfort, Echt, Stein, Amstenrade,

Heerlerbaan, Chèvremont, Simpelveld, Bocholtz, Gerendal, Geulem, Bunde, Cadier, Gronsveld (ge-

woon, Leffef), Rijckholt, Sint Geertruid, Camerig, Vijlen (talrijk, Leffef), Vaals.

Variabiliteit. f. variegata Lempke, 1951. Enkele exemplaren met het licht af-

stekende achterrandsveld van de voorvleugels nog van: Nijmegen (Zoöl. Mus.) ; Mont-

fort (Maassen).

Theria Hübner

Theria rupicapraria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 208; Cat. XI : (819).

Verbreiding als in 1953 werd vermeld. Alleen is de vlinder nu ook in het noorden van

het land aangetroffen en ís een vindplaats in het Duindistrict bekend geworden.

De vliegtijd kan tot eind april duren. De uiterste data worden nu: 5.I—27.IV (de

laatste datum in 1955 te Olst, Van de Pol). Decemberwaarnemingen blijven uitzonde-

ring. In 1960 nam Leffef een exemplaar in de derde decade van die maand waar.

Vindplaatsen. Gr.: Glimmen, Haren. Ov.: Raalte, Olst, Abdij Sion, Diepenveen, Schalk-

haar. Gdl.: Vaassen, Wiessel, Wilp, Laag-Soeren, Renkum, Wageningen; Epse, Gorssel, Ruurlo.

Z.H.: Loosduinen, 26.11.1943 (Lucas, e coll. Hardonk). N.B.: Vessem, Maashees. Lbg.: Geijsteren,

Maalbroek, Montfort, Stein, Spaubeek, Heerlerbaan, Gronsveld.

Variabiliteit. f. zbicaria Herrich-Schäffer, 1851. Als in Cat. XI wordt vermeld.

f. illataria Fuchs, 1900. Zwartachtig bruine mannetjes met middenstip en slechts on-

duidelijke postdiscale lijn (niet: golflijn) nog van: Colmschate, Twello, Montfort (Zoöl.

Mus.).

f. 9 nigrescens nov. Eenkleurig zwartachtig, de donkere band op de voorvleugels

nauwelijks afstekend. Doetinchem, 1.11.1926, a. o. (holotype, Zoöl. Mus.).

[Unicolorous blackish female, the dark band on the fore wings hardly contrasting.]

f. fasciata nov. Voorvleugels van het 4 met duidelijk donkerder middenband. Twel-

lo, Wilp, Doetinchem, Herwen (Zoöl. Mus.); Geijsteren (Maassen).

Holotype: 4 van Doetinchem, 1.11.1926, a. o. (in collectie Zoöl. Mus.).

[Fore wings of the 4 with distinctly darker central area. |

Dwergen. Twello, Aalten, Nijmegen (Zoöl. Mus.) ; Geijsteren (Neijts).

Campaea Lamarck

Campaea margaritata L. Tijdschr. Ent. 94 : 287; Cat. X : (774). Buiten de normale

biotopen in bosachtige streken, dus vooral op de zandgronden, is de vlinder op diverse

plaatsen aangetroffen, te weten: Sint Anna-Parochie, Eernewoude, Bakkeveen, Mark-

nesse, Slijk-Ewijk, Buren, Hoorn, Nieuwkoop, Woerdense Verlaat, Delft, Schelluinen,

Arkel, Asperen, Dubbeldam, Hendrik-Ido-Ambacht, Dordrecht, Rhoon, Melissant (de

verzamelaars kortheidshalve weggelaten). In het Amsterdamse Bos komt de vlinder mas-

saal voor (Peerdeman).

Nu ook bekend van Vlieland, zodat alleen Ameland in de rij van de grote wadden-

eilanden nog ontbreekt.

De vroegste datum van de vliegtijd is nu: 1.V (in 1951 te Zeist, Gorter), de laatste

11.XI (in 1963 te Burgh, Leffef). Alle beschikbare gegevens (ruim 30.000) zijn ver-

(1245) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 231

werkt in het in Fig. 103 afgebeelde histogram. Hieruit blijkt, dat de eerste generatie in

de eerste helft van mei slechts sporadisch voorkomt. In de tweede helft komen er echter

snel meer vlinders en het maximum van de vlucht wordt in de tweede helft van juni en

de eerste decade van juli bereikt. Daarna wordt de vlinder veel schaarser, alweer zonder

geheel te verdwijnen. In de derde decade van augustus wordt een nieuwe maar belang-

rijk lagere top bereikt, die van de tweede generatie. Na half september zakt die sterk af

en in oktober wordt margaritata veel schaarser. In november komen soms nog enkele

zeer late dieren op het scherm of in de val (1959, 1962, 1963, 1964).

1000

j j a s n

Fig. 103. Histogram van Campaea margaritata L.

Variabiliteit. Zoals reeds in Cat. X werd geschreven, zijn de exemplaren van

de tweede generatie duidelijk kleiner dan die van de eerste. Ze door een naam te onder-

scheiden is uit de tijd.

232 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1246)

f. rubrociliata Schawerda, 1932. Op een gekweekt 4 van 23.V.1868 na zijn alle

exemplaren in de collectie van het Zoöl. Mus. (zeven mannetjes en acht wijfjes) van de

tweede generatie. Hierbij ook van Apeldoorn en Aerdenhout.

f. approximata Lempke, 1951. Exemplaren waarbij de twee dwarslijnen op de voor-

vleugels dicht bij elkaar staan, van Raalte en de Abdij Sion (Flint); Amstenrade

(Lucas).

f. triangularis Cockayne, 1949, Ent. mon. Mag. 84 : 265, PI. E, Fig. 1. Op de voor-

vleugels raken de twee dwarslijnen elkaar op enige afstand van de binnenrand, zodat

een driehoekig middenveld ontstaat. Bij het holotype lopen de lijnen dan als één lijn

door tot de binnenrand, maar dit onderste stuk kan ook ontbreken. Abdij Sion, 9, al-

leen links (Flint); Hoenderlo, $ , 1959, in spinneweb (Van Aartsen, in Zoöl. Mus.).

f. clausa nov. Voorvleugels: de twee dwarslijnen raken elkaar aan de binnenrand.

Amersfoort, @, 25.VIII.1949 (Nieuwland); Leiden, &, 17.VI.1955 (holotype), Oost-

voorne, &, 15.IX.1962 (Lucas); Nuenen, ? , 1969 (Neijts).

[Fore wings: the antemedian and postmedian touch each other at the inner margin. |

Dwergen. Eext, Apeldoorn, Wassenaar, Den Haag (drie mannetjes van de tweede

generatie, één van de eerste, Zoöl. Mus.).

Teratologische exemplaren. Linker achtervleugel te klein. Nuenen

(Neijts); Rechter vleugels te klein. Utrecht, @ (Berk).

Campaea honoraria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 94 : 287; Cat. X : (774).

Zeer waarschijnlijk was de vlinder vroeger op de Veluwe en in d eomgeving van Nij-

megen inheems. Daarop wijzen de herhaalde vangsten in een periode toen de moderne

lichtvangst nog volkomen onbekend was. In ruim 40 jaar is echter geen enkel exem-

plaar meer binnen onze grenzen aangetroffen en we moeten dan ook aannemen, dat het

dier hier nu uitgestorven is.

In de Belgische Ardennen komt de soort blijkbaar nog voor. In Lambillionea 57 : 48

(1957) vermeldt P. Houyez de vangst van zeven mannetjes en twee wijfjes te Grand-

menil (in het noorden van de provincie Luxemburg) in juni 1956. Hackray beschrijft

een hiervan afkomstige eikweek (Lc. : 49—59). Een deel van de poppen kwam nog

hetzelfde jaar in september en oktober uit. De rest overwinterde normaal en leverde juni

1957 de vlinder.

Hylaea Hübner

Hylaea fasciaria L. Tijdschr. Ent. 94 : 284; Cat. X : (771). Verbreiding als in 1951

werd aangegeven. Nu bekend van twee van de waddeneilanden. Als bij diverse aan

naaldhout gebonden soorten zijn ook bij fasciaria ver buiten hun biotoop aangetroffen

exemplaren bekend geworden, zonder twijfel zwervers.

De vlinder is in zeer vroege jaren soms al begin mei aanwezig en zelfs is een vangst

uit de laatste week van april bekend (25.IV.1910, Breda, Mus. Rotterdam). Daar de

rups overwintert, moet dit evenwel een grote uitzondering zijn. Aan de andere kant is

het niet ondenkbaar, dat een zeer late pop niet meer hetzelfde jaar uitkomt, maar blijft

overliggen tot het volgende voorjaar. In gunstige jaren komt de vlinder nog eind okto-

ber en zelfs de eerste week van november voor (27.X.1937, Soest, R. Tolman; 1959,

enkele vlinders op 3, 7 en 8 november te Apeldoorn en Hoog-Soeren, Leffef).

(1247) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 233

Fig. 104. Histogram van Hylaea fasciaria L.

Uit het in Fig. 104 afgebeelde histogram (samengesteld uit de gegevens van + 9600

niet-gekweekte exemplaren) blijkt overigens, dat de eerste generatie in de regel pas om-

streeks half juli zijn maximum bereikt om in de laatste week van deze maand snel af te

zakken. In de eerste twee decaden van augustus is de vlinder schaars. Vooral in het

begin vliegen exemplaren van beide generaties door elkaar. In de laatste week van VIII

komt fasciaria echter weer goed opzetten en in de tweede decade van september bereikt

de tweede generatie dan zijn maximum, dat echter belangrijk lager is dan dat van de

eerste. Mogelijk horen de sporadisch voorkomende zeer late dieren tot een heel kleine

derde generatie, zoals ook Sepp die kweekte.

Vindplaatsen. Fr.: Vlieland, Beetsterzwaag, Duurswoude, Bakkeveen, Appelscha, Wijnje-

terp, Oudemirdum. Gr.: Vlagtwedde. Dr.: Roden, Norg, Assen, Eext, Gieten, Odoorn, Schoonlo,

Hooghalen, Ruinen. Ov.: Den Berg, Rechteren, Ommen, Beerze, Abdij Sion, Rijssen, Delden, Molen-

ven (Saasveld), Volthe. Gdl.: Stroe, Garderen, Nieuw-Milligen, Uddel, Doornspijk, Wezep, Vier-

houten, Soerel, Tongeren, Epe, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Assel, Voorstonden, Uche-

234 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1248)

len, Loenen, Spankeren, Imbosch, Schaarsbergen, Woeste Hoeve, Leesten, Hoenderlo, Hoog-Buurlo,

Otterlo, Harskamp, Hoge Veluwe, Wolfheze, Wageningen, Bennekom; Epse, Gorssel, Ruurlo, Laag-

Keppel, Hummelo; Groesbeek. Utr.: Doorn, Amersfoort, Utrecht. N.H.: Amsterdamse Bos (1964,

Houkes), Texel, Schoorl, Bergen, Egmond aan Zee. Z.H.: Woerdense Verlaat, 4, 17.V.1961 (Van

Aartsen, in Zoöl. Mus.), Leiden (Lucas), Meijendel, Oostvoorne. Zl.: Burgh (zwerver, Leffef),

Westenschouwen. N.B.: Biesbosch (zwerver, Peerdeman), Wouw, Chaam, Dorst, Waalwijk, Drunen,

Haaren, Kampina, Oirschot, Middelbeers, Netersel, Vessem, Bladel, Bergeijk, Helenaveen, Groe-

ningen, Sint Anthonis, Gassel. Lbg.: De Hamert, Geijsteren, Broekhuizen, Lomm, Velden, Griends-

veen, Sevenum, Tegelen, Belfeld, Roggel, Haalbroek, Meinweg, Vlodrop, Putbroek, Merum, Echt,

Stein, Geulle, Gronsveld, Slenaken, Mechelen, Vijlen.

Variabiliteit. De exemplaren van de tweede generatie zijn veel kleiner dan die

van de eerste. Van de rode vormen is de typische met grijsachtig rode grondkleur de

meest voorkomende. Bijna overal onder de soort, ook in het duingebied.

f. prosapiaria L., 1758. De dieper rood gekleurde vorm zonder de grijze tint komt

eveneens bijna overal onder de soort voor, maar minder dan de typische. Als de vlinders

wat afgevlogen zijn, is echter niet altijd met zekerheid uit te maken tot welke van de

beide rode vormen ze behoren.

f. grisearia Fuchs, 1877. Exemplaren met zuiver grijze grondkleur komen weinig voor.

Nieuwe vindplaatsen: Schoonlo (Aukema); Wiessel, Apeldoorn, Kootwijk, Otterlo

(Zoöl. Mus.); Assel (Van Aartsen).

f. intermediaria Gumppenberg, 1895. De rode kleur langs de dwarslijnen van de voor-

vleugels varieert in intensiteit. Overigens als in Cat. X vermeld is.

f. prasinaria Denis & Schiffermüller, 1775. Groene exemplaren met zuiver witte

dwarslijnen zijn eveneens gewoon.

f. ochrearia Joannis, 1903. Exemplaren met gele grondkleur die werkelijk betrouw-

baar zijn, dus geen verkleurde groene, komen heel weinig voor. Wiessel (Zoöl. Mus.).

f. cinereostrigaria Klemensiewicz, 1892. Exemplaren met grijze dwarslijnen komen

vooral bij de rode grondkleur voor en zijn waarschijnlijk steeds onder zulke vlinders aan

te treffen. (In Zoöl. Mus. 18 rode en 9 groene, terwijl het totaal aantal groene exem-

plaren veel groter is dan dat van de rode!)

f. rufostrigaria Lempke, 1953. Exemplaren met rode dwarslijnen blijken bij groene

exemplaren waarschijnlijk meer voor te komen dan bij de rode: ín Zoöl. Mus. negen

groene tegen drie rode! Nieuwe vindplaatsen: Beerze (Lukkien); Wiessel, Apeldoorn,

Soest, Hilversum, Heemskerk, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Gorssel (Dunlop).

f. extincta Wehrli, 1913. Exemplaren met nauwelijks zichtbare dwarslijnen nog van:

Wiessel, Hilversum, Aerdenhout, Nijmegen, Bergeijk (Zoöl. Mus.); Bergen op Zoom

(Asselbergs).

f. approximata Lempke, 1953. Exemplaren met dicht bij elkaar staande dwarslijnen

op de voorvleugels van: Holten, Wiessel, Otterlo (Zoöl. Mus.); Zeist (Gorter); Broek-

huizen (Cox).

f. anastomosaria Höfer, 1920. Nog een exemplaar waarbij de twee dwarslijnen elkaar

even boven de binnenrand van de voorvleugels raken van Maalbroek (Mus. Rotterdam).

Dwergen. Opvallend kleine exemplaren van: Nijmegen (Zoöl. Mus.); Oisterwijk

(Aukema) ; Nuenen (Neijts) ; Meinweg (Cox).

Opmerking. Gedurende vijf jaar heeft Leffef zorgvuldig de exemplaren geteld,

die hij van de verschillende kleurvormen in diverse biotopen in het oosten en midden

van de Veluwe aantrof. Het resultaat is verrassend, zoals uit het volgende overzicht

blijkt. In bossen uitsluitend bestaande uit grove den werden in totaal 839 groene exem-

(1249) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 235

plaren en 294 rode geteld. De rode maakten hier dus gemiddeld ongeveer 26 % van de

populatie uit. In sparrenbossen werden 935 groene en 89 rode geteld, dus + 8,7 %

rode exemplaren. In bossen van gemengd naaldhout werden 855 groene en 198 rode

geteld. Hier maakten de rode dus + 19 % van de populatie uit. Opmerkelijk is het

grote verschil tussen de rode percentages van dennen en sparren. Zodra de sparren ge-

mengd zijn met dennen stijgt het percentage rode belangrijk. Er moet dus een factor

zijn, die maakt dat de (dominante) rode vorm op den in gunstiger omstandigheden

verkeert dan op spar. Of we die bij de rups of bij de vlinder moeten zoeken, is nog een

onopgelost probleem. (De niet-groene exemplaren werden vooral met de pomplamp in

de bossen gevangen!)

Note 1. Counts of large numbers of Hylaea fasciaria in different biotopes have revealed re-

markable differences in the composition of the populations, as regards the percentages of red and

green moths (the other colour forms, grey and yellow, are so rare that they can be neglected). In

woods of Pinus sylvestris 294 specimens out of a total of 1133 were red (+ 26 %). In woods of

Picea abies 89 were red out of a total of 1024 (8.7 %). In mixed woods 198 out of a total of 1053

were red (+ 19 %). Therefore it is evident that there must be a factor which favours the red form

in Pinus sylvestris woods (at least in the centre of the Netherlands).

Note 2. The original descriptions of Linnaeus of Phalaena fasciaria (Syst. Nat. ed. X: 521,

1758) and Phalaena prosapiaria (l.c.: 522) are not correct. The former is described as having

“alis omnibus cinereis; fascia lata ferruginea”, the latter as: “alis lutescentibus: fasciis utrinque

duabus saturatioribus’’. Mr. D. S. Fletcher kindly sent me colour photographs of the Linnaean

holotypes of the two. The specimen of fasciaria has the ground colour of a greyish red-brown, the

central area of the fore wings a little darker. The prosapiaria specimen has a much clearer ground

colour, without any grey-brown tint, the fore wings with darker transverse lines, the postmedian

bordered by a whiter line. Therefore it is clear that the description of Prout in Seitz, Gross-Schmet-

terl. 4: 322, 1915, is correct. He had probably seen the two type specimens.

Gnophos Treitschke

Gnophos (Gnophos) furvata Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 259; Cat.

XI: (870). Nieuwe gegevens zijn niet bekend geworden, ook niet uit de omringende

gebieden. De soort is dan ook zeker niet inheems en is dat ook nooit geweest.

Gnophos (Lycognophos) obscurata Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 259;

Cat. XI : (870). Verbreiding als in 1953 werd aangegeven.

Geen correctie op de vliegtijd, die dus blijft: 16. VII—17.IX. Hoofdvliegtijd eind juli,

eerste helft van augustus.

Vindplaatsen. Fr.: Fochtelo. Dr.: Peize, Odoorn, Schoonlo, Dwingelo, Havelte. Ov.:

Hardenberg, Raalte. Gdl.: Garderen, Uddel, Hulshorst, Vierhouten, ’t Harde, Wezep, Wapenveld,

Nierssen, Wiessel, Assel, Uchelen, Loenen, Laag-Soeren, Imbosch, Terlet, Hoenderlo, Otterlo, Koot-

wijk; Epse, Gorssel, Neede, Hummelo; Berg en Dal, Slijk-Ewijk. Utr.: Amersfoort. N.H.: Crailo,

Schoorl (Leffef). N.B.: Asten, Liessel. Lbg.: Plasmolen, Griendsveen (gewoon, Leffef), Sevenum

(idem), Steijl, Belfeld, Vlodrop, Bemelen, Vijlen.

Variabiliteit. f. satwrata Prout, 1904. De diepzwarte bijna eenkleurige vorm

nog van: Havelte (Van der Meulen); Wapenveld (Nieuwland); Rozendaal-Gdl. (Zoöl.

Mus.).

f. approximata Lempke, 1953. De vorm met versmald middenveld van de voorvleugels

van Soest (Zoöl. Mus.).

236 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1250)

Siona Duponchel

Siona lineata Scopoli. Het eerste en tot nog toe enige Nederlandse exemplaar werd

in 1968 in het oostelijk deel van het Krijtdistrict gevangen. Helaas was het te be-

schadigd om af te beelden. Ter herkenning is op Plaat 5, Fig. 8 een Zwitsers exem-

plaar afgebeeld.

In Denemarken verbreid op de eilanden, lokaal, maar plaatselijk gewoon. In het om-

ringende Duitse gebied alleen vermeld van het eiland Fehmarn (in de Oostzee voor de

kust van oost-Holstein, aansluitend aan het Deense areaal) (Heydemann, Faun. Mitt.

Norddeutschl. 1 : 13, 1952). Voor België geeft Derenne in zijn „Addenda” vier vind-

plaatsen op, maar de heer De Laever deelde mij mee, dat de soort er zeer verbreid is op

de kalkhoudende gronden in het oosten van het land (provincies Namen, Luxemburg).

Van dit areaal is de Nederlandse vangst blijkbaar de uiterste voorpost. In Groot-Brittan-

nië komt de vlinder alleen in het zuiden van Engeland voor, vooral in het graafschap

Kent, en is er over het algemeen zeldzaam.

Het exemplaar werd eind april gevangen, maar de vliegtijd duurt in België in elk

geval tot het begin van de tweede junihelft.

Vindplaats. Lbg.: Eijgelshoven, 4, 27.IV.1968 (J. Tilmans).

Choriaspitates Wehrli

Choriaspitates formosaria Eversmann. Tijdschr. Ent. 95 : 259; Cat. XI: (870).

Noch uit ons land, noch uit de omringende gebieden zijn nieuwe waarnemingen bekend

geworden. De soort is zeker niet (meer?) inlands.

Aspilates Treitschke

Aspilates gilvaria Denis & Schiffermüller. Tijdschr. Ent. 95 : 262; Cat. XI: (873).

Sinds 1950 niet meer in ons land gevangen. Ook uit de omringende gebieden ken ik

geen nieuwe gegevens.

” Aspilates ochrearia Rossi. Tijdschr. Ent. 95 : 262; Cat. XI: (873). Verbreiding als

in 1953 werd aangegeven. De weinige nieuwe vindplaatsen liggen alle binnen het toen

vermelde areaal. Dit beantwoordt blijkbaar nog net aan de oecologische voorwaarden, die

voor de soort nodig zijn om zich te kunnen handhaven. Daardoor kunnen ongunstige

weersomstandigheden soms bijna fataal worden. Duidelijk blijkt dat uit de ervaringen

van Van der Made, Vestergaard en Vis bij hun inventarisatie voor het RIVON van het

Voornse duingebied. Vestergaard deelt me daarover mee: „Tot de strenge winter van

januari— maart 1963 kwam de soort vrij talrijk voor op het binnenduingrasland van de

Heveringen en op de open gedeelten van het middenduin. Verder kwam ochrearia voor

op de zilte gorzen langs het Brielse Gat tot op het groene strand van de Beer, waar de

soort 25.VIII.1958 en eind augustus 1960 talrijk vloog. In 1959 werden 48 exemplaren

genoteerd op de menglichtlamp bij het biologisch station. In de daaropvolgende jaren

vloog ochrearia eveneens in behoorlijk aantal. Na de winter van 1963 verscheen even-

wel slechts één exemplaar (8.VI.1963). De tweede generatie werd toen bij het biolo-

gisch station niet waargenomen, evenmin als de eerste in 1964. Pas op 30.VIII.1964

(1251) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 237

konden weer drie stuks genoteerd worden, waar het voor dat jaar bij bleef. Na 1964

heb ik alleen nog een wijfje gezien op de in 1966 aangelegde zanddijk in het Brielse

Gat bij Europoort op 26.VIII.1968”.

De ervaring van Huisman op Goeree-Overflakkee stemt hiermee goed overeen. Na

de uitzonderlijk koude winter van 1956 (zie Ent. Ber., Amst. 17 : 189, 1957!) is de

vlinder vrijwel van de Flakkeese dijken verdwenen. Wel komt hij nog in de duinen bij

Ouddorp voor, maar veel schaarser dan vroeger.

De vliegtijden zijn nu wat beter bekend. De eerste generatie kan eind april beginnen

te vliegen, zodat de uiterste data nu worden: 25.IV—21.VI (hoofdvliegtijd eind mei,

eerste helft van juni). De tweede generatie is waargenomen van eind juli tot begin

oktober (29.VII—3.X). De hoofdvliegtijd ervan kan met de tweede decade van augus-

tus beginnen en omstreeks half september eindigen, al naar het seizoen. Enkele zeer late

oktober-vangsten (1.X, 3.X) stammen van Schouwen in het opvallend koude jaar 1962

(vgl. Ent. Ber., Amst. 23 : 177!). In dat jaar werden daar, tussen 18.VI en 29.VII,

twee exemplaren op 15 en 19 juli waargenomen, die niet anders dan late dieren van de

eerste generatie geweest kunnen zijn. Ook in het vrij ongunstige seizoen-1961 werd een

laat exemplaar te Westenschouwen gevangen. (Mededelingen van Leffef.)

De tweede generatie is ook bij deze soort weer partieel zoals bleek uit een eikweek van

Huisman. De kweek leverde slechts één 9 van deze generatie op, dat 9.IX uit de pop

kwam. Veel rupsen groeiden niet door, doch wilden overwinteren. Daar staat tegenover,

dat in bijzonder gunstige omstandigheden een derde generatie mogelijk is. Lucas kweekte

die in 1959 en 1960, Vestergaard in 1960. Vlinders ervan verschenen van 16.X—7.XI.

In natura kan een dergelijke generatie bij ons nauwelijks voorkomen.

Vindplaatsen. Z.H.: Staelduin (weinig, Van Katwijk), Europoort-West, Oostvoorne, Goe-

dereede. Zl.: Renesse, Burgh (vrij gewoon, Leffef), Wissekerke, Kamperland, Valkenisse.

Variabiliteit. In Cat. XI: (874) —(875) werd er al op gewezen, dat de Neder-

landse populaties niet identiek zijn met de Italiaanse nominaatvorm, waarom ze als subsp.

parvularia beschreven werden.

f. glabra Lempke, 1953. Exemplaren zonder donkere besprenkeling op de voorvleugels

zijn niet zeldzaam. Ze zijn op bijna alle vindplaatsen onder de soort aangetroffen.

f. impuncta Lempke, 1953. Exemplaren zonder middenstip op de voorvleugels komen

eveneens nogal voor: De Beer, Burgh, Haamstede, Valkenisse (Zoöl. Mus.) ; Oostvoorne

(Lucas); Renesse (Cox).

f. crassesignata Lempke, 1953. Exemplaren met dikke dwarslijnen op de voorvleugels

nog van: Oostvoorne (Lucas); Melissant, Ouddorp (Huisman); Burgh, Kamperland

(Zoöl. Mus.) ; Renesse (Cox).

f. conjuncta Lempke, 1953. Een exemplaar waarbij de twee dwarslijnen door een hori-

zontale dwarsstreep verbonden zijn, nog van Melissant (Huisman).

f. clausa Lempke, 1953. Van de vorm waarbij de twee dwarslijnen elkaar aan de bin-

nenrand van de voorvleugels ontmoeten, werd eveneens een exemplaar te Melissant

gevangen (Huisman).

f. obsoleta Lempke, 1953. Een zeer zwak getekend exemplaar nog van Burgh (Zoöl.

Mus.).

fa oo Lucas, 1960, Ent. Ber., Amst. 20 : 230. Grondkleur van de vleugels diep

oranjegeel. Oostvoorne (Lucas); Renesse (Cox); Westenschouwen (Zoöl. Mus.).

Dwergen. Haamstede, Valkenisse (Zoöl. Mus.).

238 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1252)

Dyscia Hübner

Dyscia fagaria Thunberg. Tijdschr. Ent. 95 : 260; Cat. XI: (871). Verbreiding als

in 1953 werd aangegeven. „Het optimale biotoop is de zogenaamde pollenhei, waarop

de soort dan nog zeer lokaal voorkomt. Alleen in Uchelen was hij talrijk (37 exemplaren

in een half uur), doch dit resultaat werd bereikt door met de pomplamp door de hei te

lopen. Overdag zitten de vlinders op de bodem. ’s Avonds nadat de duisternis ingevallen

is zitten de wijfjes bovenin de Calluna-vegetatie. Ze komen niet op licht” (Leffef).

Een kleine correctie op de vliegtijd, die nu wordt: 28.IV—29.VI. Hoofdvliegtijd

laatste decade van mei en begin juni. De vroege datum in 1959 te Gassel (Van de Pol).

Vindplaatsen. Fr.: Terschelling (1956, Leffef), Wijnjeterp. Dr.: Veenhuizen, Schoonlo,

Hooghalen, Dwingelo, Ruinen. Ov.: Marknesse (Van de Pol), Balkbrug, Rechteren, Abdij Sion,

Delden, Buurse. Gdl.: Uddel, Gortel, Vaassen, Wiessel, Assel, Terwolde, Empe, Uchelen, Laag-

Soeren, Leesten, Kootwijk, Otterlo; Gorssel. Utr.: Woudenberg, Vlasakkers. N.H.: Blaricum, Half-

weg (23.V.1959, zwerver, Van Aartsen). N.B.: Eindhoven, Strabrechtse heide, Maarheeze, Mill,

Gassel. Lbg.: Tegelen, Swalmen.

Variabiliteit. f. albescens Lempke, 1953. Enkele mannetjes met helder wit-

achtige vleugels nog van: Zeist, Bussum (Zoöl. Mus.).

Dwerg. Buurse, 9 (Lukkien).

Perconia Hübner

Perconia strigillaria Hübner. Tijdschr. Ent. 95 : 265; Cat. XI: (876). Verbreiding

als in 1953 werd vermeld. Nog steeds slechts van één van de waddeneilanden bekend.

De vliegtijd kan al in de eerste helft van mei beginnen en een week langer duren dan

in Cat. XI is opgegeven. De uiterste data zijn nu: 14.V—14.VII. De vroegste datum in

1928 op de Montferland, de laatste in 1962 te Bergeijk (beide exemplaren in Zoöl.

Mus.).

Vindplaatsen. Fr.: Bakkeveen, Oosterwolde, Wijnjeterp, Oudehorne. Dr.: Roden, Don-

deren, Zuidlaren, Schipborg, Gasteren, Eext, Gieten, Schoonlo, Hooghalen, Ruinen, Vledder. Ov.:

Balkbrug, Raalte, Abdij Sion, Deventer, Wierden. Gdl.: Nieuw-Milligen, Uddel, Elspeet, Doorn-

spijk, Soerel, Heerde, Epe, Vaassen, Gortel, Nierssen, Wiessel, Hoog-Soeren, Teuge, Empe, Uchelen,

Beekbergen Spankeren, Leuvenheim, Dieren, Imbosch, Schaarsbergen, Deelen, Oud-Reemst, Leesten,

Hoge Veluwe, Hoog-Buurlo, Otterlo; Epse, Eefde, Almen, Hummelo; Groesbeek. Utr.: Austerlitz,

Bilthoven, Soestduinen, Hollandse Rading, Botshol (één exemplaar op 30.VI.1964, Wolschrijn).

Z.H.: Arkel (in 1960 en 1964 telkens één exemplaar, Zwakhals). N.B.: Wouw, Sint Willebrord,

Waalwijk, Drunen, Boxtel, Middelbeers, Vessem, Netersel, Hapert, Zwijnsbergen (bij Breugel),

Nuenen, Geldrop, Heeze, Someren, Liessel, Helenaveen. Lbg.: Griendsveen, Sevenum, De Hamert,

Arcen, Grubbenvorst, Belfeld, Roggel, Ospel, Moesel, Meinweg, Vlodrop, Montfort, Putbroek,

Bemelen, Gronsveld.

Variabiliteit. In Cat. XI wees ik er op, dat de Nederlandse (plus de Britse,

Noordduitse en Deense) populaties niet tot de uit Zuid-Duitsland afkomstige nominaat-

vorm behoren. Ik beschreef de Noordwesteuropese ondersoort toen als subsp. fuscosig-

naria, maar zag daarbij over het hoofd, dat er al een veel oudere naam voor beschikbaar

was, nl. subsp. inaeguaria Haworth, 1809, beschreven naar materiaal van Engeland (Lep.

Brit. : 288).

f. obscura Lempke, 1953. Geen nieuwe gegevens.

f. © contrasta Lempke, 1953. Wijfjes met scherp afstekende zeer donkere dwarslijnen

(1253) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 239

nog van: Norg, Gasteren, Wiessel, Assel, Middelbeers, Leende, Helenaveen (Zoöl.

Mus.). Blijkbaar niet al te zeldzaam.

f. grisearia Staudinger, 1871. Deze sterk verdonkerde vorm (zie Cat. XI: (877) Fig.

6!) is bij het & gewoon. Bij het © komt hij minder voor, maar is ook daarbij toch niet

zeldzaam.

f. quadripunctata Warnecke, 1944. De vorm met duidelijke donkere middenstip op

alle vleugels is zowel bij & als bij 9 gewoon.

f. herpeticaria Rambur, 1858. Exemplaren waarbij op de voorvleugels de eerste en

tweede dwarslijn elkaar aan de binnenrand van de voorvleugels raken, nog van: Hoog-

halen (Van der Meulen); Tongeren, Nijmegen, Oisterwijk (Zoöl. Mus.); Drunen (Van

Oosterhout) ; Montfort (Bogaard, Maassen).

f. basiapproximata Lempke, 1953. De vorm, waarbij de eerste en de tweede dwarslijn

op de voorvleugels dicht bij elkaar staan, is vrij gewoon. Hooghalen (Van der Meulen);

Vledder, Tongeren, Wiessel, Helenaveen, Epen (Zoöl. Mus.); Ede (Van de Pol); Koot-

wijk (Lucas); Austerlitz (Gorter); Nuenen (Neijts); Brunssum (Lukkien).

f. discoapproximata Lempke, 1953. Exemplaren waarbij op de voorvleugels de tweede

en derde en op de achtervleugels de twee binnenste dwarslijnen dicht bij elkaar staan,

zijn veel zeldzamer. Wiessel (Zoöl. Mus.).

f. crassesignata Lempke, 1953. Exemplaren met dikke dwarslijnen van: Wiessel, Hoen-

derlo, Leende, Brunssum (Zoöl. Mus.); Netersel (Neijts).

f. dilatata Strand, 1912. Nog een exemplaar waarbij op de voorvleugels de twee eerste

dwarslijnen samengesmolten zijn tot een band, van Hapert (Zoöl. Mus.).

f. centrifasciata Lempke, 1953. Exemplaren waarbij op de voorvleugels de tweede en

op de achtervleugels de binnenste dwarslijn bandvormig verbreed is, werden nog aan-

getroffen te: Dwingelo (Verheij); Netersel (Neijts).

f. fuscomarginata Lempke, 1953. Een exemplaar met donkere band langs de achter-

rand van de vleugels nog van Gieten (Ter Laag).

f. reducta Lempke, 1953. Exemplaren die één of meer dwarslijnen missen, zijn nu van

zoveel vindplaatsen bekend, dat ze niet opgesomd behoeven te worden.

f. diluta Lempke, 1953. Exemplaren met sterk verbleekte tekening nog van: Klaren-

beek, Nijmegen, Doorn (Zoöl. Mus.); Ede (Van de Pol); Nuenen (Neijts).

Dwergen. Opvallend kleine exemplaren blijken vooral bij de wijfjes nogal voor te

komen: Klarenbeek, Hoenderlo, Nijmegen, Breda, Ginneken, Bergeijk, Meinweg (Zoöl.

Mus.).

Note. In T#dschr. Ent. 95: 265, 1953, I described the subspecies of Perconia strigillaria

inhabiting the Netherlands, the British Isles, Northwest Germany and Denmark as subsp. fuscosg-

naria, Mr. D. S. Fletscher kindly pointed out to me, however, that the oldest available name for

this subspecies is inaeguaria Haworth, 1809, Lep. Brit. : 288, described from the British heaths.

As regards grisearia Staudinger, this was originally indicated as “ab.” (in: Staudinger & Wocke,

Cat. Lep. Eur. ed. 2: 175, 1871). In 1901 it was indicated as “ab. (v.?)” (in Cat. Lep. pal.

Faunengeb. : 357). In 1915 Prout indicated it as a form (in Seitz, Gross-Schmetterl. etc. 4 : 412,

“eine grauere Form”). In 1954 Wehrli wrote: “var. et ab. grisearia Stgr.” (in Seitz, suppl. 4:

681).

a Hoffmeyer in his beautiful book “De Danske Maalere” (1st ed.: 242, 1952) definitively

wrote “subsp. grisearia Stdgr.”. So according to the modern rules of nomenclature (and if I have

not overlooked an author who did so before him) Hoffmeyer has become the author of that name

used in this particular sense. But subsp. grisearia Hoffmeyer, 1952, falls as a synonym of subsp.

inaequaria Haworth, 1809.

We may of course continue to indicate the very strongly powdered specimens of this subsp. as

f. grisearia Staudinger.

240 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1254)

CORRIGENDA

Deel 8

ao)

. (560), regel 3 van boven: f. obscura moet vervallen. Het exemplaar blijkt een zwak

getekende dwerg van Erannis defoliaria te zijn met te korte binnenrand van de voor-

vleugels, waardoor de vleugelvorm veel lijkt op die van Alsophila aceraria. Dezelf-

de correctie in suppl. 14, p. (957) regel 18 van boven.

Supplement 1

. (36), regel 14 en 15 van onderen: Anthocaris moet zijn: Anthocharis. Cf. C. F.

Cowan, J. Lep. Soc. 23 : 210, 1969.

ino}

Supplement 2

. (87), regel 17 en 18 van onderen: de naam Chrysophanus is ongeldig (Opinion 541).

De geldige naam voor het subgenus is: Loweia Tutt.

Supplement 3

Ino)

. (154), regel 20 van onderen, genus Strymonidia. Higgins en Riley plaatsen de soor-

ten waarvan het & geen androconiénvlek heeft, in het genus Nordmannia Tutt

(1970, Field Guide to the Butterflies of Britain and Europe: 235—236). Voor

onze fauna is dat alleen #licis. Deze genusnaam is in elk geval juist. De enige Siry-

monidia in Nederland is w-album, maar waarschijnlijk is de correcte naam hiervoor

Klugia Tutt (Higgins in litt.). De groep is dringend aan een revisie toe.

. (157), regel 10 van onderen. Op grond van kenmerken van rups, pop en genitaliën

van het & komt Malicky tot de conclusie, dat prun? in een afzonderlijk genus be-

hoort: Fixsenia Tutt (de naam met enige reserve) (1969, Mitt. ent. Ver. Basel,

IN.E.19 738).

ae}

Supplement 4

ae)

. (194), regel 6 van boven. De auteursnaam is inmiddels vastgelegd in Opinion 501

(1958) en is nu inderdaad: Denis & Schiffermüller.

. (195), regel 15 van onderen: charlotta Haworth moet zijn: aglaja L. In Syst. Nat.

ed. X : 465 (1758) beschreef Linnaeus Papilio aglaja uit Azië en op p. 481 weer

Papilio aglaja, nu uit Europa en een geheel andere soort. Later bemerkte hij zijn

vergissing en in Syst. Nat., ed. XII: 755 (1767) herdoopte hij de eerste soort in

Papilio pasithoe. Volgens de „rule of the first reviser” (wat hij in dit geval zelf

was) was hij hiertoe volkomen gerechtigd. Een regel voor paginaprioriteit (waar-

door de naam charlotta in gebruik kwam) geldt niet meer. Cf. ook L. G. Higgins,

Entomologist 100 : 20, 1967. Het gevolg is, dat onze populaties niet meer tot de

nominaatvorm behoren, maar tot subsp. emz/ocuples Verity.

p. (226), regel 11 van onderen. Verity plaatste io in een apart genus, Inachis Hübner

(Farfalle diurne d’Italia 4, 1950). Practisch alle moderne Westeuropese auteurs

volgen thans dit voorbeeld.

ing}

(1255) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 241

Supplement 6

p. (330). Voor een moderne indeling en nomenclatuur van de Notodontidae zie Ent.

Ber., Amst. 29 : 49—52, 1969.

p- (333), regel 3 en 7 van boven: fig. 7 moet zijn fig. 6.

p. (334), regel 9, 12, 15, 19 van boven en regel 14 en 8 van onderen plus p. (335),

regel 1 en 3 van boven: plaat 4 moet zijn: plaat 3.

Supplement 7

p- (425). Familie Thyatiridae. In 1966 verscheen de dissertatie van K. Werny, „Unter-

suchungen über die Systematik der Tribus Thyatirini, Macrothyatirini und Tetheini

(Lepidoptera: Thytiridae)”, pp. 1—463, 436 figuren, uitgave van de Universitäts-

bibliothek, 6600 Saarbrücken 15, D. B. R. Deze publicatie heeft de volgende ver-

anderingen in de nomenclatuur ten gevolge:

p. (427), T. fluctuosa komt in een nieuw genus: Tetheella Werny.

P. (429), T. duplaris komt in het genus Ochropacha Wallengren.

p. (441), regel 5 van onderen: AMATIDAE wordt: CTENUCHIDAE.

p- (449), regel 2 van onderen: fig. 3 moet zijn fig. 5.

Supplement 9

p- (540), regel 6 van onderen: fucosa moet zijn: fuscosa.

Supplement 13

p- (911), regel 8 van boven. In Alexanor 6 : 57—72, 1969, behandelt Dufay het com-

plex, waartoe gracilis behoort. Zijn conclusie, gebaseerd op een veel uitgebreider

materiaal dan waarover ik de beschikking had, is, dat de Noordamerikaanse, Euro-

pese, Noordafrikaanse en Oostaziatische populaties alle tot één soort behoren, waar-

voor de oudste naam is: Chrysaspidea putnami Grote. De Europese populaties vat

hij samen als subsp. gracilis, zodat de correcte naam voor onze soort dan wordt:

Chrysaspidea putnami gracilis Lempke.

Supplement 14

p. (957), regel 18 van boven: f. obscura moet vervallen. Zi ecorrectie bij deel 8.

p. (985), regel 16 van boven: lactata moet toch zijn: floslactata Haworth. Weer vol-

gens de „rule of the first reviser”, in dit geval Wallengren (1874, Bih. K. svenska

VetensAkad. Handl. 2 : 22).

p. (994), regel 11 van boven: Idea moet zijn: Idaea.

p. (1044), regel 15 van onderen: f. ruptata Nordström, 1940, is een synoniem van f.

wehrlii Niepelt, 1921, Jh. Ver. schles. Insektenk. 1919/1920 : 42, met fig. De

grondkleur van dit exemplaar is wel lichter waardoor het scherper getekend is, maar

het heeft dezelfde smalle in vlekken verdeelde middenband van de voorvleugels.

p. (1047), regel 6 van onderen is vervangen door een verkeerde regel. Er moet staan:

f. fuscorufescens Prout, 1938. De combinatie van f. rufescens (of f.

Supplement 15

. (1080), regel 16 van boven: bifasciata moet zijn bifaciata.

. (1137), regel 8 van onderen: (340) moet zijn (171).

nop tno}

242 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1256)

EPILOOG

Allereerst dank ik weer alle verzamelaars die mij in staat stelden bij hen thuis de ge-

gevens van hun collecties te noteren. Zonder hun medewerking zou de nu bereikte

betrekkelijke volledigheid ondenkbaar geweest zijn. Dank ben ik ook verschuldigd aan de

samenstellers van lijsten van data en aantallen waardoor de histogrammen zo betrouw-

baar geworden zijn als maar enigszins mogelijk is.

Enkele korte toelichtingen tot besluit. Wanneer bij de verspreiding het Fluviatiel

District genoemd wordt, dan wordt hiermee steeds bedoeld het brede deel van dit gebied

in het midden en westen van het land, niet de smalle dalen van Maas, IJssel en Over-

ijselse Vecht.

De opgegeven data zijn steeds tot en met. Van 2.V—4.VII wil dus zeggen dat 2 mei

de vroegst bekende datum is en 4 juli de laatste.

De soms zeer uitgebreide lijsten van vindplaatsen dienen allereerst om een beter inzicht

te krijgen in de verspreiding van de soorten in ons land. Maar ze zijn ook uitstekend te

gebruiken om er verspreidingskaarten uit samen te stellen.

Wat de uitvoerige behandeling van de variabiliteit betreft, het is vanzelfsprekend niet

de bedoeling dat iedere verzamelaar zijn collectie zo serieus gaat indelen. Maar wanneer

iemand een speciale studie van een soort of groep wil maken vindt hij hier de gegevens,

voor zover het onze fauna betreft.

En dan de lijsten met correcties die bijna elke aflevering besluiten! Voor een deel

worden ze natuurlijk veroorzaakt door over fouten heenlezen bij de correctie. Soms ook

door een ongelukje bij de zetter die wel eens een goede regel liet vallen en deze verving

door een volkomen verkeerde. En tenslotte door de wens, de nomenclatuur steeds in

overeenstemming te houden met de internationale literatuur, opdat we niet achter raken.

Ik maak me dan ook geen illusie dat deze laatste aflevering van de serie foutloos zal

zijn. Maar gelukkig is daar F. N. Pierce die elk deel van zijn werk over de genitaliën

van de Britse Lepidoptera een motto meegaf. Bij het eerste over de mannetjes van de

Noctuiden schreef hij: „He who never makes a mistake, never makes anything”. Dat is

een voortreffelijke gedachte om ook deze serie supplementen mee te beëindigen.

(1257) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 243

De voorafgaande 15 supplementen werden als volgt gepubliceerd: suppl. 1, p. (1)—(67), in

Tijdschr. Ent. 96: 239—305, 30.XII.1953; suppl. 2, p. (69)— (113), in Tijdschr. Ent. 97 : 301—

345, 18.XII.1954; suppl. 3, p. (114)—(176), in Tijdschr. Ent. 98: 283— 345, 16.1.1956; suppl.

4, p. (177) —(238), in Tijdschr. Ent. 99: 155—216, 14.XII.1956; suppl. 5, p. (239)—(299), in

Tijdschr. Ent. 99: 155—216, 14.XII.1956; suppl. 5, p. (239)— (299), in Tijdschr. Ent. 100:

427— 487, 31.X11.1957; suppl. 6, p. (301)—(378), in Tijdschr. Ent. 102: 57—134, 30.VII.1959;

suppl. 7, p. (379)— (449), in Tijdschr. Ent. 103: 145—215, 5.VIII.1960; suppl. 8, p. (451)—

(526), in Tijdschr. Ent. 104: 111—186, 20.X.1961; suppl. 9, p. (527)—(609), in Tijdschr. Ent.

105: 149—231, 31.XII.1962; suppl. 10, p. (611)—(698), in Tijdschr. Ent. 107: 49—136,

31.111.1964; suppl. 11, p. (699) —(786), in Tijdschr. Ent. 107 : 379— 466, 31.XII.1964; suppl. 12,

p. (787) —(869), in Tijdschr. Ent. 108 : 241—323, 30.XII.1965; suppl. 13, p. (871)—(951), in

Tijdschr. Ent. 109: 221—301, 31.XI1.1966; suppl. 14, p. (953)—(1072), in Tijdschr. Ent. 110:

223—342, 29.XII.1967; suppl. 15, p. (1073) —(1137), in Tijdschr. Ent. 112: 15—79, 9.V.1969.

In het register worden alleen de pagina’s van de supplementen vermeld.

abbreviata 1109

abietaria 1085

abjecta 816

Abraxas 1139

Abrostola 926

abruptaria 1216

absinthiata 1096

absinthii 691

Acantholeucania 689

Acanthopsyche 504

Acasis 1136

aceraria 956, 1254

aceris 760

Acherontia 301

achine 246

Achlya 439

Acontia 898

acteon 17

Actinotia 809

adippe 194

Adscita 951

adusta 716

adustata 1147

advena 614

advenaria 1163

Aegeria 515

aegeria 240

aerugula 447

aescularia 955

Aethalura 1230

aethiops 266

affinis 804

affinitata 1077

agathina 600

agestis 131

Aglais 231

aglaja 195, 1254

Aglia 416

Agriopis 1208

Agrochola 732

Agrotis 883

albicillata 1034

albicolon 618

albimacula 642

albipuncta 670

albipunctata 966

albovenosa 756

albula 444

albulata (Asthena) 1128

albulata (Perizoma) 1081

alceae 4

alchemillata 1078

alchymista 936

Alcis 1221

alcon 121

Aleucis 1243

algae (Archanara) 862

algae (Cryphia) 781

Allophyes 712

alni 764

alniaria 1177

alpium 758

alsines 873

Alsophila 955

alternaria 1151

alternata 1027

Amata 441

amata 974

amataria 974

Amathes 591

ambigua 875

Ammoconia 718

ampelophaga 502

Amphipoea 841

Amphipyra 787

anachoreta 356

Anagoga 1165

analoga 1085

Anaplectoides 604

Anarta 611

anastomosis 355

anceps (Apamea) 819

anceps (Peridea) 349

Angerona 1197

annulata 965

anseraria 1129

Anthocaris 36, 1254

Anthocharis 1254

Anticlea 1033

Anticollix 1119

antiopa 221

antiqua 363

Apamea 810

Apatele 759

Apatura 160

Apeira 1174

Aphantopus 267

apiformis 514

Aplasta 957

Aplocera 1122

Apocheima 1199

Apoda 503

apollo 34

Aporia 44

Aporophila 699

aprilina 713

aquila 814

aquilina 532

aquilonaris 177

Araschnia 200

arcania 289

arcas 117

Archanara 857

Archiearis 954

Arctia 486

Arctornis 366

arcuosa 833

arenaria 122€

Arenostola 866

areola 711

arethusa 266, 299

Arethusana 266

argiades 109

244 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970

argiolus 111

argus 127

Argynnis 198

argyrognomon 125

Aricia 131

arion 114

armigera 886

armoricanus 9

asella 503

Asphalia 438

Aspilates 1250

assimilata 1098

asteris 692

Asthena 1128

astrarche 131

atalanta 211

Atethmia 747

athalia 173

Athetis 882

Atolmis 464

atomaria 1231

atra 504

atrata 1127

atriplicis 793

atropos 301

augur 574

aurago 749

aurantiaria 1211

auricoma 773

aurinia 166

australis (Aporophila) 699

australis (Colias) 608

Autographa 908

autumnaria 1174

autumnata 1075

aversata 997, 1137

Axylia 890

Bacotia 509

badiata 1033

baja 596

Bankesia 510

bankiana 895

Bapta 1242

barbalis 941

batis 426

Bembecia 515

bembeciformis 514

Bena 904

berberata 1064

betulae 151

betularius 1206

betulina 509

biangulata 1070

bicolorana 904

bicolorata 633

bicoloria 350

bicruris 638

bicuspis 330

bidentata 1189

bifaciata 1080, 1255

bifasciata 1080, 1255

bifida 333

bilineata 1031

bilunaria 1182

bilunulata 1085

bimaculata 1242

binaria 422

bipunctaria 1021

biriviata 1009

biselata 990

Biston 1203

bistortata 1226

blanda 874

blandiata 1080

Blepharita 716

Boarmia 1223

Boloria 177

bombycina 614

Bomolocha 947

Brachionycha 695

bractea 914

brassicae (Mamestra) 621

brassicae (Pieris) 61

Brenthis 185

brevilinea 838

brumata 1076

brunnea 586

brunnearia 1219

brunneata 1160

bucephala 354

buettneri 865, 1137

Bupalus 1235

büttneri 865, 1137

Cabera 1238

caecimacula 718

caeruleocephala 906

caja 486, 525

Calamia 851

c-album 216

calida 69, 608

Calliclystis 1115

Callimorpha 496

Callistege 932

Callophrys 158

Callopistria 798

Calophasia 694

calvaria 939

Calymnia 805

camelina 351

camilla 162

Campaea 1244

Camptogramma 1031

Canephora 505

cantiata 986

(1258)

capitata 1042

capucina 351

Caradrina 878

Carcharodus 4

cardamines 36

cardui 207

carlinae 9

carmelita 351

carpinata 1134

Carterocephalus 11

carthami 10

casta 508

castanea 597

castaneae 519

castigata 1099

castrensis 381

Cataclysme 1005

Catarhoe 1024

Catephia 936

Catocala 928

c-aureum 924

Celaena 852

Celama 445

Celastrina 111

Celerio 324, 951

celerio 330

centaureata 1092

centonalis 447

centrago 747

Cepphis 1163

Cerapteryx 644

Cerastis 606

Cerura 335

cervinalis 1067

cespitis 645

Chamaesphecia 517

chamomillae 691, 786

chaonia 343

characterea 813

Charanyca 871, 1071

charlotta 195, 1254

chenopodiata 1021

Chesias 1119

Chilodes 881

Chloridea 884, 1071

Chlorissa 962

Chloroclysta 1045

Chloroclystis 1113

chlorosata 1164

Choriaspitates 1250

Chorizagrotis 528

Chortobius 283

christyi 1074

Chrysaspidia 908

chrysitis 920

chryson 924

Chrysophanus 87, 1254

chrysoprasaria 963

(1259) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera

Chrysoptera 924

chrysorrhoea 377

chrysotheme 76

Chytolita 942

Cidaria 1048

Cilix 424

cinctaria 1220

cinerea 534

cinxia 169

circellaris 732

Cirrhia 749

cirsii 9

citrago 755

citrata 1045

clathrata 1158

clavaria 1032

clavipalpis 880

clavis 542

Cleoceris 696

Cleora 1220

Cleorodes 1225

clorana 901

Clossiana 179

Clostera 355

c-nigrum 591

coarctaria 1020

Coenobia 867

coenobita 905

Coenonympha 282

coenosa 366

coerulata 1061

Colias 69

Colobochyla 938

Colocasia 905

Colostygia 1057

Colotois 1194

comes 565

Comibaena 960

comitata 1035

comma (Hesperia) 19

comma (Mythimna) 687

complana 460

compta 640

confusa (Hadena) 641

confusa

(Macdunnoughia) 918

confusalis 445

conigera 668

Conistra 723

consonaria 1228

conspersa 641

conspicillaris 649

contigua 625

convolvuli 304

coridon 148

coronata 1113

corrivalaria 978

corylata 1056, 1137

coryli 905

Coscinia 466

Cosmia 804

Cosmorhoe 1036

Costaconvexa 1031

costaestrigalis 949

Cossus 517

cossus 517

crabroniformis 514

Craniophora 779

crassalis 947

crassiorella 508

crataegi (Aporia) 44

crataegi (Trichiura) 380

crenata (Apamea) 813

crenata (Gluphisia) 339

crepuscularia 1226

cribraria 466

cribrumalis 942

Crocallis 1190

crocea(us) 76

croceago 722

cruda 649

Cryphia 781

cucubali 635

cuculata 1025

cucullatella 442

Cucullia 691

culiciformis 516

cultraria 422

Cupido 110

cursoria 533

curtula 356

curvatula 419

cuspis 766

cyanata 1032

Cyaniris 138

Cybosia 455

Cyclophora 965

Cycnia 481

dahlii 586

Danaus 239

Daphnis 323

daplidice 40

Daseochaeta 758

Dasycampa 730

Dasychira 358

debiliata 1117

deceptoria 894

decimalis 647

decorata 979

defoliaria 1214, 1254

degeneraria 900

Deilephila 328

Deileptenia 1220

delphinii 890

Dendrolimus 397

245

denotata 1099

dentaria 1182

dentina 643

deplana 457

derivalis 946

designata 1009

dia 184

Diacrisia 484

diamina 172

Diarsia 584

Dichonia 869

dictaeoides 345

dictynna 172

Dicycla 803

didyma 169, 609

didymata 1083

diffinis 805

Diloba 906

diluta 438

dilutata 1073

dimidiata 994

dipsacea 884

Dipsosphecia 517

Discestra 612

dispar (Lymantria) 367

dispar (Thersamonia) 100

dissimilis 628

dissoluta 859

distinctata 1243

ditrapezium 593

dodonaea 341

dodoneata 1109

dolabraria 1165

domestica 783

dominula 496

Doratifera 504

dorilis 87

Drepana 418

Dromedarius 346

Drymonia 340

Dryobotodes 714

dubitata 1069

dumi 412

duplaris 429, 1255

Dypterygia 790

Dyscia 1252

dysodea 635

Earias 901

Ecliptopera 1042

Ectropis 1226

Ectypa 933

efformata 1125

egenaria 1091

electa 930

Electrophaes 1056

elinguaria 1190

elpenor 328

246

elymi 835

emarginata 995

Ematurga 1231

Emmelia 898

emortualis 945

empiformis 517

emutaria 983

enargia 801

Endromis 410

Ennomos 1174

Entephria 1032

Epichnopteryx 507

Epicnaptera 405, 786

Epione 1171

Epirrhoe 1025

Epizeuxis 939

epomidion 813

Erannis 1214

Erebia 266

eremita 714

Eremobia 839

ericae 365

Eriogaster 381

erminea 335

erosaria 1180

Erynnis 3

erythia 266

erythrocephala 729

Euchoeca 1127

Eugraphe 575

Eulithis 1037

Eumichtis 719

euphemus 118

euphorbiae (Apatele) 775

euphorbiae

(Spectrum) 324, 951

euphrosyne 183

Euphydryas 166

Euphyia 1070

Eupithecia 1084

Euplagia 496

Euplexia 794

Euprepia 465

Euproctis 375

Eupsilia 721

Eurois 602

Eustrotia 895

Euxoa 528

Everes 109

exanthemata 1240

exclamationis 545

exigua 876

exiguata 1090

expallidata 1097

exsoleta 710

extersaria 1229

extrema 834

Fabriciana 190

fagana 902

fagaria 1252

fagata 1076

fagi (Hipparchia) 256

fagi (Stauropis) 337

Fagivorina 1226

falcataria 418

fascelina 358

fasciaria 1246

fasciuncula 826

fenestrella 418

ferchaultella 509, 525

ferrago 669

ferrugata 1013

ferruginea 791

festiva 584

festucae 908

filipendulae 498

fimbrialis 962

fimbriata 567

firmata 1050

Fixsenia 1254

flammea (Panolis) 648

flammea (Sentha) 689, 869

flammeolaria 1129

flava 15

flavago 850

flavicincta 717

flavicornis 439

flavofasciata 1081

flexula 937

florida 591

floslactata 985, 1255

fluctuata 1018

fluctuosa 427, 1255

fluxa 836

formicaeformis 517

formosaria 1250

fraxini 928

freyeri 815

fritillarius 10

fuciformis 322

fucosa 843

fuliginaria 938

fuliginosa 468

fulvata 1048

fumosella 512

funerea 814

furcata 1060

furcifera 708

furcula 332

furuncula 827

furva 815

furvata 1249

fusca 505

fuscantaria 1179

fuscovenosa 991

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1260)

galathea 253

galiata 1030

galii 325, 951

gallii 951

gamma 916

Gastropacha 406

geminipuncta 857

gemmaria 1217

gemmea 718

genistae 626

Geometra 959

gilvago 753

gilvaria 1250

glareosa 577

glauca 633

glaucata 424, 951

Gluphisia 339

gluteosa 882

glyphica 933

gnoma 345

Gnophos 1249

Gonepteryx 84

gonostigma 362

goossensiata 1096

Gortyna 850

gothica 664

gracilis (Chrysaspi-

dia) 911, 1255

gracilis (Orthosia) 654

graminis 644

Graphiphora 574

Graphium 24, 951

graslinella 506

grisealis 945

griseata (Lithostege) 1127

griseata (Timandra) 974

griseola 462

Griposia 713, 869

grossulariata 1139

Gymnoscelis 1117

Habrosyne 425

Hada 869

Hadena 635

halterata 1132

harpagula 420

Harpyia 330

hastata 1067

haworthii 853

hecta 523

Heliophobus 620

helvola 738

Hemaris 321

Hemistola 963

Hemithea 961

Heodes 87

hepatica 616

Hepialus 519

(1261) B. J. LEMPKE: Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera

Herminia 941

hero 287

Herse 304

Hesperia 19

Heterogenea 503

Heteropterus 12

Hipparchia 256

hippocastanaria 1166

hippothoe 106, 1071

Hippotion 330

hirsutella 505

hirtaria 1201

hispidaria 1199

holsatica 448

honoraria 1246

Hoplitis 338, 449

Hoplodrina 873

Horisme 1062

humiliata 992

humuli 519

hyale 69

Hybocampa 449

Hydraecia 847

Hydrelia 1129

Hydriomena 1060

Hylaea 1246

hylaeiformis 515

Hyloicus 307

Hylophila 902

Hypena 947

Hypenodes 1072

hyperantus 267

Hyppa 808

icarus 141

ichneumoniformis 517

icterata 1100

icteritia 751

Idaea 986

idas 125

ilia 161

ilicifolia 405, 786

ilicis 154, 1254

illyria 817

imitaria 982

immorata 978

immutata 984

impluviata 1061

impura 676

impurata 1102

Inachis 1254

incerta 658

inconspicuella 513

indigata 1104

innotata 1106

ino 185

inornata 998

inquinata 991

insigniata 1090

interjecta 570

interrogationis 908

intricata 1094

io 226, 1254

Iphiclides 951

Ipimorpha 798

ipsilon (Scotia) 548

iris 160

irregularis 639

irriguata 1090

irrorella 451

Issoria 187

Isturgia 1162

jacobaeae 493

janthina 569

Jaspidia 893

Jodis 964

jota 914

jubata 1223

juniperata 1055

jurtina 271

juventina 798

Klugia 1254

Korscheltellus 522

lacertinaria 421

lactata 985, 1255

lactearia 964

Laelia 366

laevigata 989

l-album 681

lamda 709, 869

Lampropteryx 1036

lanceata 1111

lanestris 381

Laothoe 319, 1071

laquaearia 1090

Larentia 1032

lariciata 1111

Lasiocampa 386

Lasiommata 246

Lasionycta 643, 869

Laspeyria 937

lateritia 814

lathonia 187

latruncula 825

legatella 1119

Lemonia 412

lepida 637, 869

leporina 762

Leptidea 34

Leucania 685

Leucodonta 350

leucographa 607

Leucophaearia 1208

leucostigma 852

levana 200

libatrix 934

lichenaria 1225

lichenea 719

lichenella 512

lidia 528

Ligdia 1147

ligea 266

ligula 727

247

ligustri (Craniophora) 779

ligustri (Sphinx) 306

limacodes 503

limbaria 1162

Limenitis 162

linariata 1088

linearia 972

lineata 1250

lineola 14

literosa 830

Lithomoia 706

Lithophane 707

Lithosia 457

Lithosis 455

Lithostege 1127

lithoxylea 811

litoralis (Mythimna) 680

littoralis (Spodoptera) 877

litura (Agrochola) 740

litura (Spodoptera) 877

liturata 1155

livornica 327, 951

l-nigrum 366

Lobophora 1132

Lomaspilis 1145

Lophopteryx 351

Lopinga 246

loreyi 689

lota 733

Loweia 1254

lubricipeda 475

lucens 845

lucida 898

lucipara 794

lucipeta 559

luctuata 1065

luctuosa 898

lueneburgensis 703, 1071

Luffia 509

lunalis 944

lunaria 1184, 1187

lunaris 931

lüneburgensis 703, 1071

lunosa 742

lunula 694

lunularia 1184

Luperina 839

lupulinus 522

248 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1262)

luridata 1023

lurideola 460

lutarella 460

lutea (Cirrhia) 750

lutea (Spilosoma) 473

luteolata 1168

lutosa 863

lutulenta 701

Lycaeides 125

Lycaena 93

lychnidis 740

Lycia 1201

Lycophotia 578

Lygephila 935

Lymantria 367

Lysandra 148

lythargyria 669

Lythria 1000

Macdunnoughia 918

machaon 25

macilenta 735

Macroglossum 323

Macrothylacia 394

macularia 1173

Maculinea 114

maera 251

Malacosoma 381

malvae 6

Mamestra 621

Maniola 271

margaritata 1244

marginaria 1212

marginata 1145

marginepunctata 980

maritima (Chilodes) 881

maritima (Chloridea) 884

matura 792

maura 790

medusa 267

megacephala 759

megera 246

Melanargia 253

Melanthia 1063

Meliana 689, 869

Melitaea 169

Mellicta 173

mellinata 1040

mendica (Cycnia) 481

mendica (Diarsia) 584

Menophra 1216

menyanthidis 772

Mesapamea 830

Mesoacidalia 195

Mesogona 608

Mesoleuca 1034

Mesoligia 827

mesomella 455

Mesotype 1003

meticulosa 796

mi 932

miata 1045

micacea 847

milhauseri 338

millefoliata 1102

Miltochrista 453

Mimas 311

miniata 453

minima 833

minimus 110

miniosa 651

Minoa 1130

Minucia 931

moeniata 1019

molothina 578

monacha 370

moneta 925

monoglypha 810

montanata 1016

Mormo 790

Mormonia 928

morpheus (Caradrina) 878

morpheus (Hetero-

pterus) 12, 111

mucronata 1022

multistrigaria 1057

munda 662

mundana 453

muralis 784

myopaeformis 516

muricata 987

murinata 1130

myrtilli 611

muscerda 463

Mythimna 667

Naenia 600

nana (Hada) 643, 869

nana (Hadena) 641

nanata 1105

napi 46

nausithous 117

nebulosa 616

Neohipparchia 263

nerii 323

neurica 860

neustria 383

ni 908

nigra 705

nigricans 532

nigropunctata 978

niobe 190

nitida 737

Noctua 560

Nola 442

Nonagria 855

Nordmannia 1254

notata 1148

Notodonta 346

nubeculosa 696

nubigera 1071

Nudaria 453

nupta 929

Nycteola 899

Nymphalis 221

obelisca 528

obeliscata 1051

obesalis 948

obliterata 1127

oblonga 816

obscurata 1249

obsoleta 685

obstipata 1007

obtusa 464

occulta 602

ocellaris 754

ocellata (Cosmorhoe) 1036

ocellata (Smerinthus) 316

Ochlodes 20

ochrata 986

ochrearia 1250

ochroleuca 839

Ochropacha 1255

Ochropleura 556

Ochrostigma 351

ocularis 434

oculea 841

Odezia 1127

Odonestis 409

Odontoptera 1189

Odontosia 351

Olene 358

oleracea 630

Oligia 822

olivana 895

olivata 1057

Omphaloscelis 742

ononaria 957

00 803

Operophtera 1076

opima 652

Opisthograptis 1168

ophiogramma 821

Oporinia 1078

optilete 136

or 430

orbona 563, 698

Oreopsyche 505

Orgyia 362

ornata 979

ornithopus 708

Orthonama 1006

Orthosia 649

(1263) B. J. LEMPKE : Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 249

ostrina 893

Ourapteryx 1192

oxalina 608

oxlei 504

oxyacanthae 712

Pachetra 617

Pachycnemia 1166

Pachythelia 504

palaemon 11

palaeno 69

Palaeochrysophanus 106

paleacea 801

pallens 678

pallustris 883

palpina 353

pamphilus 292

Panemeria 889

Panolis 648

Panthea 905

paphia 198

Papilio 25

papilionaria 959

Paracolax 946

Paradiarsia 576, 608

Paradrina 879

parallelaria 1173

Paranthrene 951

Paraplusia 918

Pararge 240

Parascotia 938

Parasemia 472

Parastichtis 745

Pareulype 1064

Parnassius 34

parthenias 954

parva 893

pastinum 935

pavonia 412

pectinataria 1058

pedaria 1199

Pelosia 463

peltigera 885, 1071

Pelurga 1035

pendularia 965

pennaria 1194

Perconia 1252

perflua 789

Peribatodes 1217

Peridea 349

Peridroma 582

Periphanes 890

Perizoma 1077

perla 783

perplexa 869

persicariae 623

petasitis 848

Petrophora 1164

Phalacropteryx 506

Phalera 354

phegea 441

Pheosia 344

Philereme 1069

Philudoria 399

Phimatopus 523

phlaeas 93

Phlogophora 796

phoebe 348

Photedes 833

Phragmataecia 519

Phragmatobia 468

phragmitidis 866

Phyllodesma 786

Phytometra 940

picata 1070

Pieris 46

pigra 356

pilosaria 1199

pimpinellata 1105

pinastri 307

pineti 513

pini (Dendrolimus) 397

pini (Eupithecia) 1085

piniarius 1235

pisi 631

plagiata 1122

Plagodis 1165

plantaginis 472

Plebejus 127

plecta 556

Plemyria 1049

plexippus 239

plumbeolata 1084

plumella 506

plumifera 505

Plusia 920

podalirius 24, 951

Poecilocampa 379

Polia 613

polychloros 223

Polychrisia 925

polycommata 1133

Polygonia 216

polygrammata 1031

Polyraixis 717

polyodon 809

Polyommatus 141

Polyploca 441

Pontia 40

popularis 647

populata 1040

popeleti 653

populi (Laothoe) 319

populi (Limenitis) 164

populi (Orthosia) 653

populi (Poecilocampa) 379

populifolia 408

porata 969

porcellus 328

porphyrea 579, 868

Porphyrinia 893

potatoria 399

praecox 556

prasina 604

prasinana 904

primulae 584

proboscidalis 948

procellata 1063

processionea 357

Procris 502, 951

promissa 930

pronuba 560

protea 714

Proutia 509

pruinata 958

prunaria 1197

prunata 1037

pruni (Odonestis) 409

pruni (Rhagades) 502

pruni (Strymonidia,

Fixsenia) 157, 1254

Pseudopanthera 1173

Pseudoterpna 958

psi 769

Psyche 508

Pterapherapteryx 1135

Pterostoma 353

pudibunda 358

pudorina 674

pulchella 468

pulchellata 1089

pulchrina 915

pulla 507

pulveraria 1165

pumilata 1117

punctaria 970

punctinalis 1224

punctulata 1230

puppillaria 968

purpurata (Lythria) 1000

purpurata (Rhyparia) 482

pusaria 1238

pusillata 1110

pustulata 960

puta 550

putata 964

putnami 1255

putris 890

pygarga 893

pygmaeata 1091

pygmaeola 459

pygmina 837

pyraliata 1041

pyralina 805

250 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 (1264)

pyramidea 787

Pyrgus 6

pytina 518

pyritoides 425

Pyronia 279

Pyrrhia 887

quadra 455

quadrifasciata 1016

quadripunctaria 496

quercifolia 406

quercimontaria 969

quercinaria 1176

quercus (Lasiocampa) 389

quercus (Quercusia)

152, 609

Quercusia 609

querna 340

rapae 55

raptricula 782

ravida 572

Rebelia 506

recens 362

rectangulata 1115

rectilinea 808

Reisseronia 507

remissa 816

repandaria 1171

repandata 1221

reticella 507

reticulata 620

retusa 798

revayana 899

Rhagades 502

Rheumaptera 1067

Rhizedra 863

Rhodometra 999

Rhodostrophia 973

rhomboidaria 1217

Rhyacia 558

Rhyparia 482

ribeata 1220

ridens 441

riguata 1005

ripae 554

rivata 1028

Rivula 941

rivularis 635

roboraria 1223

Roeselia 443

rostralis 947

rotaria 1000

rubi (Callophrys) 158

rubi (Diarsia) 589

rubi (Macrothylacia) 394

rubidata 1024

rubiginata (Plemyria) 1049

rubiginata (Scopula) 980

rubiginea 730

rubiginosa 728

rubricollis 464

rubricosa 606

rufa 867

rufata 1120

ruficiliaria 968

rufifasciata 1117

rumicis 777

rupicapraria 1244

Rusina 791

rusticata 988

ruticilla 746

sacraria 999

sagittata 1083

sagittigera 617

salicalis 938

sambucaria 1192

sannio 484

sao 5

saponariae 620

satura 716

Saturnia 412

satyrata 1094

saucia 582

scabriuscula 790

Schrankia 949, 1072

Sciapteron 515, 951

Scoliopteryx 934

scolopacina 821

scopigera 517

Scopula 978

Scotia 534

Scotopteryx 1019

scrophulariae 693

scutosa 887

secalis 830

secundaria 1218

Sedina 865

segetum 540

selene 179

Selenia 1182

Selidosema 1219

selinata 1093

selini 879

semele 256

semiargus 138

semibrunnea 707

Semiothisa 1148

senex 452

Sentha 869

sepium 509

serena 633

seriata 993

sericealis 941

serpentata 987

Serraca 1224

sertoria 5

Sesia 514

Setina 451

sexalata 1135

sexstrigata 598

sibilla 162

sicula 683

Sideridis 618

Siederia 513

sifanica 177

sigma 575

signaria 1153

silaceata 1043

similis 375

simpliciata 1103

simulans 558

Simyra 756

sinapis 34

sinuosaria 1104

Siona 1250

siterata 1045

Smerinthus 316

sobrina 576, 608

sobrinata 1110

socia 708

sociaria 1217

Solenobia 510

solidaginis 706

sordens 819

sordida 819

sororcula 463

spadicearia 1011, 1137

Spaelotis 572

Spargania 1065

sparganii 861

sparsata 1119

Spectrum 951

Sphecia 514

spheciformis 515

Sphinx 306

sphinx 695

Spialia 5

Spilosoma 473

splendens 629

Spodoptera 876

sponsa 928

Spudaea 746

stabilis 656

staintoni 510

statices 502, 951

statilinus 263

Stauropus 337

stellatarum 323

Sterrhopteryx 505

straminata 998

straminea 675

stratarius 1203

(1265) B. J. LEMPKE:

striata 465

strigilis 822

strigillaria 1252

strigosa 772

strigula (Lycophotia) 579

strigula (Roeselia) 445

Strymonidia 154, 1254

suasa 628

subfuscata 1099

sublustris 812

subnotata 1103

subrosea 576

subsericeata 995

subtusa 799

subumbrata 1102

succenturiata 1101

suffumata 1036

suspecta 745

sylvanus 20

sylvata (Abraxas) 1144

sylvata (Hydrelia) 1130

sylvestraria 990

sylvestris 15

sylvina 520

Syngrapha 908

Synopsia 1217

syringaria 1174

tabaniformis 515, 951

taenialis 949

tages 3

Taleporia 510

tantillaria 1112

tarnierella 507

tarsicrinalis 944

tarsipennalis 943

tarsiplumalis 944

tau 416

teleius 118

temerata 1242

tenebrata 889

tenuiata 1084

tersata 1062

testacea 839

testaceata 1130

testata 1038

Tethea 427

Tetheella 1255

tetralunaria 1187

thalassina 626

Thalera 962

Thalpophila 792

thaumas 15

Thaumetopoea 357

Thecla 151, 609

Thera 1050

Theresimima 502

Theria 1244

Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera 251

Thersamonia 100

Tholera 645

Tholomiges 950, 1072

Trachea 793

Thumatha 452

Thyatira 426

Thymelicus 14

Thyris 418

tiliae 311

Timandra 974

tincta 616

tipuliformis 516

tithonus 279

tityrus 87

tityus 321

togata (Cirrhia) 750

togata (Eupithecia) 1087

togatulalis 443

trabealis 898

tragopoginis 789

transversa 721

transversata 1069

trapezina 806

tremula 344

tremulifolia 405, 786

triangulum 594

Trichiura 380

Trichoplusia 908

Trichopteryx 1133

tridens (Apatele) 767

tridens (Calamia) 851

trifolii (Discestra) 612

trifolii (Lasiocampa) 386

trifolii (Zygaena) 496

trigemina 926

trigeminata 995

trigrammica 871

Triodia 520

tripartita 927

Triphosa 1069

triplasia 927

tripunctaria 1095

triquetrella 511

Trisateles 945

trisignaria 1093

tristata 1025

tritici 529

tritophus 348

truncata 1046

tubulosa 510

tullia 283

turca 667

turfosalis 950, 1072

typhae 855

typica 600

Tyria 493

umbelaria 978

umbra 887

umbratica (Cucullia) 692

umbratica (Rusina) 791

unangulata 1071

unanimis 817

uncula 896

undulata 1068

unicolor 505

unipuncta 673

urticae (Aglais) 231

urticae (Spilosoma) 479

Utetheisa 468

vaccinii 723, 869

Vacciniina 136

valerianata 1090

Vanessa 207

varia 579

variata 1054

v-ata 1113

vau-punctatum 728

velitaris 351

venatus 20

venosata 1091

venustula 883

vernana 902

versicolor 824

versicolora 410

vespiformis 516

vestigialis 537

vetulata 1069

vetusta 710

vibicaria 973

villica 493

villosella 504

viminalis 696

vinula 335

viretata 1136

virgata 1003

virgaureata 1108

viridaria 940

viridata 962

viriplaca 884

vitalbata 1062

vitellina 673

vittata 1006

vulgata 1098

vulpinaria 988

w-album 157, 1254

wauaria 1161

Whittleia 507

w-latinum 626

wockii 511

Xanthia 722

xanthographa 598

Xanthoroe 1009

252

ypsillon (Enargia) 802

xerampelina 747

ypsilon (Scotia) 548

Xylena 710

Xylocampa 711

Xylomyges 649, 786 Zanclognatha 943

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970

Zeuzera 518

ziczac 347

zollikoferi 841

zonaria 1203

(1266)

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 1

Foto J. HUISENGA

Plaat 1. Fig. 1—4. Abraxas grossulariata L. 1, f. brevifasciats nov., 2, Middelie, 18.VI.1958, e. |.

(holotype); 2, f. jancta nov., 2, Amsterdam, 21.VI.1967, e. p. (holotype); 3, f. latilimbata Cockay-

ne, &, Noorden, 11.VII.1958; 4, f. inframacnlata Stovin, 9, Amsterdam, 24.VI.1967, e. p. Fig.

5—6. Abraxas sylvata L. 5, f. striata nov, &, Bergen-N.H., 7.VII.1953 (holotype); 6, f. magnima-

culata nov., 3, Gassel, 23.VII.1957 (holotype). Fig. 7. Ligdia adustata Den. & Schiff., f. extincta

Hann., &, Wageningen, 9.VIII.1953. Fig. 8. Semiothisa notata L., f. fuscomarginata Lempke, 9,

Breda, 4.VI.1875 (holotype). Fig. 9—10. Semiothisa liturata Clerck. 9, f. costijuncta nov. ®,

Apeldoorn, 11.V.1893 (holotype); 10, f. marginata nov., &, Amerongen, 9.VI.1953 (holotype).

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 2

Foto J. HUISENGA

Plaat 2. Fig. 1—2. Semiothisa clathrata L. 1, f. cancellaria Hübner, 3, Wageningen, 4.V.1899; 2,

f. crassesignata Lempke, &, Stein, 13.VI.1962. Fig. 3—4. Semiothisa wauaria L. 3, f. marginata

Lucas, 9, Hoog-Soeren. 4.VII.1957 (holotype); 4, f. unicolor Lucas, &, Hoog-Soeren, 4.VII.1957

(holotype). Fig. 5—7. Pachycnemia hippocastanaria hippocastanaria Hb. 5, &, Deiniger Moor,

8.V.1952; 6, 2, idem; 7, &, Spitzing See, Bavaria mer., 12.VI.1928. Fig. 8—10. P. h. modesta nov.

8. &, Wiessel, 8.IV.1960 (holotype); 9, 2, Nijmegen, 26.IV.1924; 10, 4, Uchelen, 20.IV.1958.

Fig. 11—13. Epione repandaria Hufn. 11, f. maculosa nov, 9, Twello, 14.VII.1931 (holotype);

12, f. purpureomarginata nov., &, Oostkapelle, 6—18.VII.1969 (holotype); 13, f. aurantiaca Rebel,

4, Aerdenhout, 28.VI.1952.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 3

Foto J. HUISENGA

Plaat 3. Fig. 1—3. Ennomos autumnaria Wern. 1, f. costimacula nov, 6, Wijtenhorst (Deventer),

6.1X.1969 (holotype); 2, f. latelineata nov, &. Buren, 28.IX.1962 (holotype); 3, f. nigrescens

nov, &, Terwolde, 22—25.1X.1956 (holotype). Fig. 4, Ennomos alniaria L., f. nigrescens nov.

4, Burgh, 26.IX.1962 (holotype). Fig. 5—6. Selenia lunularia Hübner. 5, gen. vern, &, Bergeijk,

21.V.1965; 6, gen. aest., f. nigrumbrata Lempke, &, Gronsveld, VIII.1960. Fig. 7. Odontoptera

bidentata Clerck, f. nigra Prout, 9, Meinweg, 25.V.1969. Fig. 8. Crocallis elinguaria L., f. undulata

nov, 6, Apeldoorn, 26.VII.1953 (holotype).

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 4

Foto J. HUISENGA

Plaat 4. Fig. 1—4. Selenia tetralunaria Hufn. 1, f. pallimarginata nov., &, Belfeld, 21.1V.1964;

2, f. notabilis Thierry-Mieg, 9, Nijmegen, IV.1931, a.o. 3, f. nigrescens Cock., &, Vijlen, 12.IV.

1961; 4, idem, &, Annendaal, 4.VIII.1966. Fig. 5. Colotois pennaria L., f. castiniaria Lambillion,

&, Burgh, 19.X.1961. Fig. 6. Angerona prunaria L., f. suffusa nov., 2, Nuenen, 10.VII.1955 (holo-

type). Fig. 7, 8. Apocheima hispidaria Den. & Schiff. 7, f. albomarginata Lempke, &, Meinweg,

20.III.1969; 8, f. obscura Kühne, &, Meinweg, 25.III.1968.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIF, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 5

Foto J. HUISENGA

Plaat 5. Fig. 1—2. Apocheima pilosaria Den. & Schiff. 1, f. nervosa nov., 4, Zeist, 9.1V.1956

(holotype); 2, f. fasciaria Rich, &, Cadier, 23.11.1965. Fig. 3—6. Lycia hirtaria Clerck. 3, f.

fumaria Haworth, 4, Meinweg, 21.IV.1968; 4. f. marginata nov, &, Hendrik-Ido-Ambacht

6.V.1959 (holotype); 5, f. contrasta nov, &, Meinweg, 28.IV.1966 (holotype); 6, f. extrema nov,

&, de Geelders (Boxtel), 28.IV.1968 (holotype). Fig. 7. Cleorodes lichenaria Hufn., f. perfumaria

Dann., 2, Apeldoorn, 30.VI.1891, e.l. Fig. 8. Siona lineata Scopoli, 4, Zürich, Dietikon, 20.—

24.V.1961. Fig. 9. Aethalura punctulata Den. & Schiff., f. costijuncta nov., &, Belfeld, 6.V.1967

(holotype).

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 6

Foto J. HUISENGA

Plaat 6. Fig. 1—3. Biston stratarius Hufn. 1, f. albescens nov., 6, Lage Vuursche, 29.III.1968

(holotype); 2, f. extrema nov., &, Bergeijk, 10.1V.1964 (holotype); 3, f. limbojuncta nov. 6,

Swalmen, 26.IV.1955 (holotype). Fig. 4—8. Biston betularius L. 4, f. centrisignata nov., &, Stein,

18.VII.1969 (holotype); 5, f. inszlaria Thierry-Mieg, graad 1, 4, Halfweg, 26.VI.1959; 6, idem,

graad 2, 6, Apeldoorn, 14.VII.1951; 7, idem, graad 3, 9, Putten, 26.V.1930; 8, f. nigromarginata

Lempke, 4, Dabbelo (Hoenderlo), 28.VI.1953.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 7

Foto J. HUISENGA

Plaat 7. Fig. 1—2. Agriopis leucophaearia Den. & Schiff. 1, f. radiata nov, &, Tegelen, 1.III.1964

(holotype); 2. f. medioobscuraria Uffeln, &, Bennekom, 4.IV.1942. Fig. 3—8. Agriopis marginaria

F. 3, f. bicolor Lempke, &, Heemskerk, 15.11.1960; 4, f. infumata Fuchs, &, Heemskerk,

27.11.1964; 5, f. fumosa nov, 4, Stein, 27.III.1963 (holotype); 6, f. postnigrescens nov., &, Mein-

weg, 16.IV.1968; 7, f. seminigra nov., &, Heemskerk, 3.1V.1963 (holotype); 8, f. pallida nov. 4,

Heemskerk, 27.11.1964 (holotype). Fig. 9. Peribatodes secundaria Den. & Schiff. f. nigrata Stern.

ö, Meinweg, 31.VII.1968. Fig. 10—11. Ectropis crepuscularia Den. & Schiff. 10, f. defessaria

Freyer, ®, Stein, 1930; 11, f. passetzi Thierry-Mieg, 2, Nuenen, 10.1V.1963. 12, Ectropis extersaria

Hb., f. cornelseni Hoffm., &, Vlodrop, 27.V.1968.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 8

Foto J. HUISENGA

Plaat 8. Fig. 1—2. Detleptenta ribeata Clerck. 1, &, Schoonlo, 27.VI.1953; 2, f. sericearia Cutt.,

4, Schoonlo, 27.VI.1953. Fig. 3—6. Alcis repandata L. 3, f. marginata nov, 9, Epen, 16.VII.1955

(holotype); 4, f. contrasta Lempke, ®, Putten, 4.VI.1918 (holotype); 5, f. conversaria Hübner, 6,

Holset, 1.VII.1969; 6, f. ziczac, 9, Dabbelo (Hoenderlo), 28.VI.1953 (holotype). Fig. 7—8.

Ectropis consonaria Hb., 7, f. intermedia nov., 9, Amerongen, 18.V.1953 (holotype); 8, f. nigres-

cens nov., 2, Loenen-Gdl., 27.IV.1968 (holotype).

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 5, 1970 PLAAT 9

Foto J. HUISENGA

Plaat 9. Fig. 1—3. Bupalus piniarius piniarius L. 1, &, Sdm. {Sédermanland], L:a Utervik, 13.V.

1943; 2, &, idem, 3.V.1943, e.p.; 3, 2, idem, 9.V.1943, e. p. Fig. 4-9. B. p. flavescens White.

4, &, Oxshott, Surrey, 25.V.1954; 5, &, idem, 16.V.1946; 6, 2, idem, 14.V.1945. 7, f. fulvaria

Dziurz.. 9, Halfweg, 25.V.1959; 8, f. funebris Cock, &, Bergeijk, 1.VII.1962; 9, f. nigricarins

Backh., 4, Doorn, 8.VI.1962.

7 MUS, COMP. ZO

GO ae N = ZA pr, vibo

Cei : LA io CI KL “5

LIBRARY

DEEL 113 AFLEVERING 6 = 1970

DEC 23 1970

UNIVERSITY

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

4 lo

eX Ss 4 EE

9 S

QIN on?

Vayan

INHOUD

J. BELLE. — On the Neotropical Gomphidae of Longinos Naväs, p. 253—260, Fig.

1—15.

| Tijdschrift voor Entomologie, deel 113, afl. 6 Gepubliceerd 17-X1-1970

NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . . GE Barendrecht

Vice-Voorzitter (Vice-President) . an AT Wiebes f

Secretarish (Sectetaty) nt 2 3, vp WtTellinge

Address . . . . . + + … Weesperzijde 23 II, Amsterdam-O.

Penningmeester (sato NR RO MENT aa DOS

Address „2000.20... Van Baerlestraat 26 I, Amsterdam-Z.

Bibliothecaris (ibn nan), enne ake AT RCA UTeekel

Leden (Members) . . . . . . . . . G. van Rossem, A. F. H. Besemer

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Maorzitterm (Chairman) “5 6 5 6 & 6 o AG Ish Lisson

Secretaris (Secretary) hen NN LP. S. vanuder Geest

Address... «1 +... + + + Mauritskade 69 A, Amsterdam-O.

Leden (Members) . . . . . . . . . L. Bravenboer, J. J. Laarman, J. B. M. van Dinther

Publicaties van de Vereniging (Publications of the Society)

‘

Subscription may be obtained from all booksellers or direct from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-O., except for Entomologia experimentalis et Applicata, which is available through

booksellers or from the Noord-Holland Editing Co., Post Office Box 103, Amsterdam:

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editorial Board) . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . ....... . . Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350—400 pages.

Subscription rate: D.Fl. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

Redactie (Editorial Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors série: F. T. Valck Lucassen et al, 1961. — Monographie du genre Lomaptera Gory &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.Fl. 60.—.

No. 1. A. J. Besseling, 1964. — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp., 333 figs, D.F]. 30.—.

ON THE NEOTROPICAL GOMPHIDAE OF LONGINOS NAVAS

(ODONATA)

J. BELLE

Velp

Navas has described five neotropical gomphids. They have been published under

the names Cyclophylla cubana, Gomphoides selysi, G. eugeniae, G. curvata and G.

theodorina.

The type specimens of four last mentioned species have been re-examined. They have

been traced in the Museo de Zoologia, Barcelona, by Professor Dr. B. ELwooD Mont-

GOMERY of the Purdue University, during his prolific study tour of European Museums

(June 10 — August 22, 1968). By the courtesy of Dr. F. EsPANOL of the Barcelona

Museum this original material was submitted to me for identification.

Cyclophylla cubana is apparently conspecific with Aphylla caraiba Selys. Gomphoides

eugeniae and G. curvata are probably identical with Phyllocycle argentina (Hagen, in

Selys) and Aphylla producta Selys, respectively, but the Navas types of these species

are damaged and lack the apical segments of the abdomens, including the specifically

important caudal appendages. Gomphoides theodorina was found to be a distinct and

valid species the genus of Aphylla.

The male described under the name of Gomphoides selysi is closely related to Phyllo-

gomphoides audax (Hagen, in Selys).

NAvas papers dealing with these five gomphids have been traced in libraries in the

Netherlands. Copies of some of his drawings, as well as parts of his diagnoses are

added where the original materiaal is incomplete.

Aphylla cubana (Navás, 1917)

Cyclophylla cubana Navás, 1917, Mem. Pont. Acc. Romana (2) 3:2.

Cyclophylla cubana, Calvert, 1919, Trans. Am. Ent. Soc. 45 : 357.

Aphylla cubana, Calvert, 1948, Zoologica 33 : 65 (also footnote), 66.

Locality and other data: Cuba, 1897.

Holotype, male, of Cyclophylla cubana Navás (pterothorax strongly crushed), labelled

as follows: “Cuba 1897”, “Gomphoides producta & Sel. Navas S. J. det.” and “Tipo”.

Total length 60.5 mm; abdomen 47 mm (incl. caud. app.); hind wing 35 mm; costal

edge of pterostigma in front wing 4.2 mm.

The holotype male could be studied despite the bad condition of the pterothorax. The

abdomen was relaxed by the author in order to put the superior caudal appendages in a

normal position for better study. The male is apparently conspecific with Aphylla caraiba

Selys, the only known species of Aphylla from Cuba. It agrees with thís species in all

essential respects, in particular regarding the presence of a lance-shaped yellow basal

middorsal spot on the otherwise blackish dorsum of the abdominal segment eight, and in

253

254 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 6, 1970

having the apex of the superior caudal appendage prolonged in a minute, sharp, thorn-

like spine, which is directed ventrad.

Phyllogomphoides selysi (Naväs, 1924)

Fig. 1

Gomphoides selysi Naväs, 1924. Mem. Real. Acad. Cienc. Barcelona (3) 18 (Nr. 13) : 318.

Gomphoides selysi, Schmidt, 1952, Beitr. Fauna Perù 3 : 234, 251.

Locality and other data: Perü: Pebas, July-August, 1913.

The holotype of Gomphoides selysi Navás, a male, known to be in the collection

formerly owned by Naväs, could not be located in the Barcelona Museum. I believe

that it is lost, since the holotype male and allotype female of Gomphoides eugeniae,

also formerly belonging to his own collection, are present in that museum. Naväs’s des-

cription of the male is given below.

2 3

Fig 1. Phyllogomphoides selysi (Navás). — Apical segments of abdomen and caudal appendages of

holotype male, left lateral view. Fig. 2, 3. Phyllocycla eugenia (Navás). — 2. apical segments of

abdomen and caudal appendages of holotype male, right lateral view; 3, caudal appendages of

holotype male, dorsal view. Fig. 4, 5. Aphylla curvata (Navás). — 4, caudal appendages of holotype

male, left lateral view; 5, the same, dorsal view. (All after Naväs)

Similis Camposi Calv., major.

Caput flavo-fulvum; labro margine anteriore nigro limbato, linea media longitudinali

fusca; vertice linea transversa nigra inter ocellos; oculis fuscis; occipite margine posteriore

fusco, pilis fuscis erectis brevibus ornato.

Thorax fuscus, ferrugineo pilosus; carina dorsali mesonoti in medio anteriore flava,

utrinque fascia longitudinali antehumerali viridi-flava et margine anteriore flavido;

pleuris fuscis, tribus fasciis obliquis fulvo-flavis; pectore fulvo, pilis albo-flavis vestito.

J. BELLE: Neotropical Gomphidae 255

Abdomen fulvo-flavum, fascia fusca transversa ad apicem segmentorum, inferne ad

latera antrorsum longiore; segmentis 8—10 subtotis fuscis; segmento 3 fortiter angustato,

segmentis cylindricis, 8—10 dilatatis, margine inferiore 8 segmenti (Fig. 1) in laminam

rotundatam, postice latiorem verticalem dilatato; genitalibus in secundo stermito fusco

pilosis; cercis superioribus decimo segmento duplo longioribus, desuper visis sensim

angustatis, apice introrsum arcuatis, obtusis; a latere visis (Fig. 1) in dentem infernum

nigrescentem citra medium productis, dente dorsali minore in medio apicali, apice

sursum arcuato; fulvis, basi fuscis, pilis apicalibus longioribus fulvis; ipso apice fusco;

cercis inferioribus fuscis, ad dentem medium superiorem haud pertingentibus, sursum

arcuatis.

Pedes femoribus testaceis, tibiis tarsisque fuscis.

Alae membrana hyalina, basi fulvo-ferrugineo tincta in areis costali et cubitali fere

usque ad primam venulam; vestigio basali in area intermedia seu basali; reticulatione

nigra; stigmate longo, 6 mm., fusco, 8 areolas subjectas implente; area hypertrigonali 2

venulis divisa; costa antice flava usque ad nodum et ultra; inter ramos cubiti ad alae

marginem duplici serie brevi areolarum.

Ala anterior fere 22 venulis antenodalibus, 13 postnodalibus; triangulis discali et

interno 4 areolis divisis; area discali initio triareolata, mox ter quaterve biareolata,

demum dilatata.

Ala posterior fere 16 venulis costalibus antenodalibus, 16 postnodalibus; triangulis

interno et discali 3 areolis; membranula angusta, externa seu ad membranam fusca,

interne pallidiore; trangulo axillari 4 areolis, 1, 3 et 4 parvis, 2 grandi.

Long. corp g' 62°5 mm. Long. al. ant. 43 mm. Long. al. post. 42 mm. Long. abdom.

48 mm. Long. cerc 4 mm.

Although the genitalia are not described, the venational features, as stated in the

description, together with the illustration, provide adequate information to justify generic

reference of the present species to Phyllogomphoides.

The male is apparently closely related to Phyllogomphoides andax (Hagen, in Selys)

if not identical with it but the great difference of measurements compels me to keep

these species apart. The males of Phyllogomphoides audax collected by myself in Surinam

have a longer abdomen but shorter wings (and perhaps consequently with a shorter

pterostigma and generally fewer antenodal and postnodal cros-veins) than the male

described by Navas. The dimensions of the males of Phyllogomphoides audax from

Surinam are: total length 65—69 mm; front wing 37—38 mm; hind wing 36—37 mm;

abdomen 50—53.5 mm; superior caudal appendage 3.5 mm; costal edge of pterostigma

in front wing 4.8—5 mm.

Phyllocycla eugeniae (Naväs, 1927)

Bigd 263) 16110

Gomphoides eugeniae Naväs, 1927, Rev. Estudios No. de Julio 1927 : 23.

Gomphoides eugeniae, Calvert, 1948, Zoologica 33 : 66.

Locality and other data: Argentina, Sierra de Cördoba, 19 January, 1927 (H. Williner

leg.).

Holotype, male, of Gomphoides eugeniae Naväs (abdominal segments 6 tot 10 lost) is

labelled thus: “Sa. de Córdoba (R. Arg.) 19.1.27”, “Gomphoides Eugeniae Nav. P.

Navas S. J. det. ” and “Typus”.

256 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 6, 1970

rj di Tall :

a LA ih at Giù

thy !

Lel

Fig. 6. Phyllocycla argentina (Hagen). — Diagram of pterothorax of allotype female. Fig. 7-10.

Phyllocycla eugeniae (Navás). — 7, diagram of pterothorax of holotype male; 8, ninth abdominal

segment and vulvar scale of allotype female, ventral view; 9, genitalia of holotype male, right

lateral view; 10, the same, ventral view

Abdominal segments one to five 22 mm; hind wing 31 mm; costal edge of pterostigma

in front wing 4.9 mm.

Allotype, female, of Gomphoides eugeniae Navás (tight hind wing missing, caudal

appendages partly broken off) has the same labels as the holotype.

Abdomen 39 mm (without caud. app.); hind wing 33 mm; costal edge of pterostigma

in front wing 4.5 mm.

The species is probably identical with Phyllocycla argentina (Hagen, in Selys) from

the same locality (Cordoba).

Through the kindness of Dr. P. J. Darlington, Jr, of the Museum of Comparative

J. BELLE: Neotropical Gomphidae 257

Zoölogy at Cambridge I was able to compare the fully mature (but unfortunately

damaged) allotype female of Cyclophylla argentina (MCZ, No. 12382) with Navás's

specimens of Phyllocycla eugenia.

In the paper in which Phyllocycla eugenia was described, Navás also recorded

Phyllocycla argentina from Martínez. Probably Navás had compared the specimens

from both localities. However, Phyllocycla eugenia agrees with the allotype, female, of

Cyclophylla argentina from the same locality and differs from the eastern form of thís

species in having the dorsal side of the tibiae and the middle joint of the tarsi yellow,

and in having the brown second and third lateral stripes of the pterothorax very weakly

developed. In the eastern from the tibiae and tarsi are entirely black, the second lateral

stripe of the pterothorax is complete, and the third lateral stripe is represented by two

distinct isolated stripes (separated by the interpleural suture), whereas, posterior to the

third lateral stripe, there is an additional brown spot just above mid-height of the

metepimeron.

Also the pterostigma seems to be shorter in the eastern from. In the males from

Córdoba the costal edge of the pterostigma in the front wing is 4.5—4.9 mm, in the

females from Córdoba 4.5—5.2 mm, in the males of the eastern from 3.9—4.3 mm

(four males examined), and ín the females of the eastern form 4.5 mm (three females

examined).

The genitalia on the second abdominal segment of the holotype male are very similar

to those of the male of the eastern form; the apex of the incurving tip of the posterior

hamule is truncated in ventral view, and the bottom of the posterior cleft of the hood

of the penial peduncle is provided with a distinct tubercle.

If compared with Naväs’s illustrations, the shape of the apical abdominal segments

and of caudal appendages of the holotype differ from those of the male of the eastern

form. However, final conclusions should be drawn with caution, since some of Naväs

figures proved to be unreliable. The original text concerning the abdomen and caudal

appendages of the holotype is as follows.

Abdomen fulvo-ferrugineum, linea dorsali longitudinali ante apicem singulorum segmentorum

dilatata, fusca, ultimo tergito haud fuscato; pubescentia fulva. Cerci (Fig. 2, 3) flavo-fulvi, in 9

conici acuminati, in & forcipati, 26 mm. longi, a latere visi (Fig. 2) margine superiore leviter

concavo, dente citra medium, seu in tertio basali, tuberculo dentiformi in quarto apicali, interne

nigro, apice angustati, obtusi; desuper visi (Fig. 3) armati, sensim attenuati et apice contigui, 2

dentibus supernis conspicuis; lamina infragenitalia medio emarginata. Lamina lateralis 8 sterniti

(Fig. 2) flava, sensim usque ad medium utrimque dilatata, latitudine multo minore latitudine

segmenti octavi a latere visi, fere vix ultra mediam ejus latitudinem.

Long. abdom. ¢ 38’7 mm.

Aphylla curvata (Naväs, 1933)

Fig. 4 and 5

Gomphoides curvata Naväs, 1933, Rev. Acad. Madrid 29 : 191.

Aphylla curvata, Calvert, 1948, Zoologica 33 : 65.

Locality and other data: Brazil, Porto Alegre, & 1, and 9 Febr., 9 11 Febr., 1931

“(en casa)”. H. Teodoro leg.

Holotype, male, of Gomphoides curvata Naväs (abdominal segments 6 tot 10 lost),

labelled: “Porto Alegre (Brasil) 9.IV.31”, “Gomphoides curvata Nav. P. Navás

S.J. det”, and “Tipo”.

258 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 6, 1970

Abdominal segments one to five 22.5 mm; hind wing 33.5 mm; costal edge of

pterostigma in front wing 4.2 mm.

Allotype, female, of Gomphoides curvata Naväs (caudal appendages lost): labelled:

“Porto Alegre (Brasil) 11.11.31 (Casa), “Gomphoides curvata 9 Nav. P .Naväs S.J.

det”, and “Tipo”.

Abdomen 43 mm (without caud. app.); hind wing 36 mm; costal edge of pterostigma

in front wing 4.9 mm.

The species is closely related or identical with Aphylla producta Selys. Regarding

stature and coloration the holotype male and allotype female do not differ from the

specimens of this species collected in Surinam. The colour pattern of the pterothorax ot

the holotype is almost entirely obliterated, owing to post mortem changes, but that of

the allotype female could very well be studied. When compared with the representatives

of Aphylla producta from Surinam the following two structural differences only are

noteworthy:

1. Tooth of posterior hamule of holotype male stouter than in male of A. producta.

2. Postero-dorsal margin of tenth abdominal segment of allotype female armed with

denticles at the level of bases of stylets only; in female of A. producta along entire

postero-dorsal margin.

As we see, the differences are very slight but here again one should be cautious

when drawing conclusions, since the type lacks the apical segments of the abdomen. Our

knowledge of the caudal appendages of the holotype remains based on Naväs’s brief

description and his (apparently) crude illustrations. The original text concerning the

abdomen and caudal appendages is as follows.

Abdomen fulvum, superne fascia longitudinali fusca, in tergito X angustata; segmento III

constricto, fortius in 4; auriculis prominentibus, divertigentibus, testaceo-ferrugineis; segmento

VIII in 4 lateraliter in laminan angustam exiguam dilatamo, X margine posteriore sinuoso, superne

medio emarginato (Fig. 5); cercis fuscis, in 9 conicis, subaequalibus decimo segmento, in 4 (Fig.

4, 5) longioribus, introrsum et deorsum arcuatis, basi interne in tuberculum elongatum incrassatis,

sensim attenuatis, apice oblique truncatis subbilobatis, lobo interno et inferiore acuto, externo obtuso.

Long. abdom. 4 41.5 mm.

Remark: The allotype female seems to have been recorded earlier under the name

Gomphoides dentata by Navás (Rev. Acad. Madrid 50 : 54).

Aphylla theodorina (Naväs, 1933)

Fig. 11—15

Gomphoides theodorina Naväs, 1933, Rev. Acad. Madrid 29 : 192.

Aphylla theodorina, Calvert, 1948, Zoologica 33 : 66.

Locality and other data: Brazil: Porto Alegre, April, 1931, H. Teodoro.

Holotype, male, of Gomphoides theodorina Navás (abdomen broken from thorax and

broken between segments 3 and 4), labelled:

“Porto Alegre (Brasil) IV.1931”, “Gomphoides theodorina g' Nav. P. Navás S.J. det”,

and “Tipo”.

Abdomen about 47 mm (incl. caud. app.); hind wing 38 mm; costal edge of pteros-

tigma in front wing 5.8 mm.

Allotype, female, of Gomphoides theodorina Naväs (tip of wings and caudal appen-

dages broken off and lost), labelled thus:

“Caixias (Brasil)”, and “Gomphoides theodorina 9 Nav. P. Navas S.J. det”.

J. BELLE: Neotropical Gomphidae 259

Abdomen 47 mm (without caud. app.); hind wing about 38 mm; costal edge of

pterostigma in front wing 5.6 mm.

A handsome species richly marked with dark brown and yellow. The male agrees

with Aphylla caraiba by the possession of a lance-shaped yellow basal middorsal spot

on the eighth abdominal segment. The apical inferior angle of the tenth abdominal

segment of the male is produced downward. The “shoulder” (the thickened basal part)

of the superior caudal appendage of the male is weakly developed. The anterior genital

(LPT Org ta

ian org

yr t \

il, EAR N

alt

I FR

Da: OK

Uy,

’ QUALI

F ft Citys SAN,

(6.00 jen ' du INA

1 TT NON aad

np AOL

1! at vay

Ween

i nend w

D OT we

LEONE gnl oat enon \

Fig. 11-15. Aphylla theodorina (Navás). — 11, diagram of pterothorax of holotype male; 12,

tenth abdominal segment and caudal appendages of holotype male, left lateral view; 13, the same,

dorsal view; 14, genitalia of holotype male, left lateral view; 15, abdomen of holotype male, left

lateral view

260 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 6, 1970

hamule is thick and larger than in any other member of the genus and approaches

somewhat that of Aphylla edentata Selys.

The author has relaxed the abdomen of the holotype male, in order to put the

superior caudal appendages in the normal position. The abdomen of the holotype is

restored with glue and a fine wire, stuck through the segments.

Male (holotype) — Face yellow but midbasal spot of labrum and vertical part of

frons brown. Superior surface of frons yellow, except for a dark brown basal band.

Vertex dark brown. Occipital plate yellow. Rear of head yellow behind occipital plate

and below temporae.

Pale colours of pterothorax yellow. Pale first and second antehumeral stripes well-

developed and about equal in width. Pale first antehumeral stripe confluent below with

pale transverse anterior mesothoracic “half collar”” and above with pale second antehumeral

stripe immediately in front of humeral suture. Middorsal carina pale. First and second

lateral stripes well-developed and about equal in width. Pale third lateral stripe on

metepimeron broader than pale first and second lateral stripes.

Femora reddish-brown, inner side of anterior femur masked with yellow. Tibiae,

tarsi and claws blackish, outer side of anterior tibia yellowish.

Tenth abdominal segment orange except for dorso-apical rim, which is brownish

at level of bases of superior caudal appendages. Median width of dorso-apical rim one-

fourth the length of tenth segment. Dorsal posterior margin of tenth segment devoid

of denticles and slightly concave in middle. Superior caudal appendage orange, its

superior surface brownish at tip.

Principal veins of wings blackish but frontal side of costa broadly edged with bright

yellow to beyond proximal side of pterostigma and as far as a point at about one-fifth

length of pterostigma. Cross-veins becoming paler on frontal portion of wings, postnodal

cross-veins yellow. Pterostigma brownish-yellow. Supratriangle in right front wing

three-celled, in other wings two-celled. Triangle in left front wing three-celled (the

cross-veins tri-radiate from centre), in other wings two-celled. Subtriangle in front wings

and in right hind wing two-celled ‚in left hind wing open. Anal loop in hind wing

three-celled ‚the cross-veins tri-radiate from centre. Each hind wing with five paranal

cells and four postanal cells. Second anal interspace in hind wings starting with two

rows of cells from anal vein. Anal triangle in hind wings three-celled.

Female (allotype). — Similar to male regarding stature and general coloration but

labrum entirely yellow, outer side of anterior tibia yellow, and abdomen more obscure.

Segment eight without yellow basal middorsal spot. Dilatation of ventral tergal margin

of abdominal segments eight and nine very narrow, nearly absent, the margin with

denticles along its entire length. Segment ten: orange except for dorso-apical rim

which is brownish, the latter about one-eighth the length of segment ten.

Triangle and supratriangle in each wing two-celled. Subtriangle in front wings two-

celled, in hind wings open. Anal loop in hind wings two-celled.

AD PRE

DEEL 113 AFLEVERING 7 1970

FD 4

feb À dn

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

oMOLOg Des

Vaan N

INHOUD

F. SCHMID. — Sur quelques Apsilochorema orientaux (Trichoptera, Hydrobiosidae),

pe Dll, is 197

| Tijdschrift voor Entomologie, deel 113, afl. 7 Gepubliceerd 21-XII-1970 |

NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . CG: Barendrecht

Vice-Voorzitter reele. «010 J.T: Wiebes

Secretaris (Secretary) . . . - . . . .,W. Hellinga

Address. … . . 1 « «… Weesperzijde 23 II, Amsterdam-1005.

Penningmeester (est) E Oe SWS]. Kabos

Address . + « « + « Van Baerlestraat 26 I, Amsterdam-1007.

Bibliothecaris o) ee scri € ASAWPS]eekel

Address … » 1. 2 2 2 è « « + + Zeeburgerdijk 21, Amsterdam-1006.

Leden (Members) . . . 2 . . . . . G. van Rossem, A. F. H. Besemer

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Woorzitters (Chattman)) RR NONNA VEE Besemer

Sectetaris u(scctetaty)) 2 CT 20 TP. Se vander Geest

Address . . +» 2 2 2 . . + « Linnaeusstraat 2B, Amsterdam-1005.

erden Mer) a A CR TI Bravenboer, J. J. Laarman, J. B. M. van Dinther

Publicaties van de Vereniging (Publications of the Society)

Subscription may be obtained from all booksellers or direct from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-1006, except for Entomologia experimentalis et applicata, which is available through

booksellers or from the North-Holland Publishing Co., Post Office Box 103, Amsterdam.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editorial Board) . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . 2 2 22 . . . . . «Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350—400 pages.

Subscription rate: D.Fl. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

Redactie (Editorial Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors série: F. T. Valck Lucassen et al, 1961. — Monographie du genre Lomaptera Gory &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.FI. 60.—.

No. 1. A. J. Besseling, 1964. — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp., 333 figs., D.Fl. 30.—.

SUR QUELQUES APSILOCHOREMA ORIENTAUX

(TRICHOPTERA, HYDROBIOSIDAE)

par

F. SCHMID

Institut de la Recherche entomologique Ottawa, Ontario, Canada

SUMMARY

This paper contains the description of seven new Indian species of Apsilochorema Ulmer, a new

Chinese species and the redescription of A. annandalei Martynov, one of the two species already

recorded from India.

INTRODUCTION

Un long séjour de récolte entomologique en Inde m'a permis d’amasser une assez

importante collection de Trichoptères, dont l'étude se poursuit depuis quelque temps.

Aujourd'hui, c'est le tour de genre Apsilochorema Ulmer, seul genre de la famille des

Hydrobiosides à peupler l’Asie continentale. Dans les pages qui suivent, on trouvera

les descriptions de sept espèces indiennes nouvelles et une redescription d’annandalei

Martynow, l’une des deux espèces indiennes déjà connues. J’y ajoute la diagnose d’une

forme chinoise inédite que j'avais depuis quelques années dans mes collections.

En Inde, les Apsilochorema presentent des caractères écologiques semblables chez

toutes les espèces, si l'on excepte de légères differences dans la répartition des aires en

altitude. Comme les Rhyacophila, ils peuplent surtout les gros ruisseaux, les petits,

moyens et gros torrents, mais on les trouve occasionnellement près des ruisselets et des

grands cours d'eau principaux. On les capture aussi bien au filet qu'à la lumière,

mais ils sont rarement abondants au même endroit. Les imagos volent durant toute la

bonne saison.

La répartition géographique des espèces est même type que celle des Rhyacophila

des groupes de curvata et maviculata: Himalaya sur toute sa longueur et montagnes

de l’Assam. Le genre a franchi la trouée des Garo-Raj-Mahal et compte une espèce

dans les Ghâts occidentales et une à Ceylan.

Sauf mention du contraire, tous les insectes ont été récoltés par moi-même. Dans les

descriptions, seuls les holotypes et les allotypes sont mentionnés, mais tous les exem-

plaires examinés sont étiquetés comme paratypes. Ils sont déposés dans mes collections,

sauf un certain nombre de paratypes que j'ai déposé dans la Collection nationale

canadienne des Insectes.

Apsilochorema annandalei Martynov

Apsilochorema annandalei Martynov, 1935, Rec. Ind. Mus. 37: 110—112, fig. 15—16.

Fig. 1—2, 6—7

Aux ailes antérieures du g', la cellule discoidale est large et assez longue, F2 sessile

261

262 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 7, 1970

et large à sa base. My , et Mg , 4 étroitement parallèles et sans épaississement entre elles

deux (Fig. 1—2).

Génitalia & (Fig. 6-7): VIle sternite avec une pointe ventrale courte et aigüe.

Filicerques aussi longs que le Xe segment et terminés en un petit bouton subspherique,

tronqué droit à son extrémité qui porte quelques soies et épines épaissies. Les appen-

dices inférieurs ne sont évidemment pas bi-articulés de la façon dont les a figures et

décrits Martynov. La pièce externe allongée est indivise et constitue le premier article.

Le second article est unciforme et a émigré au milieu de la longueur du premier et c'est

le relief de la face externe de ce dernier qui a donné à Martynov l’impression

qu'il est bi-partit. A la face interne, au-dessous du 2e article se trouve un petit bombement

finement velu, précédé de trois longues épines alignées, parmi d'autres plus petites

et plus nombreuses.

Envergure g' 9: 12—17 mm.

Cette espèce est très voisine de vaneyam, mais s'en distingue par sa taille nettement

plus petite, la position médiane du 2e article des appendices inférieurs et la forme du

premier article de ces derniers.

Aps. annandalei m'est connu du Garhwal où il est assez rare et du Sikkim où il est

assez commun d’avril à septembre, entre 1.700 et 7.000 pds. Je l’ai trouvé également au

sommet du Sirohi Kashong, à Manipour, à 7.000 pds, mais non en Kameng, où il

vole probablement aussi. Il semble être un vicariant de basse altitude de tzgmatejanam.

Apsilochorema vaneyam spec. nov.

Fig. 8—10

Cette espèce est très voisine d’annandalei et s'en distingue par un certain nombre

de caractères peu importants mais bien nets. La taille est plus grande: envergure g' 2

16—20 mm. Les filicerques se terminent en un ovale pointu qui porte des poils et des

épines à leur face inférieure seulement. Le 1er article des appendices inférieurs est

largement arrondi à son extrémité (en général plus que sur la figure 8). Le second article

est plus allongé, mais moins recourbé que celui d’annandalei et situé avant le milieu de

la longueur du 1er article. Le relief et le revêtement spineux de la base de la face

interne de ce dernier sont différents. La figure 10 représente un spécimen dont l’endo-

thèque est dévaginée.

15.V1.1961.

Cette espèce est étroitement apparentée à annandalei et s'en distingue par les carac-

teres mentionnés plus haut.

Aps. vaneyam (sanscrit, sylvestre) ne m’est connu que par un très petit nombre

de spécimens capturés au Sikkim et en Kameng, d’avril à septembre, entre 5.300 et 8.100

pds, c'est-à-dire à des altitudes en moyenne plus élevées que celles que fréquente

annandalei.

Apsilochorema tanum spec. nov.

Fig. 11—12

Nervulation des ailes antérieures du g': cellule discoidale longue et ouverte. F,

longuement pétiolée. Les troncs M, ‚> et Mz, 4 sont parallèles et étroitement accolés,

comme chez annandalei et natibhinnam.

F. SCHMID: Apsilochorema orientaux 263

Fig. 1, nervulation du & d’Aps. annandalei — Fig. 2, id., de la ® du même — Fig. 3, id. du 4

d’ Aps. hrasvam

264 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 7, 1970

Fig. 4, nervulation du & d’Aps. tigmatejanam — Fig. 5, id., d’Aps. indicum

Génitalia (Fig. 11—12): VIle sternite avec une courte pointe ventrale obtuse.

VIIIe segment fortement raccourci. IXe segment également raccourci et très oblique vers

le haut et l’avant. Xe segment et filicerques remarquablement allongés et gréles; l'extré-

mité de ce dernier est épaissi en ovale et porte une garniture apicale inférieure de fines

soies. Appareil phallique de petite taille et dirigé presque verticalement vers le haut.

Appendices inférieurs également réduits de taille, avec le second article inséré au milieu

de la longueur du ler, dont la base de la face interne porte une zone de petites soies

régulières et sans relief particulier.

Envergure g' 9: 13—18 mm.

Cette espèce est très caractéristique par l’obliquité du [Xe segment, le grand allonge-

ment du Xe et des filicerques et la réduction de l’appareil phallique et des appendices

inférieurs. Elle est certainement voisine de vaneyam ce dont témoigne la forme de

l'extrémité des filicerques.

Aps. tanum (sanscrit, gracile, ténu) ne m’est connu que du sommet du Sirohi Ka-

shong où je l’ai capturé à 7.000 pds, en juillet.

F. SCHMID: Apsilochorema orientaux 265

Fig. 6, armature génitale du & d’Aps. annandalei, vue de profil — Fig. 7, id, vue de dessus

— Fig. 8, armature génitale du & d’Aps. vaneyam, vue de profil — Fig. 9, id., vue de dessus —

Fig. 10, endothèque du même à l'état de dévagination

266 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 7, 1970

Fig. 11, armature génitale du & d’Aps. tanum, vue de profil — Fig. 12, id., vue de dessus

Apsilochorema tigmatejanam spec. nov.

Fig. 4, 13—14

Nervulation g' (Fig. 4) semblable à celle d’indicum Ulmer, mais avec la cellule

discoidale des ailes antérieures nettement moins étroite et le repli situé entre les troncs

médians moins developpe.

Genitalia & (Fig. 13—14): Xe segment terminé en deux petits lobes gréles et très

longs. Filicerques nettement plus longs que le précédent, légèrement épaissis au niveau

de leur quart apical, terminés en une pointe longuement effilée et portant une longue

rangée régulière de courtes soies apicales internes. Appendices inférieurs bien allongés,

aux angles arrondis et avec la base de leur face interne pourvue d’une large zone de fortes

soies hérissées. Second article grand, en griffe fortement recourbée et inséré au niveau

du tiers apical du précédent.

Envergure g' 9: 15—22 mm.

Cette espèce est la plus primitive de la lignée wtchtchunam-malayanum, ce dont

témoignent les filicerques effilés et plus longs que le Xe segment et la gracilité des

lobes apicaux du Xe segment.

Aps. tigmatejanam (sanscrit, à la pointe effilée) est assez commun au Garhwal, où

je Fai capturé de mai à septembre, au filet aussi bien qu'à la lumière, entre 4.300 et

11.000 pds. Il est nettement moins répandu au Sikkim, où je l’ai rencontré d’avril à août,

entre 6.800 et 11.700 pds, toujours à la lumière. J'en connais aussi quelques exemplaires

du Nepal, récoltés à 12.460 pds. Cette espèce apparait comme un vicariant de haute

altitude d’annandalei,

F. SCHMID: Apsilochorema orientaux 267

Fig. 13, armature génitale du 4 d’Aps. tigmatejanam, vue de profil — Fig. 14, id., vue de dessus

— Fig. 15, armature génitale du & d’Aps. utchtchunam, vue de profil — Fig. 16 id., vue de dessus

Apsilochorema utchtchunam spec. nov.

Fig. 15—16

Nervulation semblable à celle de hrasvam, avec My , 9 et Mz, 4 confondues, sauf

qu'aux ailes antérieures, la f2 est sessile et large à sa base.

Génitalia & (Fig. 15—16): appendices praeanaux très petits. Filicerques un peu

plus courts que le Xe segment, un peu arqués vers le bas, fortement épaissis vers le haut

et l'intérieur au niveau de leur tiers apical et avec une rangée de courtes épines le long

de leur bord interne. Xe segment terminé non par des lobes, mais en deux ailettes en

forme de croissants disposés verticalement et fortement velus. Premier article des appen-

dices inférieurs court et large et sans relief ni armature spineuse interne particulière.

268 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 7, 1970

Second article relativement grand, non unciforme, mais en lamelle étroite et rectangulaire.

® inconnue.

Envergure g': 14 mm.

Holotype g' : Inde, Manipour, Chingsao 15-VI-1960.

Cette espèce est intermédiaire entre tigmatejanam et malayanum Banks par la forme

de l'extrémité des filicerques, mais elle se rapproche surtout de cette dernière par la

forme des lobes terminaux du Xe segment, de l’appareil phallique et des deux articles

des appendices inférieurs.

Aps. utchtchunam (sanscrit, enflé) ne m'est connu que par le type capturé à mi-juin,

à 4.500 pds.

Apsilochorema unculatum spec. nov.

Fig. 1719

Nervulation semblable à celle d’annandalei, sauf qu’aux ailes antérieures, la f2 est assez

longuement pétiolée et que M,, 5 et M; ‚4 ne sont pas parallèles mais légèrement

convergentes.

Génitalia & (Fig. 17—19): VIle sternite avec une pointe verticale, courte et obtuse.

Filicerques presque aussi longs que le Xe segment, régulièrement arqués vers le bas,

terminés en pointe aigüe et pourvus de quelques très fines épines. Premier article des

appendices inférieurs avec une large zone basale de très petits cönes, portant chacun une

longue soie. Second article inséré peu au-dessous du bord supérieur du premier et avant le

milieu de la longueur de celui-ci, dont le bord supérieur forme une petite proéminence

surplombante. 9 inconnue.

Envergure g': 17 mm.

Holotype g': Chine, Fou-Kien, Kuatun 27,04 n. Br. 117,40 6. L., 2.300 m. 3-IV (J.

Klapperich).

Cette espèce est très voisine de la suivante et s'en distingue principalement par l’apex

des filicerques, l’armature de la face interne du 1er article des appendices inférieurs et

la position du second article.

Apsilochorema natibhinnam spec. nov.

Fig. 20—22

Nervulation du 4 semblable à celle d’annandalei, mais avec la cellule discoidale des

ailes antérieures plus grande et la f2 courtement pétiolée.

Génitalia g'° (Fig. 20—22): Vlle sternite armé d’un fort lobe ventral, pourvu de

stries apicales antérieures et dont la face postérieure forme une concavité qui se prolonge

sur le sternite. Filicerques presque aussi longs que le Xe segment, recourbes à leur

extrémité seulement et pourvus de quelques épines apicales. Premier article des appen-

dices inférieurs en ovale très allongé, avec sa face interne sans relief particulier, mais

pourvue d'une forte armature d’épines; parmi d’autres sont visibles 4 à 5 très fortes

soies arquées. Second article inséré juste sous le bord supérieur du premier, au milieu

de la longueur de ce dernier et légèrement bifide.

Envergure g' 9 : 11—15 mm.

Holotype & et allotype 9: Inde, Assam, United Jaintia and Khasi Hills, Nongjni

19-IV-1960.

F. SCHMID: Apsilochorema orientaux 269

Fig. 17, armature génitale du 4 d’Aps. unculatum, vue de profil — Fig. 18, id., vue de dessus

— Fig. 19, lobe du VIle sternite du même — Fig. 20, armature génitale du 4 d’Aps. natibhinnam,

vue de profil — Fig. 21, id., vue de dessus — Fig. 22, lobe du VIle sternite du même — Fig. 23,

armature génitale du & d’ Aps. hrasvam, vue de profil — Fig. 24, id., vue de dessus — Fig. 25,

lobe du VIle sternite du même

270 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 7, 1970

Cette espèce se rapproche surtout d'unculatum par la forme des filicerques et par la

pilosité interne du ler article des appendices inférieurs, mais s'en distingue par ses

derniers qui sont plus ovales, par la position et la forme du second article et la grande

taille du lobe du VII tergite.

Aps. natibhinnam (sanscrit, pas très different) paraît être localisé dans les Khasi Hills,

où je l’ai capturé en mars, avril et octobre, entre 2.000 et 4.500 pds, toujours au filet.

Apsilochorema hrasvam spec. nov.

Fig. 3, 23—25

Nervulation & (Fig. 3): aux ailes antérieures, la cellule discoidale est très allongée

et la £2 courte et brièvement pétiolée. M; ‚> et M; , 4 sont confondues en une seule

nervure.

Génitalia g'° (Fig. 23—25): Vlle sternite avec un petit lobe obtus,, dirigé vers l'arrière.

Filicerques en robustes batonnents, nettement plus courts que le Xe segment, aigus et

frangés à leur extrémité. Premier article des appendices inférieurs particulièrement long

et étroit; sa face interne n’a pas de relief special, mais à la base est visible une zone

allongée de soies d’autant plus fortes qu’elles sont en position plus apicale. Second

article falciforme, en position très apicale, courtement bifide et dirigé vers le bas.

® inconnue.

Envergure G': 10, 5—13 mm.

Holotype & : Inde, Assam, Manipour, Sirohi Kashong 9-VI-1960.

Cette espèce est voisine de natibhinnam et d’unculatum, mais bien distincte par ses

filicerques plus courts.

Aps. hrasvam (sanscrit, court, bref) m'est connu de quelques localités situées dans les

chaines occidentale et orientale de l'Etat de Manipour, où je l’ai capturé en mai et juin,

entre 4.000 et 7.000 pds.

Apsilochorema dakchinam spec. nov.

Fig. 26—27

Nervulation du g semblable à celle de diffzme Banks, avec la cellule discoidale des

ailes antérieures un peu rétrécie et le repli situé entre les deux troncs de la médiane

s'étendant jusqu'à la bifurcation M; , + Ms.

Génitalia g (Fig. 26—27): VIle sternite avec un court lobe ventral. Xe segment

volumineux, avec ses deux lobes apicaux fusionnés et avec sa face dorsale et son extrémité

fortement velus. Filicerques en batonnets très forts, nettement plus courts que le Xe

segment et portant un bouquet d'épaisses épines apicales entremêlées de soies. Appareil

phallique avec deux ailettes médianes supérieures. Premier article des appendices in-

férieurs grand et anguleux; sa face interne est régulièrement concave et porte une série

de longues soies épaissies, insérées très obliquement. Second article situé près de l’apex

du ler, un peu en-dessous du bord supérieur.

Envergure g' 9: 14—20 mm.

Holotype & et allotype 9 : Inde, Madras, Swamp Hill 10-XII-1961.

F. SCHMID: Apsilochorema orientaux 271

Fig. 26, armature génitale du & d’Aps. dakchinam,

sue de dessus — Fig. 27, id., vue de profil

Cette espèce est la seule du genre qui soit présente dans les Ghâts occidentales où

elle paraît assez commune. Je l’ai capturée en décembre, entre 4.000 et 7.300 pds.

Aps. dakchinam (sanscrit, méridional) est voisin de diffine, mais moins spécialisé.

Plusieurs caractères communs aux deux espèces sont moins spécialisés chez l’espèce

indienne que chez la forme cinghalaise: le Xe segment est moins gros et les filicerques

moins réduits.

i pr È | mi va n per

IT esp # M: és FRERE tante PAR

ae MN Vu mot des: Appena

iy an’ a gi i er bina ae M

gnd: Bad Wit i- sat

A > (AA Pea {aed od pod Î

ur di: Wets DAL

shi‘ CORTES De a ie

» ATRE

ifs ses PCT AA ait

ys are VE git ah nb sua

dio ER out er eh Are cia zine ip sy abi

ves LL APE Le] nulles wr tr

i EE Rep LIT A à sian NES af ein te (hembin Sau

beets lee" roh Leuk RR Ab ake te uni :

3% #4 Dy. 1 OD LL dui

a ee er uals balk ata

1 Di il

a7 4

eN Tee Ga VII arte je

An A isp

N SR LL REA

GD 1568:

DEEL 113 AFLEVERING 8 1970

MU wir

ren

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

INHOUD

J. DEN HOLLANDER. — Morphological variation in Pardosa prativaga L. Koch. 1870,

P. prativaga var. fulvipes Collett, 1875, and P. pullata Clerck, 1757 (Araneae,

Lycosidae), p. 273—288, Fig. 1—4, Tab. 1—7.

| Tijdschrift voor Entomologie, deel 113, afl. 8 Gepubliceerd 21-XII-1970 |

NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . . «+ - G. Barendrecht

Vice-Voorzitter Free L'ART res

Secretaris (Secretary). . . - . . . . W. Hellinga

Address . . . . + + + « + Weesperzijde 23 II, Amsterdam-1005.

Penningmeester soi RE CN IT Ra bos

Address . . - +. + « « « « Van Baerlestraat 26 I, Amsterdam-1007.

Bibliothecaris (Librarian) NE HA ENT Jeekel

THHAREGS B56 en + « «+ Leeburgerdijk 21, Amsterdam-1006.

Leden (Members) . : . . . . . . . Gz. van Rossem, A. F. H. Besemer

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) RESA GE NES Besemen

Seeretanis(Sectetary) a 2.0 en LPS van deriGEest

Address . . + + « « . + + « « Linnaeusstraat 2 B, Amsterdam-1005.

Leden (Members) IR ke Bravenboer) 7. J Laarman JB MesvaneBintken

Publicaties van de Vereniging (Publications of the Society)

Subscription may be obtained from all booksellers or direct from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-1006, except for Entomologia experimentalis et applicata, which is available through

booksellers or from the North-Holland Publishing Co., Post Office Box 103, Amsterdam.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editorial Board) . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . ..... . + + + Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350—400 pages.

Subscription rate: D.F. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE WERENIGING

Redactie (Editorial Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors serie: F. T. Valck Lucassen et al., 1961. — Monographie du genre Lomaptera Goty &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.FI. 60.—.

No. 1. A. J. Besseling, 1964. — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp., 333 figs., D.Fl. 30.—.

MORPHOLOGICAL VARIATION IN PARDOSA PRATIVAGA

L. KOCH, 1870, P. PRATIVAGA VAR. FULVIPES COLLETT,

1875 AND P. PULLATA CLERCK, 1757

(ARANEAE, LYCOSIDAE)

J. DEN HOLLANDER

Biologisch Laboratorium, Vrije Universiteit, Amsterdam

ABSTRACT

Specimens of Pardosa prativaga (L. Koch, 1870), Pardosa prativaga var. fulvipes (Collett, 1875),

and Pardosa pullata (Clerck, 1757) were sampled from several populations in the Netherlands.

Measurements were carried out relating to the cephalothorax, the epigyne and the first and fourth

legs. The results are discussed in the context of character displacement and hybridisation.

INTRODUCTION

In the genus Pardosa four groups of species are usually distinguished: the amentata

group, the monticola group, the paludicola group and the pullata group (Locket &

Millidge, 1951; Wiebes, 1959). This division is based exclusively on external

morphological characters, especially the shape of the external genitalia and the design

and colour of the cephalothorax. The group of P. pullata contains the species P.

prativaga (L. Koch, 1870), including P. prativaga var. fulvipes Collett, 1875, and

P. pullata (Clerck, 1757) (Locket & Millidge, 1951; Wiebes, 1959). According to

these authors the species can be differentiated by the annulation and spinosity of the

legs and the shape of the external genitalia.

It is worth noticing that several other species names have been proposed for specimens

closely resembling P. prativaga: P. femoralis Simon, 1876, Lycosa montivaga Kulczynski,

1898, P. kervillei Simon, 1932 and Lycosa riparia C. L. Koch, 1833 (Tongiorgi, 1966).

The fact that these names have been applied to what is probably one species may be

due to the highly variable morphology of P. prativaga.

The shape of the external genitalia of females, the epigyne, of some species of the

P. pullata group was studied by Petrusewicz (1935). He investigated Lycosa riparia

C. L. Koch, 1833, Lycosa riparia var. sphagnicola Dahl, 1908, and Lycosa montivaga

Kulczynski, 1898. Although Petrusewicz gave no quantitative data, he was able to show

that variation in the shape of the epigyne was such that no discontinuities between the

species studied exist. He concluded that L. montivaga is only a subspecies of L. riparia

and that this species is identical with L. riparia var. sphagnicola (= Lycosa prativaga

var. fulvipes Collett).

The aim of the present study is to investigate and describe the variability of several

morphological characters of the P. pzllata group both at the species and population level,

273

274 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970

within a limited area (the Netherlands). In this country P. pullata is most wide-

spread; it occurs in all provinces. The same is true for P. prativaga although this species

is mainly found in the southwestern part of the Netherlands. P. prativaga var. fulvipes

has not been found before in our country (Wiebes, 1959) but now we have found

this species in all provinces along the frontier of the Netherlands and Germany.

On the basis of this detailed study the problems in the classification of the species

of this group are illustrated and, to some extent, evaluated.

MATERIALS AND METHODS

Specimens of the P. pullata group were sampled from several populations in the

Netherlands (Table 1). They were identified by the colour of the cephalothorax and

the abdomen. The following key was used (Wiebes, 1959; Tongiorgi, 1966; Locket and

Millidge, 1951):

Females reddish, males dark (P. pullata),

Females greyish, males greyish brown (P. pratzvaga),

Females and males reddish, lighter than P. pullata females (P. prativaga var. fulvipes).

locality pullata prativaga fulvipes

2 o) ? ©) 9 6)

Lange pad, Oostvoorne - A 36 -

mowed field, wet

Groene strand, Oostvoorne + B 22 -

higher grass, moist

Bosweitje, Rockanje K 90 35 C 58 20 -

mowed grass, wet

A'veense poel, Bovenkerk 1G al D 40 20 -

marshy grassland

de Eese, Steenwijk + - E 51 50

peat-moor swamp

Hollandse Rading, Hilver- E51 - -

sum, moorland, grown with

moss

Arnica weitje, Schier- G 40 20 - -

monnikoog, marshy grassland

Bergvennen, Denekamp H 68 - +

peat-moor swamp

Total number per subgroup 270 55 156 40 51 30

Table 1. Classification of the populations of the P. pullata group with the number of specimens

collected. A-L: sample code; — specimens of this subgroup are not present in this population;

— some specimens of this subgroup are present in this population

The populations of the P. pullata group were classified into three subgroups with

the help of these specific criteria: the pullata, prativaga and fulvipes subgroup. Both

the subgroup pullata and the subgroup prativaga occurred in pure as well as in mixed

populations (Table 1).

The determination based on the colour of both the cephalothorax and the abdomen,

was checked by recording the following characters.

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa 275

(a.) The number of retrolateral spines on the tibia and metatarsus of the first leg.

Wiebes (1959) used this character to separate P. pullata from P. prativaga. For P.

prativaga he mentions the presence of two retrolateral spines on the tibia and one on

the metatarsus of the first leg. P. pullata would not have any spines there.

(b.) The presence of dark rings on the tibia and metatarsus of the first leg. This

annulation is typical for P. prativaga (Wiebes, 1959).

Fig. 1. The measured characters of the specimens of the P. pullata group. 1, the cephalothorax

length (L) and width (B); 2, the leg, the femur (f), patella (p), tibia (t), metatarsus (m) and

tarsus (ta); 3, the epigyne, the width (a) and height (b), the length of the septum (c) and the

length of the part of the septum below the imaginary line through the lateral pockets (d). h: hat,

s: septum, e: lateral pocket (‘ear’)

<A>

<—— n _ —>

On the basis of this classification the following characters, generally used in the

description of lycosid spiders, were measured (Fig. 1).

Cephalothorax: length and width.

Leg: the length of femur, patella, tibia, metatarsus and tarsus of the first and fourth

legs. The method of Cooke (1965) was used so that the total length of the leg is the

sum of the lengths of the parts.

Epigyne: width and height, the length of the septum and the length of the part

of the septum below the imaginary line through the lateral pockets. The last mentioned

measure in relation to the total length of the septum, was used as a measure for the

276 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970

shape of the anterior margin of the epigyne. The shape of this margin was used to

separate P. prativaga from P. pullata by Dahl (1908) and Palmgren (1939). According

to these authors the anterior margin of the epigyne of P. pullata runs backward to the

outside, that of P. prativaga straight and that of P. prativaga var. fulvipes forward to the |

outside. |

Measurements, given in micrometer units (MU), were performed with a Reichert

stereomicroscope at a magnification of 6.3 X 4 for the measures of the cephalothorax and

the legs (accuracy 2.3%) and at magnification of 6.3 X 10 for the measures of the

epigyne (accuracy 5.0%). At a magnification of 6.3 X 4 one u is 0.042 mm, at

6.3 X 10 one u is 0.017 mm. All measurements were made in the plane of focus: e.g.

with measurements on the length of the cephalothorax both the anterior margin of the

eyes and the posterior lobes of the cephalothorax were in the plane of focus at the

same time.

Duncan’s new multiple range test with Kramer’s modification for inequal sample

size was used for statistical analysis (Weber, 1967).

Microphotographs were made of the epigynes of some females of every sample with

a Zeiss photomicroscope at magnification of 40 X.

As yet it was impossible to measure the palpal organs of the males. These organs are

very complex and the structure of the palps of the species studied seems to be very similar.

RESULTS

The spination and annulation

The distribution of retrolateral spines on the first leg is given in Table 2. This table

shows that in the subgroup prativaga two retrolateral spines occur on the tibia and one

on the metatarsus. In females of this subgroup specimens occur which show only one retro-

lateral spine on the tibia. In males, however, sometimes two retrolateral spines on the

metatarsus are found.

number of

spines subgroup: prativaga pullata fulvipes

t - mt sample: À B C D F G H K L E

0-0 8 Ba) SC 39) 19 10(18) 20 16(35) 9 (5)

Oo al 2 ee) TE Ce) NS 2( 0) u 6)

ANNO en AEN (RED) uel aces) ei Gun) ANS) EE ler.)

Oui 8 8 18(11) 7(12) Kal Ha) Er ee) 12(22)

DEAD 4 1160) oll 77) Cat) A er) ( 5)

OSO, : u) all) (AE .( 1)

number: 10 10 20(20)10(20) 20 10(20) 20 20(35)10 20(30)

Table 2. The distribution of retrolateral spines on the tibia (t) and metatarsus (mt) of the first

leg in the P. pullata group (males in parenthesis)

In the subgroup pzllata retrolateral spines on the tibia and the metatarsus are

nearly always absent. Especially in females of this subgroup (sample K, mixed

population), specimens are found with one retrolateral spine on the tibia and the

metatarsus.

The spination of the first leg in the subgroup fulvipes is comparable to that in the

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa 277

subgroup prativaga. However, especially in females, more specimens occur with

less than two (sometimes even none) retrolateral spines on the tibia and no retrolateral

spine at all on the metatarsus.

The presence of annulation on the tibia and metatarsus of the first leg was also

recorded in the specimens used for the study of the above features. All the females and

all the males except one (sample D, mixed population) of the prativaga subgroup show

this annulation which is absent in all the specimens of the subgroups pullata and fulvipes.

Only two females (sample K, mixed population) in the subgroup pullata showed more

or less clear dark rings on the tibia and the metatarsus.

So the spination, the annulation of the legs, and the colour of cephalothorax and

abdomen — when used as taxonomic features — yield a similar division of the P. pullata

group into three subgroups.

The cephalothorax

Frequency distributions for the measures of the cephalothorax of both males and

females are given in Fig. 2. Table 3 presents the means and standard deviations of

these measures. The results of Duncan’s test are given in Fig. 4A.

“Lo

BOR en ne eae d Ze

9 |

pm mm

r----------4

menens

pennen

r-----]

4 1------ --

48 54 60 66 72 Kol Keane nt:

ceph. length ceph. width length/width

Fig. 2. Frequency distributions of the cephalothorax length, the cephalothorax width and the

ratio of these lengths. The figures are given in micrometer units. Below: subgroup prativaga;

in the middle: subgroup fulvipes; at the top: subgroup pullata

278 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970

Comparison of the subgroups gives the following result. The subgroup prativaga

shows higher mean values for the length and width of the cephalothorax than the

subgroups fulvipes and pallata. The latter subgroups do not differ much with respect

to these measures (Table 3). Considerable overlaps between the subgroups do occur

(Fig. 2). The values for the ratio of the length and the width of the cephalothorax are

highest in the subgroup pullata, lowest in the subgroup prativaga and intermediate in

the subgroup f#lvipes (Table 3).

L 2 3 B 9 3 L/B 2 E)

M e.d tt Bal Ni Sa NE ed M sd M pista

prati. 65.5 2.7 63.9 02.2) 52.3 2.4 8.3.1.8 (25 Molo DE

U 59.6 Se 58.6 Gay PA DT Pd de OA AD DOL

IE EO PD PE NERO las? OO Ht 0

A 64.4 3.1 52,2 2.9 12500

B 63.0 DG ied Be 1.25 0.04

c Ro AP O eg 0.05 1.55 0.0%

D ED Gereed be LOE OO A 005

E IO EO LINER Te ODE 1.50 0.02

F 61.2 4.3 44.5 3.4 1.37 0.04

G OE NE 00 AAE DOL

H 60.8 2.8 L4.3 2.3 1.38 0.04

K 63.8, 250) EEDE PON Mo A

1 65.1 3.2 Polo) Dol 1.39 0.03

Table 3. Measures of the cephalothorax in the P. pullata group. Mean values (M) and standard

deviation (s.d.) for the length (L), width (B) and ratio of length and width (L/B) for the

males and the females of the respective subgroups and the individual samples. prat.: subgroup

prativaga containing the samples A, B, C and D; fulv.: subgroup fulvipes containing sample E;

pull.: subgroup pullata containing the samples F, G, H, K and L

A comparison of males and females (Table 3) shows that, in the P. pullata group,

males are more slender than females. In the subgroup pullata this is caused by the

higher value for the length of the cephalothorax in males than in females. In the sub-

groups prativaga and fulvipes the width of the cephalothorax is smaller in males than

in females.

The results of the statistical analysis of the above differences are as follows (Fig. 4).

Samples of prativaga from pure populations (samples A and B) differ significantly

from pullata samples from pure populations (samples F, G and H). The values for the

width and length of the cephalothorax are significantly higher in samples from mixed

populations than in samples from pure populations (subgroups prativaga and pullata,

males and females). The samples of the respective subgroups differ significantly, with

regard to the ratio of the length and the width of the cephalothorax. Again, in females,

the values for samples from mixed populations deviate from those of samples from

pure populations (subgroup pullata: sample K — samples G, H and L; subgroup

prativaga: sample D — samples A and B).

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa 279

The first and fourth legs

The femur, patella, tibia, metatarsus and tarsus of the first and fourth left legs were

measured for all males and for ten females taken at random from every sample. The

sum of these lengths was taken as the total length of the leg. The ratio of the length

of the fourth and that of the first leg was calculated. The data are given in Table 4 and

Table 5. Fig. 4 B presents the results of Duncan’s test.

leg I leg IV leg IV/ leg I

9 ö 9 3 2 é

M s.d M s.d M s.d M s.d M s.d M s.d

prat, 1727290577168 Woz 249 15.9 227 Gee ED 02021555007,

fulv. 15229027 17487214750 220 14:2 a Asa ar ORO: 11055 VW

pull. 125080252156 oil Dis Alp OSL Rd LE 0505 95 0005

A 172 233 1.39

B 167 240 1.43

Cc 17% 166 253 223 1.45 1.54

D 181 171 261 232 1.44 1.36

E 152 148 220 201 1.45 1.36

F 159 207 1.48

G 138 132 201 200 1.45 11655)

H 142 218 1.50

K 143 158 214 212 1.49 152

L 151 227 1.50

Table 4. Measures of the legs in the P. pullata group. The length of the first (leg I) and the

fourth leg (leg IV) and the ratio of these lengths. Mean (M) and standard deviation (s.d.) are

given for the respective subgroups; for the individual samples only means are given. prat: subgroup

prativaga containing the samples A, B, C and D; fulv.: subgroup fulvipes containing sample E;

pull.: subgroup pullata containing the samples F, G, H, K and L

The results with respect to the distinct subgroups are as follows. The subgroup

prativaga shows longer first and fourth legs than the subgroups fulvipes and pullata, in

males as well as in females. Moreover, the first leg is longer in the fulvipes subgroup than

in the pullata subgroup (Table 4). These differences in leg lengths reflect differences

in the lengths of the tibia and the metatarsus mainly, although all parts of the legs are,

to some extent, involved (Table 5). The specimens of the pz//ata subgroup show

relatively short first legs, i.e., the ratio of the length of the fourth and that of the first

leg is high in this subgroup (Table 4).

A comparison of males and females shows that, in each subgroup, males have shorter

legs than females (Table 4). With respect to the first leg these differences are due to

differences in the lengths of all parts of the leg, except in the subgroup prativaga. In

this subgroup the differences are mainly due to the length of the femur. As regards

the fourth leg, males and females differ with respect to the lengths of the femur, tibia

and metatarsus, except in the subgroup pzllata, in which all parts of the leg are

concerned.

The differences in leg length between males and females are most conspicuous for

the length of the fourth leg in the subgroups prativaga and fulvipes. In these subgroups,

280 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970

sample f-1 p-1 t-1 m-1 ta-1 f-4 p-4 t-4 m-4 ta-4

A 9 MER DI SOD HN LO COS Gol Biel 67.8 29.7

B 9 Hoen Piles Stoor Hed 2902958 Bs 7950 52-5

C9 BIO 2550) 597,5 OSE 65,5) DA DRO 76,5 35.8

& IO LOLS 9862 ERTL His Ln BN 6750 30-0

d Weel 29.1 59.1 EROINA 05

E 9 PUGS) 2050) SE SOE LOL 50,2 Lill LPD GAs 20,5

MOS. dB 5508 HEL Lio Gio? AGH Bh 6 27,5

F9 Bos LOO 50030 PLA 50,2 20,2 LEO 62.5 30.2

G.9 SO AOS LOD LD MOD BOO HOO dal 505 29,7

é So GO 2760 2852 BOs Gost ADO BeF GOA 28.9

H 9 SIE CITA, So O6 LEO Gol 29,5

K 9 1052 205 Sl Hot oh 52.6 S162 2557 62.5 30

6) Sok Ao LOL LL 2055 BO 21.0, LD E59 29.8

L Bilo BL Hed 550 2955 DD PAG LNE 6600 32.0

Table 5. Measures of the legs in the P. pullata group. Means are given per sample of the femur

(f), patella (p), tibia (t), metatarsus (m) and tarsus (ta) of the first (1) and fourth (4) leg

the ratio of the length of the fourth and that of the first leg is lower in males than

in females (Table 4).

The results of the statistical analysis of the differences in leg length are as follows

(Fig. 4 B). Samples of prativaga generally differ from pullata samples with respect to

all the measures. Besides, the subgroup pullata differs clearly from the subgroups

prativaga and fulvipes with respect to the ratio of the length of the fourth and that of

the first leg. Several samples, both within the subgroup prativaga and the subgroup

pullata, differ significantly with regard to the lengths of the first and the fourth legs.

These differences are due to the deviating values in the samples from the mixed popula-

tions (in females: samples D and L; in males: sample K; see Table 1). The values for

the sample of the fulvipes subgroup correspond to those of the pullata samples from

mixed populations.

The epigyne

Frequency distributions for the measures of the epigyne of females of the P. pullata

group are given in Fig. 3. Table 6 presents the means and standard deviations of

these measures. The results of Duncan’s test are given in Fig. 4 C.

The results are as follows with respect to the distinct subgroups. In general, the values

of the measures in the subgroup pullata are significantly higher than those in the

subgroups prativaga and fulvipes (Table 6). Especially with respect to the values of

the width of the epigyne and the length of the septum, the overlap between these

subgroups is small (Fig. 3). Although the values in the subgroup fulvipes are, generally,

281

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa

vivjjud dnor8qns :mojoq ‘sagzaju{ dnossgns

:ajppru ayy ur ‘vFvazwad dnos8qns :do3 our Iy 'zqp/z>e ejnwzoz ay} pue (Pp) stospod Ters}e] SU ysnosy} our] ATEUISEWI ay} MoJaq wnjdas ou} jo

„ed ay} zo uiSuo ayy ‘(>) wndos ay} zo UISuoy ayy ‘ouA8ids oy} Jo (q) Stoy pue (e) UIpra ou} Jo suOTINqINsIp Ausnbasg '€ ‘SIA

So Ja} I WOJSIIW

09€ 08'l bi el Ob 8 OE 9° cc U bl ve OE 92 EEL SL Pl ES 66 Sp lb LE EE 67 SC IE

En à à RE

| 3

r roe

rop

SSS STS

== rr

SES

try Ay ©

“7

vi Trad e Sr Se,

È È È Hol

È oz

È | 0€

È 08

282 ‘TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970

code: a b c d alc db? d/e

M s.d M s.d M s.d M s.d M s.d M

SONO NC ON Er A de A ON Hel OLD OL

Pm OD REC Si GLE ES AD A AO 0.13 0.92

pull Roo De 9 25,9 B59 Di io re 0-55 0

A AOL ESONERO A TT ONE aon} 0.23 0,79

B DOO WOR Man NGG Ga En. 15 029 080

@ er 0 OD OEL

D D DO PIONEER CTI DS 0.15 0-79

E ol Bret ee AAO OLS 09

F 38.9) Pon E LOT 320.6, 2.0, ne 102 AO Ol 06

G DT ORG A a A DOI DUR

H 24.2009:5 027.6 2.0 OA A 1400 TT RU SONO

K MIWA S30), 06.7050. een WoO WARD ESO ENOR OMM OOo

ih PINS LD 2.0 Ps a) 15.5, Ge AEB OB OEL

Table 6. Measures of the epigyne in the P. pullata group. Mean value (M) and standard

deviation (s.d.) for the width (a) and height (b) of the epigyne, the length of the septum (c) and

the length of the part of the septum below the imaginary line through the lateral pockets (d), the

ratio ac?/db? and the ratio d/c. The figures are given for the respective subgroups and for the

individual samples. prat. subgroup prativaga containing the samples A, B, C and D; fulv.:

subgroup fulvipes containing the sample E; pull.: subgroup pullata containing the samples F, G,

H, K and L

significantly lower than those in the subgroup prativaga, these subgroups show a

considerable overlap (Table 6).

Significant differences exist between samples within the subgroups (Fig. 4 C). These

differences are due to deviating values for the samples D, L (mixed populations of

prativaga and pullata, respectively) and F (pure population of pullata).

The shape of the anterior margin of the epigyne is reflected by the ratio of the length

of the part of the septum below an imaginary line through the lateral pockets (Table 6, d)

and the length of the septum (Table 6, c; d/c). This ratio was calculated for ten

females taken at random from every sample. The lowest values occur in the subgroup

pullata, the highest in the subgroup fulvipes. Some overlaps in the ranges of this measure

exist between the subgroup prativaga on the one hand and the subgroups pullata and

fulvipes on the other hand. The latter subgroups show no overlap. Thus, the anterior

margin of the epigyne in the subgroup pullata runs clearly backward to the outside. That

in the subgroup prativaga and fulvipes runs less backward or even forward to the outside,

respectively.

The overall shape of the epigyne is expressed in the formula ac2/db2. This formula

contains the measures a (the width of the epigyne), 4 (the height of the epigyne),

c (the length of the septum) and 4 (the length of the part of the septum below the

imaginary line through the lateral pockets). In composing this formula, these measures

are used in the following way: a/b expressing the form of the epigyne (circular or

oblong), c/b expressing the relative length of the septum (this measure reflects the

development of the hat of the epigyne), d/c expressing the shape of the anterior

margin of the epigyne (a/b X c/b : d/c = ac2/db2).

The value of this measure in the subgroup pullata is twice as large as that in the sub-

groups prativaga and fulvipes (Table 6). It is striking that the samples of the subgroup

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa 283

sample: subgroup: a b c d ac / db”

D and F prativaga-pullata OST OO Hor O55 0.91

F and L pullata -pullata GO Sod. Bose DEG 0.09

D and B prativaga-prativaga 2.2 0.5 OY, 10 0.07

B and E prativaga-fulvipes 5.8 2.9 0.8 0.7 0.05

D and E prativaga-fulvipes Eee hk O55 0.04

Table 7. Differences in mean value of the measurements of the epigyne between the samples

B, D (subgroup prativaga), E (subgroup fulvipes), F and L (subgroup pullata). a, b, c and

d: see table 6

70 57 micrometer

A. length 99: __LCA BK GFH E unit

dd: ce 2 È

55 42 micrometer

width 99: Ag u ee unit

oe: D c GARE:

1.50 1.24

length/width 99: BERGEN SE

(x 100) — = a

de: K E CD,

180 115 micrometer

B. leg I Oe es B EL KH FG unit

dd. e APNE, KG DE

265 5 2 200 micrometer

leg I 99: = x Ar nd et ENGER = unit

dd: 2 £ - a

1.55 1.29

leg W/legI 92: a LEUTEN e e ARI

dd: St ED €

46 20 micrometer

C. epigyne width : È MS AID ANCAP N Dit

30 moi 17 micrometer

epigyne height: Lo SS £2 £4 8 STE rois

25 j

septum length: “4 GKH E° Lada career à rail MICROMEnE

1559) 8.5 mi t

septum length: _L KGH FÉDCNES ASE ar ee SA

(lowest part) > mer:

2.00

GLF KH EABCD G76

ac?/db?

Figure 4. The results of Duncan’s test applied to the measures of the cephalothorax (A), the

length of the first and fourth leg (B) and the epigyne (C). The samples are arranged from the

left to the right according to decreasing mean value. The distance between the samples corresponds

to the difference in mean value. The samples which are not underlined together, differ significantly

(a = 0.01). The samples A, B, C and D belong to the subgroup prativaga (C and D from mixed

populations), sample E belongs to the subgroup fulvipes and the samples F, G, H, K and L belong

to the subgroup pullata (K and L from mixed populations)

284 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970

pullata are clearly separated from those of the subgroups prativaga and fulvipes with

regard to this measure. Moreover, the differences between samples within any of the

subgroups are small and not significant (Fig. 4). So, interpopulation variation is small.

On the other hand interpopulation variation is large for the more specific features

of the epigyne (see above and Table 7). On the contrary, intrapopulation variation is

larger for the formula ac2/db2 than for the special features which compose this formula

(Table 6).

To illustrate the above points, microphotographs were made of the epigynes of three

females of every sample (Plates 1, 2). The size of the epigyne, the size and shape

of hat and septum and the shape of the anterior margin of the epigyne show continuous

variation in the P. pullata group (Photographs L-1, F-1, F-3, G-1, B-2, A-3, C-3, K-1,

D-3, E-3).

Female K-1 (pullata, mixed population) takes a peculiar place in this series. This

female was identified as pullata specimen by the reddish body colour, but the epigyne

cannot be classed either in the pullata or in the prativaga subgroup. Moreover, this female

showed prativaga features (annulated legs), pullata features (one retrolateral spine on

the tibia, no retrolateral spines on the metatarsus) and intermediate features (cephalo-

thorax length/width = 1.30, ac2/db2 = 1.41, length leg IV/leg I = 1.46). According

to Locket & Millidge (1951), the occurrence of specimens intermediate between pullata

and prativaga reflects interbreeding in the field. Moreover, matings of specimens of

respective species have been observed, despite the apparent specific courtship behaviour

in the genus Pardosa (Vlijm & Dijkstra, 1966).

GENERAL CONCLUSIONS AND DISCUSSION

Specimens of the P. pullata group, sampled from several populations in the Nether-

lands, were grouped into three subgroups: the pullata, the prativaga and the fulvipes

subgroup. This was done on the basis of the colour of the cephalothorax and the

abdomen. This rather subjective method was tested by recording the spinosity and

annulation of the tibia and the metatarsus of the first left leg. The combination of

these data results in the following scheme:

1. pullata subgroup, corresponding to P. pullata (Clerck):

colour: females reddish, males dark

spination: retrolateral spines absent

annulation: absent

2. prativaga subgroup, corresponding to P. prativaga (L. Koch):

colour: females greyish, males greyish brown

spination: mostly two retrolateral spines on the tibia and one on the metatarsus

annulation: present

3. fulvipes subgroup, corresponding to P. prativaga var. fulvipes (Collett):

colour: females and males reddish, more light than pullata females

spination: one or two retrolateral spines on the tibia and one on the metatarsus

annulation: absent

In the animals thus classified, measurements were carried out relating to the cephalo-

thorax, the epigyne and the first and fourth legs. Frequency distributions of the

measures of the cephalothorax and the epigyne were established for each subgroup.

Differences between samples with respect to these measures were tested with

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa 285

Duncan’s new multiple range test. The results were used to evaluate the classification

of the P. pullata group.

A considerable overlap exists between the respective subgroups with respect to the

frequency distributions of the characters measured, in males as well as in females. The

overlap is less conspicuous in the measures of the epigyne.

The results of Duncan’s test show that several samples differ significantly regarding

several measures. In some cases the differences between the samples within the

subgroups are larger than those between the subgroups (epigyne). Especially samples

from mixed populations ( C, D: subgroup prativaga; K, L: subgroup pullata\ differ

from samples from pure populations of the same subgroup. Nonetheless, two groups

of samples, corresponding to the pullata and the prativaga subgroups may be distinguish-

ed within the P. pullata group. The difference between these two groups is especially

clear with respect to two measures: ac?/db2 (females: epigyne), and the ratio of the

length of the fourth and that of the first leg. Differences between samples within

subgroups do not occur with respect to these measures, whereas every sample of the

pullata subgroup differs significantly from every sample of the subgroups prativaga

(except in females, sample D) and fulvipes. The fulvipes sample does not differ

significantly from the prativaga samples.

Grasshoff (1968) studied the variation in morphological characters in the Araneus

diadematus group to show, “. . . wie man Arten anhand ausschliesslich morphologischer

Kriterien biologisch sinnvoll abgrenzen kann ...” According to him, the term

morphospecies (Cain, 1954) must be used only when the variation of morphological

characters is completely discontinuous. So only characters showing no overlap between

species would be of systematic importance. The term morphospecies is used in contrast

to the term biospecies, the latter referring to groups of individuals separated biologically

rather than morphologically (Mayr, 1940). The present study shows that none of the

measured characters is distributed discontinuously throughout the P. pullata group. The

subgroups are no clear morphospecies.

Grasshoff states also that the genital morphological structures are species separating

features with systematic priority. Thus he observed that intraspecific variation in the

genital structures of the Araneus diadematus group is very small. In the P. pullata group

. only the formula ac2/db2 which is a measure of the overall shape of the epigyne shows

a small interpopulation variation. However, the specific features combined in this for-

mula show a large interpopulation variation. So it is improbable that the functional

anatomy of the epigyne is involved in separating the species investigated. This is

confirmed by the fact that males of the prativaga subgroup are able to copulate with fe-

males of the pullata subgroup. The resulting eggs are fertile (unpublished observations).

In this connection it seems to be very interesting that especially the samples from

the mixed populations of the subgroups prativaga and pullata present difficulties to

classification. This may be due to the occurrence of interbreeding in the field. Adapta-

tions to a special type of habitat, however, could also account for this phenomenon

because these mixed populations were found in specific habitats. Then these populations

would consist of ecological races (genetically fixed differences) or ecophenotypes

(differences not genetically fixed). Sample F is, probably, an example of adaptation

to a specific habitat: the epigyne in this sample deviates considerably from that of

other pure pullata populations.

According to Svirdson (1949) intraspecific variation will be small in closely related

286 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970

species occurring in the same habitat. In this case the respective species will occupy

different niches to escape interspecific competition. When only a single species occurs

in a given habitat intraspecific variation will be large, because every part of the habitat

will be used to escape intraspecific competition. The present study shows that variation

in mixed populations is not clearly smaller than ín pure populations. In addition, with

respect to mean values, the differences are not larger between samples from sympatric

populations than between those from allopatric populations as would be the case when

character displacement is involved. So it is plausible that interbreeding is involved. Thus,

the P. pullata group consists of two groups of populations which interbreed when they

occur in the same habitat.

As to evolution in the P. pullata group, the habitat differences between the subgroups

are important. Table 1 presents a rough description of the habitats of the populations

studied. The table suggests that major habitat differences do not exist. According to

Dahl (1908) pullata lives: “auf Humusreichen, mit kurzem Rasen bedeckten Boden”,

and prativaga “auf sumpfigen Wiesen”. However, moist meadows are rich in humus.

This agrees with the observation of Wiebes (1959) that prativaga occurs in fields and

marshy soils and that pullata can be found in the same biotopes as prativaga but also

in more dry places. At Vogelenzang, however, prativaga occurs in a very dry locality,

grow.n with high, dense grass (Vlijm, Kessler, and Kessler-Geschiere, 1968). The habitat

differences between populations of prativaga and pullata are obviously somewhat hazy.

However, the subgroup pullata and the subgroup prativaga do clearly differ with regard

to the ratio of the length of the fourth leg and that of the first leg. This ratio possibly

depends on the habitat. This is especially plausible in the females carrying cocoons.

This suggests that when the individuals of the two subgroups use similar habitats, they

do this in a different way.

The position of the fulvipes subgroup in the P. pullata group is interesting. The body

colour resembles that of pullata, the spination, that of prativaga and the annulation

is absent, as in pullata specimens. Again, for some of the measured morphological

characters the fulvipes subgroup may be classed in the pullata subgroup (length of the

cephalothorax in females, width of the cephalothorax in males, length of the first

(females) and fourth (males) legs. In other respects fulvipes resembles prafivaga

(length of the lowest part of the septum and the formula ac2/db2 (females: epigyne),

and the ratio of the length of the fourth and that of the first leg). The subgroup

fulvipes takes a separate position with respect to still other features (width and height

of the epigyne, length of the septum, ratio of length and width of cephalothorax,

cephalothorax length (males), length of the first (males) and fourth (females) leg).

So, the fwlvipes subgroup is to some extent morphologically intermediate between the

other subgroups. This may be due to the special type of habitat of the populations

of the fz/vipes subgroup. Dahl (1908) stated that fz/vipes only occurs in peat moor

swamps. {n Norway and Finnland fz/vipes occurs in the same biotopes as prativaga

(Palmgren, 1939; Tambs-Lyche, 1939). In these areas, too, morphological differences

between prativaga and fulvipes are small. Both authors report that, within the same

populations, specimens occur with annulated, partly annulated and not annulated legs.

They suggest that the separation into two ecotypes has not (yet) occurred in the countries

studied. Petrusewicz (1935) reports that a continuous variation between the forms

prativaga and fulvipes occurs in the eastern part of Poland, but not in the western part.

In the Netherlands the situation is comparable with that in Germany and the western

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa 287

part of Poland: in all peat moor swamps in the eastern part of the Netherlands (e.g.

Steenwijk, Nijmegen and Winterswijk) fzlvipes is found. Besides, outside the peat moor

swamps fulvipes has not yet been found. Continuous variation of the annulation of the

legs does not occur in prativaga.

Obviously, a more detailed description of the habitat of several populations of the

P. pullata group is necessary. Such a description, together with an ecological investigation

of the populations, will possibly contribute to the solution of the above problems.

SUMMARY

477 females and 125 males of the P. pullata group were sampled from several po-

pulations in the Netherlands. The specimens were separated into the pullata, prativaga

and fulvipes subgroups. This separation, being based exclusively on body colour, was

supported by recordings of the spinosity and the annulation of the first leg. Measure-

ments of the cephalothorax, the first and the fourth leg and the epigyne resulted in the

following conclusions.

(1) Frequency distributions of each of the characters measured show considerable

overlap both within and between the respective subgroups.

(2) Significant differences exist between samples within subgroups and between

samples from different subgroups.

(3) Within the P. pullata group two groups of samples are distinguished which

correspond to the prativaga and the pullata subgroups. It is suggested that specimens of

these two groups of populations use the habitat in a different way but that inter-

breeding occurs in mixed populations.

(4) The position of the fulvipes subgroup in the P. pullata group is interesting.

A comparison has been made with the situation in Germany, Poland, Norway, and

Finnland.

(5) A detailed study of the differences and similarities between the populations of

the p. pullata group in ecological, ethological, and genetical respect is needed to evaluate

the distinct species, subspecies or forms within the P. pullata group.

ACKNOWLEDGEMENTS

I wish to thank my supervisor, Prof. Dr. L. Vlijm, for his stimulating interest in

this study. My thanks are also due to Dr. W. J. van der Steen for his helpful

advice in preparing the manuscript.

I am also indebted to Mr. G. W. H. van den Berg for preparing the graphs, to Mr.

R. Lutgerhorst for helpful assistance in preparing the microphotographs and to Miss

M. J. Mellegers for typing the manuscript.

REFERENCES

Cooke, J. A. L., 1965. — Systematic aspects of the external morphology of Dysdera crocata and

Dysdera erythrina (Araneae Dysderidae). — Acta Zoologica 46: 41—65.

Dahl, F., 1908. — Die Lycosiden oder Wolfspinnen Deutschlands und ihre Stellung im Haushalt

der Natur. — Nova Acta Acad. Caes. Leop.-Carol. 88: 177—558.

Grasshoff, M., 1968. — Morphologische Kriterien als Ausdruck von Artgrenzen bei Radnetz-

spinnen der Snubfamilie Araneinae (Arachnida: Araneae: Aradeidae). — Abh. Senk.

naturforsch. Ges. 516: 1—100.

288 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970

Lecket, G. H. & A. F. Millidge, 1951. — Spiders, vol. 1, London.

Mayr, E., 1940. — Speciation phenomena in birds. — Amer. Natural. 74: 249— 278.

Mayr. E., E. G. Linsley, & R. L. Usinger, 1953. — Methods and principles of systematic zoology.

New York.

Palmgren P., 1939. — Die Spinnenfauna Finnlands. I. Lycosidae. — Acta Zoologica Fennica 25:

40—86.

Petrusewicz, K., 1935. — Lycosa riparia C. L. Koch, L. riparia sphagnicola Dahl und I.

montivaga Kulcz. — Ann. Mus. Zool. Polonici 11: 21—25.

Simon, E., 1932. — Les Arachnides de France 6 (4). Paris.

Svärdson, G., 1949. — Competition and habitat selection in birds. — Oikos 1: 157—174.

Tambs-Lyche, H., 1939. — Die norwegischen Spinnen der Gattung Pardosa Koch. — Avh. Norske

Videnskaps-Akademi Oslo 1 (6): 1—59.

Tongiorgi, P., 1966. — Italian Wolfspiders of the genus Pardosa (Araneae; Lycosidae). — Bull.

Mus. Comp. Zool. 134: 275—334.

Vlijm, L. & H. Dijkstra, 1966. — Comparative research of the courtship behaviour in the genus

Pardosa (Arachnida, Araneae). — Senck. biol. 47: 51—55.

Vlijm, L., A. Kessler, & A. M. Kessler-Geschiere, 1968. — Enige aanvullende gegevens over Ne-

derlandse wolfspinnen (Araneae, Lycosidae). — Ent. Ber. 28: 152—154.

Weber, E., 1967. — Grundriss der biologischen Statistik. Stuttgart

Wiebes, J. T., 1959. — The Lycosidae and Pisauridae (Araneae) of the Netherlands. — Zool. Verh.

42: 1—78.

Cain, A. J., 1954. — Animal species and their evolution. — New York.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970 PLAAT 1

1 2 3

Plate 1. Microphotographs of the epigynes of females of the P. pullata group. The subgroup pullata

(samples F, G. H. K and L)

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 8, 1970 PLAAT 2

1 2 3

Plate 2. Microphotographs of the epigynes of females of the P. pullata group. The subgroup

prativaga (camples A, B, C and D) and the subgroup fulvipes (sample E)

J. DEN HOLLANDER: Morphological variation in Pardosa

| DEEL 113 AFLEVERING 9*) 1970

MUS. COMP. ZOOI

TIJDSCHRIFT

VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

INHOUD

C. À. W. JEEKEL. — A revision of the Burmese Paradoxosomatidae (Diplopoda,

Polydesmida) in the Museo Civico di Storia Naturale at Genoa (Part II), p. 289 —

301, Fig. 1—21.

Tijdschrift voor Entomologie, deel 113, afl. 9 Gepubliceerd 21 XII 1970 |

*) Met titelpagina, register en omslag.

NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . . . + + G: Barendrecht

Vice-Voorzitter Sees, e ME HAST. NVebes : &

Sectetaris (Secretary) =. 2 00 2.2.2. W. Hellınga È

Address. 0. «+ + + « « « Weesperzijde 23 II, Amsterdam-1005.

Penningmeester CRESTE SCO ROMINA asa DOS

Address . . . +. + + + « « Van Baerlestraat 26 I, Amsterdam-1007.

Bibliothecaris (ee) a oes ae) GAN Nw Jeckel

Address . … » >» « 2 2 . . + + Zeeburgerdijk 21, Amsterdam-1006.

Leden (Members) . . . . 2 . . . . Gz. van Rossem, A. F. H. Besemer

AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE (DIVISION OF APPLIED ENTOMOLOGY)

BESTUUR (BOARD)

Voorzitter (Chairman) . . . . . . . A. F. H. Besemer

Seetetatis (Secretary) TEL PAS-Svan der Geest

Leden (Members) . . . . . . . . . L. Bravenboer, J. J. Laarman, J. B. M. van Dinther

Publicaties van de Vereniging (Publications of the Society)

Subscription may be obtained from all booksellers or direct from the Librarian, Zeeburgerdijk 21,

Amsterdam-1006, except for Eniomologia experimentalis et applicata, which is available through

booksellers or from the North-Holland Publishing Co., Post Office Box 103, Amsterdam.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

Redactie (Editorial Board) . . . . . . Pater Chrysanthus, A. Diakonoff, C. A. W. Jeekel,

M. A. Lieftinck, J. T. Wiebes

Address . 2 2 2 . . . . . . Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Raamsteeg 2,

Leiden.

The Journal serves the publication of papers on Insecta, Myriapoda and Arachnoidea. It appears

in separate issues, forming an annual volume of 350—400 pages.

Subscription rate: D.Fl. 62.50 per volume.

MONOGRAFIEEN VAN DE NEDERLANDSE ENTOMOLOGISCHE VERENIGING

Redactie (Editorial Board) and address as for Tijdschrift voor Entomologie.

The Monographs are intended for the publication of larger entomological papers on a single

subject and will appear irregularly.

The following Monographs have been published:

Hors série: F. T. Valck Lucassen et al, 1961. — Monographie du genre Lomaptera Gory &

Percheron (Coleoptera, Cetoniidae), 299 pages, 739 figs, 2 pl., map. D.FI. 60:

No. 1. A. J. Besseling, 1964. — De Nederlandse Watermijten (Hydrachnellae Latreille, 1802)

(The Hydrachnellae of the Netherlands), 199 pp., 333 figs., D.Fl. 30.—.

A REVISION OF THE BURMESE PARADOXOSOMATIDAE

(DIPLOPODA, POLYDESMIDA) IN THE MUSEO CIVICO

DI STORIA NATURALE AT GENOA (PART II) ')

C. A. W. JEEKEL

Zoölogisch Museum, Amsterdam

ABSTRACT

The present paper, a sequel to that in Tijdschr. Ent. 108: 95—144 (1965), treats the species

of Orthomorpha Bollman, emend. Jeekel, 1968. Orihomorpha clivicola Poc., O. palonensis Poc., O.

monticola Poc., and O. gestri Poc., as well as O. karschi intercedens Attems are brought into the

synonymy of O. insularis Poc., and the status of this species and of O. karschi (Poc.) and

O. fuscocollaris Poc. are discussed.

The second part of the revision of the Pocock types in the Genoa Museum deals

with the species referable to Orthomorpha Bollman, in the emended sense as proposed

in 1968. It covers the material which Pocock referred to Orthomorpha karschi, O.

clivicola, O. palonensis, O. monticola, O. gestri, O. fuscocollaris, and O. coarctata. The

remaining types, all belonging to the genus Antheromorpha Jeekel, 1968, will be

treated in the third and last part.

Orthomorpha Bollman

1893 Orthomorpha Bollman, Bull. U.S. natn. Mus. 46: 159, 196.

1963 Orthomorpha; Jeekel, Tijdschr. Ent. 106: 261.

1964 Orthomorpha; Jeekel, Tijdschr. Ent. 107: 355.

Remarks. — In the above cited papers I already discussed the difficult and still very

unsatisfactory taxonomy of Orthomorpha and related groups of species. The study of

the Burmese material of Orthomorpha proper enables me to make some more definite

statements on the status of the species of the karschi-group. Unfortunately the systematic

position of O. fuscocollaris must remain somewhat dubious until the male of this or a

closely related species is discovered.

Orthomorpha coarctata (De Saussure)

1895 Orthomorpha coarctata; Pocock, Annali Mus. civ. Stor. nat. Genova 34: 809.

Material.

1) Based on data, accumulated through the aid of a grant (I 954—36) from the Netherlands

Organisation for the Advancement of Pure Research (Z.W.O.) and the Italian National Council

of Research (C.N.R.)

289

290 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

Orthomorpha karschi (Pocock)

1889 Paradesmus Karschi Pocock, J. Linn. Soc. London 21: 293, pl. 24, fig. 5—5b.

1895 Orthomorpha karschii; Pocock, Ann. Mus. civ. Stor. nat. Genova 34: 817.

1936 Orthomorpha (O.) karschi, Attems, Mem. Ind. Mus. 11: 197, fig. 30.

1937 Orthomorpha (O.) karschii, Attems, Tierreich 68: 70, fig. 87—88. (excl. synonymy).

Material.

This species was originally described from King Island and Sullivan Island in the

Mergui Archipelago. In 1895 Pocock recorded it from Malewoon, collected by Fea,

and from South Tenasserim, collected by Oates. The material collected by Oates is pre-

sumably in the British Museum, London. The Fea material was located in the Genoa

Museum and consists of two female specimens, upon which the following description

has been based.

Malewoon, coll. L. Fea, 2 9.

Description.

Colour. — See Pocock, 1889, 1895.

Width. — 6.0 mm, 5.8 mm.

Head and antennae. — Labrum widely, but very weakly emarginate, tridentate. Clypeus

moderately convex, moderately impressed towards the labrum; the lateral border widely

rounded, with a deep notch near the labrum. Headplate moderately setiferous in the

clypeus, sparsely setiferous in the frontal region; the surface rugulose in the clypeus,

otherwise smooth. Vertex hairless. Antennal sockets separated by one and two fifths

times the diameter of a socket or by almost three quarters of the length of the 2nd

antennomere. Postantennal groove wide, moderately deep; the wall in front rather

weakly prominent. Vertex moderately convex; the sulcus moderately impressed, running

downwards to just below the upper level of the antennal sockets. Antennae of moderate

length, rather stout, distinctly clavate. Pubescence moderate in the proximal antennomeres

to rather dense in the distal ones. Length of antennomeres: 2 = 3 = 6> 4 = 5.

Collum. — (Fig. 1). Distinctly wider than the head. Anterior border faintly convex

in the middle, scarcely more rounded laterally and along the lateral keels. Posterior border

faintly concave in the middle to almost straight; at the base of the keels a wide obtuse-

angled edge. Posterior margin of the lateral keels scarcely emarginate; the latero-

posterior edge obtuse-angled, very narrowly rounded. Surface hairless, shiny, smooth

or faintly reticulate-rugulose. Transverse convexity moderate and even, the lateral

keels slightly raised, but still declined. Marginal rim laterally moderately wide, becoming

very narrow along the middle of the collum. Posterior margin of the keels with a fine

but distinct rim.

Somites. — Prosomites dull, almost silky. Constriction weak. Stricture narrow, dor-

sally finely beaded, faintly striate below the level of the lateral keels down to the level

of the stigmata. Metatergites shiny, hairless, smooth or somewhat coriaceous, especially

behind the transverse furrow and in the caudal somites. Transverse furrow present

from the Sth to the 18th somite, weakly indicated in the 4th somite. The furrow

moderately impressed, finely and distinctly longitudinally striolate. A weak longitudinal

furrow may be present, especially in front of the transverse furrow. Sides with a minute

granulation, especially in their lower and caudal parts. In the anterior somites the

granulation is sparse. Pleural keels in the 2nd to 4th somites represented by well develo-

C. A. W. JEEKEL: Burmese Paradoxosomatidae II 291

aspect; 2, left side of 10th and 11th somite of @, lateral aspect; 3, the same, dorsal aspect; 4.

epiproct of 2, dorsal aspect

292 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

ped ridges; the posterior edge in the 2nd somite obtuse-angled, not projecting caudad

of the border of the somite, in the 3rd somite acute-angled, in the 4th about right-angled,

and in both slightly projecting. In the 5th and subsequent somites the pleural keels are

represented by a well developed swelling above the anterior legs and a rounded lappet

near the caudal border, which are gradually less developed in the subsequent somites

but which remain present up to the 17th somite. In the 18th somite they are slightly

indicated. From the 5th somite onwards there is a distinct ridge, marked off by a furrow,

parallel to the posterior border, which remains visible up to the 17th somite. In the 3rd

and 4th somites these ridges are weakly developed.

Lateral keels. — (Fig. 1—3). The 2nd somite wider than the collum, and scarcely

wider than the 3rd; the 3rd and 4th somites of equal width. Anterior border of the

keels of the 2nd somite distinctly shouldered at base, widely rounded, passing gradually

into the lateral border by a slightly narrower rounding. Lateral border also widely

rounded. Latero-posterior edge about rectangular. Posterior border at base emarginate,

otherwise faintly convex. Keels about horizontal, below the level of those of the third

somite. Marginal rim rather thick. Keels of 3rd somite also shouldered at base, the

anterior and lateral borders widely convex, slightly more so where they pass into each

other. Latero-posterior edge subrectangular. Posterior border faintly concave. Keels of

4th somite subsimilar to those of the 3rd, the anterior border scarcely shouldered at

base. The latero-posterior edge not pointed but very narrowly rounded, scarcely pro-

jecting behind the caudal margin of the metasomite. Marginal rims of the 3rd and 4th

keels thicker than those of the 2nd. Keels of the 5th and subsequent somites with

anterior and lateral borders almost continuously evenly rounded, up to the 14th somite the

base of the anterior border is weakly shouldered. Posterior edges subacuminate, acute-

angled from about the 12th somite onwards and from the 14th somite onwards

projecting slightly behind the caudal margin of the somites. Marginal calluses very

thick, in particular in the poriferous somites, occupying more than the half or almost

two thirds of the dorsal surface of the keels. Pores in a slight elliptical excavation of

the calluses, lateral.

Sternites and legs. — Sternites of middle somites as long as wide. Cross impressions

with the transverse furrow well developed, the longitudinal furrow weak. Pubescence

moderately dense; no sternal cones. Legs of moderate length, rather stout. Pubescence

moderately dense on all sides, the hairs short; only the tarsi a little more densely seti-

ferous. Length of podomeres: 3>6>2 = 5> 4, the 6th podomere almost three

quarters of the length of the 3rd. Last two pairs of legs a little shorter than the preceding

ones, but not modified.

Anal somite. — (Fig. 4). Epiproct of moderate length, broad, thick, ventrally a

little concave. The sides concave only at base, than slightly converging towards the basal

setiferous tubercles, from there parallel or even a little diverging towards the weak

distal setiferous tubercles. The end broadly truncate, with a pair of widely separated,

rather small and slender uncate cones, the end of which points straightly ventrad.

Paraprocts strongly rugose, the rims rather narrow, but high, and with a strongly

developed premarginal depression. Setae on weakly defined, coarse and low tubercles.

Hypoproct triangular, broad, the sides weakly convex, the posterior edge obtusely

angulate. Setiferous tubercles well developed, projecting behind the margin, but not

equalling the median edge.

C. A. W. JEEKEL: Burmese Paradoxosomatidae II 293

Fig. 5—9. Orthomorpha insularis Poc. (4 lectotype of O. clivicola Poc.). 5, left side of head

and first three somites, dorsal aspect; 6, left side of 11th and 12th somites, dorsal aspect; 7,

left side of 10th and 11th somites, lateral aspect; 8, left keel of 15th somite, dorsal aspect; 9,

epiproct, dorsal aspect

Remarks.

The male characters of this species have been described and illustrated by Attems

(1936). According to his figures the gonopods of karschi are extremely similar to those

of O. insularis Poc. (Fig. 15), differing apparently only in a comparatively slightly

shorter femur.

Orthomorpha insularis Pocock

1895 Orthomorpha insularis Pocock, Annali Mus. civ. Stor. nat. Genova 34: 817, fig. 15.

1895 Orthomorpha clivicola Pocock, l.c.: 819.

1895 Orthomorpha palonensis Pocock, l.c.: 820, fig. 16.

1895 Orthomorpha monticola Pocock, l.c.: 820.

1895 Orthomorpha gestri Pocock, l.c.: 820.

1936 Orthomorpha karschi insularis; Attems, Mem. Ind. Mus. 11: 199.

1937 Orthomorpha karschii insularis; Attems, Tierreich 68: 71, fig. 89.

1937 Orthomorpha karschii intercedens Attems, Tierreich 68: 71.

1964 Orthomorpha monticola; Jeekel, Tijdschr. Ent. 107: 360 fig. 7.

1964 Orthomorpha insularis; Jeekel, l.c.: 360 fig. 8.

294 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

Material.

Orthomorpha insularis was based on a large number of male and female specimens

collected on Reef Island (Tavoy) by E. W. Oates, which are in the British Museum,

London. There is no typical material of this species in the Genoa Museum, and the types

of insularis have not been studied.

O. clivicola was based by Pocock on four examples from Mt. Mooleyit, 1800—1900

m, of which there are now one male and one female in the Genoa Museum. The

British Museum has one specimen from this locality. The male in the Genoa Museum

has been labelled now as lectotype, the female as paratype. Pocock mentioned also

six specimens from Puepoli and one male from Thagata. The specimens from Puepoli

are at present not at Genoa, but there is a female in the British Museum, and according

to Weidner, one specimen in the Hamburg Museum. In the Genoa Museum the male from

Thagata is present, and, moreover, a female from Meteleo, not recorded by Pocock.

O. palonensis was based on “a large number of specimens” from Palon. Of these

there are now at Genoa one male, one female, and two juveniles, and the male has

now been labelled as lectotype, the other three specimens as paratypes. The British

Museum has a male and two female specimens of palonensis, and Weidner records

one specimen in the Hamburg Museum.

O. monticola was based on three male specimens, of which there are two, now

labelled as lectotype and paratype, in the Genoa Museum.

O. gestri was described after two specimens from Kokareet. One of these is in the

Genoa Museum, and one in the British Museum. Pending the designation of the specimen

in London as lectotype, the Genoa specimen has now been labelled as paratype.

O. clivicola: Mt. Mooleyit, 1800—1900 m, III. 1887, coll. L. Fea, & lectotype, para-

Fig. 10—11. Orthomorpha insularis Poc. (& lectotype of O. palonensis Poc.). 10, left side of 10th

and 11th somites, dorsal aspect; 11, left keel of 15th somite, dorsal aspect a little from the right side.

C. A. W. JEEKEL: Burmese Paradoxosomatidae II 295

type. Thagata, Mooleyit, 500—600 m, coll. L. Fea, 1 g'. Meteleo, VI.1888, coll.

EEA

O. palonensis: Palon, coll. L. Fea, 4 lectotype, 9 paratype, 1 juv. d' paratype (19

somites), 1 juv. @ paratype (19 somites).

O. monticola: Bia Po (Carin Cheba), 1000—1200 m, coll. L. Fea, & lectotype,

d paratype.

O. gestri: Kokareet, II. 1887, coll. L. Fea, g' paratype.

Description.

Colour. — See Pocock and Attems.

Width. — Males in the order of the above enumeration: 5.1, 5.0; 5.6; 5.8, 5.6; 5.0

mm. Females, do.: 6.3, 6.1; 6.3 mm. Juv. g': 3.8 mm. Juv. 9 : 3.9 mm.

Head and antennae. — Labrum moderately widely and moderately deeply emarginate,

tridentate. Clypeus rather weakly convex, rather weakly impressed towards the labrum.

Lateral border of clypeus widely rounded, widely emarginate near the labrum. Headplate

smooth and shiny, moderately setiferous in the clypeal part, sparsely so in the frontal

region. Antennal sockets separated by one and one third of the diameter of a socket,

or by slightly more than two thirds of the length of the 2nd antennomere. Postantennal

groove wide, moderately deep, the wall in front moderately prominent. Vertex modera-

tely convex, the sulcus well impressed, running downward to just below the upper level

of the antennal sockets. Antennae of moderate length, rather stout, a little clavate.

Pubescence moderate in the proximal antennomeres to rather dense in the distal ones.

2nd to 6th antennomeres of subequal iength.

Collum. — (Fig. 5, 16). Much wider than the head. Anterior border weakly convex,

gradually a little more so towards the sides. Posterior border faintly concave, almost

straight, at base of lateral keels more or less abruptly convex. The posterior border of

the lateral keels faintly concave, straight, or faintly convex. Latero-posterior edge rectan-

gular or somewhat obtuse, subacuminate. Marginal rim laterally distinct but rather

narrow, the premarginal furrow fading away along the anterior border. Larger part

of surface shiny, a little uneven, with some hairs, on the lateral keels somewhat rugulose,

along the caudal margin reticulate-rugulose. Transverse convexity moderate, the lateral

keels raised but not attaining a horizontal level.

Somites. — Rather weakly constricted. Prosomites dull, silky. Stricture narrow, dorsally

distinctly ribbed, striolate down from the lateral keels to the level of the stigmata.

Metatergites of 2nd and 3rd somites shiny, somewhat uneven. Subsequent tergites finely

rugulose to subgranulose. Tubercles are faintly indicated near the base of the lateral

keels in front of and behind the transverse furrow, particularly in the anterior half of

the body. In the middle of the tergites these tubercles are indicated only by coarse

wrinkles, especially along the caudal border. Transverse furrow present from the Sth to

the 18th somite, generally weakly indicated also on the 4th and 19th tergites, modera-

tely impressed. Sides rather densely granular. Pleural keels of the 2nd to 4th somites re-

presented by strong ridges caudally produced into acute or rectangular lappets which pro-

ject more or less behind the margin of the somites. Pleural keels of the Sth to 7th

somites generally also represented by complete ridges, but in the males of “clivicola”

they are more or less interrupted in the middle. The posterior lappet is acute-angled

or rectangular and projects scarcely or not behind the margin of the somite. From the

8th somite onwards the pleural keels are represented by a granular, rounded swelling

above the anterior legs and an acute, rectangular, or obtuse lappet which does not project

296 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

Fig. 12—15. Orthomorpha insularis Poc. (& lectotype of O. monticola Poc.). 12, left side of 11th

and 12th somites, dorsal aspect; 13, left side of sternal area of 7th somite, lateral aspect; 14, leg

of 7th somite; 15, right gonopod, medial aspect

C. A. W. JEEKEL: Burmese Paradoxosomatidae II 297

behind the caudal margin. In the 15th somite the lappet is indicated only, rounded; on

the 17th or 18th somite it has disappeared. Likewise the anterior swelling disappears

in the 16th or 17th somite. From the pleural keels upwards runs a premarginal furrow

parallel to the caudal margin of the somites.

Lateral keels. — (Fig. 5—8, 10—12, 16—17). 2nd somite somewhat wider than

the collum, about as wide as the 3rd. 4th somite wider than the 3rd. Keels of 2nd

somite with the anterior border widely rounded, shouldered at base. Latero-anterior edge

obtuse, with a more or less distinct lateral tooth. Lateral border widely rounded or

practically straight, slightly sinuous. Posterior border widely rounded, the latero-

posterior edge about rectangular, projecting a little caudad of the posterior margin of

the somite. Marginal rim of moderate width. Keels about horizontal or slightly raised

above the horizontal level. Keels of the 3rd somite with the latero-anterior border

widely rounded, with a more or less distinct sinuation laterally. Posterior edge somewhat

obtusely to somewhat acutely angular. Anterior border shouldered at base. Posterior

border practically straight, the edge somewhat projecting. Marginal rim thick, The

keels distinctly above the level of those of the 2nd somite, raised above the horizontal

level. Keels of the 4th somite similar to those of the 3rd, but the latero-anterior border

more regularly rounded and not or very weakly sinuous. Posterior edge slightly acute or

rectangular, generally not projecting. Posterior border faintly convex, a little concave

at the base. Keels raised a little more than in the 3rd somite, almost level with the

middle of the metatergite. Keels of the 5th and subsequent somites with the latero-

anterior border widely and somewhat irregularly rounded, more or less sinuate laterally,

shouldered at base up to the 15th to 17th somites. Posterior edges obtuse-angulate to

rectangular, becoming acute in the 13th or 16th to 19th somites. The edges narrowly

rounded to subacuminate. Posterior border somewhat convex, more or less deeply incised

at the base of the keel, especially deeply incised between the 13th and 17th somites.

Posterior margins of keels transverse on longitudinal axis in some specimens between

the Sth and 14th somites, otherwise inclining a little backwards. Posterior edges

projecting behind the caudal margin of the somite from between the 9th and 15th

somite onwards. Keels raised above the middorsal level generally from the 5th to

the 18th somite, in “‘gestri” only from the 6th to the 11th and again from the 15th

to the 18th somite. Marginal calluses very thick, demarcated dorsally as well as

ventrally by a furrow, occupying almost the entire dorsal surface of the keels (in the

“gestri’ male a little less than in the other specimens).

Sternites and legs. — (Fig. 13—14). Sternites of middle somites as long as wide

or slightly longer than wide, pubescence moderate. Cross impressions with the transverse

furrow well impressed, the longitudinal furrow very weak. Sternite of 5th somite with

a pair of moderately widely separated, more or less strongly developed, low, rounded,

hairy cones directed downwards. Posterior part rather deeply excavated in the middle,

the transverse furrow more or less distinct. Sternite of the 6th somite deeply excavated

in the middle, the caudal part scarcely elevated above the ventral level of the metasomal

ring. Transverse furrow obsolete in the middle. Sternite of 7th somite with a pair

of strong cones cephalo-laterad of the gonopod opening, projecting downward. Sternite

of 8th somite not modified. Legs rather long and rather stout. Pubescence moderate,

the ventral side of the prefemur and femur in the anterior half of the body rather

densely setiferous. Distal tibial and tarsal brushes present in the legs of the anterior

and middle somites, thinning out in the legs of the posterior somites, and absent in

298 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

Fig. 16—17. Orthomorpha insularis Poc. (& paratype of O. gestri Poc.). 16, left side of head and

first two somites, dorsal aspect; 17, left side of 11th and 12th somites, dorsal aspect.

the legs of the 17th or 17th and 18th somites. Length of podomeres: 3>6>5 = 2>4,

the 6th podomere two thirds of the length of the 2nd.

Anal somite. — (Fig. 9). Epiproct of moderate length, rather broad, thick, ventrally

a little concave. The sides concave at base, otherwise straight and converging moderately.

The basal lateral tubercles well developed, the distal lateral tubercles weak or almost

obsolete. The end broadly truncate, with two rather widely separated conical tubercles

pointing downward. Paraprocts strongly rugose. The marginal rims high, but rather

narrow, with a deep premarginal impression. Setae on coarse, low tubercles. Hypoproct

broadly triangular, the sides weakly convex, the posterior edge obtuse-angulate. Seti-

ferous tubercles well developed, projecting behind the margin but not equalling the

posterior edge.

Gonopods. — (Fig. 15). Of the usual Orthomorpha type. Coxa slender, gradually

widening distad. Femur comparatively long, the postfemoral region laterally distinctly

demarcated by an oblique furrow. Apex of tibiotarsus trilobate, two elongate lobes sepa-

rated by a narrow slit and a slightly more proximal subquadrate lobe.

Female. — Slightly more robust than the male. The antennal sockets separated by

five sixths of the length of the 2nd antennomere. Antennae only weakly clavate. The

4th antennomere slightly shorter than the 2nd, 3rd, 5th and 6th. Latero-posterior edge

of collum slightly obtuse. Posterior margin at base of keels of collum rounded, scarcely

angular. Pleural keels represented by complete ridges only in the 2nd to 4th somites,

from the 5th somite onwards separated in a swelling above the anterior legs and a

lappet near the caudal margin of the somite. Lateral keels with the posterior edges pro-

jecting in the 2nd and 3rd and in the 16th to 19th somites, the edges acutely angular

only in a few anterior somites and in some somites caudad of the 15th. In some of the

C. A. W. JEEKEL: Burmese Paradoxosomatidae II 299

middle somites the keels are not raised above the middorsal level. Sternites of middle

somites scarcely broader than long. Length of podomeres: 3>6>2>5>4. Epiproct

relatively a little broader.

Remarks.

After careful consideration of the descriptions by Pocock and study of the material

in the Genoa Museum, I have come to the conclusion that znswlaris, clivicola, palonensis,

monticola, and gestri are one and the same species. The differences mentioned by

Pocock mainly concern the outline and height of the lateral keels, and details of colora-

tion. The species is a comparatively large-sized one and probably Pocock was too much

impressed by differences in an absolute sense which are not at all so important in a

relative sense.

Undoubtedly, O. insularis, as regards the shape of the lateral keels, is a variable

species. Variations occur, however, between specimens from a single locality, between

the various somites of a single specimen, and even between the right and left sides of

a single somite. A close comparison of the shape of the lateral keels of the available

specimens did not yield any sufficiently reliable character to justify the distinction

of five species or even subspecies. Only gestri may eventually prove to be a distinguishable

subspecies, but the available material of this form is too scanty at present.

Although O. insularis is closely related to O. karschi, there appears to be no reason

to follow Attems in associating the two subspecifically. The metatergites in Karsch?

are much smoother and shinier than in insularis. The marginal calluses of the lateral

keels in karschi are considerably smaller than in znszlaris, the keels are not directed

upwards and lack the incision at the base of the posterior border. The pair of cones

latero-cephalad of the gonopod opening in inswlaris has not been mentioned by Attems

in his description of karschi. The two species differ furthermore in colour: in Karsch?

the collum is entirely or almost entirely yellow, the metatergites including the keels are

yellow with only a narrow zone immediately behind the stricture being black; in

insularis the anterior half of the collum is black, the caudal half yellow, and the

metatergites are blackish up to the transverse furrow, and sometimes the base of the

keels behind the furrow is infuscate (“gestr?” ).

O. karschi intercedens appears to fall within the variability of znsularis. It was

distinguished from znszlaris only by the more pronounced caudal edges of the lateral

keels.

Orthomorpha fuscocollaris Pocock

1895 Orthomorpha fusco-collaris Pocock, Annali Mus. civ. Stor. nat. Genova 34: 822, fig. 18.

Material.

This species was based on two female specimens from Malewoon. One of these is at

present in the Genoa Museum and has now been labelled as lectotype. The other female

is in the British Museum, London.

Malewoon, coll. L. Fea, 9 lectotype.

Description.

Colour. — See Pocock. Posterior half of metatergites behind the transverse furrow,

the lateral keels entirely, and the epiproct flavous.

Width. — 4.6 mm.

Head and antennae. — Labrum widely and rather weakly emarginate, tridentate.

Clypeus rather weakly convex, moderately impressed towards the labrum. Above the

300 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

Fig. 18—21. Orthomorpha fuscocollaris Poc., 2 lectotype. 18, left side of head and two first

somites, dorsal aspect; 19, left side of 10th and 11th somites, dorsal aspect; 20, epiproct, dorsal

aspect; 21, hypoproct, ventral aspect.

labrum a curved row of about ten low tubercles. Headplate with coarse rugae in the

clypeal area, the remainder smooth and shiny. Clypeus probably moderately setiferous,

the frontal region with some sparse hairs, the vertex presumably with one plus one

hairs. Lateral border of clypeus widely rounded, rather deeply emarginate near the

labrum. Antennal sockets separated by one and three fifths times the diameter of a socket

or by almost nine tenths of the length of the 2nd antennomere. Postantennal groove

well impressed, rather wide; the wall in front moderately prominent. Vertex moderately

convex; the sulcus well impressed, running downward to just below the upper level

of the antennal sockets. Antennae rather short and rather stout, somewhat clavate.

Pubescence of all antennomeres rather dense, but short. Length of antennomeres:

2 = 3>4 = 5<6. The 6th antennomere as long as the 2nd.

Collum. — (Fig. 18). Wider than the head. Anterior border widely rounded, a little

stronger rounded towards the latero-posterior edge. Posterior border scarcely emarginate

in the middle, laterally widely convex and practically strainght towards the latero-

posterior edge. Latero-posterior edge about right-angled, subacuminate. Surface shiny,

practically smooth, hairless, with a faint median furrow. Transverse convexity almost

even, the lateral keels of the collum raised a little, but not horizontal. Marginal rim

laterally moderately wide, the premarginal furrow fading away towards the middle of the

anterior border.

Somites. — Rather weakly constricted. Prosomites very dull, silky. Stricture narrow,

finely beaded down to the level of the lateral keels, below that level without distinct

sculpture. Metatergites shiny, slightly leathery rugulose, hairless, with a faint median

furrow. Transverse furrow present from the áth to the 18th somite, rather deeply im-

pressed. Caudad of the furrow some minute tubercles may be present, especially above

the lateral keels. Sides minutely granular. Pleural keels of the 2nd to 4th somites repre-

sented by strongly developed ridges, posteriorly produced into a pointed edge, which

C. A. W. JEEKEL: Burmese Paradoxosomatidae II 301

projects behind the caudal margin of the somite in the 2nd and 3rd somites only. From

the 5th somite onwards the pleural keels are represented by a swelling above the anterior

legs and a pointed lappet above the posterior legs, which is caudally produced but does

not project caudad of margin. The edge of the posterior lappet becomes obtuse-angulate

from the 9th somite onwards and remains visible up to the 16th somite. From the 17th

somite onwards the swelling and lappet are obsolete.

Lateral keels. — (Fig. 18—19). 2nd somite wider than the collum and wider than

the 3rd, the 4th somite a little wider than the 3rd. Keels of 2nd somite a little shoul-

dered at base, the anterior border widely rounded. Latero-anterior edge with a distinct

tooth. Lateral border widely rounded. Latero-posterior edge acute-angled, subacuminate.

Posterior border straight. Rim rather thick. The keels of the 2nd somite below the level

of those of the next somite, somewhat declining laterad. Keels of the 3rd and 4th so-

mites with thick marginal rims, the anterior and lateral borders widely rounded, with

only a faintly indicated latero-anterior tooth. Keels of the 3rd somite horizontal, those

of the 4th and subsequent somites slightly raised above the horizontal level. Poriferous

keels with the pores lateral in an elongate oval excavation of the marginal rim. The

marginal rims also ventrally demarcated by a furrow. The pre-marginal furrow along

the caudal border of the lateral keels extends to about halfway the middle of the dorsum.

Posterior edges of keels acute-angled, but not becoming spine-like in the caudal somites,

projecting behind the caudal margin of the somites from the 2nd to the 19th somite.

Sternites and legs. — Sternites of middle somites somewhat longer than broad. Cross

impressions distinct but not deeply impressed, the transverse furrow deeper than the

longitudinal one. Pubescence moderate. Legs of moderate length, moderately slender,

prefemur thickest of all podomeres, though not particularly incrassate. Pubescence

ventrally moderate, rather dense only in the tarsi. Dorsal pubescence obsolete in the four

basal podomeres, moderate in the tibiae, rather dense in the tarsi. Length of podomeres:

3>6>2>5>4; the 6th podomere almost five sixths of the length of the 3rd.

Anal somite. — (Fig. 20—21). Epiproct thick, broad, rather short, ventrally slightly

concave. Sides moderately converging; the basal lateral setiferous tubercles distinct,

the distal lateral tubercles minute. The end truncate, with a pair of widely separated

conical tubercles directed obliquely ventrad. Paraprocts somewhat rugulose, the setiferous

tubercles small, the marginal rims moderately high and rather narrow. Hypoproct broad,

trapezoidal, the sides concave, the posterior border rounded and medially incised.

Setiferous tubercles strongly developed.

Remarks.

This species seems to belong to Orthomorpha s.str., and may come nearest to karschi,

but as long as the male characters are not known, its relationship remains a matter of

speculation.

REFERENCES

See the first part. In addition:

Jeekel, C. A. W., 1968. On the classification and geographical distribution of the family Paradoxo-

somatidae. Amsterdam, 162 pp., 5 figs, 6 maps.

aut | vee pa

mart alae RATE ht tal

wirsins ria prode spuiten à vd laine

eh Juel bevordert, Malone ar

Breng viene > oude |

der only pic” art per ad op qu sldieke

on deo

RTLA lie bus PR por vob agirrida À

«linpett SDR 4 sw inert has ie res ne ach

habit « ir Babe fabio slot ine

raue I en ee BEN fer ab

level art waked iso bine sit? Th eh aft ad arten coil AU

ue dj Last MR vas bo A bestel „al ene.’

di Baba labii. sb instel bow volkse: ‘oat à

weht Lars tot me hak Sell: 203 2133 ions aios ER.

sota Feet Intaoxizori ‘ont scie Cibi io CITE

ét ern lastingen sf) TO Mair lo stagnola na ni Leretal”

griole winter pr er Mo à er betanantenb dar

mob agit te. Wu | RACE TI od è an

antiroos, labi à lil i ge ue

tionos ex se on het rer Sn Wi etiasal ess

mn becs deelt vogel acro edict wbbies to ln | =

sabre: soegerkoeedr over) sfr hi Se ae

asbpasia: tiroler siga stabi does ino tie de: ¢

stona ae agata daino

rubati tee ne elst bo à

aan he chelou dira og ‘cole bosten Acker Délire à

we; Ne elta En Eee nn seur shr UE

= “Mere, Anal radii Sinodo Got ae

with zl rer Lanna: acht igst

I; basato we na an” tie RO Aad LN Erma io

sie oft un deren energie Ti heat bi

bond Ward u Hole ssrktrankunindegichn stick ant jaaa

aan ken Pee heh tie robe robes astri rando è

‘Ss id 15 the ARCS Line ech nek en

Ihe Mis dara n ete cube ane, preti x by Vera Me:

Sue LARE

FY cdi je $2500 à Bak.

N uma > FME, DITE a ) Rauti in

ur vato È af) Lane Guen fol: at zij VA

vue Hus ehh

AR ET A UN

RIN MAREN US MEIN Kr dhl

i y

Y ve ai tye ne at FT he TUNEN ge ty Mes

Rohe. manda paia. a “Ai saab) esta MALE Cr Palo

in > AG ,

ar verdient “OR an UM rad M

fine are rare Ruben, Buy De presi

Mpa For té Mie Said erh Wedel lei vof; tte I

und ti edere: Fini tea prods cial ity à!

* Een sterretje duidt een naam aan nieuw voor de wetenschap.

* An asterisk denotes a name new to science.

ARANEAE

amentata 273

femoralis 273

fulvipes (var.) 273

kervillei 273

Lycosa 273

montivaga 273

paludicola 273

Pardosa 273

prativaga 273 enz.

pullata 273

riparia 273

sphagnicola (var.) 273

DIPLOPODA

clivicola 293, 294, 299

coarctata 289

fuscocollaris 299

gestri 293, 294, 295, 299

insularis 293, 294, 299

intercedens (ssp.) 293

karschi 290

karschii 290

monticola 293, 294, 295, 299

Orthomorpha 289

palonensis 293, 294, 295, 299

HETEROPTERA

Aepophilus 73, 74, 75, 77, 78,

[80, 81, 83, 84, 86, 89

Ambrysus 78

Aphelonotus 77, 78

Aquarius 84

bonnairei 83, 84

Chiloxanthus 75, 77, 78

coleoptrata 64, 69, 71, 73, 80

*Corallocoris 62, 71, 73, 74,

[86, 87

Dysdercus 77

Empicoris 80

Eupodes 73

Gelastocoris 77

Gerris 77, 78

Halavelia 73

Halophiloscia 73

Hebrovelia 80

Hydrometra 78

Leotichius 74

Leptopus 74

Lygus 77

marianarum 73

marksae 62, 66, 69, 71, 73,

[74, 80

Mesovelia 77

mexicana 75, 77, 84

Microtrombidium 73

najas 84

nauruensis 68, 69

Omania 64, 73, 86, 87

Oncylocotis 77, 78, 80

pabulinus 77

Pachycoleus 77

Pachynomus 77

pallipes 75, 77, 78

Pentacora 75, 77, 78, 84

pilosus 77

Salda 77, 78

Saldula 75, 77, 78

samoensis 66, 69, 73, 74

satoi 68, 69

Thaumastella 80

Trepobates 80

Triatoma 77

Valleriola 75, 77, 80

Velia 78

Xylastoridis 80

LEPIDOPTERA

Abraxas 125

abruptaria 202

acerarıa 240

achroella 47

acrocapna 23

admigratella 50

advena 94

advenaria 149

adustata 133

aeneus 93

Aethalura 216

africanella 26

aglaja 240

aglaopis 2, 4

agraphella 35

Agriopis 194

*aida 10

*alba (f.) 134

*albescens (f.) (erosaria) 167

“albescens (f.) (notata) 136

“albescens (f.) (stratarius) 190

albimixtalis 26 i

albiradialis 25

*alboviridis 114

Alcis 207

Aleucis 229

303

alniaria 163

Alsophila 240

alternaria 137

*amandus 12, 23

Ambadra 111

ammoploceus 23

Anagoga 151

*anastomosaria (f.) (clathrata)

[145

*anastomosaria (f.)

[ (punctulata) 216

Ancylolomia 27

Angerona 183

angolica 23

Anthocharis 240

anticella 10

antiopa 23

Antithemerastis 121

Apeira 160

apicella 23

apicenotatus 23

*apiconigrescens (f.) 156

Apocheima 185

*approximata (f.) (advenaria)

[150

*approximata (f.)

{(autumnaria) 161

“approximata (f.)

[ (leucophaearia) 195

*approximata (f.)

{(sambucaria) 179

arabella 32

archimedes (ssp.) 97

arenaria 212

argentata 41

Argyria 26

*argyrocraspeda 123

*ariadna 18

artesiaria 146

Aspilates 236

*assamella 52

atomaria 217

*aurantiaca (f.) 174

aurantiaria 197

*Aurotalis 20

* Australargyria 4

Autarortis 7

*autarotellus 6, 7

autumnaria 160

baibarella 23

Bapta 228

*basireducta (f.) 172

belliferus 58

*berberichi 10

304 TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

betularius 192

biangularis 26

bidentata 175

*bilineata (f.) 143

bilunaria 168

bimaculata 228

bipunctella 58

Biston 189

bistortata 212

*bistrigaria (f.) 197

bitubirosella 35

blitealis 26

Boarmia 209

*brevifasciata (f.) 127

*brevipennis (f.) (hirtaria)

[189

*brevipennis (f.) (pennaria)

[182

“brevipennis (f.) (repandata)

*brevipennis (f.)

{(rhomboidaria) 204

*brunnea (f.) (advenaria) 149

*brunnea (f.) (betularius) 193

*brunnea (f.) (stratarius) 190

brunnearia 205

brunneata 146

*brunneotegulae (f.) 190

*brunnescens (f.)

[ (autumnaria) 161

*brunnescens (f.) (chlorosata)

[150

*brunnescens (f.) (liturata)

*brunnescens (f.) (pilosaria)

{186

Bupalus 221

Cabera 224

Campaea 230

Caffrocrambus 13, 59

Calamotropha 10, 23

*carmensita 21

castrella 58

celebensis (Ambadra) 111

celebensis (Chadisrella) 118

*celebensis (Loda) 116

*celebica 108

*centrifasciata (f.) 168

*centrilineata (f.) (atomaria)

*centrisignata (f.) 192

Cepphis 149

Cerace 97

Ceraceopsis 94

Cerura 111

*cervicella 40

Chadisra 121

Chadisrella 118

*chambae 115

charlotta 240

Choriaspitates 236

Charltona 18, 26

Charltoniada 23

*Chilandrus 6

*Chiqua 7

chlorosata 150

*chrysanthema (ssp.) 38

Chrysaspidea 241

chrysistes 6

chrysographella 28

Chrysophanus 240

cinctaria 206

clara (ssp.) 100

Classeya 23

clathrata 144

*clausa (f.) 232

Cleora 206

Cleorodes 211

Colotois 180

congruens (var.) 93

*Conocramboides 17

contempta 26

*contrasta (f.) 188

consonaria 214

“costijuncta (f.) (liturata) 143

*costijuncta (f.) (notata) 136

*costijuncta (f.) (punctulata)

*costimacula (f.) 161

Crambus 26

*crassestrigata (f.) (alniaria)

*crassestrigata (f.) (stratarius)

[191

*crasselineata (f.) 166

crepuscularia 212

Crocallis 176

*croceolineata (f.) 129

Culladia 44, 47

*Culladiella 12, 58

cuneiferella 57

cyanopyga 99

*decolorelloides 15

decolorellus 15

decorata 23

defoliaria 200

Deileptenia 206

*delineata (f.) 189

dentaria 168

dentata 118

dentilinealis 58

diaplecta 21

dichotomellus 13

difficilis 23

*diluta (f.) 220

*dionisa 20

*disjuncta (f.) 145

*distincta (f.) 216

distinctata 229

distinchus (var.) 93

Ditomoptera 1

dives 32

dolabraria 151

Drasa 26

dukinfieldiellus 25

duplaris 241

Dyscia 238

*eblisella 7

*ecaudata (f.) 180

Eclipsioides 26

Ectropis 212

*eichhorni 111

*elgonella 49

elinguaria 176

ematheudella 25

Ematurga 217

Ennomos 160

Epichilo 58

Epione 157

Erannis 200

Eromene 26

erosaria 166

erythroneura 26

Eschata 7

Euchromius 2

eucosmella 58

Eurydoxa 94

*evae 55

exanthemata 226

extersaria 215

*extrema (f.) 188

exul (ssp.) 100

fagaria 238

Fagivorina 212

fasciaria 232

*fasciata (f.) (dolabraria) 152

*fasciata (f.) (marginaria) 199

*fasciata (f.) (rupicapraria)

[230

felderella 38

*feminicolor (f.) 160

Fissicrambus 23, 58

Fixsenia 240

*flavida (f.) 187

*flavofasciata (f.) 143

floslactata 241

fluctuosa 241

formosana (ssp.) 100

formosaria 236

francescella 58

fulvinotella 6

fulvizonellus 23

*fumosa (f.) (defoliaria) 202

*fumosa (f.) (marginaria) 198

furvata 235

fuscantaria 165

*fuscomarginata (f.) (alniaria)

164

Galleristhena 26

Gargetta 108

generosa 13

gilvaria 236

Gnophos 235

gracilis 241

*grisea (f.) 199

grossulariata 125

guttana 98

habanella 58

*hanna 53

haplora 23

hastiferalis 52

*hendersonia 121

hippocastanaria 152

hirtaria 187

hispidaria 185

TIJDSCHRIFT

honoraria 232

holocrassa 26

Hylaea 232

idioptila 26

ilicis 240

*illineata (f.) 163

*impuncta (f.) (chlorosata)

[151

*impuncta (f.) (elinguaria)

178

*impuncta (f.) (parallelaria)

*impuncta (f.) (repandaria)

[158

Inachis 240

*incisella 1

inconspicuella 48

indica 33

innotalis 58

*intensa (f.) (luteolata) 156

*interligata (f.) 159

*intermedia (f.) (consonaria)

[215

interstriatella 23

*interrupta (f.) 182

io 240

Isturgia 148

intricata 36

ios 99

irroralis 58

japonica 41

*javae (ssp.) 38

jonesella 23

jubata 209

*juncta (f.) (grossulariata)

[127

*juncta (f.) (pennaria) 181

kansualis 26

Klugia 240

lactata 241

“lata (f.) 166

*latelineata (f.) (autumnaria)

[161

laverna 36

*leechi 93

lemeepauli 101

leucofascialis 16

leucophaearia 194

leucopsumis 26

lichenaria 211

Ligdia 133

*likiangella 40

*lilacina (f.) 172

limbaria 148

*limbojuncta (f.) 192

lineata 236

*lineata (f.) (notata) 137

*lineata (f.) (signaria) 141

liturata 141

locupletella 41

*Loda 116

Lomaspilis 131

Loweia 240

Loxophantis 21

lunaria 168, 173

voor ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

lunularia 168

luteolata 154

*luzonensis 121

Lycia 187

macrospila 117

macularia 159

*maculosa (f.) (erosaria) 167

*maculosa (f.) (repandaria)

[158

*magnimaculata (f.) 131

*malayana 101

*malgasella 10

*Malgosochilo 6, 7

margaritata 230

marginaria 198

marginata 131

*marginata (f.)

{(crepuscularia) 213

*marginata (f.) (hirtaria) 188

*marginata (f.) (liturata) 143

*marginata (f.) (repandata)

[208

*margisignata (f.) 220

marionella 25

Melagona 118

melanerges 26

melanoptra (var.) 102

Menophra 202

mesoclasta 95

Mesolia 26

Metasia 26

Microchilo 23

*Microcrambon 18, 58

microdontalis 26

Micromelalopha 122

mignonette 58

mikengella 23

*miria 52

*modestaria (ssp.) 153

Modestia 58, 59

*montium 122

*mythus 2

Neargyria 4, 6

*Neargyrioides 2

*Nechilo 2

nephelosticta 26

*nervosa (f.) (defoliaria) 202

*nervosa (f.) (marginaria) 199

*nervosa (f.) (pilosaria) 186

*nigrescens (f.) (alniaria) 164

*nigrescens (f.) (autumnaria)

[161

*nigrescens (f.) (consonaria)

215

*nigrescens (f.) (rupicapraria)

*nigricosta (f.) 192

*nigrocellata (f.) 131

*nigrociliata (f.) 227

*nigrolineata (f.) (erosaria)

[167

*nigromarginata (f.)

{(punctinalis) 211

niphosella 58

Noorda 26

305

Nordmannia 240

notata 134

nox (var.) 102

*obscura (f.) (aurantiaria) 197

*obscura (f.) (brunnearia) 206

obscura (ssp.) (onustana) 98

*obscura (f.) (repandata) 208

obscurata 235

*obsoleta (f.) (advenaria) 150

*obsoleta (f.) (alniaria) 165

*obsoleta (f.) (temerata) 229

ochrearia 236

*ochreus 15

Ochropacha 241

Odontia 26

Odontoptera 175

Omichlis 117

onustana 98

Opisthograptis 154

orbimaculata (f.) 94

orchidea 35

orion 23

Ourapteryx 178

oxycampyla 26

oxyprora 2

Pachycnemia 152

*pallida (f.) (dolabraria) 152

*pallida (f.) (lunularia) 172

“pallida (f.) (marginaria) 199

*pallida (f.) (pennaria) 181

*pallida (f.) (prunaria) 184

*pallimarginata (f.) 174

*palua 106

paphiellum 18

parallelaria 159

paralytica 57

*paranga 112

Pareromene 1, 2

pavonialis 26

pedaria 185

Pediasia 25, 26

pediopola 26

pennaria 180

Pentacitrotus 93

Perconia 238

Peribatodes 203

Petrophora 150

Phycita 26

pilosaria 185

piniarius 221

Plagodis 151

Platytes 26

Porsica 105

*postclara (f.) 223

*postgrisescens (f.) 198

*postlineata (f.) 178

*postmaculata (f.) 175

*postumbrata (f.) 134

*pretoriella 21

Prionapteryx 21

Prionotalis 26

prunaria 183

pruni 240

*pseudobicolor (f.) 198

Pseudocatharylla 10, 23, 58

306

Pseudopanthera 159

psythiella 58

pulveraria 151

punctinalis 210

punctulata 216

*pura (f.) 129

*purpureomarginata (f.) 157

pusaria 224

putuami 241

Quadricalcarifera 111

quercinaria 162

quercivorus 93

*radiata (f.) (atomaria) 220

*radiata (f.) (leucophaearia)

[195

*recurvata (f.) 182

*rembrandti 9

repandaria 157

repandata 207

rhomboidaria 203

*rhypara 115

ribeata 206

roforaria 209

“rococo 9

roraria 149

“rubra (f.) (lunularia) 172

“rufescens (f.) (erosaria) 167

rupicapraria 230

sambucaria 178

sardias 102

sattleri 23

saundersiella 29

Sawia 120

*schizomedia (f.) 173

*Schoutenia 108

Scoparia 26

*Sebrus 12

secundaria 204

Selenia 168

Selidosema 205

*seminigra (f.) 199

Semiothisa 134

Serraca 210

*serranella 50

seychellellus 18

*sidaonta 105

signaria 139

*signata (f.) 137

sinuimargo 13, 58

Siona 236

*smithi 7

P. 253 regel 15 van boven: staat

22 LE] » 19 22

LE] LE] LE 1 6 3

99 23 LE 1 8 LE]

3) 25 5 LE 24 35

5 LE] 9) 5 22

onder ,,

sociaria 203

sordidella 59

sordidellus 16

stipatana 100

Stiphrometasia 26

stratarius 189

*striata (f.) 130

strigillaria 238

strophaea 26

Strymonidia 240

*subfasciata (f.) 199

submikengella 23

*subnatalensis 2

*subsinuimargo 13

*suffusa (f.) 184

suffusella 55

Supercrambus 25

sylvata 130

Synopsia 203

syringaria 160

szetschwanella 59

Talis 26

tamsi 95

*tangens (f.) (repandata) 208

*tangens (f.) (secundaria) 205

taprobanensis 38

temerata 228

Tetheella 241

tetrakore 95

tetralunaria 173

tetraonis 97

Theria 230

*timorensis 111

“tompua 108

*tonkinella 53

torpidella 10

Tortriculladia 58

toxophora 23

*triangularis (f.) (elinguaria)

[177

“triangularis (f.) (erosaria)

[168

*triangularis (f.) (fuscantaria)

166

triphaenella 102

trizona 23

troglodytella 49

*umbrosa (f.) 150

undilineatus 14

*undulata (f.) 178

*unicolor (f.) 214

ERRATA

“cros-veins”

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE, DEEL 113, AFL. 9, 1970

*unifasciata (f.) 176

uniformella 32

“unilineata (f.) 182

*uskwara 112

ussuriensis 95

“variegata (f.) (betularius)

[193

Vaxi 23

venalbellus 26

villiersi 26

vittata 120

vulneratus 93, 94

w-album 240

westwoodi 33

wockei 26

xanthocosma 97

xantholeuca 23

Xenoclostera 123

zephyrus 2

“ziczac (f.) 209

zonaria 189

ODONATA

Aphylla 253, 257, 258

argentina 256

audax 255

caraiba 253, 259

cubana 253

curvata 257

dentata 258

edentata 260

eugeniae 255

Phyllocycla 255

Phyllogomphoides 254

selysi 254

theodorina 258

TRICHOPTERA

annandalei 261

Apsilochorema 261

*dakchinam 270

*hrasvam 270

*natibhinnam 268

*tanum 261

*tigmatejanam 266

*unculatum 268

*utchtchunam 267

*vaneyam 262

“Phyllocycle” lees: “Phyllocycla”

“the genus of” lees: “of the genus”

“materiaal” lees: “material”

“Navas” lees: “Navás's”

“trangula” lees: ‘“triangula”

lees:

“cross-veins”.