al. LS - bl.

VA Z

- Mi 4 2

TX ‚INHOUD VAN HET VIJF-EN-ZESTIGSTE DEEL.

Verslag van de vijf-en-vijftigste Wintervergadering .

Verslag van de zeven-en-zeventigste Zomervergadering

Bladz

I—XXVI

XXVII—XLVII

Bedenlijst der Ned. Ent. Ver. op 1 Juli 1922

K. J. W. BERNET KEMPERS, Nadere beschouwingen

van het adersysteem der Coleoptera in verband met

het systeem vau Prof. KOLBE en anderen .

J. WEISE, Chrysomeliden der Indo-Malayischen Region

E. WASMANN S.J., Neue oder wenig bekannte Paus-

siden aus Rhodesia .

CHR, AURIVILLIUS, Neue Gebo 5

Dr. JAN OBENBERGER, Sumatranische Buprestiden .

Dr. A. C. OUDEMANS, Ueber die an der

vogelbewohnenden Acaridiae

J- H. JURRIAANSE en G. VOLBEDA, Een nieuwe Teiler) O-

vorm van Boeroe (Lepidoptera) : :

Dr. J. TH. OUDEMANS, OE dispar Haw: in

Nederland . ME

P. J. VAN DEN BERGH Lzn.,

Indische vlinders.

Dir). MAC GILLAVRY, Bino

Jhr. Dr. ED. EVERTS, In Memoriam Dr. David Shane

BARS. 3 ee TE

FI. Schmitz SE Decine

Merkwaardige Gece

L-LVII

I—38

39139

131— 159

160— 173

174 — 183

184—19I

192— 196

197— 211

212 —215

210) 218

219— 220

221 --226

227—234

SAT. : = Sea ia nr: Dre

u - “pio ee a x rapa n

x à

en Ch] 7 FACE varen Er pee

_ Cr = x

pa n [Pac

: B n

u g È 2 =

5 : a : :

x 3

7 = m Ar Jk re Cr led È À 2

Bi, = Az 4 raf He TA 4 N Br

a x = ur AE re AN, eee La a PASTORI

dui = 3 = i

=~ È 7 : x a rar i ay eet PE Da RAC

Me - È

> 2 pe ne 5 =

he = È u Le RR SNE LIN tie = ibe i it

= Da i? N N JAI Pont LUE € nh Mi 12 32) CA

RSI ith tota ii 4 : AMPLES PVI È

VAN SL ie hee gu

\ = i È

5 = a tri Try Te pene Ay

n * hi i

ar SIOE His den tana ay

<a : La A= RU RE en

ai « ä i a B LES à

B © A 2 a

sl brit LA

3 ma à | a ‘ af

"io. 2 = 7 L'era vd”

ong lief a Ti Di I „2

, > 1

Rd 8 =

ra . D | ¥ Fi

= n

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

ONDER REDACTIE VAN

Dr. J. TH. OUDEMANS, Pror Dr. J. C H. DE MEIJERE

i EN

Dr. A. C. OUDEMANS

VIJF-EN-ZESTIGSTE DEEL

JAARGANG 1922

EERSTE, TWEEDE EN DERDE AFLEVERING

MET 6 ZWARTE EN 2 GEKLEURDE PLATEN

(1 October 1922)

’S-GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1922

VERSLAG

VAN DE

VIJF-EN-VIJFTIGSTE WINTERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN IN HET ,, VICTORIA-HOTEL” TE

‘s-GRAVENHAGE,

OP ZONDAG, 19 FEBRUARI 1922, DES MORGENS TE 11 UUR.

ee nn

Waarnemend Voorzitter: Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts.

Aanwezige gewone Leden: C. P. G. C. Balfour van Burleigh,

GA Graaf Bentinck, B. J.van, den Bergh.Lzn., Koe W.

Bernet Kempers, J. G. Betrem, Dr. J. Büttikofer, M. Caland,

IB Corperaal,. €]. Dixon, G. Doorman, R.. vans Eecke,

RCI van Eldik, Mi. J.van Erp Taalman Kip, Weede

Joncheere, J. H. Jurriaanse, L. Kalshoven, A. E. Kerkhoven,

B Rbnste, Li BA yan Leyden, M. A. Lieftmck Ji

Lindemans, Dr. D. Mac Gillavry, Prof. Dr. J. C. H. de Meijere,

A. C. Nonnekens, Th. C. Oudemans, R. A. Polak, Dr. A.

Reclaire, G. van Roon, P. J. M. Schuyt, C. Solle, P. Tutein

Nolthenius, Mr, D. L. Uyttenboogaart, F. T. Valck Lucassen,

MERE. Wittpen:

Afwezig was, met kennisgeving, het Eerelid Pater E.

Wasmann S.J. en voorts de volgende gewone Leden: J. R.

Caron, H. Coldewey, F. M. G. Copyn, D. van der Hoop, J.

D als prof, Dr. E D. van: Oort, Dr. AC. Oudemans,

Dr. J. Th. Oudemans, W. A. Schepman, H. van der Vaart,

Bende Vos tot Nederyeen Cappel, Mr.;L. H D: de Vos

tot Nederveen Cappel, Prof. Dr. Max C. W. Weber.

Tijdschr. v. Entom, LXV. I

II VERSLAG.

De heer Everts opent de vergadering met een woord van

spijt over de afwezigheid van den President, Dr. J. Th.

Oudemans, die door eene, gelukkig niet ernstige, ongesteld-

. heid verhinderd is de vergadering bij te wonen. Vervolgens

heet hij de talrijke aanwezige Leden hartelijk welkom

en hoopt, dat zij, die voor het eerst eene vergadering der

Ned. Ent. Ver. medemaken, gedurende het gansche samenzijn

zooveel zullen ondervinden, dat zij tot de getrouwe bezoekers

zullen gaan behooren.

De Secretaris leest het volgende bij het Bestuur ingekomen

schrijven van den heer Jurriaanse voor:

„Mijne Heeren,

Zooeven verneem ik, dat de ,,Regierungs- und Oeko-

nomische Rat”, en voormalig koloniaal ambtenaar te Samoa,

Privatdocent in de toegepaste zoölogie aan de Universiteit

te Rostock, Dr. K. Friederichs, verbonden is aan het

Proefstation te Malang, ten einde daar de bestrijding van

den Koffiebes-Kever te bestudeeren. Als eene soort extra

wapenrusting is hij tot buitengewoon hoogleeraar verheven.

Ik wensch bij dezen protest aan te teekenen tegen cene

dergelijke benoeming van een vreemdeling.

Het onderwijs hier te lande in de entomologische weten-

schap en de energie van onze specialisten op het gebied

der insecten-bestrijding zijn van dien aard, dat een vreem-

deling, hoe lang en mooi klinkend ook zijne titels mogen

zijn, niet in aanmerking mag komen, zoolang wij hier over

voldoend onderlegde Hollandsche werkkrachten beschikken.

Ons land, en onze Koloniën speciaal, zijn reeds meer dan

wenschelijk ís overstroomd met vreemdelingen, die een

veel hooger toon aanslaan dan in het Nederlandsche

belang wenschelijk wordt geacht.

Beleefd verzoek ik U, mijn schrijven ter kennis van de

Vergadering der Ned. Ent. Vereeniging te brengen, wan-

neer de wetenschappelijke mededeelingen zijn afgeloopen.

In het vertrouwen, dat mijne opmerking Uw bestuur

aanleiding moge geven, namens onze Vereeniging, een

protest ter bevoegder plaats in te dienen, verblijf ik” enz.

Aan het hierop ontstane debat werd deelgenomen door de

VERSLAG. III

heeren Schuyt, de Meijere, van Eecke, Mac Gillavry en

Corporaal. De heer Schuyt is de meening toegedaan, dat de

wetenschap internationaal is en dat dus buitenlanders in ons

land even goed kunnen solliciteeren naar plaatsen als wij

in het buitenland. Aan Prof. de Meijere is de geheele be-

noeming van den heer Friederichs onbekend en twijfelt hij

ook, of de benoeming van regeeringswege is geschied. De

promotie van den heer Friederichs tot Extraordinarius zal ook

wel elders geschied zijn. Spr. juicht in het algemeen, indien

er Nederlandsche krachten beschikbaar zijn, de benoeming

van buitenlanders, wier aantal vooral in onze kolonién zeer

groot is, niet toe. Spr. is naar vermogen in deze dan ook

steeds diligent. De heer Mac Gillavry oordeelt, dat in onder-

wijszaken, bij keuze tusschen een uitstekenden buitenlander

en zelfs een middelmatigen landgenoot, de landgenoot de

voorkeur verdient, daar wel de wetenschap internationaal,

maar het onderwijs nationaal dient te zijn. De heer van

Eecke wijst er op, dat het is voorgevallen, dat bepaalde

buitenlanders zelfs door de Indische autoriteiten worden

aangezocht, om bepaalde functies te vervullen en dat het is

voorgekomen, dat de buitenlander zelfs een grooter salaris

ontvangt. De heer Corporaal meent, dat de oorzaak te

zoeken is in de heerschende bezuinigingswoede. De buiten-

landers, in het bijzonder de Duitschers en Oostenrijkers,

willen thans om begrijpelijke redenen gaarne elders hun brood

verdienen. Hierin ziet de heer van Eecke een gevaar voor de

toekomst der jongere en a.s. Nederlandsche entomologen.

Spr. zegt, dat er te Leiden thans eenige reeds meer gevorderde

biologen studeeren, waarvan hij weet, dat zij zeer gaarne

als entomoloog naar de Oost zullen willen gaan. Daar de

heer Jurriaanse echter geene nauwkeurige berichten geven

kan, stelt Spr. voor, om de beslissing aangaande de te nemen

maatregelen aan het Bestuur verder over te laten. Hiertoe

wordt door de vergadering besloten.

De waarnemend Voorzitter stelt vervolgens voor, om de

eerstvolgende Wintervergadering te Utrecht te houden, welk

voorstel bij acclamatie wordt aangenomen, nadat de heer

van den Bergh voorgesteld heeft, om steeds te Utrecht,

IV VERSLAG.

ziinde het gemakkelijkst te bereiken middelpunt van Neder-

land, te vergaderen.

De heer van den Bergh vraagt het woord, om den secre-

taris te wijzen op eenige verouderde adressen en haalt als

voorbeeld aan, dat hij tevergeefs den heer Neervoort v. d.

Poll heeft trachten op te zoeken in huize Beukenstein. Spr.

vraagt, waarheen dan wel de publicaties gezonden worden.

De Secretaris antwoordt, dat er cen schrijven namens

genoemd lid bij het secretariaat berust, waarin verzocht

wordt, om alles tot nader bericht aan te houden. De con-

tributies werden, volgens zijn weten, door een bankiers-

kantoor voldaan.

Hierna wordt overgegaan tot de

Wetenschappelijke mededeelingen.

De heer de Meijere wenscht in de eerste plaats aan de

vergadering te laten zien het origineel van de plaat in ons

Tijdschrift betreffende de spin 7%omisus (Ornithoscatoides)

decipiens FORBES. Ofschoon de bedoelde plaat goed geslaagd

mag heeten, is de spin op het origineel toch nog meer door

hare omgeving van spinsel ,,weggewerkt” dan op de reproductie

het geval is en de gelijkenis op vogelexcrement nog treffender.

Daarna volgen eenige mededeelingen over verschillende

onderwerpen :

1°. Eriosona syrphoides FALL., eene voor onze fauna nieuwe

Syrphide, door Dr. J. TH. OUDEMANS bij Putten (Geld)

verzameld. Het dier heeft het hommelachtige uiterlijk, dat bij

meerdere Syrphiden wordt aangetroffen en gelijkt daardoor

zeer op de verbreide Volucella bombylans L., maar heeft

een onbehaarden sprietborstel. De soort komt in Midden-

en Noord-Europa voor, tot in Hongarije, Stiermarken en

N. Frankrijk, volgens MEIGEN werd zij ook bij Aken ge-

vonden ; in Zweden en Denemarken is zij eveneens zeldzaam.

2°. Protocalliphora azurea FALL. Door Prof. WEBER ver-

kreeg Spr. in het vorige jaar een aantal pupariën van deze

soort, die als larve door de jongen van Hirundo rustica uit

het nest waren geworpen. De soort is sterk dimorph, de d &

zijn in hoofdzaak staalblauw, de 9 £ groenachtig. Volgens

een opstel van ENGEL: Dipteren, die nicht Pupiparen sind,

VERSLAG. V

als Vogelparasiten, Zeitschr. wiss. Insektenbiol. XV, 1920,

p. 249, zoude het Protocalliphora sordida zijn, welke niet in

onze naamlijsten vermeld is; echter heerscht er betreffende de

nomenclatuur verwarring en worden de namen sordida ZETT.

en asurea FALL. door de auteurs blijkbaar verschillend

gebruikt. Wat ENGEL, na overleg met STEIN, sordida ZETT.

noemt, is volgens VILLENEUVE en KRAMER azurea FALL.

en omgekeerd. Zooveel is zeker, dat de weinige exemplaren,

in onze collecties tot dusverre als azurea bestemd, alle

dezelfde soort zijn als de nu gekweekte en dus allen als

sordida volgens ENGEL zouden moeten worden bestemd.

Echter moet Spr. er op attent maken, dat in ENGEL’s figuren

de genitaliën verwisseld zijn; deze komen bij de nu ge-

vondene overeen met zijne figuren van asurea en met

KRAMER's asurea. Beide soorten zijn als werkelijke vogel-

parasieten bekend.

3°. Nederlandsche Phoriden. Van deze familie werd het

dezen zomer door Spr. verzamelde materiaal, ruim 300 exem-

plaren, weder bereidwillig door Pater SCHMITZ gedetermi-

neerd. Het bleek, dat er niet alleen verscheidene faunae

novae species, maar ook eenige nog geheel onbeschreven

soorten voorhanden waren, terwijl van eenige, verleden jaar

als unica nieuw beschreven soorten, meer materiaal werd

buitgemaakt. Terwijl van deze nieuwe aanwinsten te zijner

tijd zal worden melding gemaakt, wil Spr. hier slechts op

een paar biologische feiten de aandacht vestigen, nl. voor-

eerst, dat zoowel in het vorige als in dit jaar de soort, die

uit in het najaar verzamelde paddestoelen te voorschijn

kwam, bleek te zijn Aphzochaeta albidohalteris FELT ; ten

tweede, dat in het late najaar somtijds in huizen eene

Aphiochaeta in massa wordt aangetroffen, zoo b.v. in 1920

te Zundert (N.Br.; Prof. VAN DER HOEVEN), in 1921 te

Putten (Geld., Dr. OUDEMANS). Dit was telkens Apk. albipennis

Woop. Een der vorige jaren werd dezelfde soort ook in

Januari nog levend in huis te Putten aangetroffen Ten

derde werden uit eene emelt (Zöpula- of Pachyrrhina-larve)

door den heer ELZE meerdere exemplaren van Aph. paludosa

Woop gekweekt. Deze waren den 16° Maart 1921 uit de

emelt gekropen en leverden de imagines ca. 22 April. Hier-

VI VERSLAG.

onder waren ook enkele 99, terwijl merkwaardigerwijs ove-

rigens de PP dezer verbreide soort nooit met het sleepnet

worden buitgemaakt, ook daar waar dit met de dd niet zelden

het geval is. Desniettemin zijn de 99 normaal gevleugeld,

zoodat het niet duidelijk is, waaraan dit verschil bij het

vangen te wijten is.

Wat het voorkomen van zwermen in huizen betreft, wil

Spr. even vermelden, dat zich dit in het afgeloopen najaar

bij een glanzig geel- met -zwart vliegje, C/loropisca notata MG.

(= ornata Lw.), op vele plaatsen heeft voorgedaan; hijzelf

ontving het dier vijfmaal met dezeltde klachten ter onderzoek

en ook den heer SMITS VAN BURGST bleken meerdere ge-

vallen bekend geworden te zijn. Het verschijnsel was ook

vroeger en in andere landen waargenomen. Het is blijkbaar

dezelfde soort, die in WEYENBERGH'S lijst van vliegenzwermen

(Tijdschr. v. Entom. XIV, 1871 p. 227) als Chlorops laeta

vermeld staat.

4°. Chironomiden, die bij insecten bloed zuigen. Door

den heer JACOBSON werden op Sumatra twee soorten van

Ceratopogons, beide nog onbeschreven, gevonden, waarvan

de eene op den vleugel van verschillende Heterocera, de

andere op den vleugel van eene libel (Axa magnus RAMB.)

bloed zoog. Het verschijnsel, dat dergelijke Ceratopogons

zich voeden met insectenbloed, is niet nieuw; het is waarge-

nomen bij verschillende Culiciden en ook reeds bij een

vlinder (Czdaria didymata L.) waar KRYGER in Denemarken

den betreffenden Ceratopogon op den vleugel vond. Voorts

zijn er meerdere gevallen bekend, dat rupsen door Cerato-

pogons worden aangetast en de heeren JACOBSON en ROEPKE

hebben dit volgens hunne mededeelingen in de Entomol.

Berichten, No. 121 en 123, ook in den OI. Archipel waarge-

nomen. Een indertijd van Prof. ROEPKE ontvangen exemplaar,

op eene rups aangetroffen, kon Spr. determineeren als

C. hirtipes DE MEIJ., dezelfde soort, waarvan EDWARDS mede-

deelt, dat zij op Ceylon zuigend aan Papilio-rupsen werd

aangetroffen. Kieskeurig in de keuze der rupsen schijnen

deze kleine Chironomiden niet te zijn ; ook de vlinderparasiet

van Sumatra werd op verschillende soorten van Heterocera

waargenomen. Deze soort is door een eigenaardig kamvormig

VERSLAG, VII

aanhangsel op de klauwen gekenmerkt, waardoor wellicht

het vasthouden der geschubde vleugelvlakte wordt verge-

makkelijkt. Als bewijs voor den niet te verwaarloozen bloed-

stroom in de aderen zijn deze feiten ook van belang.

In verband met het bovenstaande vestigt Spr. er nog de

aandacht op, dat in den Zoolog. Anzeiger van 1905 eene

mededeeling voorkomt van W. A. SCHULZ, volgens welke

ook bij Z.-Amerikaansche vlinders (Morpho e.a.) kleine

Dipteren als parasiet op de vleugels zouden voorkomen, en

soms ook bij droge vlinders in papillotten in dooden staat

zouden gevonden zijn. De auteur houdt ze voor Phoridae,

maar daar deze zelf erkent, weinig kennis van Diptera te

bezitten, is het niet uitgesloten, dat ook hier Ceratopogons

in het spel zijn.

De heer MAC GILLAVRY meent, dat hij ook delarven van

Acari op libellenvleugels heeft aangetroffen (T.v.E. 56, pl):

De heer JURRIAANSE heeft wel eens kleine Diptera in de

papillotten, waarin Lepidoptera verzonden plegen te worden,

opgemerkt, doch Spr. heeft steeds aan eene toevallige in-

sluiting gedacht. Hij vraagt, hoe deze verdroogde insecten

voortaan te behandelen.

De heer TH. C. OUDEMANS verhaalt, hoe C’hloropısca notata

Mg. en Aphiochaeta albipennis WOOD te zijnent op Schoven-

horst, Putten (G.), in massa in 1921 optraden, doch alleen

in ééne woning.

De heer BALFOUR VAN BURLEIGH heeft jaren geleden,

toen hij Marpyia- en Ligusterpijlstaartrupsen kweekte, ook

Ceratopogons gevonden en meent deze toen aan den heer

DE MEIJERE opgezonden te hebben.

De heer Everts heeft drie entomologische puzzles te be-

spreken.

In het vorige jaar ontving hij van het Phytopathologisch

Instituut te Wageningen twee levende larfjes, welke tusschen

linnengoed in een koffer, van Genua naar Nederland ver-

zonden, in aantal bij aankomst werden aangetroffen. Hij

vermoedde eerst met de larve van eene of andere Cucujide

(b.v. Laemophloeus) te doen te hebben, doch is thans tot

meerdere zekerheid gekomen, nl. dat het de larve van eene

VIII VERSLAG.

Necrobia-soort moet zijn. Het opkweeken met een stukje

uitgerafeld linnen en een snippertje filtreerpapier als voedsel

mislukte totaal; de diertjes hielden het een paar weken uit,

maar stierven bepaaldelijk door gebrek aan het noodige

voedsel. De vraag is, hoe kwamen die larven in den koffer

en welk voedsel vonden zij daarin ; zijn zij wellicht met de

eene of andere dierlijke stof medegekomen? Bekend is, dat de

Necrobia- en Corynetes-soorten, evenals de meeste Dermestiden,

aan verdroogde dierlijke stoffen zouden knagen, zoo b.v.

aan ongelooide huiden, aan beenderen (vooral in lijmfabrieken),

in de duinen op rotte en verdroogde visch, aan doode,

verdroogde konijnen, egels, vogels enz. Necrobra rufipes DE G.

werd o.a. ook in ladingen kokosnoten en Arachiden aange-

troffen; wat deed zij daar? Necrobia ruficollis F. trof men,

volgens eene mededeeling van het Rijkslandbouwproefstation

te Hoorn, veelvuldig aan in gedroogde lebmagen, waar zij

veel schade aanrichtte; Dermestiden kwamen daarin minder

voor. De larven en imagines van de aanverwante genera:

Opilo, Clerus, Thanasimus, Allonyx en Trichodes (meest

grootere soorten) maken bepaaldelijk jacht op de larven van

andere insecten. Spr.’s vraag is nu: zou het mogelijk zijn, dat

de larven en imagines der zooveel kleinere Necrobia- en

Corynetes-soorten ook jacht maken op andere insecten en

larven, die bepaaldelijk van genoemde verdroogde stoffen

leven? Gewoonlijk zijn zulks vliegenlarven- en poppen, be-

nevens Acarinen en Dermestiden die, soms in groot aantal,

op dergelijke stoffen leven. GALLOIS nam waar, dat Vecrobia

ruficollis F. niet alleen van rottende vleeschresten zou leven,

maar ook de in haar gezelschap levende Dipteren-larven zou

verslinden, terwijl OTTO TASCHENBERG waarnam, dat uit de

poppen van Calliphora azurea FALL. meermalen MVecrobia-

imagines te voorschijn kwamen ; laatstgenoemde auteur neemt

aan, dat de larven van Necrobia, om te verpoppen, ledige,

door de vliegen reeds verlaten poppen uitzoeken, zich

daarin verschuilen, een krijtwit dekseltje afscheiden en daar-

binnen verpoppen. Een nader onderzoek acht Spr. wenschelijk,

om nauwkeurig te weten te komen, of Necrodia slechts jacht

maakt op andere Arthropoden, of ook zelf de dierlijke

resten aangrijpt.

VERSLAG. De

De tweede puzzle geldt een verdroogd overblijfsel van

een popje (?), gevonden tusschen keldervuil. Eene ruwe tee-

kening gaat er bij. Wat kan dit zijn? Kan het wellicht

tot een Dzpteron behooren? Gaarne zal Spr. het oordeel van

de vergadering inwinnen !).

De derde puzzle geldt een pophuidje, van Pater RüSCHKAMP

ter inzage ontvangen. In September jl. vond hij op den

St. Pietersberg bij Maastricht een dooden Bombus terrestris Er

met in het achterlijf eene witte, volwassene larve, die

's nachts verpopte en door hem voor een Dipteron (Conops

scutellatus MEG.), gehouden werd; hij zal trachten deze op

te kweeken. Een paar weken later lag in het glas, waarin

het voorwerp bewaard werd, bij den Bomdus en de pop,

het genoemde pophuidje, dat uit het, sedert verdroogde,

hommellichaam gevallen scheen te zijn; de daaruit gekropen

imago moet echter den Bombus reeds verlaten hebben, alvorens

deze laatste gevonden werd. Dat het een keverhuidje is,

valt niet te betwijfelen, maar tot welk genus behoort deze

kever; zou het een Rbipiphoride-g' kunnen zijn, zooals door

P. RüSCHKAMP vermoed werd? Men ziet duidelijk, aan den

gespleten kop, sprieten, die oogenschijnlijk knotsvormig,

maar ook wel aan het uiteinde fijn gekamd kunnen zijn.

Bij de Rhipiphoriden zijn de sprieten bij het 5 waaiervormig,

maar ook wel gekamd, bij het 2 meestal gezaagd. Prof.

DE MEYERE kweekte een paar 2° van A. pectinicornis THUNB.

= blattarum SUND.) uit Blatta germanica L.; het d echter

heeft waaiervormige sprieten. Waartoe het pophuidje behoort,

kan Spr. met geene zekerheid uitmaken; ook de opvallende

donkere kleurteekening op het halsschild geeft hem geene

aanwijzing. Wellicht dat iemand onder de collega’s een

vermoeden heeft, wat het zou kunnen zijn ?).

Dan wenscht Spr. nog terug te komen op zijne mededeeling,

op de zomervergadering te Winterswijk, over Prof. KOLBE’s

studies over mutatie en atavisme bij Coleopteren. Door de

1) Nader onderzoek van Prof. DE MEIJERE bracht aan het licht, dat

het een gedeelte eener bladluis was.

2) Prof. DE MEIJERE heeft, na onderzoek, uitgemaakt, dat het pop-

huidje afkomstig is van eene uitgekomen pop van eene kleine Coccinellide.

De larvenhuid met de 6 pooten zit nog aan het abdomeneinde vast.

x VERSLAG.

heeren DE MEYERE, UYTTENBOOGAART en VAN EECKE !)

werden bedenkingen geopperd tegen de zienswijze van KOLBE,

dat de gegroefde wijfjes bij Dytiscus doelmatiger zijn ingericht

voor het zich vasthouden der mannetjes bij de copulatie; dat

toch de zuigschijfjes der tarsen bij het d eerder beter hechten

aan een glad dan aan een ruw oppervlak; wat zeer juist is,

maar hier niet de juiste opvatting van KOLBE weergeeft.

Immers hechten zich de zuignapjes der voorste tarsen bij

de mannetjes niet op de gladde of gegroefde dekschilden

van het 9, maar om den zijrand van het halsschild, dus op

de gladde onderrandzijde er van, terwijl de altijd gladde

onderzijde van het ¢ toch veel beter op de rugzijde van

sulcatipenne 29 in evenwicht blijft en dit dus minder kans

heeft er af te glijden dan van glabripenne 99. Hierin ligt

dus reeds het denkbeeld, dat de gegroefde 9? eene morpho-

logisch verbeterde editie vormen dan de gladde. Het aan-

zuigen met de tarsen-zuignapjes blijft voor beide gevallen

gelijk, maar het in evenwicht blijven van het geheele lichaam

van het d op het @ is bij een ruw oppervlak steviger.

De heeren KERKHOVEN, UYTTENBOOGAART, CORPORAAL

en DE MEYERE bevestigen, op grond van eigen waarnemingen,

het feit, dat Vecrobia’s in allerhande waren uit Indië kunnen

voorkomen, doch dat zij daarin geraken, doordat er copra

in de nabijheid heeft gelegen. Zelfs in theekisten kunnen deze

kevertjes binnendringen, waarin zij dan moeten omkomen. Een

Oost-Indiëvaarder, die in eene der havens naast eene stoom-

boot met copra geladen ligt, ondervindt direct den invloed

daarvan door de talrijke Necrobta’s, die dan aan boord komen.

De heer Mac Gillavry demonstreert verschillende voor

ons land nieuw ontdekte insecten.

In de eerste plaats een Trichopteron, nl. Stenophylax luc-

Zuosus PILLER ET MITTELPACHER, gevangen 15. VI. 1921 bij

de Ratumerbeek bij Winterswijk (12). De soorten van dit

genus behooren tot de grootere Trichoptera; alleen St.

permistus MAC LACHLAN (concentricus ZETT.) is meer gewoon,

de overige zijn zeldzaam. Zij verbergen zich gewoonlijk op

1) De heer VAN EECKE ontwikkelde die bedenkingen ook in het

„Vakblad voor biologen”, No. 3, Nov. 1921.

VERSLAG. XI

donkere plaatsen, zoodat St. permistus tot de grotdieren

behoort. De soort St. speluncarum MAC LACHLAN zal, zooals

de naam aanduidt, ook wel terzelfder plaatse voorkomen, is

echter in ons land slechts eenmaal bij Arnhem aangetroffen,

tenzij het mede vertoonde 2 exemplaar van CORPORAAL,

uit den Sint-Pietersberg (V. 1916), werkelijk tot deze soort

behoort, wat Spr. nog niet met zekerheid durft zeggen.

ALBARDA noemde vijf soorten voor ons land; de kleine

St. picicornis PICTET, die bovendien een ander aderstelsel

heeft, wordt tegenwoordig tot het genus Parachiona THOMS.

gebracht. Door de vangst van St. /uctuosus is echter dit aantal

weer hersteld. Uit het ons land omringende gebied zijn nog

vier soorten bekend, die zeer waarschijnlijk eveneens bij ons

te vinden zullen zijn. Van het zeer verwante genus Mzcropterna,

waarvan twee soorten in enkele exemplaren uit Nederland

bekend zijn, heeft Spr. van MZ. sequax MAC LACHL. een ¢ ge-

vangen, Leuvenum 2. VII. 1918, en een 9, Winterswijk (Ratum)

15. VI. 1921. Dit laatste exemplaar terzelfder plaatse als de

bovengenoemde Stenophylax luctuosus, op eene plek, waar de

beek geheel onder overhangend struikgewas schuil ging.

In de tweede plaats kan Spr. eene libel laten zien, waarvan

de vangst volgens de lijst van ALBARDA ook vroeg of laat

te verwachten was. Het is Cordulegaster annulatus LATR., te

Belfeld ten Zuiden van Venlo 8. VI. 1921 in eenige exemplaren

door een jeugdig entomoloog, M. LIEFTINCK, gevangen en

als zoodang herkend. Spr. mocht een der exemplaren voor

zijne standaardcollectie van Neuropteroidea ontvangen.

Van denzelfden ontving Spr. eene eveneens nog niet uit

ons land bekende Cicade, nl. Cicadula cyanae BOH. (1 Q,

Oisterwijk ı. VIII. 1921). Van dit genus zal bij ons nog

menige soort te ontdekken zijn. De soort in kwestie ís

merkwaardig, doordat zij uitsluitend op waterplanten, zooals

waterlelies en Potamogeton, voorkomt.

Vervolgens demonstreert Spr. een gevleugeld wijfje van

de eerst kort geleden voor ons land bekend geworden

Hydrometra gracilenta HORVATH, dat de heer RECLAIRE 6.

VI. 1921 te Halsteren bij Bergen op Zoom ontdekte.

Dan wil Spr. de aandacht vestigen op het voorkomen in

ons land van Zlasmostethus fieberi JAK. naast de bekende

XII VERSLAG.

Elasmostethus griseus L. (interstinctus REUT.). Reeds FOKKER

heeft in zijne Naamlijst (T. v. E. 26. p. 11) drie exemplaren

voor ons land vermeld, waarvan er een door de niet zwarte

sprieten als ’t ware een overgang tot griseus vormde. Spr.

kent de soort vau verschillende vindplaatsen en ook van

deze exemplaren is slechts ongeveer °/, normaal gekleurd,

terwijl !/, sprieten heeft, die tot die van £. griseus naderen.

Beziet men nu de exemplaren van griseus, dan blijken

hier ook vele exemplaren eenigszins afwijkend te zijn ; terwijl

toch het type een totaal onbestippeld abdomen heeft, vindt

men bij die afwijkende exemplaren meerdere sternieten

eenigermate zwart bestippeld, ofschoon het abdomen nooit

zoo sterk bestippeld is als bij £. fieberi. Wanneer men let

op het tandje aan den voorhoek van het halsschild, zijn

echter beide soorten volkomen uit elkander te houden.

Waar verder bekend is, dat Æ/asmostethus griseus L. voor-

komt op berken en ook wel op andere loofboomen, terwijl

E. fieberi JAK. op Pinus sylvestris t’huis zou zijn, doen zich

verschillende vragen voor.

I. Zou ’t mogelijk zijn, dat men hier te maken heeft met

ééne soort, die zich aan ’t splitsen is in verband met ver-

schillend voedsel? 2. Bestaat de mogelijkheid, dat de afwij-

kende exemplaren van beide soorten bastaarden zijn? 3.

Daar het niet zoo moeilijk schijnt te zijn, £. griseus te

kweeken, zou men hier waarschijnlijk een geschikt materiaal

hebben, om deze kwesties experimenteel te behandelen en

juist met het oog hierop doet Spr. deze mededeeling.

Ter aanvulling geeft Spr. hier nog de verschilpunten op:

Elasmostethus griseus L. Sprieten licht gekleurd, toplid zwart.

Voorhoek van het pronotum niet of weinig zijdelings voorbij

het oog uitstekend. Borst bestippeld, achterlijf onbestippeld.

In alle heidestreken zeer gewoon, vooral op berk.

Elasmostethus fieberi JAK. Sprieten zwart. Voorhoek van het

pronotum zijdelings tandvormig uitstekend, onderzijde geheel

zwart bestippeld. Op Pinus sylvestris. Tot nu toe gevonden te:

Baarn, Zeist, Arnhem, Vorden, Lochem, Hellendoorn.

Vervolgens deelt Spr. mede, dat door hem eene lijst is

samengesteld van in de laatste twaalf jaren voor ons land

nieuw ontdekte Czcaden, welke lijst 1 Mei a.s. in de Ento-

mologische Berichten zal verschijnen.

VERSLAG. XIII

De heer Jurriaanse deelt mede, dat hij onlangs van Nederl.

Nieuw-Guinea eene zending vlinders ontving, waarin zich

onder andere een vrouwelijk exemplaar van /7erszesis hecaerge

HEW. bevond. Het schijnt, dat deze Satyride onder de

grootste zeldzaamheden mag worden gerangschikt. FRUH-

STORFER zegt daarvan in zijne bewerking der Indo-Austra-

lische Satyridae voor SEITZ, dat sedert WALLACE en

HEWITSON, dus circa 80 jaar geleden, geen exemplaar meer

naar Europa is gekomen en dat waarschijnlijk HEWITSON’S

type het eenig bekende stuk is. De mededeeling van het

Leidsche Museum, dat Harszeszs hecaerge daar niet bekend

is, doet veronderstellen, dat wij hier met eene zeldzame

vondst te doen hebben. Deze meening wordt nog versterkt

door de volgende mededeelingen, die van zeer recenten

datum zijn, namelijk: De heer TALBOT van „The Hill

Museum” schrijft, dat in de collectie-JOICEY één 2 aanwezig

is van SALAWATTI, verzameld door WALLACE en afkomstig

uit de GROSE-SMITH-Collectie. Het „Tring Museum” bezit

een wijfje, gevangen door DOHERTY te Kapaur, Ned. Nieuw-

Guinea, in 1896 !), Spreker laat het exemplaar van Hrarszeszs

hecaerge ter bezichtiging rondgaan. Hij heeft daarbij gevoegd.

een /7. hygea HEW. Q en een A. pallidifascia ROTHSCH. d.

Zonder twijfel zal het verschil tusschen deze drie tot nu

toe bekende soorten van Harszeszs de meening van HEWITSON

bevestigen, dat kygea en hecaerge twee goede soorten zijn.

Verder vertoont Spreker een drietal 2? en een ¢ van

Xyleutes persona LE GUILL. Het is duidelijk, hoezeer de

vrouwelijke exemplaren in afmetingen verschillen. Het grootste

wijfje heeft eene spanning van 190 millimeter, terwijl het

kleinste slechts 135 millimeter meet. Dit verschil in af-

metingen wordt verklaard door de waarneming, dat de larven,

wanneer zij in hare normale levensvoorwaarden worden

gestoord, tot verpopping overgaan. Heeft de larve haar vollen

wasdom nog niet bereikt, dan verkrijgt ook de imago niet

de gemiddelde normale afmeting. Het is Spr. intusschen

1) Het Britsch museum heeft het origineele type van HEWITSON (9)

benevens 5 mannetjes en 1 wijfje. — Een J' is geëtiketteerd „Malay

Archipelago”, de rest ,,New-Guinea”. — Zij zijn alle waarschijnlijk door

WALLACE in 1860 verzameld.

XIV VERSLAG.

niet bekend, of dergeliike exemplaren al dan niet rijp zijn

voor eene goede voortplanting.

De heer Van den Bergh laat ter bezichtiging rondgaan

eenige zeldzame Nederlandsche Zeterocera, die hij in Augustus

en Sept te Velp (G.) op smeer gevangen heeft o.a.

Hadena porphyrea ESP.in groot aantal einde Aug.,begin Sept.

Xylina ornitopus ROTT. 3 exemplaren.

Agrotis castanea ESP. 4 exemplaren; laatstgenoemde gelijkt

zeer veel op Orthosia lota CL.

Ornitopus en castanea werden door Spr. toen hij in Noord-

Brabant woonde nimmer waargenomen. Op smeer verschenen

ook vele Brotolomia meticulosa L., waarbij een exemplaar van de

type werd bemachtigd. In Oisterwijk ving hij een onvolkomen

hermaphrodiet van Anthocharis cardamines L., welk diertje,

merkwaardiger wijze, met nagenoeg geen verschil in 1897

in Wurtemberg gevangen is, en afgebeeld staat in het Tijd-

schrift [ris Deel dro plaat rotes.

In dezelfde doos bevinden zich 3 zeldzame dagvlinders

van Ned.-Indië, n.l.:

Delias melusina STDGR. van Celebes.

Charaxes mars STDGR. van Celebes. Laatstgenoemde is

de eenige bekende Charaxes met blauwen en rosen weerschijn.

Papilio rumanzovia 9 var. semperinus HAASE van Talaud.

Verder deelt Spr. mede, als nieuw voor de fauna van

Friesland te hebben gevangen, in Juli 1921 in de buurt van

Wolvega, Zoxocampa pastinum FR., en in de maand April bij

Beekhuizen meerdere mannelijke exemplaren van Ag/za tau,

die Spr. daar zeer gewoon toescheen. Vrouwelijke exemplaren

heeft Spr. evenwel niet kunnen vinden. Spr. toont nog een

wespennest, gevonden op een stuk grijs cheviot in zijne fabriek.

Eene 2de doos laat Spr. rondgaan met enkele niet gewone

Heterocera van Nederlandsch-Indië, waarbij 2 merkwaardige

dieren, te weten : eene Noctuïde met eene groote pluim aan

het achterlijf, zooals die zelden voorkomt, en eene Leucania,

waarvan de dd de onderzijde der vleugels zilver geschubd

hebben. De eerste, afkomstig van Sumatra's Oostkust, heet

Jontha umbrina DOUBL., de 2de, van Celebes, heet Zeucanze

decisissima WLK. De laatstgenoemde bezit Spr. ook van

Sumatra en Borneo.

VERSLAG. XV

Verder toont Spr. de vergadering 2 Atlasvlinders, een ¢

van Boeroe, dat de meeste overeenkomst heeft met de soort

van Ambon en een dito ® van Soemba, dat het dichtst

staat bij den Tenimbervorm. Beide zijn vermoedelijk nieuw

voor die fauna.

Tenslotte laat Spr. nog eene Myrmeleontide zien, die hij

met éene bezending vlinders uit Nieuw-Guinea ontvangen heeft.

De heer BALFOUR VAN BURLEIGH heeft opgemerkt, o.a. te

Ruurlo, dat in warme en droge zomers de typische vorm

van Brotolomia meticulosa L. veel menigvuldiger voorkomt

dan in koudere zomers. Spr. betwijfelt ook, of de Authocharts

cardamines een hermaphrodiet is, wat door anderen wordt

beaamd.

De heer Polak vermeldt, dat hij sinds 1898 telken jare

Catocala fraxini L. in het Insectarium van ,,Natura Artis

Magistra” kweekt uit eieren, welke hij uit Duitschland en

Oostenrijk van verschillende vindplaatsen ontvangt. Steeds

zijn de te Amsterdam ontwikkelde imagines zeer donkere

exemplaren. De zwarte besprenkeling der voorvleugels is

z66 dicht, dat de dwarslijnen en de niervlek ternauwernood

meer te zien zijn. Alleen de lichte vlek onder de niervlek

contrasteert sterk met de omgeving. Ook de blauwe band

op de achtervleugels is sterk zwart bestoven, evenzoo de

bovenhelft van thorax en abdomen.

Spr. is voornemens, dit voorjaar een aantal jonge rupsen

van genoemde soort op Amsterdamsche populieren uit te

zetten en hoopt, dat daardoor zal kunnen worden nagegaan,

of het verdonkeren der kleur van Cat. fraxinz in Amsterdam

na eenige generaties nog zal toenemen.

Nog worden ter bezichtiging gesteld een intensief gekleurd

d van Saturnia pavonta L. en een cocon van die soort, die

het afsluit-apparaat mist. De cocon is rondom geheel dicht

gesponnen.

De heer MAC GILLAVRY herinnert er aan, dat Cafocala

fraxini L. reeds eenmaal in het Vondelpark te Amsterdam

gevangen werd,

De heer VAN DEN BERGH meent, dat dezelfde soort door

den heer COLDEWEY te Deventer buit gemaakt werd en ook

bij Laag Soeren gevangen is.

XVI VERSLAG.

De heer J. B. Corporaal deelt mede, dat hij van Sumatra

een groot aantal (naar schatting circa 200000) insecten

medebracht van alle orden, vooral Coleoptera, maar ook

vele andere, en nog slechts voor een klein gedeelte bewerkers

gevonden heeft. Hij houdt zich zeer aanbevolen voor mede-

deeling van specialisten, die gedeelten zouden willen deter-

mineeren en bewerken

Verder laat hij ter bezichtiging rondgaan :

1°. Het „wandelende blad”, eene Phasmide, Pulchriphyllium

pulchrifolium SERV. Het merkwaardige van dit, bijna 2 jaar

geleden geconserveerde exemplaar is de wijze, waarop de

groene kleur behouden is, waarop wederom de bruine vlekjes,

ook bij het levende dier, afsteken. Een mycoloog zou in

de verleiding komen, deze als fungi te determineeren. Het

behoud van de groene kleur is daaraan toe te schrijven,

dat Spr. het dier, onmiddellijk na den dood, in de ge-

wenschte houding zette en het zóó zeer snel in eenen

exsiccator droogde.

2°. Eene serie van Cyphocrania spec., ook eene Phasmide.

Spr. kweekte deze dieren parthenogenetisch in 3 generaties.

In de doos bij het wandelende blad zit de moeder van de

serie, in de tweede doos de eieren en de opeenvolgende

stadiën van de jongen. De eieren vertoonen, zooals bij vele

Phasmiden, eene opvallende gelijkenis met de zaden van

Euphorbiaceën, waarbij het dekseltje van het ei de carun-

cula voorstelt. Het eerste ei vertoont dit zeer duidelijk ;

van het andere is het dekseltje afgevallen, daar de jongen

uitgekropen waren. De levende dieren waren grijsgroen.

3°. Een merkwaardig voorbeeld van mimicry. Het ,,model”

is blijkbaar de bovenstaande Lpzlachna spec. Deze is zeer

algemeen op eene groote Solanee. Zij wordt nagebootst

door niet minder dan 3 andere vormen, en wel door eene

Cassidide, die op dezelfde plant voorkomt, door eene Penta-

tomide en door eene spin. Door het conserveeren heeft de

gelijkenis wat geleden; bij de levende dieren waren de

kleuren veel meer gelijk ; de spin is bovendien vrij belangrijk

ingeschrompeld. Zij was van dezelfde grootte als de Apzlachna.

Bij de Pentatomide is de oorspronkelijke kleur het best

VERSLAG. XVII

bewaard gebleven. Deze Pentatomide betrapte Spr. op het

aanvallen en uitzuigen der Æpilachna-larven.

De heer POLAK zegt, dat er een eenvoudig middel bestaat,

om Phasmiden groen te houden bij conservatie, namelijk door

inspuiting in het abdomen, na verwijdering der ingewanden,

met boorzuurwater.

De heer van Roon vertoont eenige merkwaardige Przonzdae

uit zijne collectie. Allereerst een 2 van Titanus giganteus L.,

de grootste bekende Cerambycide en wellicht ook de grootste

van de bekende Coleoptera. Dit dier, dat afkomstig is uit

Zuid-Amerika, en uiterst zeldzaam en alleen in oudere col-

lecties voorkomt, is in de laatste tientallen van jaren niet

meer gevonden. Het vermoeden is zelfs uitgesproken, dat

de soort uitgestorven zou zijn. Het dier heeft eene lengte

van meer dan 15 cM.

Voorts vertoont Spr. eenige exemplaren van Macrodontia

cervicornis L., welke fraaie soort eveneens de laatste jaren

voortdurend zeldzamer schijnt te worden ; en daarnaast een

paartje van Macrodontia dejeani GORY, hetwelk hij kort

geleden uit Zuid-Amerika heeft ontvangen en welke soort

eveneens tot de zeldzaamheden behoort.

Dan bespreekt hij het Lucanidengenus Allotopus ALBERS.

Voor vele jaren ontving het Museum van Nat. Historie te

Leiden eene fraaie, groen-metallische Lucanide van Java,

welke in ’s Rijks Plantentuin te Buitenzorg was gevonden.

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN beschreef dit dier, een d, onder

den naam van Prosopocoelus rosenbergii. Jarenlang bleef

dit exemplaar een unicum en het vermoeden werd uitge-

sproken, dat deze soort wel niet op Java zou thuisbehooren,

doch met plantenzendingen naar den Plantentuin zou zijn

overgebracht. Veel later heeft FRUHSTORFER de soort echter

op Java teruggevonden, tegelijk met eene zeer na verwante

soort van Sumatra. Inmiddels had Senator ALBERS, de be-

kende Lucaniden-kenner, die vond, dat de Javaansche dieren

zeer belangrijk afweken van de soorten van het geslacht

Prosopocoelus, deze tot een nieuw genus, dat hij A//otopus

noemde, gebracht, en FRUHSTORFER beschreef de Suma-

traansche dieren dan ook als Allotopus moellenkampt.

XVIII VERSLAG.

Beide soorten worden slechts sporadisch gevonden. Het

Rijksmuseum bezit, behalve het typische exemplaar, slechts

één d van Java, indertijd door SIJTHOFF gevonden en met

de collectie-VETH aan het Museum overgegaan, en eenige

wijfjes ; voorts een paartje van de Sumatraansche soort, door

JACOBSON verzameld en aan het Museum geschonken.

Spr. ontving dezer dagen ter determineering een aantal

Lucaniden uit de collectie-DRESCHER en vond daarin één d

en 2 PP van Allotopus moellenkampi van Sumatra, die hij

ter bezichtiging laat rondgaan. De heer DRESCHER was zoo

vriendelijk, hem één der QQ voor zijne collectie af te staan,

waarvoor hij hem zeer dankbaar is. Een Q van de Javaansche

soort ontving hij door ruil van het Museum te Leiden,

zoodat beide soorten nu althans door wijfjes in zijne collectie

zijn vertegenwoordigd.

De heer Bernet Kempers wil spreken over eene bepaalde

ader in den kevervleugel, zulks naar aanleiding van eene

studie van den heer A. D'ORCHYMONT in de Annales de la

Société entomologique de Belgique VII en wel meer in het

bijzonder over de ,,cellule médiane”, door deze ader gevormd.

J. H. COMSTOCK en J. G. NEEDHAM gaan uit van het

denkbeeld, dat al de orden der gevleugelde insecten afstammen

van een gemeenschappelijken, gevleugelden voorvader. Want

het is niet waarschijnlijk, dat, wanneer vleugels meermalen

in deze klasse ontstaan waren, zij zoo nauw in hun struc-

turale karaktertrekken zouden overeenstemmen. Zij wilden

dus trachten, de nomenclatuur voor alle aderen bij de ver-

schillende orden dezelfde te doen zijn. Reeds anderen waren

voorgegaan, zooals HAGEN, REDTENBACHER, ADOLPH SPULER,

doch deze schrijvers gingen van verkeerde denkbeelden uit,

zoodat hun systemen niet aansloten. REDTENBACHER num-

merde de aderen, wat zeker het allereenvoudigste zou zijn

geweest, indien de nummers juist geweest waren, met be-

trekking tot de aderen IV en VI. COMSTOCK en NEEDHAM

vonden het nu den zekersten weg, om de cijfers over boord

te zetten en de namen van REDTENBACHER over te nemen,

‚die dan door eeneletter aangeduid konden worden. Costa C.,

Subcosta Sc., Radius R,, Media M., Cubitus Cu., Anaalader A.

VERSLAG. XIX

Zooals gezegd, wil hij dan spreken over de Media en de

door deze gevormde cel. Die mediane cel komt bij talrijke

orden voor. NEEDHAM zegt, dat in de orden, waarin de M.

haar meest primitieven vorm behouden heeft, zij gewoonlijk in .

drieen vertakt is, maar dat het feit, dat bij verschillende

leden van ver van elkaar verwijderde orden zij in vieren

vertakt is, ons gelooven doet, dat de stamvorm der gevleu-

gelde insecten ook een in vieren vertakte Media bezat.

Wanneer men nu die Media van de basis uit beschouwt,

dan ziet men eene ader, die zich in haar loop vertakt in

twee samengestelde takken, welke ieder op haar beurt zich

nogmaals vertakken, zoodat men achtereenvolgens krijgt M,,

M,, M, en M,. M, en M, zijn door eene dwarsader verbonden,

zoodat daardoor (de mediane cel) ingesloten is. Die mediaan-

cel ziet men bij Diptera, Cicaden, Lepidoptera, Hymenoptera

enz, al is deze niet altijd even gemakkelijk aan te duiden.

Nu meent D’ORCHYMONT, dat het oblongum bij de Ade-

phagen niets dan de mediaancel is. (Hier wordt even her-

innerd, dat de orde der Coleoptera door sommigen in twee

groepen verdeeld wordt, de Adephaga en de Polyphaga, en

dat het verschil tusschen beiden terstond kenbaar is in den

vleugel. Sommigen nemen drie vleugeltypen aan, een enkele

slechts twee. Het oblongum, dat slechts bij de Adephaga

voorkomt, is dus een zeer kenmerkend teeken). Dat is

volgens D’ORCHYMONT eene ontdekking, want voor zoover

hij weet, heeft niemand dit vermoed. Want, gaat hij voort,

het meerendeel der auteurs hebben bij dwaling gezegd, dat

het oblongum begrensd wordt door twee transversale aderen,

verbindende de media met de terugloopende ader van den

radius. Maar het equivalent van deze cel bij de Pholyphagen

heeft men geheel onbesproken gelaten. D’ORCHYMONT be-

schouwt het oblongum als de mediane cel en werkelijk, als

men eenmaal die meening toegedaan is, is het niet moeilijk

dit in te zien. De plaatsing in den vleugel is gemakkelijk

te verklaren door het vouwen van die vleugels. Bij de

Polyphaga luidde de beschrijving in den regel, dat de

Media zich ter hoogte van het gewricht in twee takken

verdeelt, waarvan een naar den achterrand gaat en de

tweede zich naar den voorrand en vervolgens naar de

XX VERSLAG.

basis richt. Met eene dwarsader is deze terugloopende tak

met eene cel tegen den Radius verbonden. D’ORCHYMONT

meent nu, dat men tusschen deze takken eveneens de

mediaancel heeft. Wat dan de terugloopende ader genoemd

werd, zou dan M, + 2 zijn. Die tak hangt echter niet

samen met de hoofdader, bereikt ook meestal de basis niet,

zoodat de cel niet afgesloten, maar open is. Vandaar dat

hij deze cel ,,Apertum” doopt. Tusschen beide aderen moet

dan het tusschenstuk zijn, dat hij dan ergens aanneemt in

de buiging van de ader. Nu is met D'ORCHYMONT goed aan

te nemen, dat de mediaancel dezelfde is als het oblongum

en als het apertum en dat is eene goede ontdekking. Maar

de takken van de mediaancel zijn ergens anders dan

D’ORCHYMONT ze zoekt. Het komt Spr. voor, dat bij de

Adephagen M/ı +2 op den voorrand gericht is. Even voor

dat beide takken den rand bereiken, hebben zij zich van

elkaar los gemaakt en sluiten dan eene cel in, die ten deele

met pigment gevuld is. Wat D'ORCHYMONT M, en M, noemt,

zijn niet eens aderen, maar pigmentstrepen, zonder eenige

aanduiding van eene trachee. Zij zijn niet duidelijk begrensd,

al worden zij wel randaderen genoemd. Vervolgt men de

ader M op dezelfde manier bij de Polyphagen, dan krijgt

men precies hetzelfde. Maar dan blijkt, dat de cel tegen den

Radius volstrekt niet gevormd wordt door eene terugloopende

ader van den radius, maar niets anders is dan de cel van de

media. Bij tal van preparaten is dit geconstateerd kunnen

worden. Er is dus feitelijk geen verschil tusschen de media

bij de Adephagen en de Polyphagen. Men behoeft maar eene

kleine buiging in de Media (M, en M,) te brengen, om

volkomen hetzelfde beeld te verkrijgen.

Den heer D'ORCHYMONT heeft hij voor ongeveer eene maand

over dit onderwerp geschreven, maar tot nu toe heeft hij

daarop helaas geen antwoord gekregen. Is zijne zienswijze

juist, dan is de beteekenis van den Radius voor den kever-

vleugel geheel te herzien.

Verder laat hij zien, hoe de vleugel gevouwen wordt vol-

gens D'ORCHYMONT en naar WOODWORTH. Het behoort niet

tot de gemakkelijkste dingen, om den vleugel te vouwen

zooals een kever dat zoo gemakkelijk doet.

VERSLAG. XXI

De heer DE MEIJERE stelt voor, dat de heer BERNET

KEMPERS over deze, z. i. interessante kwestie eene publicatie

met de onmisbare figuren voor het T. v. E. samenstelt.

De uitkomst van dit onderzoek is te belangrijk, om in een

verslag zonder meer gepublieeerd te worden.

De heer Bentinck laat rondgaan eenige door hem in 1921

buitgemaakte Lepidoptera, en geeft tevens eene nadere be-

schrijving van eenige dier soorten, te weten: 1 d Chryso-

phanus dispar HAW. var. alba TUTT. en 2 PP Chrysophanus

dispar HAW. var. cuneigera TUTT., zijnde de beide variëteiten

van Ch. dispar, vroeger in Engeland voorkomende, welke

beschreven zijn in het werk van SEITZ. Deze 3 exemplaren

werden in Friesland gevangen in Juli. Voorts deelt Spr.

mede, gevonden te hebben in rietstengels dicht bij Rotterdam

2 op 't verpoppen staande rupsen en 2 poppen van Nonagria

neurica HB. en op eene andere plaats, even verder,3 poppen van

Nonagria dissoluta TR. Na eenige dagen waren de beide

rupsen reeds verpopt, doch is het Spr. evenwel gelukt, eene

afbeelding te maken van die nog voor de Nederlandsche

fauna onbekende rups, waarvan de beschrijving volgt. Het

doel van zijn tocht naar Rotterdam was, om te zoeken naar

poppen van N. dissoluta TR., welker plaats hem door den

heer DULFER was aangewezen, die het jaar te voren 2 rood-

achtige rupsen van die soort had gevonden, die echter beide

gestoken waren en derhalve niets opleverden. Toen Spr. de

beide onverpopte rupsen vond, te midden van een groot

aantal NV. geminipuncta HATCHETT, was hij zeer verwonderd,

dat deze rupsen zoo afweken in kleur en teekening van de

echte dzssoluta-rups. Verder waren de eerste 4 poppen

anders dan de 3 later gevonden poppen, zooals de volgende

beschrijving zal aanwijzen. Doordat er dat jaar zeer weinig

Nonagria-sluipwespen voorkwamen, wat eene gelijktijdige

kweekerij van N. geminipuncta HATCHETT en N. cannae O. ook

bevestigde, wilde het groote toeval, dat de 7 bewuste poppen

van die twee zoo zeldzame soorten Noctuiden allen imago’s

opleverden.

In de thans volgende beschrijving wil Spr. de verschil-

punten opgeven van larven, poppen en imago’s der beide

XXII

soorten

VERSLAG.

volgens de vooraf besproken afbeelding der N.

neurica-larve, en volgens eene afbeelding der N. dissoluta-

larve, welke hij van den heer VAN PELT LECHNER ontvangen

heeft.

Rups : kleur

thorax

kop

staartklep

teekening

Pop : kleur

oogen

plaats in het riet

Vlinder : hals-

kraag

vlek onderzijde

_derachtervleu-

gels

Nonagria dissoluta TR.

vuil lichtrose of rood-

achtig, donkerder

van kleur op den rug.

lichtbruin.

donkerbruin.

lichtbruin.

luchtgaten ringvor-

mig, wratten donker.

licht geelbruin.

idem van kleur als de

pop.

lager, dichter bij het

vlieggat.

nietuitkomend ofzwart

groot, duidelijk en

zwart.

Nonagria neurica HB.

flauw blauwgroen, wit-

achtig, vuilwit tot

lichtblauwgrijs.

geelbruin met donke-

ren zoom.

zwartbruin.

iets geelachtig.

luchtgaten zwart en

fijne zwarte wratten,

zoo geplaatst, dat er

op iederen ring 8

punten zijn, telkens

2 recht, horizontaal

loopend, en 2schuin,

achterwaarts afloo-

pend; rups gelijkt

derhalve zeer op N.

geminipuncta in 't

klein, heeft verder 3

bijna onzichtbare

zwartgrijzeruglijnen,

de middelste ketting-

vormig.

lichtgeel.

zwart, sterk uitkomend.

hooger, ver van het

vlieggat.

krijtwit.

geene, of bijna onzicht-

baar.

veeg op de vleu-

gels

kleur

VERSLAG.

Nonagria dissoluta TR.

geheel doorloopend,

sterk.

hoogst zelden zwart:

XXII

Nonagria neurica HB.

niet doorloopend,zwak.

licht geelgrijs, grauw.

bouw

type dissoluta TR.

meestal donker geel-

grijs en bruin : var.

arundineta SCHMIDT.

forsch, vleugels smal.

nobia rufa HAW.

Verder laat Spr. rondgaan de bovenvermelde 7 imago’s,

zijnde 4 ex. N. neurica HB. en 3 ex. N. dissoluta TR. var.

arundineta SCHMIDT uit de omstreken van Rotterdam en

een ex. van de type van N. dzssoluta, welke geheel zwart is.

Spr. vermeldt ook de pop van Nonagria cannae O. gevonden

te hebben in biezen (Juncus lamprocarpus EHRH.) bij Wol-

vega, te midden van vele andere in lischdodde. Ook gaan rond

eenige exemplaren van Nonagria geminipuncta HATCHETT,

om te wijzen op de groote kleurcontrasten van lichtgeel tot

effen zwart.

Hierna laat Spr. rondgaan één ex. van Plusta pulchrina

HAW., var. percontatrix AURIV., gevangen met sterk elec-

trisch licht te Overveen in Juni. Spreker meent thans met

recht te mogen opmerken, dat Plusza pulchrina HAW. overal

in Nederland, behalve in Zuid-Limburg, meer voorkomt dan

Plusia jota. L. Eerstgenoemde soort is immers niet zoo lang

geleden onderscheiden als eene afzonderlijke soort van sofa,

_ staat derhalve nog als onzeker vermeld voor Nederland.

Doch Spr. vangt de laatste jaren geregeld pulchrina, zoowel

in Twente als in de Noord- en Zuid-Hollandsche duinen en

nooit jofa. In verscheidene groote verzamelingen zag hij

exemplaren van fulchrina uit Twente, Utrecht en Holland,

en exemplaren van jota uit Zuid-Limburg, doch in de

collectie DR. J. TH. OUDEMANS bevinden zich ook eenige

exemplaren, die de beide omgekeerde gevallen bevestigen,

nl. jofa als duinvlinder en pulchrina uit het Zuiden.

tenger, meer als Coe-

XXIV VERSLAG,

Eenige exemplaren van pulchrina uit Twente en Holland

zoomede van Jota uit Limburg gaan rond.

Verder gaat rond één exemplaar der volgende soorten :

Tapinostola hellmanni EN. Tephroclystta linariata F.,

Tephroclystia innotata HUFN., Tephroclystia scabtosata BKH.,

Tephroclystia abietarıa GOZE, Tephroclystia indigata HBN.,

Tephroclystia tenuiata HBN. Chloroclystis debiliata HBN. en

Ennomos fuscantaria HAW., allen gevangen te Overveen bij

zeer sterk electrisch licht; en ten slotte één exemplaar van

de zeldzaam voorkomende type van Larentza variata SCHIFF.,

welke zeer sterk afwijkt van de zeer algemeene var. obeliscata

HBN. Deze werd in het vroege voorjaar te Vaals bemachtigd. 1)

Hierop sluit de waarnemend Voorzitter, na dankzegging

aan de Leden voor hunne opkomst en hunne mededeelingen,

de Vergadering.

Onderstaand schrijven, door den President ontvangen, had

deze op de Vergadering willen voorlezen en toelichten. Nu

zijne afwezigheid hem daarin verhinderde, wordt het hierbij

ter kennis der leden gebracht.

Aan de Leden der Nederlandsche

Entomologische Vereeniging.

Mijne Heeren !

Mag ik een beroep doen, voor eenige oogenblikken op

Uw aandacht, eventueel voor later op Uwe welwillende

medewerking ?

De op 8 Mei opgerichte Nederl. Phaenologische Vereeni-

ging stelt zich ten doel, de natuurverschijnselen, zoowel de

periodiek terugkeerende, als ook de minder regelmatig op-

tredende, in hun ouderlingen samenhang en in hun afhanke-

lijkheid van wztwendige (weers- of bodem-) znvloeden, zoo

mogelijk op statistische wijze, te bestudeeren. Daartoe worden

opgaven verzameld omtrent datums van optreden, omtrent

aard, intensiteit en hoeveelheid, waarin het verschijnsel zich

1) Cidaria obeliscata Hbn. wordt door PROUT, den bewerker der

Geometridae in Seitz, Die Gross-Schmetterlinge der Erde, voor eene

afzonderlijk soort gehouden. TTE. NOS

VERSLAG. XXV

voordoet, enz. Deze opgaven dienen eensdeels als liggers

voor latere bewerking van een bepaald onderwerp, ander-

deels zullen ze door rapporteurs tot een algemeen jaarlijksch

phaenologisch overwicht worden verwerkt. De organismen,

die voorloopig de onderling meest samenhangende stof zullen

leveren, omdat hun verschijnselen het meest duidelijk samen-

hangen, zijn de planten, de vogels en de insecten. Vandaar,

dat de Phaenologische Vereeniging besloot, met drie sekties

te beginnen, een phyto-, een ornitho- en een entomophaeno-

logische, welke hun werkwijze elk zelf vaststellen onder

goedkeuring van het Algemeen Bestuur, daarbij voeling

houdend met de algemeene richting en de werkwijzen en

gegevens der andere sekties. De phyto- en ornitophaeno-

logische waarnemingen zijn reeds gedurende een aantal jaren

op particulier initiatief in gang gebracht, en zullen thans

een meer definitieve regeling ondergaan.

Op het gebied der entomophaenologie is nog zeer weinig,

in elk geval weinig samenhangend, in 't geheel geen volgens

bepaald systeem opgeteekend materiaal verzameld. Het nut

van een dergelijk systeem is zoowel voor de studie zelf als

voor het verband met andere sekties duidelijk ; bovendien

uit een praktisch oogpunt, b.v. met het oog op het bijenleven

en het optreden van insektenplagen, wenschelijk.

De Ned. Phaenologische Vereeniging bestaat uit donateurs,

leden en waarnemers (leden kunnen tevens waarnemer zijn).

Waarnemers betalen als zoodanig geen contributie, en hebben

geen invloed op den gang der Vereeniging ; leden bepalen

hun contributie zelf (minimum / 2.50).

Onder de leden der Entomologische Vereeniging zijn

stellig velen, die, al mocht hun eigenlijke studie ook meer

in systematische of faunistische richting gaan, toch een

open oog en ruimschoots gelegenheid hebben voor het

doen van waarnemingen op entomophaenologisch gebied.

Zelfs zouden onder hen allicht krachten zijn, toegerust met

breede entomologische kennis, die bereid konden worden

gevonden, leiding aan het waarnemingssysteem te geven, en

daartoe in het sektiebestuur zouden willen zitting nemen.

Voorloopig stelt de Ned. Phaen. Ver. zich de regeling der

werkzaamheden aldus voor.

XXVI VERSLAG.

ie. het invullen van data en bijkomende opmerkingen

op een vaste, jaarlijksche lijst, omtrent een 8 à ro-tal vrij

algemeen voorkomende verschynselen, als b.v. het eerste

vliegen van het koolwitje (resp. 1° en 2° generatie), het

neerslaan der mieren (b.v. de algemeene Laszus niger) na de

bruidsvlucht, het optreden van Empusaziekte bij de kamer-

vlieg, enz.

2°. het aanteekenen van andere, toevallig waargenomen

verschijnselen, als vluchtan van glazenmakers of bladluizen,

plotselinge vermeerdering of verdwijning van een insektensoort,

veelvuldig voorkomen van gewoonlijk zeldzame insekten, enz.

3°. het zenden van een »meldkaart’’ aan den rapporteur,

wanneer een waarnemer vermoedt, dat op een door hem

waargenomen verschijnsel dadelijk door andere waarnemers,

elders, 'tzij in 'tbelang van wetenschappelijke vergelijking,

of ook van de kultuur, zal moeten worden gelet.

De Phaenol. Ver. heeft zich reeds van den steun en de samen-

werking van het Meteorologisch Instituut verzekerd en hoopt

met reden, ook bij de Directie van den Landbouw op

sympathie te kunnen rekenen.

Mochten de pogingen, om geregeld, vruchtbaar werk te

leveren, slagen, dan ligt het in de bedoeling, op internatio-

nale samenwerking aan te sturen, daar in het buitenland ook

de Phaenologie steeds meer waardeering vindt.

Beleefd verzoek ik dus aan die leden der Ned. Entomol. Ver.,

die voor deze werkzaamheden wat voelen, en daartoe hun

medewerking zouden willen verleenen, ’t zij als lid of een-

voudig als waarnemer, ’t zij, dat zij zich beschikbaar stellen,

om, daartoe aangezocht, een meer leidende functie op zich

te nemen, daarvan mededeeling te doen aan mijn onder-

staand adres.

DR. BOS,

Villapark 11,

Wageningen.

(Voorloopig Voorzitter der

Ned. Phaen. Vereeniging).

VERSLAG

VAN DE

ZEVEN-EN-ZEVENTIGSTE ZOMERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN TE BEETSTERZWAAG,

OP ZATERDAG, IO:JUNI 1922, DES MORGENS TE II UUR.

Voorzitter: Dr. J. Th. Oudemans.

Aanwezie zijt: het Berelid Jhr. Dr) Ed:-J. G. Everts; de

gewone Leden P. J. van den Bergh Lzn., K. J. W. Bernet

Kempers, H. Coldewey, R. van Eecke, D. van der Hoop,

SEN Jucmaanse, ALLE: Kerkhoven, Be Hodlynstra,- Mx Al

Lieftinck, Dr. H. J. Lycklama à Nyeholt, Dr. D. Mac Gillavry,

Prof. Draf (€. El de Meijere; Ir. Th. €. Oudemans, Dr. A,

Reclaire, Dr. G. Romijn, P. J. M. Schuyt, P. Tutein Nolthenius,

Mr. D. L. Uyttenboogaart, F. T. Valck Lucassen, Mr. L. H.

D. de Vos tot Nederveen Cappel, P. van der Wiel.

Afwezig met kennisgeving : het Eerelid Pater Erich Wasmann

S.J.; de gewone Leden C. P. G. C. Balfour van Burleigh,

Ir. G. A. Graaf Bentinck, Mr. A. Brants, M. Caland, J. R. Caron,

DNB Corporaali Hervan” Eldik Le) Ps AarKalis;t Prof.

Dr. E. D.van Oort, Dr. A. C. Oudemans, Prof. Dr. W. Roepke,

P. F. Riischkamp S.J., H. van der Vaart, H. A. de Vos tot

Nederveen Cappel, Prof. Dr. Max C. W. Weber en A. C.

Wertheim.

Als gast is aanwezig de Heer G. van Son.

De Voorzitter opent de vergadering met een woord van

welkom tot de aanwezigen en brengt daarop het volgende

jaarverslag uit:

Tüdschr. v. Entom. LXV. I

XXVIII VERSLAG.

„Mijne Heeren !

Vroeger dan op onze vorige Zomervergadering besloten

werd, zijn wij hier bijeengekomen; de reden dezer verandering

wilik U in enkele woorden toelichten. Te Winterswijk toch

werd bepaald, in 1922 te Beetsterzwaag te vergaderen ‚zoo

mogelijk in de derde week van Juli”. Onze pogingen, om dit

besluit ten uitvoer te brengen, leden schipbreuk; in Juli en

Augustus is het hier dusdanig bezet met logeergasten, dat

voor ons, die slechts een paar dagen blijven, geen plaats is,

Er bleven dus twee mogelijkheden over, te weten : vergaderen

op den bepaalden tijd op eene andere plaats, òf te

Beetsterzwaag, doch dan vroeger in ’t jaar; later is toch

wel uitgesloten. Na de zaak rijpelijk overlegd te hebben,

besloot het Bestuur tot het laatste over te gaan en zoo zijn

wij dan thans te Beetsterzwaag bijeen, niet in de derde week

van Juli, doch in de tweede week van Juni.

Wanneer ik thans overga tot het vermelden der lotgevallen

onzer Vereeniging sinds de vorige Zomervergadering, dan dien

ik allereerst te vermelden de verliezen, die wij hebben geleden.

Van onze Begunstigers verloren wij tot ons groot leedwezen:

Mevrouw H. L. A. T. Everts geb. Canselaar, te ’s-Graven-

hage, echtgenoote van ons Eerelid Jhr. Dr. Ed. Everts,

begunstigster sedert 1920. Was de relatie met onze Ver-

eeniging in dezen vorm nog slechts enkele jaren oud, als

de gastvrije echtgenoote van onzen nestor was mevrouw

Everts voor velen der ouderen onder ons eene oude bekende,

van wie wij met erkentelijkheid kunnen getuigen, dat zij de

entomologie een goed hart toedroeg en de studie van haar

echtgenoot steeds op de meest loyale wijze bevorderd heeft.

Voorts bedankte Mevr. M. de Vries, geb. de Vries, te

scheveningen, begunstigster sedert 1895.

Van onze Gewone Leden bedankten de heeren:

Dr. A. H. Berkhout, te Bennekom,

D. Bolten, te Amersfoort,

J. Th. Hart de Ruyter, te Soest,

Dr. H. C. van der Heijde, te Heemstede,

J. A. C. Lukkien, te Diepenveen en

Prof. Dr. K. Martin, te Leiden.

Voorts werd de heer H. Schmitz, in verband met zijn

vertrek naar het buitenland, in plaats van gewoon lid cor-

respondeerend lid,

VERSLAG. XXIX

Tegenover deze verliezen staan gelukkig de volgende

aanwinsten. Als begunstigsters traden toe:

Mejuffr. J. M. van Eecke, te Voorburg,

Mevrouw S. J. M. Oudemans— Hacke, te Putten en

Mevrouw E. Uyttenboogaart—Eliasen, te Renkum,

en als leden de heeren:

E. W. Beth, te Rotterdam,

Dr. W. Docters van Leeuwen, te Buitenzorg,

tijdelijk in Nederland,

. J. van Erp Taalman Kip, te Leiden,

einde mer Prevor,

Mer Ess Kalshoven, te" Buitenzorg,

S. Lako, te Middelburg,

M. A. Lieftinck, te Amsterdam,

A. C. Nonnekens, te Amsterdam,

H. van der Vaart, te Amsterdam, en

W. Wittkamp, te Amsterdam.

Aan deze tot het lidmaatschap toegetredenen roep ik een

hartelijk welkom toe, hoop, dat zij het hunne zullen bijdragen,

om de Vereeniging te doen groeien en bloeien en vertrouw,

dat zij in hunne verwachting omtrent hetgeen de Vereeniging

hun bieden kan, niet teleurgesteld zullen worden.

Onze Vereeniging bestaat thans uit:

I Het Buitengewoon Eerelid,

9 Eereleden,

11 Begunstigers,

6 Correspondeerende Leden,

6 Buitenlandsche Leden en

138 Gewone Leden.

171, tegen verleden jaar 167.

Wat onze publicaties aangaat, zoo valt te vermelden, dat

van het Tijdschrift voor Entomologie Deel LXIV gereed

kwam en dat van de Entomologische Berichten de nummers

120 tot en met 125 verschenen. Met No. 120 was DI. 5

voltooid en ging de redactie over van Dr. A. C. Oudemans

op Dr. J. Th. Oudemans. Tevens werd het drukwerk aan

eene andere firma opgedragen, wat tot eene aanzienlijke

besparing leidde.

XXX VERSLAG.

Omtrent onze Bibliotheek zal onze Bibliothecaris, Prof. de

Meijere, U zoo aanstonds verslag uitbrengen, terwijl de heer

van der Hoop, onze Penningmeester, U den staat onzer

financien zal toelichten.

Aangaande onze Verceniging kan ik hiermede mijn verslag

besluiten; wat onze leden persoonlijk betreft, valt echter nog

eene erkenning van verdienste te vermelden, die zonder

twijfel door U allen wordt toegejuicht. Aan ons oudste Eere-

lid, Pater Wasmann, viel n.l. de eer te beurt, door de Uni-

versiteit Freiburg in Zwitserland tot Doctor honoris causa

in de Natuurwetenschappen te worden benoemd. Zoodra ik

dit vernam, heb ik onzen grooten mierengastenkenner namens

ons Bestuur en namens onze Leden geluk gewenscht met

deze hooge onderscheiding.

Thans rest mij alleen nog den wensch uit te spreken, dat

ook deze bijeenkomst zich waardig moge aansluiten bij hare

talrijke voorgangsters, dat — na de huishoudelijke bezig-

heden — belangrijke entomologische mededeelingen ter tafel

zullen worden gebracht, dat oude vriendschapsbetrekkingen

opnieuw bezegeld en nieuwe aangeknoopt zullen worden en dat

de excursie, morgen te houden, in elk opzicht een gunstig

verloop moge hebben en belangrijke vondsten moge opleveren”.

Nadat eenige ingekomen stukken door den Secretaris zijn

voorgelezen, krijgt de Penningmeester het woord voor het

uitbrengen van zijn verslag over den financieelen toestand

der Vereeniging. Ondertusschen circuleert de begrooting

voor het Vercenigingsjaar 1922—’23.

Algemeene Kas.

Ontvanesten.

Batigssaldo vorie jaat tt VRR eee.) e a

Rente van effecten iu TMR EMI ee

> »/ Kasgeld : 1 are ae en eo

Contributie van leden NT its te ZOON

» » „begunstigers vant Ee fn ge eee

Vergoeding voor extra-nummers der Ent. Ber. . » 48.20

Merkochte geschriften” — Ae sh anke 11.80

Geschenk Ns N. ooren Opi si cn

f 5027.67

VERSLAG. XXXI

Uitgaven.

Assurantie van beide bibliotheken en van het fonds / 74.70

Jaarl. bijdrage aan de Be Vereeni-

EINPALT922) tu » 5.

Jaarl. bijdrage aan ge) verse Heide

Maatschappij (1922). . -. » 2.—

Jaarl. bijdrage aan de ee tot hen

Wine Natuurmonumenten>(1922). “ontij 0% IO. —

OOM Vat boekei en REY arie 124450

Wiellames, couvertenz Enzo ees Doo, oe 4235

Woorschoiencaan bestuursleden = € 25 Tet > 7158,53

Bindenkvannbsekemn rn et. ur: aol +1", 246.35

Brokkentvan,verslagen .. Wo a Eu gd 10464

» >) Hot, Ber No 1r2—1T7 }

> 121—125 $

Administratieloon boedel wijlen Dr. H. J. Veth » 12.50

PI 1608.09

> 027452

De ontvangsten bedroegen . f 5027.67

De uitgaven » .. » 1608.09

Dus batig saldo / 3419.58

Fonds voor de uitgave van het Tijdschrift.

On tv os tem.

bios COT VOLO TA fan oe os st ers CATO

Rijkssubsidie, 4 kwartalen . - AETR BOO

Verkochte exemplaren aan de ien LAURE: n a —

> > » den boekhandel ==. + 7323510

biydtacen van beguastigers’. ae e Ut NI ot = —

P27 8.20

Uitte" ave.

mescl emlleves op de; Rijkssubsidie.. Len, 7 1.24

baionetta La.» 1000,34

birnsclkensno-bDeelu4 cl i 3 510,84

Merschosten Redactie-leden. 2... .. 2 : + 2 8.56

f 2420.98

XXXII VERSLAG.

De uitgaven bedroegen . f 2420.98

De ontvangsten » Ca 2127820

Dus nadeelig saldo 1142.69

Fonds der Bibliotheek Hartogh Heys van de Lier.

Ontvangsten.

Batig saldo vorig jaar f 7992.08

Rentesinschrijving 3.9; Grootboek ar Ge GOES

f 1295.52

Uitgaven.

Aankoop van: boeken nt... «. = = « auge

Binden van boeken . » 45.05

$ 632:95

De ontvangsten bedroegen . f 1295.52

De uitgaven = i) 032.05

dussbatigssaldovn. 12062457

De Penningmeester vestigt de aandacht der leden er op,

dat op de rekening 1921/22 niet voorkomt het drukken van

de Ent. Ber. No. 118—120 en van het register, Deeis

benevens van de verslagen van de 54° winter- en de 76%!

zomervergadering. Volgens de sedert van den drukker ont-

vangen rekening bedragen deze drukkosten / 521.96.

Het batig saldo van de Algemeene Kas zou dus +

f 2900.— worden.

Wat het Fonds voor de uitgave van het Tijdschrift betreft,

moet hierbij hetzelfde worden vermeld. De drukkosten van

van Deel 64 hebben / 1659.57 bedragen. Deze hadden feitelijk

in de rekening 1921/22 moeten voldaan zijn, waardoor dan

het nadeelig saldo f 2782.26 zou hebben bedragen.

Nu zullen beide posten voorkomen op de rekeningen 1922/23.

Na deze beschouwingen stelt hij voor, het nadeelig saldo

van de rekening Fonds voor de uitgave van het Tijdschrift

voor Entomologie, groot 7 1142.69, te doen aanzuiveren door

de Algemeene Kas.

VERSLAG. XXXIII

De Commissie, belast met het nazien der rekening en

verantwoording van den penningmeester over 1921 —’22,

verklaart, bij monde van den heer K. J. W. Bernet Kempers,

dat zij de rekeningen der verschillende fondsen heeft nage-

gaan en accoord bevonden. Zij meent echter de volgende

opmerkingen te moeten maken:

I°. dat alle ontvangsten niet nauwkeurig zijn te contro-

leeren, daar b.v. eene lijst der over een vorig jaar ver-

schuldigd gebleven contributies, die in den loop van

1921—'22 moesten worden betaald en zijn betaald,

zoomede het rentebedrag ad / 51.68 van den inleg op

de spaarbank, ontbreekt ;

2°. dat de aanwezigheid der effecten niet is kunnen worden

geconstateerd ;

3°. dat zij meent, dat het Phytopathologisch Instituut, dat

geen lid is, ten onrechte voor het Tijdschrift slechts

f 6. — betaald heeft;

4°. dat zij wijst op het groote tekort op de uitgave van het

Tijdschrift en het Bestuur in overweging geeft, aan de

vergadering mede te deelen, op welke wijze dat steeds

grooter wordende tekort kan worden verminderd of

liefst geheel kan verdwijnen;

5°. dat door het ontbreken van de begrooting in het verslag

der laatste zomervergadering niet na te gaan is, of en

zoo ja in hoeverre de raming overschreden zou zijn,

De Commissie geeft ten slotte der vergadering in over-

weging den Penningmeester voor zijn gevoerd beheer haar

dank te betuigen.

De door de Commissie gemaakte opmerkingen worden

daarop uitvoerig besproken. Eene lijst der achterstallige be-

talers is steeds op elke bestuursvergadering aanwezig geweest,

zoodat daarvan nauwkeurig nota wordt genomen. Het rente-

bedrag ad f 51.68 wordt bijgeschreven. De aanwezigheid der

effecten is moeilijk te constateeren, daar de mantels in eene

safe bij den Voorzitter berusten en de couponbladen bij den

Penningmeester. Beide functionarissen verzekeren, dat de op

de lijst vermelde effecten inderdaad aanwezig zijn en dat

zij daarvoor instaan. Het Phytopathologisch Instituut is dat

XXXIV VERSLAG.

van Willie Commelin Scholten, thans te Baarn. De Ver-

eeniging stond vroeger met dit instituut in ruilrelatie,

welke later werd opgezegd. Het instituut verzocht toen om

een abonnement, wat werd aangenomen. Liep dit abonne-

ment over den boekhandel, dan zou deze 40°/, van den

handelsprijs ontvangen. Hieruit blijkt dus, dat de kas geene

schade lijdt of geleden heeft. Het tekort op de rekening

wordt grootendeels gedekt door het batig saldo der rekening

van Martinus Nijhoff en voorts wordt de omvang van het

T. v. E. zéér beperkt. De Ent. Ber. worden, reeds. bijeen

véél goedkooperen drukker gedrukt. De prijzen dalen en

het aantal begunstigers en leden neemt gestadig toe. De

begrooting voor een volgend jaar heeft steeds op elke zomer-

vergadering gecirculeerd, doch is van geene beteekenis door

de onbekendheid van eenige posten.

De heeren Dr. G. Romijn en P. Tutein Nolthenius bepleiten

bezuiniging op het drukken en verzenden der verslagen,

doch deze onkosten, welke betrekkelijk zeer gering genoemd

kunnen worden, zijn niet te ontgaan, daar de meeste leden

niet op het T. v. E. geabonneerd zijn.

Nadat de Penningmeester onder applaus is gedéchargeerd,

gaan er uit de vergadering stemmen op, die voor aansluiting

bij den Postchèque- en Girodienst pleiten. Besloten wordt,

om eene postrekening te openen, waarop de leden vóór I

October hunne contributies kunnen doen overschrijven of

storten. Is dit nà genoemden datum niet geschied, dan zijn

de incasso-kosten voor rekening der leden. Tevoren zullen

de leden in de Ent. Ber. gewaarschuwd worden.

De Voorzitter benoemt vervolgens de heeren P. van der

Wiel; en J. H.E Witfpens tot ledensder ‘Commissienite

nagaan van het financieel beheer over 1922 --’23. De heer

P. van, der Wiel. neemt, mede namens den heers JRE

Wittpen, deze benoeming aan.

Het verslag van den Bibliothecaris luidt als volgt:

„Mijne Heeren,

Wat onze bibliotheek aangaat, vallen dit jaar geene ingrij-

pende veranderingen te vermelden. De vervolgwerken be-

gonnen weder meer geregeld te verschijnen en gelegenheid

tot aankoop van belangrijke partijen boeken en overdrukken

VERSLAG. XXXV

op ons terrein tegen betrekkelijk lagen prijs deed zich nog

enkele malen voor. In het werk van Seitz, waarbij van de

deelen over exotische vlinders nog enkele der reeds ver-

schenen afleveringen ontbraken, werden deze hiaten aangevuld.

Geschenken werden ontvangen van de volgende heeren en

insfellimoen.::C. Bonne Dro Ke Deningér,. Prof, Dr. KM.

Heller, Charles Janet, E. Keijserling, Prof. H. Kolbe, Dr. J.

Es de Man, W. Oates, Dr A. C.'Oudemans, Prof. Dr. W.

Roepke, Mej. Dr. P. J. de Rooy, E. Schmidt, H. Schmitz

Sei Coc) LeSmits vaat Burest, Prof. Dr: Ox Taschenbers,

Prof. Dr. J. Versluijs, C. Willemse, Vereeniging ,,Koloniaal

Instituut’ en afd. Handelsmuseum van dit Instituut, Boston

Society, Boston, Kon. Natuurk. Vereeniging, Batavia, Kon.

Zoölog. Genootschap „Natura Artis Magistra”, Amsterdam,

Laboratorio di Zoologia Generale, Portici, Smithsonian In-

stitution, Washington, Trustees of the British Museum,

London, U.S. National Museum, Washington. Eenige malen

verschenen er lijsten der nieuwe aanwinsten, welke door de

talrijke overdrukken van betrekkelijk grooten omvang werden.

Het aantal uitgeleende boeken bedroeg 146 en gaf wederom

bewijs van de activiteit onzer werkende leden, in aanmerking

genomen, dat de meesten hunner eene uitgebreide eigen

hand-bibliotheek in bezit hebben. Het bezoek in de bibliotheek

was wat meer dan het vorige jaar, maar bedroeg toch slechts

35 personen. De leden komen uit den aard der zaak de

boeken weinig ter plaatse raadplegen en in de buitenwereld

is de aanwezigheid onzer boekerij in de gebouwen van

het Instituut en hare toegankelijkheid ook voor niet-leden

blijkbaar nog weinig bekend.

Bijzondere blijken van tevredenheid over de verzending

van boeken hebben mij niet bereikt, maar klachten evenmin.

Wij mogen dus wel aannemen, dat de administratie weinig

te wenschen heeft overgelaten. |

In de hoop, dat onze belangrijke boekerij zich ongestoord

verder moge ontwikkelen als kostbaar hulpmiddel bij de

studie der zuivere en toegepaste entomologie, beveel ik hare

belangen gaarne bij U allen aan”.

Vervolgens wordt overgegaan tot de verkiezing van twee

Bestuursleden, daar de heeren Dr. J. Th. Oudemans en Mr.

D. L. Uyttenboogaart volgens art. 14 der wet moeten af-

XXXVI VERSLAG.

treden. Na gehouden schriftelijke stemming worden de beide

Bestuursleden als zoodanig onder applaus herkozen en ver-

klaren beiden de benoeming gaarne te aanvaarden.

Op voorstel van den heer Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts wordt

Valkenburg (L.) met algemeene stemmen als plaats van

bijeenkomst voor de 78ste Zomervergadering aangewezen.

Daarop worden de volgende Wetswijzigingen door de

Vergadering goedgekeurd:

Art. I, na 5de al. bijvoegen: „Leden der Vereeniging,

in eene bepaalde streek woonachtig, kunnen, daartoe ge-

machtigd door de Algemeene Vergadering, eene Afdeeling

der Vereeniging oprichten. Het reglement eener dusdanige

Afdeeling is aan de goedkeuring van het Bestuur der

Vereeniging onderworpen”.

Art. 4; f. 6. veranderen in? tro

Art. 6, al. 2, „en heeft stemrecht” te veranderen in:

„doch heeft geen stemrecht”.

Art. 7, „vereenigingen van personen” veranderen in

„vereenigingen en instellingen” en bijvoegen: „echter

alleen tegen jaarlijksche contributie”.

Art. 8, al. 2, bijvoegen: „Het Vereenigingsjaar loopt

van I Juli tot 30 Juni”.

Al. 3, voor ,, Vereenigingsjaar” het woord ,,loopende”

inlasschen.

Al. 4, laatste regel, i. p.v. „zijn van hun lidmaatschap

vervallen”: ‚kunnen door het Bestuur van hun lidmaatschap

vervallen worden verklaard”.

Art. 20, „de effecten” veranderen in: ,,de mantels der

Effecten: »

Art. 22, al. 3, bijvoegen: „hunner woonplaats’.

Art. 24, „voor de vergadering” te veranderen in ,,min-

stens een maand voor elke vergadering, behalve eene

buitengewone (verg. art. 44)”.

Art. 32, laatste alinea laten vervallen.

Art. 33, „en legt” enz. laten vervallen.

Art. 57, „f 7:20" veranderen innn

Art. 59, bijvoegen: „De prijs, waarvoor de Ent. Ber. in

den boekhandel verkrijgbaar zijn, bedraagt f 3.— per

jaargang en f 0.50 per nummer. Voor de leden f 0.20

per nummer”.

VERSLAG. XXXVII

Daarop geeft de Voorzitter aan Prof. Dr. J. C. H. de Meijere

het woord, om de benoeming van Dr. Friedrichs tot buiten-

gewoon hoogleeraar, waartegen de heer J. H. Jurriaanse op

de Wintervergadering geprotesteerd had, nader toe te lichten.

Het blijkt dan, dat het Nederlandsch Gouvernement met

deze zaak niets uitstaande heeft.

Staande de vergadering ontvangt Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts

van de firma Martinus Nijhoff te ’s-Gravenhage het bericht,

dat het supplement-deel op zijne ,, Coleoptera Neerlandica”

verschenen is. De Voorzitter wenscht hem hiermede van harte

geluk en de leden betuigen door applaus hunne instemming.

De heer J. H. Jurriaanse verzoekt, dat de Vereeniging

eventueel mede zal protesteeren tegen den aanleg van een

lijn van de Gooische stoomtram door het bekende Naarder-

meer. Het Bestuur wordt gemachtigd naar goedvinden te

handelen.

Vervolgens wordt overgegaan tot het houden der

Wetenschappelijke mededeelingen.

De Heer Everts deelt als eerste spreker het navolgende

mede :

Van den Plantenziektenkundigen Dienst, te Wageningen,

ontving ik eenige exemplaren van Galerucella tenella L.,

welke soort in de omstreken van Brussel zeer schadelijk is

aan aardbeien? sommige velden zullen weinig of niets

opbrengen. Deze soort, welke algemeen is op Spiraea ulma-

ria L, is nu ook op eene andere Rosiflore aangetroffen.

In Duitschland zou zij ook op Potentilla anserina L. en

Alchemilla vulgaris L., eveneens Rosifloren, gevonden zijn.

De plantenfamiliën der Spiraeaceae, Dryadaceae of Poten-

tilleae (waartoe Alchemilla, Potentilla en Fragaria gerekend

worden), worden, met de eigenlijke roosachtigen, gewoonlijk

als fam. Rosaceae beschouwd.

Eene tweede merkwaardigheid is, dat te Neede Balanznus

venosus GRAV. veel last veroorzaakt op eene slaapkamer.

„Het is meer dan erg” schrijft de inzender. M.i. zal in of

nabij deze woning een magazijn van eikels aanwezig zijn,

waar, uit veel aangestoken exemplaren, deze welbekende

soort ontwikkeld is en zich daar heeft verspreid.

Sedert de laatste bijdrage van „Coleoptera, nieuw voor de

XXXVIII VERSLAG.

Ned. Fauna’’, in de Entomol. Berichten, heeft Dr. RECLAIRE

twee Sienus-soorten, nieuw voor de fauna, verzameld, nl.

St. pumilus ER. bij Hilversum, April en St. picipennis ER.

bij Halsteren, Mei, uit oevervuil aan eene sloot op Fort

de Rover. Laatstgenoemde soort is o.a. in Belgié niet zeld-

zaam; wordt over 't algemcen weinig in de collecties gezien,

daar zij zelden gevangen wordt. Volgens eene mededeeling

uit België, leeft zij meer verborgen op slib aan den voet

van riet en verlaat nimmer den bodem, terwijl andere aan-

verwante soorten tegen de stengels opklimmen cn zelfs

op de inflorescenties zitten. Met veel dank werden deze

nieuwe soorten voor Spr.’s collectie aanvaard.

De drukfoutenduivel laat niet na, zich nog wel eens te

toeren. In Spr.’s. 32deelCol.“Neerl.staat"op. biz. 1 tegels

v.b.: 4-maculata; lees: 5-maculata en op blz. 44 regel 18

v. bi Scribe: leest" Scuba:

De Heer de Meijere wenscht eenige mededeelingen te

doen betreffende de door hem voortgezette studiën over

biologie en metamorphose der Agromyzinen. De volgende

soorten komen ter sprake:

1°. Phytomyza ranunculi SCHRANK. Het is Spr. gebleken,

dat deze soort zeer variabel in kleur is, zoodat niet alleen

flava FALL. en albipes MG., maar ook flavoscutellata FALL.

en praecox MG. tot ééne en dezelfde soort behooren. In

April 1921 op Ranunculus ingebonden fraecox-9® brachten

in volgende generatie, die in Juni in meer dan roo exem-

plaren verscheen, uitsluitend lichtere vliegen voort, welke

beantwoordden aan HENDEL’S opvatting van ranunculi albi

pes MG. In hoeverre er regelmaat is in den generatiecyclus,

moet door verdere kweekingen worden uitgemaakt; het staat

echter vast, dat men later verschillende kleurtypen gelijk-

tijdig vindt. In de larven en mijngangen is geen verschil;

uit volkomen gelijke werd flavoscutellata FALL. verkregen;

echte flava FALL. heeft Spr. nog niet gekweekt, maar

volgens anderen komt ook deze vorm uit Ranunculus en

bovendien is zij zelfs als imago niet altijd zeker van albipes

te onderscheiden. .

2°. Phytomyza pubicornis HEND. Deze soort werd gekweekt

uit mijngangen op Aegopodium podagraria L., van welke

VERSLAG. XXXIX

plant ook Pk. oöscurella reeds als mineerster bekend was.

Deze laatste levert eene mijngang, die meestal bij den blad-

rand begint en grootendeels daarlangs verloopt, terwijl de

mijn der andere soort, door Spr. in de laatste jaren wegens

verschillen in de larve reeds als verschillend herkend, ge-

woonlijk meer naar het midden van de bladschijf begint en

daarop dikwijls beperkt blijft, over ’t geheel veel meer

ineengedrongen ís. De soort heeft ééne generatie per jaar

en verschijnt zeer vroeg, reeds in April, zoodat men de

gangen in Mei en begin Juni aantreft.

3°. Eene tweede soort, waarvan de biologie eerst onlangs

ontdekt is geworden, is Ophiomyia pinguis FALL. In Maart

Ll, vond Spr. voor het eerst vliegenpuparién in de geëtioleerde

spruiten van Cichorium (Brusselsch lof); in eene iets later

onderzochte partij werden meerdere pupariën en ook een

paar larven, alle in de bladeren aanwezig, buitgemaakt. Bij

kamertemperatuur verscheen hieruit in April de genoemde

soort. Wij hebben hier dus met eene der weinige Agromyzinen

te doen, die als larve overwinteren. Zeer karakteristiek zijn

de larvale wratjesgordels, welke grootendeels uit zeer kleine

wratjes bestaan, met aan den voor- en den achterrand een

smallen band van grootere. Uit dezelfde bladeren kwamen

later een paar exemplaren van Napomyza lateralis FALL.,

dezelfde soort, die gewoonlijk in bloemhoofdjes van kamille

voorkomt, maar ook in stengels van Composieten, en volgens

HENDEL zelfs van Verbascum, leven zou. Van deze soort

werden geene larven gevonden, zoodat het niet uitgemaakt

kon worden, of de verpopping bij alle reeds vóór den winter

had plaats gevonden.

4°. Phytomyza flavofemorata STROBL. Zeer interessant is

de nu ontdekte biologie van deze soort. Spr. ontving hier-

van onlangs materiaal van den heer van EECKE, die zijner-

zijds dit ter onderzoek had verkregen van den heer STRUY-

VENKAMP te Leiden. Het waren zaden van Melampyrum

arvense L., die in de steeds eene schimmel herbergende kiem-

wrat tevens een glimmend zwart vliegenpuparium vertoon-

den; de daaruit verkregen vliegen werden door Spr. met

HENDEL’S Prodromus als de genoemde soort bestemd. De

massa der Agromyzinen leeft als larve in bladeren, slechts

weinige in stengels, en uit bloemen, vruchten of zaden zijn

XL VERSLAG.

slechts zeer enkele gekweekt, o. a. Ziriomyza wachtlii HEND.

(vruchten van Veratrum nigrum L., Angelica sylvestris L.)

en Phytomyza clematidis KALT. (in Clematis-bloemen). Terwijl

het duidelijk is, dat de vlieg met haar boorapparaat de

zaadknoppen bereiken en ook de schimmel overbrengen

kan, is nog onopgehelderd, waarom juist, zooals gemeld

werd, de met eene vliegelarve bezette zaden het best rijpen.

Spr. hoopt dezen zomer versch materiaal te ontvangen, om

ook de larvale kenmerken beter vast te stellen, dan dit aan

het puparium mogelijk is.

5. Voorts werden de verschillende vormen, die nog in

HENDEL’s Prodromus als Zzrzoymza pusilla MG. worden saam-

gevat, aan een nader onderzoek onderworpen. HENDEL on-

derscheidt bij deze soort, naar de zeer verschillende mijn-

gangen, een aantal biologische rassen; de bijbehoorende

imagines leverden hem slechts in een paar gevallen geringe

verschilpunten op, zoodat slechts amoena MG. (op Sambucus)

en fusto MG. (op Pisum) als aparte subspecies in zijne tabellen

worden genoemd. Aan Spr. was het reeds bekend, dat de

larven in deze groep over ’t gehecl verder uiteenstaan dan

de imagines, zoo zelfs, dat het nauwelijks mogelijk schijnt,

er slechts subspecifieke waarde aan toe te kennen; zoo zijn

bij amoena, pusio, hieracii, strigata de achterstigmen niet

drie-, maar meerdeelig, en dit kenmerk is bij Agromyzinen

systematisch over ’t geheel van zeer veel belang. Ook in de

wratjesgordels, en in het al of niet aanwezig zijn van wratjes

op het kopgedeelte, bestaan verschillen. De imagines zijn

echter inderdaad dikwijls nauwelijks onderscheidbaar. Het

lag voor de hand, eens na te gaan, in hoeverre er bij de

uitwendige genitaliën nog kenmerken te vinden zouden

zijn, om deze nagenoeg gelijke dieren, waarvan merkwaardiger-

wijze de oudere auteurs een aantal als afzonderlijke soorten

beschreven hebben, te onderscheiden, en hierbij bleek, dat

deze organen, althans bij de dd, niet steeds van gelijken

bouw zijn en vooral het voorste paar aanhangels, dat ter

weerszijden van den penis gelegen is, voor sommige vormen

van pusilla althans karakteristiek genoeg is. Wij hebben hier

dus met eene groep te doen, waar de differentiatie, in verband

met de eigenaardige levenswijze, vooral de larven en hare

mijngangen betreft, terwijl de imagines slechts zeer weinig

VERSLAG. XLI

gewijzigd werden. Spr. heeft de overtuiging, dat deze vormen,

althans ten deele, volkomen gescheiden typen zijn en zou,

ondanks zijne neiging, om zooveel mogelijk bijeen te houden,

toch niet willen aarzelen, aparte soorten te maken van die

vormen, die èn als larven, èn door hare mijngangen, en

bovendien door, zij het minutieuse of slechts met sterke

vergrooting goed zichtbare, imagivale kenmerken verschillen.

De overige zouden dan voorloopig als biologische rassen

bijeen kunnen blijven. Spr. meent, dat men op deze wijze

niet verder gaat met splitsen, dan in dergelijke gevallen,

zoo bij galmuggen, bladluizen enz., gebruikelijk is, en kan er

geen voordeel in zien, zoover uiteenstaande vormen, die

waarschijnlijk thans geheel van elkaar onafhankelijk zijn en

ook geene geographische rassen vormen, onder een enkelen

soortsnaam bijeen te houden.

Een ander voorbeeld van weinig gedifferentieerde imagines

vond Spr. bij Melanagromyza aeneiventris FALL, volgens

HENDEL. Hieronder vallen imagines, gekweekt uit stengels

van Aster tripolium L. en distels eenerzijds en uit stengels van

Umbelliferen, als Angelica en Heracleum, anderzijds. Larven

en pupariën zijn hier verschillend, maar de vliegen zoozeer

gelijk, dat men eigenlijk geen noemenswaard verschil ont-

dekken kan. Onderzoekt men evenwel de legbuis der 99,

dan blijkt, dat hier, behalve het gewone raspapparaat, nog een

paar zagen aanwezig zijn, om de eieren in den stengel in te

brengen, en deze zagen zijn bij de bewoners van scherm-

bloemigen veel langer dan bij de anderen, zoodat er toch

wel degelijk verschil is. Dergelijke verhoudingen maken de

studie dezer insectengroep niet gemakkelijk, maar anderzijds

bij de toch belangwekkende levenswijze der larven des te

aantrekkelijker, naarmate men er dieper in doordringt.

Als geheel onbeschreven soorten worden ten slotte nog

genoemd Agromyza johannae n.sp., die zich later tot kleine

blazen verwijdende gangen op Sarothamnus scoparius KOCH

maakt, en Phytomyza tripolit n. sp., die gangen veroorzaakt

op Aster tripolium L.

De heer Lycklama à Nyeholt deelt mede, dat er van

Apamea (Hydroecia) nictitans BKH. exemplaren met witte, roode

en oranje vlekken veel op smeer voorkomen, en wel in vele

XLII VERSLAG.

variëteiten. Volgens W. WARREN in Seitz is Apamea (Hydroccia)

paludisTUTT. eene afzonderlijke soort, onderscheiden door min-

der uitstekende voorvleugelpunt en smalle niervlek, door-

dat de binnenzijde donker is. Spr. gelooft zich niet te vergissen,

wanneer de, op de vergadering vertoonde, dieren voor de

eene helft tot zctztans, voor de andere tot paludis behooren.

Echter zal Spr. trachten, door kweeking, wanneer deze soorten

dit jaar genoeg voorkomen, dit uit te maken. Het is lang

niet. zeker, dat dit gelukt, daar de rupsen aan de wortels

van gras leven en als zoodanig overwinteren.

Spr. heeft 29 Aug. 1921 te Nijmegen Chloantha polyodon

CL. gevangen.

De heer Coldewey toont in de eerste plaats aan de ver-

gadering eenige exemplaren van een prachtigen spanner, die,

volgens verklaring van Dr. J. TH. OUDEMANS, nieuw voor

onze fauna is. Het is Zarentia lugubrata STGR. (= transversata

THNBG. =: /uctuata SCHIFF., die niet verward moet worden

met /uctuata HB. = hastulata HB.), te Diepenveen gevangen

op 2I en 25 Juli 1913, in een oud dennenbosch op golvend

terrein, waarvan de hellingen en laagten begroeid waren

met woeste braamstruiken en tallooze planten van smal-

bladige basterdwederik (Epilobium angustifolium L), die

met hare slanke bloemtrossen het geheele bosch in een

purperen waas hulden. Hier vlogen deze spannertjes, opge-

jaagd, bij tientallen haastig vooruit. Zonder moeite had hij

er honderd kunnen bemachtigen; vier nam hij mee naar

huis, waarvan er thans één in het bezit is van den heer P. J.

VAN DEN BERGH, die het als /xgubrata determincerde. Deze

Larentia komt in het Noorden en midden van Europa

(behalve Engeland) voor, ook in Azié en Noord-Amerika,

en vliegt, volgens SPULER en TER HAAR, in Mei en Juni,

en later weer in Augustus. Deze exemplaren zijn echter

in de tweede helft van Juli bemachtigd. Verder wisselt de

grootte tusschen 23 en 26 mM., terwijl TER HAAR 29— 34

mM. opgeeft. Helaas heeft ook dit oude dennenbosch de

oorlogsjaren niet overleefd, maar wel zijn er jonge dennen

ingepoot en zijn de Epilobium’s lang niet alle verdwenen,

zoodat de hoop bestaat, dat dit spannertje mogelijk nog

teruggevonden zal worden. Op dezelfde plaats en terzelfder

VERSLAG. XLIII

tijd werd I ex. gevangen van Larentia silaceata HB., waar-

van de rups eveneens op het wilgenroosje (Epilobium) leeft.

In de tweede plaats worden eenige min of meer zeldzame

vangsten van 1921 ter bezichtiging rondgegeven, nl.:

Catocala fraxint L. 9, 2 Sept. te Twello (op smeer) en

de volgende alle te Doetichem (met gaslicht):

Emmelia trabealis SC., 1 VI.

Zanclognatha emortualis SCHIFF., 23 V.

Scotosia rhamnata SCHIFF., 5 VII.

Larentia flavofasciata THNBG., 25 V.

Larentia badiaia HB. 2°ex., 27 en 20 IV.

Larentia nigrofasciaria GOEZE, 11 V.

Spilosoma mendica CL. d, 9 V. (In Mei ’22 8 stuks be-

machtigd).

Ten slotte vraagt Spr. nog een oogenblik de aandacht

der vergadering voor cen artikel: ,,Vlindernamen, proeve

van taalgeografie” van de hand van prof. SCHRIJNEN, ver-

schenen in de aflevering van Maart 1917 van het maand-

schrift „de Beiaard”. Hij leest hiervan een gedeelte voor,

dat voor lepidopterologen allicht van belang is. Professor

SCHRIJNEN heeft aan Spr. meegedeeld, dat er ook zeer veel

materiaal is verzameld omtrent namen van bloemen en

insecten in veel meer dan 100 gemeenten in het Z.O. van

ons land. Aan de bewerking daarvan wordt hard gewerkt.

Hier zal stellig ook veel belangrijks bij zijn.

De heer Mac Gillavry deelt het volgende mede:

Een artikel in het tijdschrift van de Duitsche Leeraren-

vereeniging voor Natuurkunde („Aus der Heimat’ 35. Jahrg.

Heft !/,, 1922) van de hand van H. HAUPT over „Biologie

und Systematik der europàischen Schaumzikaden” was aan-

leiding, dat Spr. zijn materiaal der Cercopidae nog eens aan

eene rivisie onderwierp.

Van de soorten van het genus Aphrophora geeft HAUPT

de van ouds bekende A. corticea GERM, alni FALL. en

salicis DE G., terwijl hij de in 1900 door MELICHAR be-

schreven a/pina goed definieert en eene nieuwe soort, grisea

HAUPT, van safcis afsplitst, waarvan hij zelf echter het

soortrecht niet absoluut zeker acht. Tevens worden twee

variëteiten van salicis DE G. onderscheiden, die beide ook

XLIV VERSLAG.

bij ons voorkomen (unzcolor HAUPT en fornert HAUPT),

echter van niet veel belang zijn.

Daar Spr. zich herinnerde, uit Zwitserland een exemplaar

te bezitten, dat hij tot salzczs gebracht had, was hij nieuws-

gierig, dit te vergelijken met alpina, die, zooals de naam

aangeeft, alleen in het Alpengebied gevangen en nog wei-

nig waargenomen is. Inderdaad bleek het exemplaar, uit

Interlaken VII 1913, tot deze soort te behooren. Grooter

was echter Spr.’s verrassing, toen hij onmiddellijk tusschen

zijne Hollandsche exemplaren er een vijftal kon uitpikken, dat

daar geheel op geleek en bij determinatie ook a/pina bleek

te zijn. Al deze exemplaren, vier wijfjes en één mannetje,

waren indertijd, VIII 1900, door Spr. te Mook gevangen,

aan den voet van den Jansberg, dus aan den rand van het

moeras, dat al zooveel merkwaardigs opgeleverd heeft. Het

is nu mogelijk, dat Aphrophora alpina MEL. bij nader onder-

zoek een grooter verspreidingsgebied heeft dan oorspronkelijk

werd aangenomen en dus, ondanks den naam, geene eigenlijke

alpine soort zal blijken te zijn. Daartegenover bestaat echter

ook de mogelijkheid, dat de naam wel goed gekozen is en

dat dit dier ook weder een voorbeeld is van de zoogenaamde

„Eiszeitrelikte”, die in ons land bij voorkeur in of bij de

vennen schijnen voor te komen, waarvoor de geologen ver-

band zoeken met de moraenen der gletschers. Spr. verwijst

nog naar hetgeen over glaciale fauna bij vennen medegedeeld

werd in het Tijdschrift v. Entom. LXI p. XV—XVI.

Spr.’s hoop, Aphr. corticea GERM., waarvan het aanwezig

zijn in ons land zeer waarschijnlijk is, ook te kunnen aan-

toonen, is niet vervuld. Deze soort onderscheidt zich vooral,

doordat de bovenzijde absoluut onbehaard is, terwijl de

overige Aphrophora’s in elk stippeltje een uiterst fijn haartje

hebben.

Aphr. alpina MEL. onderscheidt zich van salczs, doordat

de schedelplaat driemaal zoo breed als lang is, terwijl zij

van de schedelmiddellijn het voorste derde beslaat. Ook is

de soort donkerder van kleur en iets kloeker gebouwd.

Aphr. salicis heeft eene schedelplaat, die hoogstens 2!/,

maal breeder dan lang is; het schedelstuk er achter is

nauwelijks langer dan de doorsnede van de schedelplaat

van voren naar achteren.

VERSLAG. XLV

Een verder onderscheid, door HAUPT niet genoemd, ziet

Spr. in de welving van het borststuk. Van op zij bezien, is

het borststuk van a/pina meer gelijkmatig gewelfd, terwijl

bij salicis de welving voornamelijk tot de achterhelft beperkt

is en deze welving naar den voorrand bijna rechtlijnig ver-

loopt. Ook zijn de genitaliën, vooral bij het wijfje, bij alpina

slanker van bouw.

Behalve het systematisch gedeelte, is ook het biologisch

gedeelte van het artikel van HAUPT zeer de moeite waard

en steunt voornamelijk op de onderzoekingen van K. SULC

(SCHULZ).

De heer Uyttenboogaart laat rondgaan eenige exemplaren

van Achentum humile NICOL., welke soort, tot nu toe als

uiterst zeldzaam beschouwd, in aantal gevonden werd in

aanspoelsel van den Rijn bij den hoogen waterstand in

Mei 1922. De heer VALCK LUCASSEN vond dezelfde soort

in groot aantal in aanspoelsel van den Gelderschen IJssel

onder dezelfde omstandigheden. Dit dier is zeer lichtschuw

en komt slechts te voorschijn òf bij zorgvuldig doorzoeken

van het zeefsel, òf in den photeklektor na totale uitdroging.

De heer J]. TH. Oudemans stelt ter bezichtiging een

nestkastje voor in holen broedende vogels (dus geheel

gesloten op de in- en uitgangsopening na), waarin in 1921

een nest van Vespa saxonica F. gebouwd werd. Het nest

raakt rondom den binnenwand van het nestkastje en werd

daarmede eene grens aan den groei gesteld. Het nestkastje

hing in eene veranda van Sprekers huis en werd dagelijks

door hem waargenomen. In de Ent. Ber. No. 122 van 1

Nov. 1921 werd het reeds beschreven.

Verder laat Spr. eenige vrouwelijke exemplaren zien van

Vespa austriaca PANZ. en van de naverwante soorten. In

No: 125 der Ent. Ber, van 1 Mei-ro22-deelde Spr. reeds

mede, dat hij deze wesp, waarvan alleen mannetjes en

wijfjes, geene werksters en geene nesten bekend zijn, en

die men daarom voor eene koekoekswesp houdt, en waar-

van slechts één inlandsch ex. bekend was, ruim 50 jaar

geleden door Dr. DE GAVERE te Haren in de Prov. Groningen

gevangen, in 1917 en in 1918, telkens in één ex., te Putten

(G.) wedergevonden had. Dagelijks zoeken bij gunstig weer

XLVI VERSLAG.

heeft er toe geleid, dat Spr. in 1922 reeds weder 4 wijfjes

van dit merkwaardige dier heeft aangetroffen en wel op

19 April, 4 Mei, 2 Juni en 7 Juni 1922. Uit eerstgenoemde

vondst blijkt, dat zij ook reeds vroeg in het voorjaar voor

den dag komt; toevallig was dit exemplaar de eerste levende

wesp, die Spr. in 1922 in handen kwam!

Onder onze inlandsche Vespa-soorten staat V. rufa L.

haar het naaste. Om haar, althans de wijfjes, met zekerheid te

determineeren, lette men op het volgende. V. cradro L. en

media DE G. kunnen door hare veel aanzienlijkere grootte

niet met onze soort verwisseld worden. Het kopschild (clypeus)

eindigt bij V. austriaca in de beide benedenhocken in eene

iets uitspringende spits; geene onzer andere soorten ver-

toont dit. Dit kopschild vertoont op gelen grond die stippen,

doch deze kunnen zoo flauw zijn aangeduid, dat er slecht

bij zéér nauwkeurige beschouwing iets als eene schaduw

van te ontdekken valt; zij zijn in die gevallen dus niet

bijzonder klein, doch bijzonder bleek. Spr. trof nog geene

gevallen aan, waarin b.v. één of twee der stippen duidelijk

en de rest onduidelijk was; de onderlinge duidelijkheid

was steeds gelijk. Zijn er drie stippen duidelijk te onder-

scheiden, dan is verwisseling alleen mogelijk met V. ger-

mantca L., die dit ook heeft; doch bij deze is het eerste

lid der sprieten geheel zwart, terwijl het bij V. austriaca

van voren eene gele streep draagt {evenals bij V. silvestris

SCOP. en zorvegica F.). Zijn de stippen zoo flauw, dat men

den clypeus ongevlekt zou willen noemen, dan vindt men

dit geval verder alleen bij V. si/vestris terug, waar of één,

of geen vlek aanwezig is. Doch V. siwestris behoort (met

V. norvegica) tot de soorten, waarbij tusschen oog en man-

dibel een duidelijke afstand bestaat, terwijl bij de andere

soorten deze deelen elkander nagenoeg raken. Men ziet,

dat de wijfjes zeer goed van onze andere inlandsche soorten

te onderscheiden zijn.

Wat de mannetjes aangaat, zoo hoopt Spr. daarop nader

terug te komen, Juist enkele dagen geleden ontdekte hij

tusschen tal van andere ongedetermineerde voorwerpen een

paar mannetjes, die hij voor V. austriaca houdt. Alvorens deze

hier ter tafel te brengen, wil hij echter volkomen zekerheid

hebben, en liefst nog meerdere exemplaren trachten te

VERSLAG, XLVII

vangen, waartoe dit jaar wellicht de gelegenheid zal aan-

bieden. Spr. vestigt er de aandacht op, dat SAUNDERS in

zijn werk „Hymenoptera aculeata” p. 155, zegt „only fe-

males have occurred in Britain”. Dat was in 1896; of er

sedert mannetjes zijn aangetroffen, is Spr. onbekend. In de

Faune de Belgique van LAMEERE, T. 3, 1907, p. 302—303,

wordt de soort voor Belgié niet genoemd, evenmin als

V. norvegica. Slechts 6 soorten worden daar genoemd (V.

crabro, media, silvestris, germanica, vulgaris en rufa), terwijl

wij er in ons land 8 hebben. Misschien is men echter ook

daar sedert 1907 verder gekomen, wat Spr. nog niet heeft

nagegaan.

Het is dus zaak, aan deze merkwaardige soort onze

aandacht te blijven wijden en vooral, om te trachten, door

het onderzoek van wespennesten, speciaal van V. rufa, de

tot nog toe duistere levenswijze te ontdekken.

Ten slotte wijdt Spr. eenige woorden aan het prepareeren

van Hymenoptera. Waar hij deze orde nu al meer dan 40

jaar verzamelt en in dien tijd, vooral natuurlijk in de latere

jaren, heel wat materiaal van anderen onder de oogen

heeft gehad, soms ter vergelijking en eigene voorlichting,

doch ook niet zelden, om dit voor anderen op naam te

brengen, moet het hem van ’t hart, dat aan het prepareeren

van Hymenoptera over het algemeen zoo weinig zorg besteed

wordt. Vooral nu in den laatsten tijd het aantal verzame-

laars van vliesvleugeligen toeneemt, is het van belang, dat

zij het prepareeren der gevangen voorwerpen op de juiste

manier toepassen. En die juiste manier is in de eerste

plaats te omschrijven als: niet te veel, maar ook niet te

weinig. Wie Hymenoptera op de wijze van vlinders op

spanplankjes of -blokjes zou gaan uitzetten, zou bedrogen

uitkomen, want dat zou veel te veel tijd in beslag nemen.

Slechts voor enkele groote vormen, zooals het genus S7rex,

en voor sluipwespen met zeer lange legboor, kan een span-

blokje juist als tijdbesparend aangewend worden. Overigens

bepale men den stand der vleugels en van de pooten en

het achterlijf, voor zoover noodig, uitsluitend met spelden.

Allereerst is gewenscht, dat men zorgt, dat de vleugels niet

ruggelings opwaarts gericht zijn, noch elkander te veel

bedekken. Dat belemmert de studie van het aderstelsel en

XLVII VERSLAG.

is bovendien foei leelijk. Om de vleugels, zoo die na den

dood den opwaartschen stand hebben aangenomen, naar

beneden te doen omslaan, behoeft men het dier slechts

eerst te hoog aan de speld te schuiven en vervolgens weder

naar beneden, het laatste terwijl men de vleugels onderwijl

langs de zijden benedenwaarts drukt, hetzij met behulp van

een pincet met breede punten, hetzij tusschen duim en

wijsvinger. Veelal is het effect verrassend. Blijven de vleugels

halstarrig opgericht, wat b.v. bij hommels nogal eens het

geval is, dan spuit men een druppel ammonia liquida in

den thorax in en wacht eenige oogenblikken. Daarna zijn

de vliegspieren verslapt en kan men, na het aansteken,

aan de vleugels de gewenschte houding geven. Men wachte

met het aansteken echter nog eenigen tijd, daar ammonia

liquida de spelden, althans de gewone witte, aantast, wat

echter na een paar uren voorbij is.

In vele handboeken vindt men nuttige wenken betreffende

het dooden, prepareeren enz., o.a. bij SCHMIEDEKNECHT,

Apidae europaeae, p. 12—15. Toch meent Spr. nog ver-

beteringen te kunnen opgeven, zoo o. a. het eerst te hoog

aan de speld steken en daarna naar beneden duwen der

dieren, dat hij nog nergens vermeld gevonden heeft. Verder

geeft azijnaether nog minder aanleiding tot spierverstijving

dan zwavelaether, die de meeste hymenoptera-verzamelaars

gebruiken en aanprijzen. In eene vangflesch (liefst platte),

met stukjes filtreerpapier of met stukjes kurk halverwege

gevuld, waarop enkele druppels azijnaether gestort zijn, kan

men zijne vangst verscheidene dagen lang versch houden,

wat op meerdaagsche excursies buitengewoon practisch is.

Men neemt elken dag eene andere vangflesch en laat de

dieren er in tot na de t’huiskomst. Alleen dient men de

flesschen niet met dieren te overladen, daar de inhoud dan

te vochtig wordt. In den regel geeft deze methode echter

uitstekende resultaten.

Niets meer te behandelen zijnde, sluit de Voorzitter de

vergadering.

VERSLAG.

XLIX

Voor de leden der Nederlandsche Entomologische Ver-

eeniging zijn verkrijgbaar bij den Secretaris, R. van Eecke,

Maredijk 161, te Leiden, voor zoover de voorraad strekt:

Tijdschrift voor Entomologie; met gekl. platen.

per deel : PTE MEER f 6.- 1)

Entomologische Berichten. per 6 nummers,

Nor = 12, 13 — 18 Gav. FORSE E o > ll 2,502)

Afzonderlijke nummers, voor zoover voorradig » 0.20 8)

Handelingen der Nederlandsche Entomologische

Vereeniging, bevattende de Verslagen der jaar-

lijksche Vergaderingen van 1846-1858, met

Repertorium ME eetl sd PE

PACE. er De Vlinders van Nederland,

Macrolepidoptera, met 4 platen. >» De

F. M. van der Wulp, Catalogue ze the do

scribed Diptera from South-Asia > 2.40%)

Besame aden Wulp en Dr. JE H. ‘de

Meijere, Nieuwe Naamlijst der Nederlandsche

Diptera . i Ra ses eal eeen YO

Handleiding voor het sin bewaren en

verzenden van uitlandsche insecten » 0.40 °)

Repertorium betreffende deel I- VIII van fes

Tijdschrift voor Entomologie, bewerkt door Mr. E.

A. de Roo van Westmaas » 0.50

Repertorium betreffende deel IX XVI van het

Tijdschrifc voor Entomoiogie, bewerkt door F. M.

van der Wulp. 5 » 0.75

Repertorium betreffende du XVII - XXIV | van

het Tijdschrift voor Entomologie, bewerkt door

F. M. van der Wulp » 0.75

Jhe De Bid: EvertssEijst fae Nederland en

het aangrenzend gebied voorkomende Coleoptera » 0.30

C. J. M. Willemse, Orthoptera Neerlandica » 3.— °)

1) In den boekhandel / 12.— 4) In den boekhandel / 3.—

SSN ba » » 3.— DRE D » » 0.50

Dat > » » 0.50 LO NE 5 » » 5.—

LIJST VAN DE LEDEN

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING, -

OP 1 JULI 1922.

MET OPGAVE VAN HET JAAR HUNNER TOETREDING, ENZ.

(De Leden, die het Tijdschrift voor Entomologie Deel LXV

ontvangen, zijn met een * en de Leden voor het

leven met een | aangeduid).

BUITENGEWOON EERELID.

*Z.K.H. de Prins d. Nederlanden, Hert. v. Mecklenburg. 1903.

EERELEDEN.

*Erich Wasmann S.J., Ignatius College, Valkenburg (L.). 1901.

*Dr. Chr. Aurivillius, Hoogleeraar in de Zoölogie aan de

Universiteit te Stockholm. 1903.

*Dr. R. Gestro, Genua. 1909.

*Prof. Dr. K. M. Heller, Franklinstr. 22, Dresden. 1911.

*Prof. H. J. Kolbe, Invalidenstrasse 43, Berlin. 1913.

*Lond Walter Rothschild, Tring Park, Herts., Engeland. 1913.

*Dr. D. Sharp, Lawnside, Brockenhurst, Hants., Engeland.

1914. |

*Antonio Berlese, Via Romana 19, Florence. 1916.

*Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts, rste Emmastraat 28, ’s-Graven-

hage. 1919.

BEGUNSTIGERS.

Het Koninklijk Zoölogisch Genootschap ‚Natura Artis Ma-

gistra” te Ammsterdam. 1879.

De Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen te Haarlem.

1884.

Mevrouw J. M. C. Oudemans, geb. Schober, Huize ,,Schoven-

horst”, bij Putten (Veluwe). 1892.

Mevrouw A. Weber, geb. van Bosse, Eerbeek. 1892.

LIJST DER LEDEN ENZ. LI

Mevrouw de Wed. J. P. Veth, geb. v. Vlaanderen, ’s-Graven-

hage. 1899.

Mej. C. E. Sepp, Villa Eikenhorst, Bussum. 1900.

Mevrouw J. M. van der Hoop, geb. de Monchy, Mathenesser-

laan 252, Rotterdam. 1913.

Mevrouw P. J. K. de Meijere, geb. v. Dam, Sarphatistraat 76,

Amsterdam. 1913.

Mevrouw S. J. M. Oudemans, geb. Hacke, Putten (Veluwe).

1922.

Mevrouw E. Uyttenboogaart, geb. Eliasen, Renkum. 1922.

Mej. J. M. van Eecke, Westeinde 61, Voorburg (Z.-H.). 1922.

CORRESPONDEERENDE LEDEN.

A. Fauvel, Rue d’Auge 16, Caen. 1874.

A. W. Putman Cramer, Lawrence Avenue 322, Westfield,

New Yersey. 1883.

Dr. O. Taschenberg, Halle a. S. 1883.

Dr. L. Zehnter, San Bentos das Lages, Bahia, Brazilië. 1897.

Dr. P. Speiser, Labes, Pommeren. 1906.

H. Schmitz S.J., Bonner Talweg 4, Bonn a[Rh. 1921.

BUITENLANDSCHE LEDEN.

*René Oberthür, Faubourg de Paris 44, Rennes (Ille-et-Vilai-

ne), Frankrijk. — Coleoptera, vooral Carabiden. (1882—83).

Julius Weiss, Chausseestrasse 159, Metz. (1896—97).

Dr. H. Schouteden, Rue St. Michel 5, Woluwe St. Pierre, bij

Brussel. (1906—07).

Corn. J. Swierstra, rste Assistent aan het Transvaal-Museum

te Pretoria. (1908—09).

*James E. Collin, Sussex lodge, Newmarket, Engeland.

(1913—14).

“Bibliotheek der R. Universiteit, Lund, Zweden. (1915—16).

GEWONE LEDEN.

J. L. Addens, biol. docts., Bellingwolde. — Algemeene Ento-

mologie. (1918—19).

Vine. Mar. Aghina, Sacr. Ord. Praed., Huissen (Geld.) —

Algemeene Entomologie. (1875—76).

“Algemeen Proefstation der Algemeene Vereeniging van Rub-

berplanters ter Oostkust van Sumatra, Medan, Sumatra.

(1917—18).

LII LIJST DER LEDEN ENZ.

Prof. Dr. H. J. van Ankum, Zeist. — Algemeene Zoölogie.

(187 1—72).

H. G. Bakker, Biol. Cand., Daguerrestr. 68, ’s-Gravenhage. —

Neuroptera en Orthoptera. (1921—22).

*C. P.G. C. Balfour van Burleigh, Willem Barentszstraat 100,

Utrecht. — Lepidoptera. (1907—08).

Dr. L. F. de Beaufort, Huize ,,de Hooge Kley”, Leusden bij

Amersfoort. — (1911—12).

Dr. J. F. van Bemmelen, Hoogleeraar aan de Universiteit te

Groningen. (1894—95).

Ir. G. A. Graaf Bentinck, Electrotechn. Ing., Bloemendaalsche

weg 297, Overveen. — Lepidoptera. (1917—18).

+*P. J. van den Bergh Lzn., Huize ,,Mariposa”, Overbeeklaan

5, Velp. — Lepidoptera. (1901—02).

K. J. W. Bernet Kempers, Inspecteur der Registratie, van

Hovestraat 55, 's-Gravenhage. — Coleoptera. (1892—93).

E. W. Beth, Nieuwe Haven 54, Rotterdam. — Lepidoptera.

(192223),

J. G. Betrem, Biol. Cand., Suezkade 151, ’s-Gravenhage. —

Hymenoptera. (1921—22).

Dr. J. A. Bierens de Haan, Zoöloog afh. Handelsmuseum v/h.

Koloniaal Instituut, Weteringschans 93, Amsterdam. —

Algemeene Entomologie. (1918—19).

Dr. H. Boschma, Bosb. Toussaintkade 301, Amsterdam. —

Algemeene Entomologie. (1918—19).

Dr. J. Bosscha, Bandoeng, Java. — Coleoptera. (1882—83).

*Mr. A. Brants, Rynkade 119, Arnhem. —- Lepidoptera.

(1865—66).

A. J. Buis, Klein Sparrendal, Soestdyksche Straatweg, Station

de Bilt. — Lepidoptera. (1907—08).

F. W. Burger, ’t Hoekhuis, Bennekom. — Oeconomische En-

tomologie. (1917 —18).

Dr. L. P. de Bussy, Teniersstraat 5, Amsterdam. (1908—09).

*Dr. J. Büttikofer, Directeur van de Diergaarde, Rotterdam.

(1883—84).

*M. Caland, Rijks Hoofdingenieur, Directeur van den Water-

staat, Juliana van Stolberglaan 8, ’s-Gravenhage. — Lepi-

doptera. (1892—93).

*A. Cankrien, Huize ,,Colenso”, Soestdijk. — Lepidoptera.

(1868—69).

LIJST DER LEDEN ENZ. LIII

J. R. Caron, Stationsstraat, Tiel. — Lepidoptera. (1919—20).

H. Coldewey, leeraar afh. gymnasium te Doetinchem. — Lepi-

doptera. (1919—20).

Fr. Copijn, Huize ,,Welgelegen”, Groenekan bij Utrecht. —

Lepidoptera. (1921—22).

{*J. B. Corporaal, Conservator bij het Entomologisch Museum

van het Koninklijk Zoölogisch Genootschap „Natura Artis

Magistra”, te Amsterdam. — Vooral Cleridae en verder an-

dere Malacodermata en Meloidae. — (1899—1900).

*Jos. Cremers, Victor de Stuersstraat 36, Maastricht. —

Coleoptera en Lepidoptera. (1906—07).

Dr. K. W. Dammerman, Directeur van het Zoölogisch Museum

te Buitenzorg, Java. — Algemeene Entomologie. (1904—05).

Het Deli Proefstation, Medan, Sumatra. (1908—09).

*E. D. van Dissel, Inspecteur der Staatsbosschen en ontgin-

ningen, Nassaustraat 13, Utrecht. (1906—07).

C. J. Dixon, Copernicusstraat 238, ’s-Gravenhage. — Coleo-

ptera. (1890—91).

Dr. W. Docters van Leeuwen, Directeur van ’s Lands Planten-

tuin te Buitenzorg, Java. — (1921—22).

*P. H. van Doesburg, Gang Pernis, Semarang, Java. — Coleo-

ptera. (1921—22).

*G. Doorman, Lid van den Octrooiraad, Joh. v. Oldenbarne-

veldtlaan 123, ’s-Gravenhage. (1915—16).

*F, C. Drescher, Tjilatjap, Java. — Coleoptera. (191I—12).

Mr. E. J. F. van Dunné, kantoor Mrs. Henny & Schoutendorp,

Batavia. — Lepidoptera. (1911—12).

R. van Eecke, Conservator bij ’s Rijks Museum van Natuur-

lijke Historie, Maredyk 161, Leiden. — Lepidoptera en

Thysanoptera. (191 1— 12).

*H. C. L. van Eldik, Malistraat rr, ’s-Gravenhage. — Lepido-

ptera en Coleoptera. (1919—20).

M. J. van Erp Taalman Kip, Biol. Cand., Oude Vest 33a, Lei-

den. — Rhynchota (1921—22).

M. L. Eversdijk, Biezelinge. — Algemeene Entomologie.

(1919—20).

*Mr. A. J. F. Fokker, Zierikzee. — Rhynchota. (1876— 77).

L. van Giersbergen, Leeraar aan de Ver. t. b. v. bijenteelt in

Nederland, Wageningen. (1907 —08).

LIV LIJST DER LEDEN ENZ.

*P. van der Goot, Departement van Landbouw te Buitenzorg,

Java. — Aphididae en Coccidae. (1910-11).

Jhr. W. C. van Heurn, Biol. cand., Bataviasche weg 6, Buiten-

zorg, Java. — Algemeene Entomologiie. (1911—12).

Prof. Dr. J. van der Hoeven, Eefde bij Zutphen. — Coleo-

ptera. (1886—87).

+*D. van der Hoop, Mathenesserlaan 252, Rotterdam. — Co-

leoptera. (1882—83).

Mr. A. Th. ten Houten, Winterswyk. (1921—22).

*E. R. Jacobson, Fort de Kock, Sumatra. — Algemeene Ento-

mologie. (1906—07).

*A. J. T. Janse, Firststreet Gesina, Pretoria, Zuid-Afrika. —

Pyralidae. (1921—22).

N. A. de Joncheere, Dordrecht. — Lepidoptera. (1886—37).

*W. de Joncheere, Stationsweg 2, Dordrecht. — Lepidoptera.

(1913—14).

Mej. Greta A. Jonges, Van Ecdenstraat 7, Haarlem.

meene Entomologie. (1919—20).

D. J. R. Jordens, Sassenpoorterwal F 3471, Zwolle. — Lepi-

doptera. (1863—64).

*J. H. Jurriaanse, Schiekade 75, Rotterdam. — Exotische

Lepidoptera. (1916—17).

*J. P. A. Kalis, Turfsingel 28, Gouda. — Lepidoptera en Co-

leoptera. (1916—17).

L. G. E. Kalshoven, Dierkundige bij het Instituut v. Planten-

ziekten te Buitenzorg, Java. — Algemeene Entomologie.

(1921— 22).

Dr. P: M. Keer, Teeraarvaan het Gymnasium (en OH. BASS

Zutphen. — (1909 — 10).

Dr. C. Kerbert, Directeur van het Kon. Zoölogisch Genoot-

schap „Natura Artis Magistra”, Plantage Middenlaan 39,

Amsterdam. (1877— 78).

T*A. E. Kerkhoven, Loolaan 52, Apeldoorn. — Coleoptera.

(1912—13).

P. E. Keuchenius, Phytopatholoog, Medan, Sumatra. (1910-11).

t*B. H. Klynstra, Bentinckstraat 164, ’s-Gravenhage. — Co-

leoptera, voorn. Caraboidea. (1902—03).

J. Koornneef, re Constantyn Huygensstraat 67, Amsterdam.

— Algemeene Entomologie. (1917-—18).

Alge-

LIJST DER LEDEN ENZ. LV

*Dr. A. J. M. ter Laag, Villa „Rozendoorn”, Eemnesserweg

67, Baarn. (1919—20).

S. Lako, Koepoortstraat, Middelburg. — Coleoptera.

(1922—23).

+H. J. H. Latiers, Steyl, gem. Tegelen. — Coleoptera en Le-

pidoptera. (1893—94).

S. Leefmans, Entomoloog aan ’s Lands Plantentuin te Buiten-

zorg, Java. — Algemeene Entomologie. (1911—12).

H. E. van Leijden, Biol. Cand., Monstersche Straatweg roa,

Loosduinen. — Lepidoptera. (1915—16).

Dr. W. J. H. Leuring, Huize ,,Middelaer”, Mook (L.) (1919-20).

M. A. Lieftinck, Oranje Nassaulaan 69, Amsterdam. — Odo-

nata. (1922—23).

*J. Lindemans, 2e Reserve Boezemstraat 34a, Rotterdam. —

Lepidoptera, Hymenoptera, vooral Sphegidae (Crabronidae),

Pompilidae, Vespidae en Chrysididae. (1901-02).

Dr. J. C. C. Loman, Leeraar aan het Gymnasium, Van Baerle-

straat 158, Amsterdam. (1886—87).

*Dr. H. J. Lycklama a Nyeholt, Oranje-Singel 62, Nymegen.

— Lepidoptera. (1896—97).

+*Dr. D. Mac Gillavry, J. W. Brouwersplein 9, Amsterdam. —

Coleoptera en Rhynchota. (1898—99).

Prof. Dr. J. C. H. de Meijere, Sarphatistraat 76, Amsterdam.

— Diptera. (1888—89).

Prof. Dr. G. A. F. Molengraaff, Kanaalweg 8, Delft. (1877-78).

A. Mos, Utrechtsche straat, Arnhem. — (1993—04).

*De Nederl. Heide-Maatschappij, Arnhem. (1903—04).

*]. R. H. Neervoort van de Poll. — Coleoptera. (1883—84).

A. C. Nonnekens, Rustenburgerstraat 106, Amsterdam. —

Coleoptera. (1921—22).

*Mej. M. van Oordt, Biol. Stud., p/a. Mevr. Van Eck, St. Am-

mershoef, Vianen a. d. Lek. — Hymenoptera. (1920—21).

Prof. Dr. E. D. van Oort, Directeur v. ’s Rijks Museum v. Nat.

Historie, Zoeterwoudsche Singel 1, Leiden. — (1915—16).

Dr. A. C. Oudemans, Leeraar aan de Hoogere Burgerschool,

Burgemeester Weertsstraat 65, Arnhem. — Acari, Cherne-

tidae, Pulicidae. (1878—79).

T*Dr. J. Th. Oudemans, Huize ,,Schovenhorst”, bij Putten,

LVI LIJST DER LEDEN ENZ.

(Veluwe). — Lepidoptera, Hymenoptera, Thysanura en Col-

lembola. (1880—81).

fir. Th. C. Oudemans, Landbouwkundig ingenieur, Putten

(Veluwe). — Algemeene Entomologie. (1920—21).

G. Overdijkink, Soekaboemi, Java. — Lepidoptera. (1921—22).

C. van Overeem, Biol. Stud., Slykstr. 36, Weesp. (1914—15).

L. W. A. van Oyen, Zuid-Oost-Buitensingel 229, ’s-Graven-

hage. — Coleoptera. (1920—21).

A. A. v. Pelt Lechner, Velperweg 79, Arnhem. — Algemeene

Entomologie. (1892— 93).

Dr. M. Pinkhof, Van Musschenbroekstraat 2ıhuis, Amster-

dam. — Algemeene Entomologie. (1913—14).

Plantenziektekundige Dienst te Wageningen. (1919—20).

R. A. Polak, Oetewalerstraat 14, Amsterdam. (1898—99).

Dr. J. Prince, St. Annastraat 44, Nymegen. — Lepidoptera.

(1904—05).

Dr. P. H. J. J. Ras, Velperweg 56a, Arnhem. (1876—77).

Dr. A. Reclaire, Alexanderlaan 17, Hilversum. — Coleoptera.

(1919—20).

A. Reyne, Biol. Docts., Landbouwproefstation, Paramaribo,

Suriname. — Algemeene Entomologie. (1917—18).

C. Ritsema Cz., Oud-Conservator aan ’s Rijks Museum v. Na-

tuurlijke Historie, Grintweg 47, Wageningen. — Hymeno-

ptera anthophila en diploptera. (1867—69).

Prof. Dr. J. Ritzama Bos, Wageningen. — Oeconomische En-

tomologie. (187 1— 72).

*Prof. Dr. W. Roepke, Wageningen. — Algemeene Entomo-

logie. (1912—13).

Dr. G. Romijn, Inspecteur v. d. Volksgezondheid, Zijlweg 86,

Haarlem. — Hydrobiologie. (1915—16).

*G. van Roon, Bergweg 167, Rotterdam. — Coleoptera.

(1895—06).

°s Rijks Museum v. Natuurl. Historie te Leiden. (1915—16)

P. Felix Rüschkamp S.J., Tongersche straat 53, Maastricht.

— Coleoptera. (1921—22).

Prof. Dr. R. H. Saltet, Sarphatikade 14, Amsterdam. (1882-83).

W. A. Schepman, Nieuwe St. Jansstraat 7a, Groningen. —

Coleoptera. (1919—20).

Dr. A. Schierbeek, Verhulststraat 14, ’s-Gravenhage. — Alge-

meene Entomologie. (1919—20).

LIJST DER LEDEN ENZ. LVII

T. Schoevers. Phytopatholoog, Villapark, Wageningen. —-

Oeconomische Entomologie. (1917—18).

*P. J. M. Schuyt, Burgemeester van Wamel en Leeuwen. —

Lepidoptera. (1890—91).

Dr. J. H. Slothouwer, Directeur H. B. S. te Tiel. — Hyme-

noptera. (1921—22).

Prof. Dr. C. Ph. Sluiter, Nicolaes Maesstraat 125, Amsterdam.

(1899— 1900).

*C. A. L. Smits van Burgst, Beek bij Breda. — Hymenoptera,

vooral Ichneumonidae. (1906—07).

*C. Solle, Voorschoterlaan 21, Rotterdam. — Lepidoptera.

(1909—10).

*M. Stakman, Frederik Hendrikstr. ro, Utrecht. — (1921—22).

Dr. A. L. J. Sunier, Kebon Sirik 25, Weltevreden, Java.

(1904—05).

Prof. Dr. N. H. Swellengrebel, Zoöloog a/h. Kolon. Instituut,

Afd. Tropische hygiëne, Amstel 5, Amsterdam. (1919— 20).

P. Teunissen, Redacteur voor Land- en Tuinbouw van ,,Het

Nieuws van den Dag”, Linnaeusstraat 47a, Amsterdam. —

Oeconomische Entomologie. (1912—13).

L. J. Toxopeus, Lomanstraat 68, Amsterdam. — Lepidoptera.

(1919—20).

*P. Tutein Nolthenius, Ullerberg, Elspeet. — Lepidoptera.

- (1920—21).

{*Mr. D. L. Uyttenboogaart, Parklaan 8, Rotterdam of

Utrechtsche Straatw. 51, Renkum. — Coleoptera. (1894—95).

H. van der Vaart, v. Lennepkade 303, Amsterdam. (1922—23).

*F, T. Valck Lucassen, Huize ,,Sonnevanck”, Brummen. —

Coleoptera. (T9TO— 11).

A. C. Valstar, p. a. den heer Joh. Viveen, Nieuwegracht 85,

Utrecht. — Lepidoptera. (1911—12).

*L. A. W. C. Venmans, Stratumsche dÿk 53, Eindhoven.

Dr. J. Versluys, Graaf Florislaan 17, Hilversum.

A. Verstrijden, Onderluitenant Apothekers-Adsist., Soerabaja,

Java. — Lepidoptera. (1921— 22).

*H. A. de Vos tot Nederveen Cappel, Apeldoorn. — Lepido-

ptera. (1888 —89).

J. J. de Vos tot Nederveen Cappel, Soerakarta, Java. —

(1902—03).

LVII LIJST DER LEDEN ENZ.

*Mr. L. H. D. de Vos tot Nederveen Cappel, Velp. — Coleo-

piera. (1899—1900).

W. H. Wachter, Vierambachtstraat 81a, Rotterdam. (1919-20).

Prof. Dr. Max C. W. Weber, Eerbeek. (1886—87).

*A. C. Wertheim, Villa ,, Vanessa”, Bilthoven. — Algemeene

Entomologie. (1919—20).

T*P. van der Wiel, Nicolaes Maesstraat ror, Amsterdam. —

Coleoptera. (1916—17).

{*C. J. M. Willemse, Arts, Eygelshoven (Z.-Limb.). — Ortho-

ptera. (1912—13).

*J. Willink Azn., Winterswijk. (1918—19).

W. Wittkamp, Prinsengrachi 403, Amsterdam. — Ned. Le-

pidoptera. (1921—22).

J. H. E. Wittpen, Reguliersgracht 53, Amsterdam. — Coleo-

ptera en Lepidoptera. (1915—16).

A. J. Zöllner, Berkelsche laan 15, Rotterdam. — Coleoptera.

(1904—05).

*Het Zoölogisch Museum en Laboratorium te Buitenzorg,

Java. (1919—20).

BESTUUR.

President: Dr. J. Th. Oudemans.

Vice-President: Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts.

Secretaris: R. van Eecke.

Penningmeester: D. van der Hoop.

Bibliothecaris: Prof. Dr. J. C. H. de Meijere.

Mr. D. L. Uyttenboogaart.

COMMISSIE VAN REDACTIE VOOR HET TIJDSCHRIFT EN

DE ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN.

Dr. J. Th. Oudemans.

Prof. Dr.J. Gelade Meijere.

Dr. A.C. ‘Oudemans:

Nadere beschouwingen van het ader-

systeem der Coleoptera in verband met

het systeem van prof. Kolbe en anderen

door

K. J. W. BERNET KEMPERS.

Op 5 Maart 1903 publiceerde L. GANGLBAUER in het

Miinchener Koleopterologische Zeitschrift, band I, p. 271,

zijn Systematisch-koleopterologische Studien naar aanleiding

van de Classificaties van SHARP, LAMEERE en KOLBE. De

door dezen geleerde opgestelde classificaties werden grondig

besproken en becritiseerd en met andere stelsels vergeleken.

De meeste aandacht werd echter gegeven aan het stelsel

ontwikkeld door Prof. KOLBE. GANGLBAUER kon zich met

verscheidene groepen niet vereenigen en stelde daarop zelf

weder grondtrekken vast voor een nieuw systeem der

Coleopteren.

Dat ik mij tot deze studie aangetrokken gevoelde, behoeft

weinig betoog, omdat hier zoo’n groote plaats aan het ader-

systeem der achtervleugels werd toegekend.

GANGLBAUER neemt drie vleugeltypen aan: I het Adepha-

gen-type, II het Staphylinoiden-type en HI het Canthariden-

type, welke drie typen, met dezelfde afbeeldingen, over-

genomen zijn door REITER ,,Fauna Germanica”.

Of er nu werkelijk slechts drie typen zijn, is m.i. nog

de vraag. Het Adephagen-type is ontegenzeggelijk aanwezig

en zeer goed te onderscheiden. Een Staphyliniden-type is

ook bepaald aanwezig. Dat dit ook het type zou zijn voor

de Rhynchophora is moeilijk aan te nemen, al gelijkt het

er ontegenzeggelijk op het eerste gezicht op. Het Cantha-

riden-type zou ik liever vervangen door het Tenebrioniden-

2 K. J. W. BERNET KEMPERS,

type, dat iets ingewikkelder is en bij meer vormen voorkomt,

volkomen gelijkend op Zenebrio molttor L., maar niet op

Lygistopterus sanguineus L., dat betrekkelijk uitzondering is.

Dan zijn er nog eenige vormen zooals van Cissidae,

Atomaridae en dergelijke, die er een vleugel op na houden,

die toch niet goed beantwoordt aan een der genoemde drie

typen. Ook de Scarabaeidae zijn daaronder minder gemak-

kelijk te rangschikken.

Nog even wil ik aanstippen, dat GANGLBAUER twee onder-

orden aanneemt: 1°. de Adephaga met als type het aderstelsel

van Type I, 2°. de Polyphaga met als type het aderstelsel

van Type II of III. Tot de Adephaga brengt hij de Carabidae,

Dytiscidae, Haliplidae, Gyrinidae, Rhysodidae, Cupesidae en

Paussidae. Tot de Polyphaga alle andere familien gegroepeerd

in a. Staphylinotdea met vleugeltype II, b. Diversicornia met

vleugeltype III of naderend tot type II, c. Heteromera met

vleugeltype Ill, d. Phytophaga met vleugeltype II, e. Rhyn-

chophora met vleugeltype II of naderend tot type III en

f. Lamellicornia met vleugeltype III of door reductie type II

naderend.

In het jaar 1908 publiceerde Prof. KOLBE nader een systeem

van indeeling: ,,Mein System der Coleopteren”, Zeitschrift

f. wissensch. Insektenbiologie, Berlin 1908, waarbij van de

geleverde critiek stellig een goed gebruik gemaakt is. Het

is gegrond op de achtervleugels, de inwendige deelen, larven-

vormen, enz. Het leek mij zeer geschikt om deze laatste mij

bekende indeeling na te gaan en te zien waartoe die indee-

ling leidde wanneer de vleugel gerangschikt werd overeen-

komstig dit systeem. Het. zou dan nogmaals kunnen blijken,

dat de kennis van den achtervleugel van meer beteekenis

is dan de Coleopteroloog gewoonlijk aanneemt. Hier hebben

wij te doen met een kenmerk dat vereenigt, terwijl de

andere kenmerken meer gebruikt moeten worden om te

scheiden. ,,Wir diirfen aber von den Charakteren, die wir dem

Flügelgeäder entnehmen, ebenso wenig wie von den anderen

systematisch wichtigen Charakteren fordern, dass sie mit

absoluter Schärfe standhalten und sich in den Rahmen einer

Bestimmungstabelle zwängen lassen; wir müssen vielmehr

zufrieden sein, wenn es uns gelungen ist, Geädertypen fest

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 3

zu stellen, und wenn wir im Stande sind, die durch Reduction

oft sehr weitgehenden Modificationen des Geäders unter

Erwägung auch anderer Merkmale auf den Typus zurück-

zuführen’ (GANGLBAUER p. 287). De juistheid dezer opmer-

king zal voldoende blijken uit de volgende ,, Durchmusterung”’.

De indeeling van KOLBE volge hier achtereenvolgens.

I. Suborde Adephaga.

1° familiegroep Caraboidea.

Familién Carabidae, Paussidae, Rhysodidae, Amphizoidae, Hygro-

biidae, Haliplidae, Dytiscidae en Gyrinidae.

De vleugel heeft volgens KOLBE een gedeeltelijk primitief

adernet, wel zoo primitief als in geen der andere familie-

groepen voorkomt.

Op grond van allerlei inwendige en uitwendige kenmerken

en van den campodea-vorm van de larven worden de tot

deze groep gebrachte soorten in den laagsten rang der

Coleoptera geplaatst.

De vleugel toont een beeld, dat werkelijk zeer ingewikkeld

is en zoo eigenaardig gevormd is, dat iedereen terstond in

staat is om het voorwerp te herkennen als een uit deze

sub-orde, ja misschien zelfs tot een bepaalde familie dezer

sub-orde.

Het eigenaardige van dezen vleugel is m.i. gelegen in de

ader, die ik nog steeds gaarne aanduid als ader V naar

REDTENBACHER, en wel in de eerste plaats om in overeen-

stemming te blijven met hetgeen ik vroeger schreef in ,,Het

adersysteem der kevervleugels”, Tijds.v. Ent. deel 42, p. 180

ene ven AI Pr LIZ Vi, 44, p'igien vien déel 45, pi 53 en vs,

waarheen ik nog telkens zal moeten verwijzen.!)

Die ader V loopt in den regel met den bollen kant naar

den voorrand gericht tot op ongeveer een vierde van den

achterrand verwijderd, om daar plotseling te eindigen, of

beter gebroken te worden. Zij vervolgt haar loop dan in de

Aider I.= Costa

II = Subcosta

HI = Radius \ Comsrock - NEEDHAM - GANGLBAUER - REITTER.

V = Media

VII = Cubitus

IX-XI = Analis

4 K. J. W. BERNET KEMPERS,

richting van den voorrand; meestal verdeelt die ader zich

daar in twee takken, M 1 + 2 en M 3 + 4, die dan met

een verbindingsader vormen het z.g. oblongum. (Zie p. 183,

deel 42 en fig. 1—8 van plaat 12). 1)

In de Caraboidea kan men nu door dat oblongum een

scherpe scheiding maken. Den Cicindelidae ontbreekt het

oblongum, alle anderen hebben het oblongum, natuurlijk

voor zoover dit onderzocht is. Alleen bij de Cicindelidae is

mij gebleken, dat Pogonostoma nigricans cf. Dr. W. HORN,

D.E.Z, 1901, 15, geciteerd door GANGLBAUER, wel een

oblongum bezit.

Het onderzochte materiaal strekte zich uit over 20 soorten,

behoorende tot 14 geslachten van Czcindelidae.

Cicindela hybrida L., opigrapha L., longipes F., aurulenta F.,

interrupta F., decemguttata, cincta, campestris L. sylvatica L.,

chinensis F.

Odontochila bipunctata F. en chrysis F.

Pseudoxychila lateguttata en biguttata DE).

Phaeoxantha bifasciata BRULLE.

Tetracha fulgida en spinosa BRULLE.

Pogonostoma nigricans KLUG.

Therates labiatus F.

Distypsidera gruti PAX.

Heptodonta analıs F.

Pentacomia egregia CHAUD.

Thopeutica diana THOMS.

Bostrichophorus compressicornis BOHEM.

Oxychila schmalzi W. HORN.

Collyris bonellii GUÉR.

Echter is bij de andere groepen ook het ontbreken van

het oblongum waargenomen bij Dyschirius thoracicus ROSSI

(Carabidae) en. bij Rhkysodes exaratus ILLIG. (Rhysodidae).

De Carabidae hebben evenals de Czczndelidae een lancet-

vormigen vleugel. De cubitus VII is gevorkt, behalve bij

Bembidium ustulatum L. en Trechus g-striatus SCHRANK,

waar deze ongevorkt is.

1) Zie verder hierover het verslag der wintervergadering 1922, deel

65 van het Tijdschrift voor Entomologie, p. XVIII.

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 5

Onderzocht materiaal 42 soorten, behoorende tot 32 ge-

slachten.

Mormolyce phyllodes, Calosoma sycophanta L., Carabus

granulatus L., Leistus rufescens F., Nebria cursor MiLL.,

Notiophilus aquaticus L., Omophron limbatus F., Elaphrus

cupreus DFTS., Lorocera pilicornis F., Dyschirius thoracicus

Rossi, Clvina fossor L, Broscus cephalotes L., Tachypus

flavipes L., Bembidium ustulatum L. en 4-guttatum F., Trechus

4-striatus SCHRANK, Calathus fuscus F. en cisteloides ILL.,

Dolichus flavicornis F., Platynus ruficornis GOEZE, Pterostichus

cupreus L., Id. coerulescens L., Amara spreta DEJ., Zabrus

tenebrioides GOEZE, Harpalus pubescens MüLL., Antsodactylus

binotatus T., Dichirotrichus pubescens PAYK, Stenolophus mixtus

HERBST. en merzdianus L., Acupalpus meridianus L., Badister

bipustulatus F., Chlaenius nitidulus SCHRANK, Panagaeus

crux-major L., Dromius 4-maculatus L., agilis F., Odacantha

melanura L., Brachynus explodens DFTS. crepitans L., Cata-

scopus angulatus CHAUD., Ophionea intertibialis, Lebia cyano-

cephala L., Sphodrus leucophthalmus L.

Bij Paussidae loopt acler V tot den achterrand door. Bi

ader IX ontbreekt ook het wigvormig veld. Overigens zou

men den vleugel aanzien voor een vleugel van Carabidae.

Onderzocht materiaal:

Paussus armatus WESTW., spinicornis WESTW., cucullatus

WESTW., — Kora en cervinus, Cerapterus Horsfieldi. Pausso-

morphus chevrolati heeft rudimentare vleugels.

By A%ysodes exaratus (Rhysodidae) ontbreekt volgens de

teekening van REDTENBACHER het oblongum en het wig-

vormig veld.

Hygrobiidae, Haliplidae en Dytiscidae verschillen onderling

al zeer weinig. De vleugel is in het algemeen veel breeder

dan bij de vorige groepen. Het oblongum is veel grooter.

Een eigenaardige donkere vlek aan den voorsten tak van

den cubitus VII komt voor bij Coelambus impressopunctatus

SCHALL, Aydroporus pictus F. en dorsalis F., Noterus clavi-

cornis DE G. en crassicornis F., Laccophilus obscurus PANZ,

Ilybius fuliginosus F., Agabus chalconotus PANZ, maculatus

L. en femoralis PAYK, Eunectus sticticus, Rhantus punctatus

Fourc, Colymbetes fuscus L., Hydaticus cinereus F. en vitta-

6 K. J. W. BERNET KEMPERS,

tus, Acilius sulcatus L., Dytiscus latissimus L. en marginalis L.

en Cybister lateri-marginalis DE G.

Ter loops wordt opgemerkt, dat een kleine vleugel volstrekt

niet belet, dat het aderstelsel even volledig kan zijn als bij

de groote soorten. Die van Hydroporus pictus F. is slechts

ongeveer een milimeter groot, maar geeft tot in de kleinste

bijzonderheden hetzelfde beeld als Dytiscus latissimus L.

Onderzocht werden 19 soorten, behoorende tot 17 ge-

slachten.

Haliplidae. Peltodites caesus DFTS., Haliplus ruficollis DE G.

Hygrobiidae. Hygrodza tarda HERBST.

Dytiscidae. Æ/yphydrus ferrugineus L., Hygrotus versicolor

SCHALL, Coelambus impressopunctatus SCHALL. Hydroporus

pictus F. en dorsalis F., Noterus clavicornis DE G. en cras-

szcornis F., Laccophilus obscurus PANZ, Ilybius fuliginosus F.,

Agabus chalconotus PANZ, femoralis PAYK en maculatus L.,

Eunectus sticticus, Rhantus punctatus FOURC, Colymbetes fuscus

L., Hydaticus cinereus F. en vittatus, Acilius sulcatus L.,

Dytiscus latissimus en marginalis L., Cybister lateri-margt-

nalıs DE G.

Bij Gyrinidae is ader V gebroken met de holle zijde naar

den voorrand gekeerd. De donkere vlek tegen den voorrand

is grooter dan bij de anderen en loopt bijna tot den top.

Bovendien ligt het gewricht meer naar het midden.

Onderzocht werden:

Gyrinus natator L. en marinus GYLH, een Amerikaansche

soort (Whirligig beetle) Orectochilus villosus MüLL. en mar-

ginipennis AUBE, Dineutes australis, Porrorhynchus marginatus.

Amphizoidea zijn mij onbekend.

Alle andere familien worden door KOLBE verzameld in

een suborde door hem genoemd ,,Heterophaga”. Deze worden

weder verdeeld in twee afdeelingen A Haplogastra, B Sym-

phyogastra.

Tot afdeeling A worden gebracht twee familiëngroepen:

Staphylinoidea en Actinorrhabda.

De Staphylinoidea worden onverdeeld in: Staphylinidae,

Pselaphidae, Scydmaenidae, Ectrephidae, Silphidae, Catopidae,

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 7

Antsotomidae, Clambidae, Aphaenocephalidae, Corylophidae,

Trichopterygidae, Hydroscaphidae, Sphaeridüdae, Scaphidiidae,

Leptinidae, Platypsyllidae en Histeridae.

Staphylinoidea.

Het adernet der achtervleugels lang straalvormig. Geen

terugloopende aderen. Het Apicaalveld zeer groot. De vleugel

wordt drie à vier maal gevouwen.

Staphylinidae.

Het gewricht ligt zeer dicht bij den vleugelwortel, soms

wel op ongeveer !/, van de geheele lengte. Dan volgt een

verbreed gedeelte wederom voor ongeveer !/, gedeelte van

den vleugel. Ader V loopt eveneens tot ongeveer !/, van

de lengte in den vleugel en buigt zich dan onder een stom-

pen hoek naar den achterrand. Tusschen III en V bevindt

zich een straalader, die van den toprand naar het gewricht

bij ader V loopt, maar noch met ader V noch met den

wortel verbonden is. Van den cubitus is hoogstens één tak

aanwezig. Aderen IX en XI ontbreken somtijds, of worden door

een enkele ader vertegenwoordigd. Soms komt het voor, dat

er een schouderlapje met lange bewimpering gevonden wordt.

Zier iydschriit, deel. 42, pl. 13, fig. 1.

Onderzocht werden:

Aleochara lanuginosa GRAV. en fuscipes GRAV., Conurus

pubescens GRAV., Tachynus flavipes F. en rufipes DE GEER,

Tachyporus chrysomelinus L., Quedius mesomelinus MRSH.,

Creophilus maxillosus L., Staphylinus olens MüLL., Philon-

thus politus F., Cafius xantholoma GRAV., Xantholinus punc-

tulatus PAYK, Lathrobium fulvipenne GRAV., Stenus bipunc-

tatus L. en juno F., Oxyporus rufus L., Oxytelus rugosus F.,

Omalium rivulare PAYK, Megarthrus depressus PAYK, Tachinus

subterraneus L., Coprophilus striatulus F., Deleaster dichrous

GRAV., Anthobium longipenne ER.

Leptochirus unicolor ER. (sterk doen denkend aan Histeridae).

Apatetica javanica SHARP vertoont een eenigszins gevorkten

cubitus (VII) ook naar een teekening van BONDROIT, waar-

door een overgang gevormd wordt naar de Silphidae.

BONDROIT beeldt nog af een Trigonurus en Pteroloma,

naar den vleugel zonder twijfel Staphylinidae.

8 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Pselaphidae.

Het vleugelbeeld is nog eenvoudiger dan bij de Staphy-

linidae. Ook hier is het gewricht zeer kort bij den vleugel-

wortel. Het apicaalveld is zeer groot zonder een spoor van

straaladeren. Cubitus ontbreekt, ader IX slechts aangeduid

door een streepje. De vleugel is naar verhouding zeer lang

bewimperd.

Retchenbachia helferi SCHMIDT, Pselaphus heisei HERBST.

Zie Tijdschrift deel 42> pl. re here

Micropeplidae.

Geheel als bovenstaande soort. Ader IX iets duidelijker.

Micropeplus fulvus ER. en porcatus PAYK.

Scydmaenidae.

In hoofdzaak geen verschil met den vleugel van Staphy-

linidae.

Scydmaenus tarsatus M.en K., Clidicus grandis CASTELN.

Tijdschrift deel 42, p. 202, plaat 13, fig. 3. Zuconnus hirti-

collis ILL. ongevleugeld.

Ectrephidae onbekend.

Silphidae.

Het gewricht ligt op ongeveer de helft van de vleugellengte,

dikwijls nog meer topwaarts. Er is een duidelijk gevorkte

cubitus (VII) aanwezig. Overigens hetzelfde caracter als bij

Staphylinidae.

Zie Tijdschrift, deel 42,9 207 aplasia, ers

Onderzocht werden:

Stlpha tristis ILL., atrata L., thoracica L. g-punctata L.,

obscura L.

Necrophorus vespilloides HERBST., vespillo L.

Catopidae.

Deze familie wordt door EVERTS gebracht tot de Silphidae.

De vleugel geeft wel aanleiding om een afzonderlijke familie

daarvoor aan te nemen.

Reeds in Tijdschrift, deel 42, p. 203, wees ik op de ver-

wantschap met Nitidulidae. Zie plaat 13, fig. 4.

De kleine bocht die ader V even ter hoogte van het

gewricht maakt is een kenmerk gemeen aan Choleva angus-

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 9

tata F. en Catops picipes F. Bij een exemplaar dezer laatste

soort is een tak van den cubitus duidelijk zichtbaar. Om

den vleugel is Agyrtes castaneus FROHL tot deze groep te

brengen. Sphaerites glabratus F., zeer dicht geplaatst bij de

vorige soort door EVERTS, heeft een vleugel staande tusschen

Histeridae en Scarabaeidae.

Anisotomidae.

De grootste overeenkomst bestaat met den vorigen vleugel.

De spoor van een dwarsader ontbreekt hier zelfs.

Anisotoma dubin KUGEL, Liodes humeralis KUGEL en glaber

KUGEL, Agathidium laevigatum ER. Tijdschrift, deel 42, p.

203, HO. 6:

Clambidae als de vorige. Clambus armadillo DE G.

ZievEVERTS: I, p. 428.

Aphaenocephalidae mij onbekend.

Corylophidae.

De vleugel vertoont de meeste overeenkomst met Pse/a-

phidae en Micropeplidae.

Zie Tijdschrift, deel 42, p. 205, pl. 13, fig. 7.

Trichopterygidae.

De vleugels zeer bekend als vedervormig, zonder zicht-

bare aderen.

Z7iey Lydschrift, ideel! 42; p:4200.. EVERTS;| p: 433.

Onderzocht werden:

Nossidium sp., Ptenidium evanescens MARSHAL, Oligella

foveolata ALLIB., Trichopteryx grandicollis MANN.

Hydroscaphidae mij onbekend.

Sphaeridiidae.

Sphaerius acaroides WALTL. volgens een teekening verschaft

door Jhr. Dr. EVERTS alleen met ader III en V, gewricht

ongeveer op de helft, vleugelrand sterk bewimperd.

Het schijnt mij toe, dat de vleugel het meest lijkt op die

van Corylophidae.

Door de bewimpering is er m.i. een sterke verwantschap

tusschen de vleugels van Corylophidae, Sphaeridiidae en

Trichopterygidae.

IO K. J. W. BERNET KEMPERS,

Scaphidiidae.

De vleugel in hoofdzaak volkomen gelijk aan Anzsotomidue.

Zie Tijdschrift, deel 42, p. 206, plaat 13, fig. 8.

Onderzocht werden:

Scaphidium g-pustulatum OLIV., 4-maculatum OLIV. en

Scaphosoma agaricinum L.

Leptinidae Zeptinus testaceus MÜLLER ongevleugeld.

Platypsyllidae ongevleugeld.

Histeridae. In wezen niet goed te onderscheiden van Sta-

phylinidae. Alleen komen in het topgedeelte nog wel eens

een paar straaladeren tusschen aders III en V meer voor

dan bij de Staphylinidae.

Men zou in deze familie twee groepen kunnen onder-

scheiden. Bij sommigen komt n.l. een verbinding tusschen

aderen [Il en V voor die bij de anderen ontbreekt.

Hololepta indica, Hister inaequalis OLIV. en — maculatus L.,

untcolor zonder de verbinding.

Saprinus aeneus F. en zmmundus GYLL. en Onthophilus

striatus FOURC. met de verbinding.

Zie_Tijdschrift, deel(42 p.200 ple 13 hee.

Uit vorenstaand volgt m.i. dat we bij de Staphylinoidea

met een natuurlijke groep te doen hebben. De oudste vorm

zou de Silphidae zijn, omdat de vleugel nog het ingewik-

keldste adersysteem heeft. Aan de andere zijde staan dan de

Coleopteren met bewimperde en vedervleugels, in het midden

de overige familiën. |

De Actinorrhabda voegt tot een groep te zamen Synteliidae,

Passalidae en Scarabaeidae.

Het adernet der achtervleugels meestal straalvormig, het

gewricht meestal achter het midden of om het midden, bij

Passalidae ver van het midden. Ader IV van den top naar

het midden loopend, de basis nooit bereikend. Ader V

haakvormig omgebogen met een zijtak naar de basis en

een naar den achterrand. Cubitus met een of twee takken,

doch nimmer vorkachtig, ader IX enkelvoudig, ader XI uit

twee of drie takken bestaand, waarvan de eerste dikwijls

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. II

boogvormig gebroken door een dwarsverbinding verbonden

met ader IX.

Ze Aajdschrift, deel. ‘43; p. 13 em v., plaat 2) fig. Ten 2.

Syntelidae.

Syntela histeroides naar REDTENBACHER. Gewricht in het

midden, een drietal straaladeren (IV). Ader V als boven,

Cubitus ontbreekt, ader IX recht enkelvoudig, ader XI enkel-

voudig, gebogen door een dwarsader met IX verbonden.

Dwarsader tusschen III en V.

Passalidae.

Gewricht op */, der lengte. Ader III bij het gewricht naar

binnen gebogen, verder langs den rand tot den top verbreed

doorloopend. Ader V van de basis als gebogen lijn tot

den achterrand doorloopend. Twee straaladeren IV tusschen

II en V in het topgedeelte. Cubitus één enkele rechte tak.

Aders IX en XI als bij Syutela.

Onderzocht werden:

Leptaulax bicolor, Eriocnemis burmeisteri, Passalus inter-

ruptus en cornutus L. Acerius marginatus.

Lucanidae.

De vleugel toont meer het beeld der Scarabaeidae. Het

eenige verschil is het aanwezig zijn van twee takken van

den cubitus VII.

Onderzocht werden:

Lucanus cervus L., Dorcus parallelopipedus L., Platycerus

caraboides L., Aegus malaccus en ogivus, Metopodontus cinna-

momeus, Eurytrachelus purpurascens, Pholidotus humboldtt,

Sinodendron cylindricum L., Odontolabis sommeri PARREY.

Scarabaeidae.

De vleugel is in hoofdzaak bij allen volkomen gelijk.

Verschillen zijn een verdubbeling van den eersten tak van

ader IV en een min of meer volkomen verbinding tusschen

ader IX en XI.

De cubitus VII, die normaal bij deze groep uit één tak

bestaat, vertoont twee takken bij Zroxr sabulosus, die daar-

door met een Lucanide overeenkomt.

De dubbele straalader komt voor bij Oxyomus sylvestris

Scop., Aphodius fimetarius L., granarius L., rufus MOLL.

12 K. J. W. BERNET KEMPERS,

enz., Sisyphus schaefferi L., Onthophagus nuchicornis L.,

ovatus L. en fracticornis PREYSSL., Copris lunaris L. en

hispanus, Catharsius molossus L., Scarabaeus picus ILL., allen

behoorende tot de onderfamilie der Coprophaginae.

De eerste randader is naar de basis nog dubbel, maar

spoedig daarna enkelvoudig bij Geotrupes spiniger MRSH.,

eveneens een lid der Coprophaginae.

Bij de overige Scarabaeidae is de straalader enkelvoudig,

doch ook hier ziet men dikwijls nog het ontstaan uit twee

stukken, die zich tot één vereenigen. De vleugel is naar

verhouding ook iets smaller dan bij de Coprophaginae.

Een verbinding tusschen aders IX en XI ontbreekt bij de

Cetontini, is nog rudimentair aanwezig bij Zrichtint, volkomen

aanwezig bij de overigen behalve bij Serzca brunnea L. en

Hoplia farinosa L., waar ader IX niet recht doorloopt als

bij de Cetoniini, maar een gegolfde richting volgt.

Bij de Cetoniini treft men zeer dikwijls zeer mooi pauw-

blauw gekleurde vleugels aan, die echter bij doorvallend licht

bruin zijn.

De vleugel van de Scarabaeidae is zoo typisch, dat men

zich wel niet spoedig vergissen zal als men een vleugel dezer

groep te zien krijgt.

Onderzocht werden:

Trox sabulosus L., Oxyomus sylvestris SCOP., Aphodius

fimetarius L., granarius L., rufus MOLL., Geotrupes spiniger

MRSH., Sisyphus schaefferi L., Oniticellus fulvus GOEZE,

Onthophagus nuchicornis L., ovatus L., fracticornis PREYSSL.,

Copris lunaris L. en Mispanus, Catharsius molossus L.,

Scarabaeus picus ILL., Megasoma elephas, Oryctes nasicornts

L. en sp.? Melolontha hippocastani F., Polyphylla fullo L.,

Serica brunnea L., Phyllopertha horticola L., Anomala aenea

DE G., Hoplia farinosa L., Pentelia descendens SHARP, Apo-

gonia expeditionts RITS., Cetonta aurata L., Popilia biguttata

WIED., Akomborrhina hornemanni, Dicranorrhina oberthuri,

Ischiopsopha lucivorax KR., Macronota regia F., nog een

drietal Cefonzznz, waarvan mij de namen onbekend zijn,

Valgus hemipterus L., Trichius rosaceus VOET en Gnorimus

nobilis L.

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 13

Afdeeling B wordt door KOLBE onderverdeeld in een

onderafdeeling AA Archostemata en BB Synactostemata.

Tot de onderafdeeling AA brengt hij slechts een familie-

groep met één familie Cupepidae.

De eenigste mij bekende vleugel was een afbeelding van

Omma stanleyi van HANDLIRSCH in ,,Fossile Insecten”. cf.

GANGLBAUER Syst. kol. Stud.

De vleugel ziet er bijzonder primitief uit door het aan-

wezig zijn van tal van dwarsaderen en restanten van dwars-

aderen. Zoo is er boven ader V een oblongum, waardoor

ik dezen kever tot de Adephagen d.i. tot de Carabordea zou

rekenen Tusschen aderen III en V zijn twee langsaderen

onderling en met ader III en V door dwarsaderen verbonden.

De cubitus VII is gevorkt evenals bij de Caraboidea, doch

door twee dwarsaderen verbonden met ader V en met ader IX.

Ook deze ader vormt een wigvormig veld. Het is dus niet

moeilijk een rechtstreeks verband te vinden met den Cara-

boidea-vleugel. Tot hetzelfde resultaat komt GANGLBAUER.

In deel 61 der Annales de la société entomologique de

Belgique p. 272 beeldt D'ORCHYMONT af Cupes raffrayi

FAIRM. als type van een Adephagen-vleugel.

Onderafdeeling BB wordt weder onderverdeeld in groep

x Heterorrhabda en £ Anchistopoda. De groep « wordt weder

verdeeld in aa Pelmatophila, bb Bostrychoidea en cc Heteromera.

De groep aa wordt weder verdeeld in 5 familiegroepen.

Malacodermata.

Familiën Drilidae, Lampyridae, Lycidae en Cantharidae.

Drilidae. Zie Tijdschrift, deel 44, p. 26, pl. 3, fig. 11. De

vleugel is een vereenvoudigde Canthariden-vleugel.

Onderzocht: Drilus flavescens FOURCR.

Lampyridae. Zie Tijdschrift, deel 44, p. 25, pl. 2. fig. 6.

De vleugel is eveneens een Canthariden-vleugel. Het eenigste

verschil is het ‘aanwezig zijn van een dwarsader tusschen

de beide takken van ader IX.

Onderzocht: Zuciola mingrelica en pallescens GERH., Lam-

Prorhiza splendidula L. en Lampyris noctiluca L.

Om den vleugel van Phengodes hieronymi HAASE, afgebeeld

14 K. J. W. BERNET KEMPERS, .

in D.E. z. 1888, pl, I, en gebracht tot de Pyrophoridae, zou

ik deze soort ook tot de Zampyridae willen brengen.

Ook Callianthia basalis M.B. is tot deze groep te brengen.

Lycidae, Zie Tijdschrift, deel 44, p. 25, pl. 2, "hero

Thans zou ik meenen, dat de cubitus VII uit twee takken

bestaat. Ader IX zou dan gevorkt zijn; de voorste tak is

dan met den achtersten tak van den cubitus en de achterste

tak met de analis XI verbonden.

Bij een Homalisus komen tusschen cubitus en ader IX

nog een paar onregelmatige dwarsaderen voor, vermoedelijk

resten van een vroeger stadium in de ontwikkeling van

deze soort.

Ontegenzeggelijk behoort deze familie tot de naast ver-

wanteri van Cantharidae.

Onderzocht werden:

Homalisus Fontisbellaguaei FOURER, Lygtstopterus sangui-

neus L. en Calopteron sp.

Cantharidae (7%e/ephoridae). Zie Tijdschrift, deel 44, p. 26,

pl. 3, fig. 12. De vleugel stemt in hoofdzaak overeen met

Drilidae, Lampyridae en Lycidae.

De vleugel van Malthinus fasciatus OLIV. wijkt van de

Canthariden-vleugel af door het ontbreken van de cel tegen

ader III; de cubitus VII bestaat uit één tak.

Onderzocht Thelephorus rusticus FALLEN, lividus L., fuscus

L. en spec.? Rhagonycha atra L., Malthinus fasciatus OL.

Ichthyurus sp. wijkt van de Canthariden af doordat cubitus

uit een tak bestaat, geheel vrij in den vleugel. Ader IX

zonder wigvormig veld. Ader XI twee-takkig.

Trichodermata. Zie Tijdschrift, deel’44, pr 2a pe,

Hors En TA.

Tot deze familiegroep worden gebracht:

Malachiidae, Melyridae, Corynetidae, Derodontidae en Cleridae.

Volgens KOLBE waren de Malacodermata de diepststaande

familiegroep der Syractostemata. De groep der Trzchodermata

zou echter door de Malachtidae dicht bij de Malacodermata

staan. De vleugel geeft m.i. echter een beeld, dat in het

wezen zeer veel verschilt van het Canthariden-type. Zoo is

tegen ader III niet altijd gevormd een driehoekige cel door

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. I5

een dwarsader en de terugloopende ader, maar meer een

o-vormige cel, meer of minder met pigment gevuld. De

terugloopende tak van ader V is slechts kort — bij de

Cantharidae zeer lang, bijna tot den vleugelwortel loopende.

In den regel is het topgedeelte van den vleugel ook veel

grooter, met duidelijke randaderen. Dikwijls is ook een

basaallob aanwezig.

De cubitus is geheel anders en bestaat uit een tak met

een dwarsader verbonden met ader IX, o. a. bij Malachius

bipustulatus L., of uit een geheel vrije gevorkte cubitus bij

Dasytes.

Ader IX is door een dwarsader met de analis verbonden.

Aldus Malachius bipustulatus F., Malachius aeneus L., Antho-

comus fasciatus L., Anthocomus equestris F., Dasytes coeru-

leus DE G., flavipes F., plumbeus MüLL en Pszlothrix nobilis

GYLH:

Zeer daarmede verschillend is Danacaea pallipes PANZ.

Merde beschtijmmne deel 44,\ 4/28) en pl.73, Aes TA:

Bij ader IX wordt o.a. gevormd een wigvormig veld, dat

door een dwarsader met den cubitus verbonden is.

Bij Melyris abdominalis F. is tegen ader III een bijlvor-

mige vlek. Cubitus met twee takken waarvan een verbonden

met het wigvormig veld. Deze vleugel geeft het beeld weer

van een Zenebrionide.

Ook bij Corynetus coeruleus DE G. wordt een wigvormig

veld gevormd. De cubitus is ook gevorkt, maar eenigszins

anders met het wigvormig veld verbonden. M.i. behoort

Danacaea dichter bij Corynetus dan bij Malachius e.d.

Bij Cleridae is het gewricht weder meer topwaarts gelegen.

Tegen ader Ill is een groote o-vormige cel, die door een

dwarsader verbonden is met den meestal terugloopenden tak

van ader V. Over die dwarsverbinding een pigmentvlek, welke

door een duidelijke randader met den top verbonden is.

Ader IX vertakt zich in twee takken, die zich vereenigen

en een wigvormig veld insluiten bij 77//us elongatus, Cladiscus

laniger SCHNKL. en sanguinicollis SPIN., Calendyma chiliensis,

Natalis spinipennis. De cubitus is dan tevens gevorkt en door

een dwarsader met het wigvormig veld verbonden op dezelfde

wijze als bij Zenebrioniden, Lagrüden en Cisteliden. Het

16 K. J. W. BERNET KEMPERS,

wigvormig veld is aan de bovenzijde geopend bij Clerus

formicarius L., Phaeocyclotomus tapetum GOSH. Tarsostenus

univittatus ROSSI, Tzllus notatus KLUG, Ommadıus seticornis

WESTW. Zllicerus Sp. Het wigvormig veld ontbreekt, cubitus

verbonden met ader IX bij Zrzchodes nutalli, Anthicoclerus

anthicoides WESTW. De cubitus geheel vrij geworden bij

Callimerus nigromarginatus KUW., gracilis GOSH, mirandus

GOSH, guadriarcuatus Kuw., flavofasciatus SCHNKL. De

twee takken van cubitus van elkander los bij Callimerus

pectoralis SCHNKL. De cubitus ontbreekt bij Neokyduus SP.

Bij de na te noemen andere geslachten is de cubitus een

enkele vrije tak. Opzlo domesticus L., Clerus formicarius L,

Trichodes apiarius L., cabroniformis en favarius.

De Cleridae met de Corynetidae schijnen mij zeer duidelijk

afgescheiden te zijn van de overige 7richodermata.

De volgende Familiegroep is de Palpicornia met slechts

een familie, de Hydrophilidae. Zie Tijdschrift v. Ent, deel 43,

p. 194— 198, pl. 12, fig. 24—29.

Door ROGER wordt de vleugel dezer groep vergeleken met

dien der Carabordea. Men kan deze beter vergelijken met

dien der 7enebrioniden. Aderen III en V nemen den vorm

aan als pij de Cantharidae. In het topgedeelte komen tal

van straaladeren voor. Bij ader IX wordt een groot wigvor-

mig veld gevormd, dat bij tal van andere groepen even-

eens voorkomt. Ader IX is door een dwarsader met ader

V verbonden. Twee boogvormige aderen verbinden het

wigvormig veld met den achterrand. Ik meen, dat dit

twee takken van den cubitus VII zijn. ') Een bijna gelijk-

vormige teekening hebben de P’rzonzdae. De anale aderen

bestaan uit twee aan den wortel en met het wigvormig

veld verbonden takken.

Aldus Sternolophus rufipes, Hydrophilus piceus L., pistaceus,

Hydrocharis caraboides L, Hydrous laevis, Hydrobius fus-

cipes L., Berosus luridus L.

De cubitus vertoont weer het gewone gevorkte karakter

bij Aydrobius fuscipes L., Philhydrus testaceus F., margi-

1) Conform D’ORCHYMONT p. 269.

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 17

nellus F., Cymbiodyta marginella F., Anacaena globulus PAYK.

By Mydrochus carinatus GERM. heeft de cubitus nog éen

tak over.

Bij Spercheus emarginatus SCHALL is het wigvormig veld

niet meer aanwezig, doordat de dwarsader tusschen IX en

XI ontbreekt. Tusschen IX en V bestaat nog een dwars-

verbinding zooals bij Hydrophilus. De cel tegen ader III

is overgegaan in een pigmentvlek. Van den cubitus VII

is nagenoeg niets overgebleven.

Laccobius minutus L. heeft wel een klein wigvormig veld,

maar de cubitus ontbreekt geheel.

Bij Cercyon haemorrhoidalis F. bestaat ader IX uit een

enkelen tak, die door een dwarsader verbonden is met ader V.

Van den cubitus is slechts een tak aanwezig.

Deze ontbreekt geheel by Megasternum boletophagum MARSH.

Nog iets eenvoudiger is het beeld, dat Ochthebius marinus

PAYK te zien geeft. Het is een zeer goed ontwikkelde vleugel

van wimpers, voorzien met drie rechte aderen III, V en IX.

In rudimentairen vorm wordt dat beeld gegeven door

Chaetarthria seminulum PAYK.

De vleugel van Sphaeridium scarabaeoides L. heeft een

gevorkten cubitus. Overigens is er geen verschil met den

vleugel der Scarabaeidae.

Hetzelfde geldt voor Cyclonotum orbiculare F. en een mij

niet nader bekende soort van dit geslacht.

In deze familiegroep komen m. i. in werkelijkheid twee

familien voor: de echte Hydrophilidae en de Sphaeridiidae.

De eenvoudige structuur van Megasternum, Chaetarthria en

Ochtebius zal vermoedelijk aan de kleinheid van den vleugel

geweten moeten worden. Zie echter de aanteekening over

Hydroporus pictus F. (Dytiscidae) op bladzijde 6.

Op deze groep volgt de Dascylloidea, omvattende: Psephe-

nidae, Helodidae, Ptilodactylidae, Eubritdae, Eucinetidae,

Dascyllidae, Artematopidae, Lichadidae, Rhipidoceridae, Chelona-

ritdae, Byrrhidae, Nosodendridae, Dermestidae, Heteroceridae,

Dryopidae, Helmidae, Georyssidae en Cyathoceridae.

Van velen dezer familien zijn mij geen of zeer weinig

vleugels bekend.

18 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Op den naam afgaand zou hiertoe ook behooren Dascil-

locyphon minor EVERTS. De vleugel lijkt ten zeerste op die

van Danacaea pallipes PANZ.

Zie voor de beschrijving van leden der:

Heloidae, Tijdschr.-v. Ent. (deel 4.2, pra zn plaste:

Dascillidae, » > > AAN LD 274000 nes LZ,

Byrrhidae, » » » i AEB Di HO

Nosodendriidae, » ae DAG Oe DE 20

Dermestidae, > » >» >» An HDO SAI.

Heteroceridae, » » » ».,43, TORA em al Zou eee

Dryopidae, » » >» > A3, Pl OZ eren 2 NIE 220

Helmidae, » » » > —, »

Georyssidae, » » » AR rn 102 40) TIZIO

Bij de Heloidae (= Cyphonidae) heeft men tegen ader III

een veelhoekige cel, die door een dwarsader verbonden is

met den terugloopenden tak van ader V; van den cubitus zijn

bij Melodes minuta L. volgens teekening van REDTENBACHER

drie takken aanwezig, bij Microcara testacea L. en Cyphon

variabilis THUNB., padi L. en Scirtes hemisphaericus L.

slechts een tak.

- Bij de Dascillidae is het stelsel aderen II tot V als bij de

Cantharidae. Ader IX heeft het wigvormig veld. De cubitus

bestaat uit drie takken, die met elkaar in samenhang zijn,

zooals zulks het geval is bij sommige Buprestiden en Ceram-

byciden.

Het ingewikkelde vleugelbeeld zal de Dascillidae tot de

alleroudste familiegroepen moeten brengen. Soms komt

tusschen de takken van den cubitus nog een rudimentaire

. tak voor.

Onderzocht: Dascillus fulvus WIED. en cervinus I.

Rhipicera marginata (Rhipiceridae) verschilt in niets van

de vorige beschrijving. Zie de afbeelding van REDTENBACHER.

Bi de Byrrhidae bestaan bij de onderzochte soorten nog al

wat verschillen.

Tegen ader III een cel bij Byrrhus pilula L. en Pedilo-

phorus aeneus F., niet aanwezig bij Cytilus sericeus FORST.

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. IQ

Bij Pedilophorus heeft de cubitus één tak, bij de andere

twee. Bij allen zijn aderen IX en XI volkomen gelijkgevormd.

Szmplocaria semistriata F. is rudimentair.

Nosodendriidae. De eenigste mij bekende soort is Vosoden-

dron fasciculare OL. Van Byrrhus onderscheiden door het

aanwezig zijn van een wigvormig veld, ingesloten door twee

takken van ader IX en een dwarsader. Cubitus gevorkt met

twee takken.

(Op blz. 191 zeide ik, dat de cubitus drie takken bezit. In

vergelijking met tal van andere vleugels zal een der takken

in plaats van VII, IX gemerkt moeten worden).

Dermestidae. De beschrijving van Dermestes lardarius L.

en undulatus BRAHM is gelijkluidend aan Nosodendron.

Wanneer de dwarsader tusschen de beide takken van ader

IX de achterste tak niet bereikt, maar wel den achterrand,

ontstaat de vleugel van Attagenus pellio L. en Megatoma

undata L.

Bij Anthrenus museorum L. ader IX enkelvoudig. Twee

rudimentaire takken van den cubitus.

De Byrrhidae, Nosodendridae en Dermestidae vormen een

groep.

De Heteroceridae vertoont m.i. een vleugelbeeld, dat sterk

denken doet aan den vleugel der Scarabaeidae. (Zie plaat 12,

fie. 23, in verband: met Tijdschr, deel 44, pl. 2, fte.cn).

Onderzocht: Zeterocerus obsoletus CURTIS, marginatus F.

en flexuosus.

Bij Dryopidae (Paruidae) is het vleugelbeeld weder inge-

wikkeld. Er is geen cel tegen ader III. Ader IX bestaat uit

twee takken, die door een dwarsader verbonden zijn en

daardoor een wigvormig veld vormen. De cubitus gevorkt

en door een dwarsader met het wigvormig veld verbonden.

Zie Potamophilus acuminatus F., Dryops luridus ER. en

prolifericornis F. cf een Dryops SP. uit Ned.-Indie.

Van de Helmidae is mij slechts bekend de vleugel van

Limneus dargelasii LATR. Lareynea aenea en Helmis volck-

mari. Deze is al heel eenvoudig, lang gestrekt en lang

20 K. J. W. BERNET KEMPERS,

bewimperd. Het gewricht ligt op het midden. Ader III bij

het gewricht haakvormig naar binnen gebogen en verbonden

door een dwarsader met den terugloopenden tak van ader

V, die ter hoogte van het gewricht een adertak naar den

binnenrand afzendt. Ader IX enkelvoudig. Cubitus ontbreekt

bij Zzmneus, bestaat uit een tak bij Helmzs en uit twee bij

Lareynea.

Deze vleugel stemt vrijwel geheel overeen met Ochthebius

marinus PAYK. Cercyon en Megasternum.

Mij dunkt, dat de Dryopidae zeer na verwant moeten zijn

aan de Hydrophilidae.

De vleugel van Georyssus crenulatus ROSSI (Georyssidae) is

m. i. rudimentair en daardoor moeilijk met anderen te ver-

gelijken.

De laatste groep der Pelmatophila is de familiegroep der

Sternoxia, bestaande uit:

Cerophytidae, Cebrionidae, Plastoceridae, Dicronychidae,

Elateridae, Eucnemidae, Throscidae en Buprestidae.

Tot mijn spijt ontbreken mij van verscheidene familien

ook hier exemplaren.

Zie voor de beschrijving der vleugels van deze groep

Aijdschr.. voor. Ent. deel 44, p. 10, pl. 2) Mio, 3,74, Serie,

De meest inzewikkelde vleugel bij de Elateriden verschilt

in niets van een vleugel van 7enebrionidae, Cistehdae en

Lagritdae.

Men” heeft hier dan een. groote cel: tegen ader IM, de

ader V loopt zeer ver terug, de cubitus, uit twee takken

gevormd, door een dwarsader verbonden met het wigvormig

veld, Analis uit twee takken, door een dwarsader verbonden

met het wigvormig veld. Aldus Semzotus imperialis GUER.,

Crebiorhipis elongatus, Allotrius quadricollis, Campylus line-

aris L., Agriotes linearis L, Corymbites tesselatus L en

purpureus PODA, Limonius aeruginosus DE G, Melanotus

rufipes HERBST. en met een kleine wijziging Oxyzopterus

mucronatus OLIV.

De dwarsader tusschen de beide takken van ader IX lost

zich op bij Athous haemorrhoidalis F. en ontbreekt geheel

bij Lacon murinus L. en vinensis, Cardiophorus asellus ER.,

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 2I

Adelocera punctata, Pyrophorus pellucens en Tetrolobus rotun-

difrons GUER.

Melasis buprestoides L (Eucnemidae, Ceropkitin:), stemt

bijna geheel overeen met Semzotus imperialis GUER.

Onder de Throscidae vertoont Lissomus bicolor in alles het

beeld van de Æ{ateridae, waar het wigvormig veld aanwezig is.

Bij Drapetes equestris ontbreekt het wigvormig veld. Ader

IX is gevorkt, cubitus goed ontwikkeld, door een dwarsader

met ader IX verbonden.

Bij Triragus dermestoides L. is de teekening nog eenvou-

diger, daar ader IX onvertakt is. Ook de cel tegen ader III

ontbreekt. Een basaallapje is aanwezig.

Bij de Buprestidae valt een eigenaardigheid op van ader III.

Deze ader loopt bijna tot den top door. Ongeveer op het

midden vindt men dan de cel. Meer naar den top is een

randader met haar verbonden, die somtijds zoo ver naar de

basis loopt, dat de eerste cel door een tweede omsloten is,

zooals bij Catorantha opulenta G.

Ader V loopt in bijna rechte richting schuins door den

vleugel tot den rand. Ter hoogte van de onderzijde van,

de cel bij ader III wordt een korte tak afgegeven, die meestal

rechtstreeks met den terugloopenden tak van ader III verbon-

den is. Tusschen III en V twee randaderen.

De cubitus bestaat uit drze takken, in één tak naar den

vleugelwortel uitloopend. Die drie takken kunnen volkomen

verbonden zijn, maar meestal is de bovenste tak vrij. Een

cubitus met twee takken komt slechts voor bij Zrachys

minuta L. en Castalia bipustulata L.

Ader IX bestaat uit twee takken, die zich tot een wig-

vormig veld vereenigen, of wel tot den achterrand gescheiden

blijven. Dat wigvormig veld wordt niet gevormd door een

dwarsader, zooals bij de Zlateriden, maar door het zich weer

vereenigen van de beide takken. Toch is mij maar in één

geslacht gebleken, dat het wigvormig veld voorkwam en

ontbrak n.l. bij Sizgmodera.

Wanneer men dus de Buprestiden wil indeelen naar hetal

of niet aanwezig zijn van het wigvormig veld, dan krijgt men

a. met wigvormig veld:

22 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Actenodes westermannt CUST et GORY, Ancylocheira rus-

tica, Agelia Peteli, Catoxantha opulenta GORY, Chalcophora

mariana, Chrysaspis aurata F., Chrysochroa kerremanst,

edwardsi, purpurciventris DRYD. mutabilis OLIV. fulminans,

Chrysodema granulosa KERR, Cyphogastra nitida KERR. De-

mochroa gratiosa DEGR. Epistomentis vittatus PHIL., Euchroma

gigantea, Philocteanus maitlandi LANSB. Steraspis speciosa

KLUG, Stzgmodera spinola GORY.

5. zonder wigvormig veld:

Stigmodera crux S., flavopicta BOISD., lebasiz, sieboldi

CUST. et GORY., varzabilis, vittatus, xanthospilota HOPE,

Agrilus coeruleus ROSSI, acutus THUNB., Capnodis anthracina

FISCH., tenebrionis, Castalia bipustulata L., Cisseis chalcop-

terus GERM., nubeculosus GERM., leucosticta, Chrysobothris sp.,

Conognatha amoena KIRBY, pretiosissima, principalis KLUG.,

Dicerca aenea, divaricata, Hyperantha Salli Rojas, Peleco-

pseluphus depressus F., Polycesta depressa L., Pstloptera xinthi-

lans THOMAS, Fulodis garispina PERINZ., humeralis GORY,

iris CUST et GORY, en Zaevzcostata.

De groep b.b. der Bostrychoidea wordt samengesteld door

de Lymexylonidae, Sphindidae, Aspidiphoridae, Cioidae,

Ptinidae, Lyctidae, Psoidae, Anobiidae en Bostrychidae.

Volgens KOLBE staan op grond van den gedeeltelijk primi-

tieven toestand van het vleugel-adernet en het groote aantal

vrije sternieten de Zymexylonidae op een zoo lage organisatie-

trap, dat zij aan de primordiale typen der Symphogastren

nabij te plaatsen zijn. De Anobiidae en Lyctidae zijn aan

deze het nauwst verwant. De Ptinzdae vormen een gespe-

cialiseerde familie.

De vleugel in deze groep geeft veel verscheidenheid.

Zeer merkwaardig is die van Afractocerus emarginatus

CAST. geheel verschillend van de andere vleugels, omdat

deze waaiervormig gevouwen wordt. Ader III loopt tot den

top. Ader V loopt in rechte lijn tot den achterrand. Beide

aderen worden door een weinig gebogen dwarsader verbon-

den. Cubitus gevorkt uit drie takken samengesteld. Ader

IX en ader XI uit een tak bestaand.

Geheel anders is de vleugel van Hylecoetus dermestoides,

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 23

eveneens een der Lymexylonidae. Daar vindt men weer meer

de teekening van Melasts buprestoides. Tegen ader III weder

de cel en bij ader IX weder het wigvormig veld. (Zie Tijdschr,

Geel 44, PD. 28, pl.-3, he. 15.

Naar den vleugel behooren deze geslachten niet bij elkaar.

Totaal verschillend hiervan zijn de volgende vleugelbeelden.

Sphindidae. Ader III bij het gewricht omgebogen, Ader V

haakvormig naar binnen gebogen; met eveneens gebogen

voortzetting naar den rand. Geen cubitus. Aders IX en XI

bukelvoudig;sZie Tijdschr.,.cdeell43, ps 178; pl. 10, fig. 6.

Sphindus hispidus PAYK.

Cissidae, "Zie Tijdschr.,.deel' 43, p. 170, pl._10;. fig. 7. De

vleugel is slechts spaarzaam van aderen voorzien. Aders III

en V eenigszins als bij Sphindus. Vlak onder ader V een

gele vlek, restant van ader VI.(?) De vleugel stemt volkomen

overeen met Znicmus minutus L. (Lathridiidae). Zie Czs bolett

F., Ennearthron cornutum GYLH.

Een dergelijke vlek o.a. bij Cyrtotriplax bipustulata F.,

Orthocerus muticus L., Tritoma picea F., Spondylus bupres-

toides L. Rhinosimus planirostris F., Chrysomela div. sp.,

alzoo bij zeer verschillende familién.

Phimidae. „Zie ‘Tijdschr. deel 44, p. 30, pl. 3; fig. “18.

De vleugel is lang gestrekt, het gewricht op het midden,

waar de ader III zich verdikt en zich binnenwaarts buigt,

en zich met een naar de basis gebogen dwarsader verbindt

met den naar binnen gebogen zijtak van ader V. Cubitus

gevorkt met twee takken, verbonden met ader IX. Deze

vormt een cel aan den vleugelwortel met ader XI. Zie Ptinus

Mur. L.

Lyctidae. Als de vorigen, doch de cubitus ontbreekt.

Lyctus unipunctatus HERBST. Zie Tijdschr., deel 43, p, 185,

DE vn, fig. 15.

Anobiidae. Als de vorige, alleen de dwarsverbinding tusschen

aderen III en V ontbreekt geheel, of wordt door een kort

stompje aangewezen.

24 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Zie Priobium eastaneum F., Ochina hederae MüLL., Hedobia

imperiahs L. en Coenocara bovistae HOFFM.

Bij Ptilinus pectinicornis L. en Ernobius mollis is een

wigvormig veld aanwezig.

Onderzocht werden Przob:um castaneum F., Ochina hederae

MULL. Hedobta imperialis, Coenocara bovistae HOFFM. Pti-

linus pectinicornis L.

Bostrychidae /Apatidae). Hier vertoont de vleugel weder

een zeer ingewikkeld beeld. Zoo komt hier weder een cel

tegen ader III voor den dag en is er bij ader IX weder een

wigvormig veld te zien. De cubitus is gevorkt, los in den

vleugel. De verbinding tusschen aderen III en V is tweemaal

gebroken, dus bestaand uit drie stukjes. De onderste twee

zijn door een straalader met den rand verbonden. Dit is iets

eigenaardigs. Zie Bostrychus capucinus L. Tijdschr., deel 44,

PAZ Opi 27 hote

De twee takken van den cubitus zijn niet verbonden bij

Bostrychus terebrans POLL. en bij Heterobostrychus aequalis

WaT. By Xylofrips flavipes is de cubitus met het wigvormig

veld verbonden.

De cubitus ontbreekt bij Rhizopertha dominica F. De

vleugel is volkomen gelijk aan Lyctus unipunctatus HERBST.

Waar men door den vleugel van Dostrychus er toe zou

kunnen komen, te meenen dat men hier met een groep te

doen had geheel verschillend van Anodzidae enz., ziet men

nu toch het geleidelijk ontstaan van de noodige schakels

om tot de eenvoudigste vormen te komen. Alleen de beide

Lymexyloniden behooren m.i. niet tot deze groep.

Afdeeling cc Heteromera wordt samengesteld door Melan-

dryidae, Mordellidae, Rhipidophoridae, Cephaloidae, Oedeme-

ridae, Pythidae, Anthicidae, Pedelidae, Xylophilidae, Pyro-

cnroidae, Meloidae, Salpingidae, Petriidae, Monommidae, Nilto-

nidae, Trictenotomidae, Othniidae, Lagriidae, Cistelidae, Tene-

brionidae, Aegialitidae, Tentyriidae.

KOLBE zegt, dat zoowel in den imago- als in den larve-

toestand nadere verwantschap bestaan tot de Dascyllordea,

Sternoxia en Clavicornia als tot eenige andere familiegroep.

Door den vleugel wordt dit niet tegengesproken.

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM EN?. 25

Zie voor de beschrijving de vleugels Tijdschr. v. Ent. deel

Apa sten M ,.pl«ı3, figs, 20, pl. 14 fig: 2129:

Melandryidae. Tegen ader III een cel, cubitus gevorkt,

verbonden met wigvormig veld. Anale ader uit twee takken,

door een dwarsader verbonden met het wigvormig veld. Zie

Melandrya caraboides L.

Dit is het beeld van den meest ingewikkelden vleugel op

den Buprestiden-vleugel na, voorkomende bij tal van Cole-

opterafamilién, zooals we hiervoor reeds meermalen gezien

hebben.

De cel bij ader III ontbreekt bij Orchesia micans PANZ.

Tetratoma fungorum F.

Mordellidae. Tegen ader III een cel, cubitus gevorkt; geen

wigvormig veld. Anale ader uit twee takken.

Aldus bij Mordella ro-guttata en fasciata F. en met kleine

wijziging wat cubitus betreft bij Anaspis frontalis L pulica-

ria COSTA en maculata Fource.

Rhipidophoridae. Mi alleen bekend door een afbeelding

van Æmenadia flabellata door REDTENBACHER.

Geen cel tegen ader III, geen dwarsverbinding tusschen

Ill en V, twee straaladeren in het topgedeelte. Cubitus uit

uit een tak, geen wigvormig veld. Anale ader enkelvoudig.

Oedemeridae. Cel tegen ader III, Cubitus gevorkt, wig-

vormig veld. Anale ader uit twee takken. In het wezen dus

geheel als Melandrya caraboides L.

Aldus Oedemera podagrariae L naar REDTENBACHER en

lurida MARSH., Nacerdes melanura L.

Het wigvormig veld is slechts aangeduid bij Asclera coe-

rulea L. en Oedemera nobilis SCOP.

Pythidae. Een cel tegen ader III, Cubitus gevorkt, zeer

groot wigvormig veld. Anale ader tweetakkig.

Aldus Pytho depressus L.

Bij Salpingus castaneus PANZ. en Rhinosimus planirostris F.

is het wigvormige veld klein, overigens als de vorige, alleen

komt een donkere vlek te voorschijn ter plaatse waar ader V

den rand ontmoet.

26 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Er bestaat m. i. directe verwantschap met Oedemera.

Anthicidae. Geen cel tegen ader III, ader V niet terug-

loopend, ader VII enkelvoudig, IX enkelvoudig en XI twee-

takkig, door een dwarsader met IX verbonden.

Aldus Notoxus monocerus L., Anthicus florals L.

Pyrochroidae. Geheel als de vorige familie, alleen cubitus

gevorkt.

Zie Pyrochroa serraticornis SCOP.

Meloidae. Tusschen ader III en V een dwarsader, duidelijk

uit 3 stukken bestaande, wier uiteinden door duidelijke langs-

aderen met de vleugelbasis verbonden zijn. Ader VII enkel-

voudig. Tusschen de enkelvoudige ader IX en een tak van

ader XI een cel, gevormd door twee korte stompen van elk

dier aderen afgaand. (Bij Oedemeridae is slechts één stompje

aan ader IX en niet aan XI).

Aldus Lytta vesicatoria L., Cerocoma schaefferi L., Epicauta

ruficeps en velata GERST. (afwijkend bij een Epicauta afgebeeld

door REDTENBACHER). Horza cephalotes, Zonabris interrupta

OL. en een soort uit Syrië, Czssztes testaceus en Oenas afer

L. Lytta svahela KOLBE, adspersa KLUG, albolineata GERST.,

Cyanolytta rugipennis MàRK. Paroenus limbatus KOLBE, Pyrota

mylabrina CHEV. Coryna apicicornis GUER. Mylabris callicera.

Bij Horta cephalotes, Astylus 4-lineatus GERM. Epicauta

maculifrons KOLBE en Cissites testaceus is het wigvormig

veld gevormd door twee takken van ader IX, zonder ver-

binding met XI.

Nilionidae, Volgens de afbeelding van REDTENBACHER

ader II en V terugloopend met dwarsverbinding, cubitus

met een tak, verbonden met het wigvormig veld.

Trictenotomidae als de vorige, maar cubitus gevorkt, niet

verbonden met het wigvormig veld.

Othniidae, Cel tegen ader III door dwarsader verbonden

met terugloopenden tak van ader V. Cubitus enkelvoudig.

Ader IX enkelvoudig, XI uit twee takken. Donkere vlek

aan den achterrand nabij ader V.

Othnius delusus PASC.

Lagriidae. Een cel tegen ader III. Cubitus gevorkt, door

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 27

een dwarsader verbonden met het wigvormig veld. Anaal-

ader uit twee takken, waarvan een verbonden met het wig-

vormig veld.

Aldus bij Zagria hirta L., albohirta WIED en een uit

den Kongo.

Cistelidae, Volkomen als boven.

Aldus Mycetocharis linearis ILL., Ctentopus. flavus SCOP.

Tenebrionidae. Geheel als de vorigen.

Aldus Opatrum sabulosum L., Microzoum tibiale F. Tribo-

lium ferrugineum F., Uloma SP., Alphitobius diaperinus PANZ.,

Tenebrio molitor L., Nalassus laevioctostriatus GOEZE, Dic-

tysus longicus en een van onbekende soort, Scofaeus pretiosus,

Amarygmus cuprarius, Strongylium ambiginum MOHL, en

gigas, Toxicum SP., Setenus coracina.

De cel tegen ader III is verdwijnend bij Ceropria induta

en geheel verdwenen bij Draperus boleti L.

De vleugel van Nalassus laevioctostriatus GOEZE is rudi-

mentair en bij elk exempiaar verschillend in teekening, door

allerlei aderen of dwarsaderen, die elders ontbreken. Cf.

Helops lanipes volgens ROGER, p. 63.

Bij Liochrodes discoidalis ontbreekt de cel bij ader III en

de cubitus VII.

Rhysopaussinae. Zzaelas insolutus FAIRM. Volgens een mon-

delinge mededeeling van Pater WASMANN zou deze soort een

Tenebrionide kunnen zijn, wat de vleugel volkomen bevestigt.

Conform Gonocnemis tericea F.

De tweede afdeeling der Synactostemata noemt KOLBE

Anchistopoda, waartoe hij drie familiegroepen brengt.

Clavicornia, Phytophaga en Rhynchophora.

De Clavicornia worden samengesteld uit:

Cucujidae, Monotomidae, Nitidulidae, Byturidae, Ostome-

dae, Cryptophagidae, Atomartidae, Mycetophagidae, Phalacridae,

Catopochrotidae, Erotylidae, (waaronder de Langurzdae en

Helotidae), Lathridiidae, Thorictidae, Guostidae, Adimeridae,

Colydiidae, Endomychidae, Pseudocorylophidae en Coccinellidae.

Cucujidae.

Cucujus imperialis LEW. Zie Tijdschrift, deel 43, p. 184.

Volgens de teekening van REDTENBACHER een cel tegen

28 K. J. W. BERNET KEMPERS,

ader III, cubitus uit drie niet verbonden takken. Ader IX

enkelvoudig, Anale ader tweetakkig, waarvan een verbonden

met ader IX. Er is dan een groote gelijkenis met sommige

Cerambyciden. cf Cucujus clavipes.

Totaal daarvan afwijkend zijn de door mij zelf onder-

zochte vleugels.

By Myliota planatus L. loopt ader III terug, zonder cel

te vormen. De terugloopende tak is door een dwarsader

verbonden met den terugloopenden tak van ader V. Cubitus

gevorkt, verbonden met de cenigszins S-vormige ader IX,

Ader XI enkelvoudig. Het gewricht op het midden.

By Psammoechus bipunctatus F. is de cubitus flauw zicht-

baar, bij Szlvanus unidentatus F. en Laemophlaeus ferrugt-

neus STEPH. ontbreekt de cubitus. (Zie Tijdschr., deel 43,

pires 13):

Men zou bijna tot het resultaat komen, dat Cucujus zm-

pertalis LEW. en clavipes niet tot deze familie behooren. De

anderen sluiten veel beter aan bij de volgende familien.

Wellicht dat bij onderzoek van een grooter materiaal wel

de noodige schakels te vinden zijn.

Monotomidae. Monotoma angusticollis. Zie Tijdschrift, deel

43, p. 185, pl. rr, fig. 14. Vrijwel geheel als Laemophloeus.

Nitidulidae. Zie Tijdschrift, deel 43, p. 174, pl. Io, fig 2.

Het gewricht ligt op ongeveer !/, van de vleugellengte,

Ader III terugloopend, Ader V eveneens terugloopend en

rechtstreeks verbonden met ader III. Cubitus bestaande uit

een tak, door een dwarsader verbonden met ader V en IX.

Ader IX enkelvoudig, ader XI dikwijls ontbrekend. In het

topgedeelte een duidelijke randader in het verlengde van

ader V en tegen den bovenrand een donkergekleurde strook,

waarin nog een langsader eenigszins zichtbaar.

De vleugel doet sterk denken aan Saprinus, Choleva,

Onthophilus e.d.

Aldus Nitidula, bipustulata L., Amphotis marginata F.,

Soronia grisea L., Omosita colon L., Pocadius ferrugineus F.,

Ips g-guttatus F., Pithyophagus ferrugineus L., Cychramus

luteus F., Rhizophagus bipustulatus F.

Van cubitus slechts een dwarsader overgebleven bij Cychra-

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 29

mus 4-punctatus HERBST, Epuraea aestiva L. en ontbreekt.

geheel bij Brachypterus glaber NEWM. Meligethes brassicae

Scop. en /daethina meligethoides PTH.

Byturidae. Zie Tijdschrift, deel 43, p. 186.

Byturus tomentosus F. en fumatus F. Ken cel tegen ader

Ill verbonden met den terugloopenden tak van ader V.

Cubitus gevorkt, verbonden met ader IX. Wigvormig veld.

Er bestaat gelijkenis met Rhrnosimus planirostris F.

Trogositidae. Zie Tijdschrift, deel 43, p. 180, pl. 10. fig. 0.

Een cel tegen ader Ill door een dwarsader verbonden met

den terugloopenden tak van ader V. Cubitus gevorkt, ver-

bonden met het wigvormig veld. Anale ader tweetakkig.

Men heeft hier dus den telkens wederkeerenden vorm,

zooals bij Zenedrro enz.

Aldus bij Alindria spectabilis en grandis, Tenebrioides pini

(volgens BURMEISTER). Peltzs ferruginea L.

Het wigvormig veld ontbreekt bij Memosoma elongatum L.

en Zwogosita mauritanica L.

Cryptophagidae. Zie Tijdschr. v. Ent. deel 43, p. 177,

Peto, fie. 4.

De vleugel doet weder sterk denken aan den vleugel der

Nitidulidae Het eenige verschil is, dat de cubitus soms

uit drie takken bestaat, zooals bij Antherodhagus nigricornis F.

of uit twee met een reste van 3, zooals bij Cryptophagus

lycoperdi HERBST, of wel gevorkt zooals bij Antherophagus

silaceus HERBST en bij Zelmatophilus caricis OLIV., in welk

laatste geval nog een dwarsverbinding bestaat met ader IX.

Bij Atomarta fuscipes GYLL. (Zie pl ro, fig. 5) is de vleugel

zeer eenvoudig. Ader III en V recht verloopend. Cubitus

uit een tak. Ader IX enkelvoudig (Verg. Cerylon histeroides

pl. 11, fig. 11, en Ochthebius marinus PAYK).

Tritomidae. Zie Tijdschrift deel 43, p. 186, pl. 11, fig. 16.

Ook hier weder hetzelfde type als bij Zenebzzo en derge-

lijken. Een pigmentvlek is zichtbaar bij ader V, waar deze

den rand ontmoet.

Aldus Zrzitoma picea F.

Bij Zyphaea fumata L. is de cubitus gevorkt en in contact

met ader III Ader IX en XI enkelvoudig.

30 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Bij Litargus bifasciatus F. is nog een dwarsader tusschen

cubitus en ader IX. Deze staat tusschen 7yzfoma en Typhaea in.

Phalacridae. Tijdschr. deel 43, p. 173, pl. 10, fig. 1.

Nagenoeg de vleugel van een der Nztidulidae.

Ader III tot het gewricht recht verloopend, zonder terug-

loopende tak; ader V met terugloopenden tak. Ader IX

enkelvoudig.

Aldus Phalacrus coruscus PANZ. Cubitus uit een tak bij

Stilbus testaceus PANZ., met sporen van dwarsaderen bij

Olibrus bicolor F.

Erotylidae. Tijdschr. deel 43, p. 179, pl. 10, fig. 8.

De vleugel voldoet geheel aan de beschrijving van Zenedrzo

en dergelijken. Bij ader V nabij den rand een donkere

pigmentvlek, evenals bij Zretoma picea F., alleen duidelijker.

In die vlek loopt een lichter gekleurde streep, denkelijk

ader IV.

Aldus Engrs bipustulata THUNB., Cyrtotriplax bipustulata F.,

Encaustes verticalis, Episcapha g-maculata, Triplatoma atte-

nuata CRULL. Ærotylus pustulatus, Cypherotylus sphacelatus,

Homoestelius hepaticus, Endytus bizonatus, Morphoides rufi-

ceps. Ischyurus insignis, Scaphidomorphus bossi, Linodesnia

coccus en Xonarius militaris.

Bi MNesttes 6-notata rudimentair.

Languriidae. Volkomen als de vorige, echter ontbreekt de

pigmentvlek.

Aldus Tetralanguria elongata F.

De vleugel herinnert eveneens sterk aan die der Zlateriden.

Lathridiidae. Zie Tijdschrift deel 43, p. 183, pl. 10, fig. 72.

De vleugel is zeer eenvoudig. Ader III recht verloopend,

bij het gewricht iets verdikt. Ader V in een kromme lijn

naar den rand verloopend; een rudiment van ader IX (?)

Ter plaatse waar ader V den rand ontmoet, een pigmenivlek,

evenals bij de Ærotylidae.

De vleugel is bijna geheel gelijk aan dien van Cvs doletz F.

Aldus Znicmus minutus L., Cononimus nodifer WESTW.,

Melanophthalma fuscula HUMM. Lathridius angusticollis GYLH.

Bij Corticaria serrata PAYK was de vleugel rudimentair

De pigmentvlek aanwezig.

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 31

Colydiidae.

De vleugel is weder geheel als die der Ærotylidae. Ook

de pigmentvlek is aanwezig.

Aldus Zndophloeus spinulosus, Orthocerus muticus L. en

Colydium filiforme F., bij welke laatsten de cel tegen ader III

versmolten is tot een verbreeding.

Bij Ditoma crenata F. is het wigvormig veld verdwenen.

Bij Cerylon histeroides F. is in den vleugel slechts ader III

en V aanwezig, met de sporen van een dwarsverbinding.

Endomychidae. Zie Tijdschr. deel 43, p. 187, pl. 11, fig. 17.

Ader III bij het gewricht, dat op de halve vleugellengte

is gelegen, terugloopend en daar een cel insluitend en vullend.

Ader V terugloopend en door een dwarsader somtijds ver-

bonden met ader III. Een andere tak loopt in gebogen

lijn naar den achterrand.

Ader VI duidelijk verloopend van basis naar de pigment-

vlek. Ader IX bij den wortel in twee takken, die zich later

vereenigen en daardoor een cel insluitend. De vereenigde

takken loopen met een bocht naar de pigmentvlek. Ader XI

enkelvoudig.

Aldus Zumorphus bipunctatus PERTY, en 4-guttatus, Eumni-

phus marginatus, en met zeer kleine afwijking Exdomychus SP.

naar REDTENBACHER, Amphix tarsatus en Corynomatus cinctus.

Men heeft hier te doen met een volkomen op zich zelf

staand vleugeltype, dat evenwel herinnert aan de Coccinellidae.

Coccinellidae. Zie Tijdschr., deel 43, p. 187, pl. 11, fig. 18.

De vleugel is heel gemakkelijk af te leiden van de vorige

familie. Ader VI ontbreekt, hoewel sporen daarvan nog aan

te wijzen zijn. Tusschen de cel en het ontmoetingspunt van

‘ader V met den rand en wel ongeveer op de helft, ziet men

een dwarsader naar den voorrand gekeerd, loopende tot

ader VI, dus ader V niet bereikend. De terugloopende

ader V niet met de hoofdader verbonden.

De ader III is soms bruin, soins geel, soms vermiljoenrood.

Aldus Chilocorus similis HAROLD, Epilachna pusillanima

en argus FOURC, Subcoccinella 24-punctata L., Coccinella 7-

punctata L., hieroglyphica L., oblongo-guttata L., Rhizobius litura

F., Coccidula scutellata HERBST, Scymnus nıgrınus KUGEL.

32 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Bij Coccidula rufa HERBST zijn de aderen na ader V on-

duidelijk. Bij Ahzzobius chrysomeloides HERBST werden rudi-

mentaire vleugels aangetroffen met alleen aderen III en V,

korter dan de dekschilden, smal en vrij sterk bewimperd.

De clavicorniagroep bevat blijkbaar nog steeds familien,

die erin niet volkomen op de plaats ziin. De groepeering

van LATREILLE was een geheel andere dan die van BUR-

MEISTER, en deze weder anders dan die van Jhr. Dr. EVERTS.

Ook in de groepeering van KOLBE vindt men nog zeer ver-

schillende typen.

Men vindt erin het Zenedrioniden-type, het Endomychiden-

type, het NVztzduliden-type en het Czsszden-type = (Lathridiiden).

De dan volgende familiegroep is de Phytophaga, samen-

vattend de Prionzdae, Cerambycidae, Chrysomelidae en Bru-

chidae.

Zies Tijdschaift deel 45,00.) 5452 pla.7 ED Onsen as

deel 0..275, v.

Prionidae. De vleugel der tot deze familie behoorende

coleopteren is onmiddellijk van die der Cerambycidae te

onderkennen.

De vleugel is ongeveer 2'/, maal zoo lang als breed, het

gewicht op */, der lengte. Ader III keert bij het gewricht

terug en vormt dan meestal een kleine cel, die door een

dwarsader met den terugloopenden tak der ader V ver-

bonden is. Aanwezig een wigvormig veld, Anale ader XI

tweetakkig, waarvan een verbonden met het wigvormig veld.

Tot zoover dus geheel als bij Zenedrionidae en dergelijken.

De cubitus bestaat uit twee concentrische bogen, beiden

verbonden met het wigvormig veld, de bovenste tak ook nog

door een dwarsader met ader V. De vleugel stemt nu vol-

komen overeen met Hydrophilus piceus en andere Hydrophiliden.

Aldus Pyrodes speciosus OLIV., nitidus F., Aegosoma mar-

ginata, Ergates faber, Aulacopus natalensis, Lophosternus

indicus, Prionus SP., cortarius L. en onbekenden, /atzcollis

Drury, Mallodon downesi HOPE, Mallaspis leucaspis GUERIN,

Macrotoma palmata, Orthomegas cinnanomens L., Cyrtognathus

buquett.

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 33

By Arruthrus microcerus zijn drie concentrische takken

van den cubitus; bij Orthosomus brunneus is slechts één tak

aanwezig.

Cerambycidae. In het Tijdschrift deel 52 heb ik met de

mij toen ten dienste staande vleugelafbeeldingen aangetoond,

hoe men van de meest ontwikkelde vleugelnervatuur tot de

eenvoudigste komen kan. Thans over grooter materiaal

beschikkende, kan men de volgende reeks krijgen. _

De meest ingewikkelde vorm is Pachyta 4-maculata L.

Men heeft daar de cel tegen ader III verbonden met den

terugloopenden tak van ader V. De cubitus is tweemaal

gevorkt, zoodat men tegen den rand drie takken heeft,

waarvan de eerste twee met elkaar vereenigd zijn. De derde

tak is door een dwarsader verbonden met ader IX, waardoor

een wigvormig veld ontstaat. Ader XI tweetakkig. waarvan

de binnenste tak ader IX raakt, of door een korte dwars-

ader met deze verbonden is. Het wigvormig veld ontbreekt

bij Spondylis buprestoides L., Rhagium mordax L., Stran-

gala maculata Popa, Leptura fulva DE G., Gaurotes virginea L.,

Dorcacerus barbatus, Grammoptera ruficollis F.

Dan volgt de vleugel, waarbij de cubitus uit drie takken

bestaat, welke niet verbonden zijn met ader IX en dus geheel

vrij in den vleugel ligt.

Aldus Molorchus panzert HAROLD, Necydalis major L. en

een niet nader aangeduide bij HANDLIRSCH, Lzopus nebulosus

L., Pogonochaerus hispidus L., Batocera albofasciata, Acmo-

cera compressa en undulata, Discopus spectabilis, Coptops

leucostictica.

De drie takken zijn niet allen meer met elkaar verbonden,

doch slechts twee, somtijds de beide voorste takken, somtijds

de twee achterste takken, of wel geen van allen met elkaar

in contact. Ik veronderstel, dat dit geen speciale kenmerken

van de soort zijn, want als men het doorvallende licht

anders vallen laat, kan men nog ongekleurde verbindingen

somtijds zien.

De drie losse takken zijn aanwezig bij: Carneades cham-

pioni, Cereopsius niassenus en praetorius, Oncoderus sp. (2

soorten), Glenea hygia, Sphenura camilla Pasc., Nitocris sp.,

34 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Epicedia maculatrix PERTY, Ceroplesis aestrians, Batocera

hector THOMS. en albofascrata (zie boven van een ander

exemplaar), Ceroplesis aeth'ops F., Lamia textor L., Tmesi-

sternus politus BLANCH., Trigonoptera spilonota, Inesida leprosa

F., Phryneta spinator, Apriona flavescens KAMP., Neoceram-

byx sp., Guoma longitarsis Pasc., Saperda carcharias L.,

Gerania bosct, Aristobia clathrator, Sphingnothus albertint.

De cubitus is gevorkt, bestaande uit twee takken, meestal

verbonden, doch somtijds onafhankelyk van elkaar.

Zoo bij Gracilia minuta F., Xystrocera globosa, Zographus

aulicus BERT., Dryoctenes scrupulosus GERM., Trachocephala

variegata, Ceroplesis hottentotta F., Stirastoma depressum L.

en marmoratum THNB., Megaderus stigma, Plocederus bergnig-

sert, Stromatium barbatum, Cerambyx cerdo L., Hamatichus

plicatus, Mallambya raddet, Pachydissus sp., Cerestum flavipes,

Trachyderus thoracicus OLIV., Eburia sp., Hesperophanus sp.,

Sternotomis bohemanni CHEV. en zmperialis F., Volumnia

westermanni, Lophonocerus hirticornis GYLL. en Parandra

glabra, Nupserha fricator DALM.

Onder deze groep zijn vermeld Zoographus aulicus BERT..

Trachocephala variegata en Dryoctenes scrupulosus GERM.

wat misschien minder juist is, omdat we hier twee takken

hebben in concentrischen boogvorm, dus evenals bij de

Prioniden. Daarvan echter afwijkend door het niet aanwezig

zijn van een wigvormig veld.

De cubitus bestaat uit één enkele rechte ader bij Trachy-

derus cayennensis, succinctus L. en dimidiatus, Litopus sp. en

caffer, Cyllenea cayennensis, Chrysoprasis ruficoxis BATES,

Purpuricenus köhleri L., Chloridolum klaesü, Hylotrupes

bajulus L, Aromia moschata L., Clytus arcuatus L., Nupserha

fricator DALM.

Eindelijk ontbrak de cubitus bij Caenoptera minor L. !)

(vgl. Molorchus panzer? volgens REDTENBACHER met cubitus

uit drie takken samengesteld).

Noterina muricata heeft het allermeest van Sfondylis. Er

zijn bij mijn praeparaat nog een paar dwarsaderen extra.

1) Nog in 1888 was volgens EVERTS de geslachtsnaam Molurchus.

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 35

Chrysomelidae. Sagra en verwanten hebben een beeld volko-

men gelijk aan de Cerambyciden, waarbij de cubitus gevorkt is.

Aldus Sagra femorata, Zeugophora flavicollis MARSH., Pla-

teumaris braccata SCOP., rustica KUNZE en consimilis SCHRANK.,

Donacia clavipes F., bicolora ZSCHACH., simplex F., versico-

lorea BRAHM. dentata HOPPE en semzcuprea PANZ.

Een ouderen vorm geeft de vleugel, waarbij een wigvormig

veld aanwezig is. De cubitus is dan gevorkt. Het geheel is

dan nauwelijks te onderscheiden van 7Zenebrioniden, Lagri-

den, Cisteliden, enz.

Sommigen hebben nabij het ontmoetingspunt van ader V

en den achterrand nog een pigmentvlek, waarmede de vleugel

dan geheel overeenstemt met de Ærotylidae.

Aldus Adoxus obscurus L., Chrysochares astaticus PALL.,

beiden met de vlek, Zumolpus cupreus naar REDTENBACHER

zonder de vlek.

De cubitus bestaat slechts uit één tak bij Alurnus margt-

natus GUER., Cassida murraea L., nobilis L., vibex L, nebu-

losa L., Gynandrophthalma salicis L. en affinis HELLW.,

Cryptocephalus sericeus L., Clythra 4-punctata L., Coptocycla

catenata; Aspidomorpha similis en punctata. Hispa atra L. en

Polychalca variolosa volgens REDTENBACHER !).

Wanneer men dan verder gaat, ziet men, dat het wigvormig

veld zich opent, zoodat het wordt alsof de eentakkige cubitus

met een dwarsader verbonden is met ader IX.

Dit is het geval bij Sphaerometopa melanocephala en acro-

leuca, Phyllocharis undulatus, Doridea insignis, Phytodecta

viminalis L, Haplosonyx = (Aplosoma 2) albicornis, Sermyla

halensis L., Phyllodecta olivacea FORST., Galeruca pomonae,

Oides Sp., Luperus longicornis F., Galeruca tanaceti L., Po-

dagrica tanaceti L., Orina polymorpha, Chrysomela hyperici

FORST., Orthaulaca ancora REDT., Aulacophora atripennis F.

Bij de laatsten is weder de pigmentvlek bij ader V en rand

zichtbaar.

De cubitus wordt geheel vrij in den vleugel, maar van de

dwarsverbinding zijn nog duidelijke sporen zichtbaar zoowel

bij cubitus als bij ader IX.

1) Bij een /7isfide, levende op orchideén en bij een Bronthispa ont

breekt het wigvormig veld volkomen.

36 K. J. W. BERNET KEMPERS,

Dit is het geval bij Orezna gloriosa (volgens REDTENBACHER),

Chrysomela polita L., sanguinolenta L., haemoptera L., varians

SCHALL., Melasoma tremulae F. en viginti-punctata SCOP.

Bij de meesten dezer Chrysomeliden is de vleugcl mooi

karmijnrood. |

Geen spoor van dwarsverbinding is te zien bij Melasoma

populi L., saliceti WEISE, Gastroidea viridula DE G. en poly-

goni L., Crioceris lilii SCOP., asparagi L. en r2-punctata L.,

Lema melanopa L., cyanella L., Prasocuris phellandrit L.,

Gonophora haemorrhoidalis WEB., Anisodera SP. en Botryonopa

sanguinea.

De cubitus ontbreekt geheel bij Graptodera cyanea, Crepi-

dodera transversa MRSH. en ferruginea SCOP., Mantura

chrysanthemi KOCH, Haltica oleracea L., erucae en anderen

Halticiden en Sebaethe affinis JAC.

De Bruchidae geven een vleugel, die veel meer nadert tot

de Rhynchophoren, dan tot de Chrysomeliden.

Volgens REDTENBACHER heeft Caryoborus bactris een

cubitus met twee takken los van elkaar. Bij Bruchus prso-

rum L., rufimanus BOH. en villosus F. bestaat de cubitus

uit één rondgebogen ader.

De laatste familiegroep bevat de Rhynchophora, welke wordt

samengesteld uit:

Rhinomaceridae, Anthribidae, Platypodidae, Scolytidae, Pro-

terrhinidae, Aglycyderidae, Brenthidae, Oxycorynidae, Rhynchi-

tidae, Apionidae, Brachyceridae en Curculionidae.

Eigenaardig is het, dat EVERTS in zijn proeve eener rang-

schikking der coleoptera-familién, Tijdschr. voor Ent. deel 32,

de Rhynchophora beschouwt als een minder ontwikkelden

toestand der Coleoptera, terwijl KOLBE zegt, dat uit de ver-

gelijkende morphologie volgt, dat de Rhynchophora niet

slechts den bovensten trap der Anchistopoden vormen, maar

zelfs den bovensten trap van alle Coleoptera.

Het systeem van het adernet der achtervleugels is gedeel-

telijk gereduceerd, aangezien de hoofdaderen goed ontwikkeld,

de aderen van het apicaalveld echter weinig ontwikkeld zijn.

Rhinomaceridae (Vemonychidae).

Rhinomacer attelaboides F. Tegen ader III een goed ge-

NADERE BESCHOUWINGEN VAN HET ADERSYSTEEM ENZ. 37

vormde cel, Ader V terugloopend met tak naar den achter-

rand loopend. In het topgedeelte twee straaladeren aan-

geduid. Cubitus gevorkt. Ader IX met een korte dwars-

ader verbonden met ader XI.

Anthribidae (Platyrrhinzdae).

In het geheel, met zeer geringe wijziging, als de vorige.

Cel tegen ader III zeer klein in donkere pigmentvlek ver-

scholen.

Aldus Æucorynus crassicornis F. Xenocerus semiluctuosus.

Macrocephalus albinus L., Mecocerus gazella en mniszeskt.

Cubitus uit slechts één tak bij Brachytarsus variegatus

FOURC.

Cubitus ontbreekt bij Urodon rufipes OL.

Platypodidae (Platypidae è)

Gewricht op het midden. Ader III tegen het gewricht

langzaam verdikt. Ader V buigt zich bij het gewricht naar

den binnenrand. Ader IX recht.. Geen cubitus, geen anale

ader. In het topgedeelte twee straaladeren. Zoo bij Crosso-

tarsus bonvouloirü, Platypus solidus.

Scolytidae. Feitelijk geheel als de vorige. Langs den voor-

rand een straalader evenwijdig aan een dergelijke, beide

loopende naar den top. De derde straalader naar den ach-

terrand.

Zoo Scolytus destructor OL., Myelophilus piniperda L.,

Hylastes ater PAYK., Tomicus 6-dentatus BOERNER en /aricts F.

Xylocleptes bispinus DFTS.

Proterrhinidae, Aglycyderidae, Oxycorynidae. Mij onbekend.

Brenthidae. Evenals de vorige. Cubitus met twee takken.

Conform Eutrachelus temmincki, Diurus furcillatus GYLL.

Schizotrachelus brevicaudatus, Baryrhynchus dehiscens en nog

eenige Brenthidae, waarvan de namen mij onbekend waren.

Rhynchitidae. Tegen ader III een cel. Ader IX enkelvou-

dig, met ader XI rechtstreeks verbonden. Van cubitus een

rudiment zichtbaar. Ader V terugloopend, door een dwars-

ader verbonden met de cel tegen ader III. (Zeer veel over-

eenkomst met Rhznomacer). Rhynchites nanus PAYK.

38 K. J. W. BERNET KEMPERS, NADERE BESCHOUWINGEN ENZ.

Apionidae, Geen cel tegen ader III. Ader V niet terug-

loopend. Ader IX enkelvoudig. Geen cubitus en geen anale

aderen.

Zie Apion marchicum HERBST.

Brachyceridae. Onbekend.

Curculionidae.

Attelabus (curculionoides L.) = nitens Scop. Tegen ader III

een kleine cel; dwarsverbinding met de terugloopende ader V.

In het topgedeelte twee a drie straaladeren. Cubitus met

twee losse takken, waarvan een verbonden met ader IX, die

enkelvoudig is. Ader XI uit twee takken.

Eveneens bij Apoderus coryli L.

De cubitus met twee losse takken, althans niet verbonden

metrader LX bij:

Phyllobius argentatus L., Mecaspis sulcirostris L., Magdalis

duplicata GERM., Cleonus sulcirostris L., Larinus maurus.

Met een stompje bij:

Sitones grisea F., Hypera punctata F., Curculio abietis L.,

Oryptorrhynchus lapathi L., Cionus scrophulariae L., Mono-

nychus punctum-album HERBST, Balaninus venosus GRAV.,

Sipalus gigas. Ceutorrhynchus marginatus PAYK.

De cubitus ontbreekt geheel bij:

Lepyrus palustris SCOP., Grypidius equiseti F., Tanysphyrus

lemnae PAYK., Stenopelmus rufinasus GYLL., Dorytomus de-

jeant FAUST, Rhynchaenus quercus L., Anthonomus rubi

HERBST, Mecinus piraster HERBST, Calandra oryzae L,

Cossonus planatus BEDEL.

Het zal dus wel gebleken zijn, dat de laatste familiegroep

een zeer natuurlijke is, ook wat den vleugel betreft.

Chrysomeliden der Indo-Malayischen

Region,

J. WEISE.

Die folgenden Tiere stammen zum grössten Teile aus dem

zoologischen Museum in Hamburg und wurden mir zur

Durchsicht von Herrn Gebien übersandt. Es sind hauptsächlich

Galerucinen und Halticinen, in der chinesischen Provinz

Fokien vom Konsul Herrn G. SIEMSSEN, und auf den ost-

asiatischen Inseln von verschiedenen anderen Herren ge-

sammelt. Letztere habe ich bei den einzelnen Arten genannt,

während sich die Angabe Fokien stets auf Herrn SIEMSSEN

bezieht. Unter den gesandten Tieren befanden sich auch die

Galerucinen-Typen von WIEDEMANN, die mir besonders in-

teressant waren, obwohl sie im Laufe der Zeit nach ihren

guten Beschreibungen bereits in die entsprechenden Gattungen

richtig verteilt worden sind.

Einen anderen Teil der Tiere erhielt ich von Herrn

Hauptmann MosER in Berlin—Schöneberg, welcher sich in

Zukunft eingehend mit den Chrysomelinen zu beschäftigen

gedenkt, da ihm jetzt davon schon ein umfangreiches und

ausgezeichnetes Material zu Gebote steht. Diese Tiere sind

ausser dem Namen des Sammlers noch durch die Bezeich-

nung MOSER kenntlich gemacht.

1. Sagra purpurea LICHTENST. und Peteli LAC. Fokien.

2. Crioceris potens: Ferruginea, nitida, antennis, femorum

apice, tibiis tarsisque nigris, collo parce punctulato, protho-

race medio constricto sublaevi, antice parce punctato, scutello,

episternis et vitta laterali metasterni dense griseo-pubescen-

tibus. — Long. 6—7 mm. Fokien. Japan.

Glänzend rostrot, Spitze der Mandibeln und der Schenkel,

nebst Schienen und Tarsen schwarz. Kopfschild, Scheitel und

Mitte der Stirn einzeln punktulirt und behaart, fast glatt, die

40 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

iibrigen Teile des Kopfes dicht punktirt und behaart. Die

beiden ersten Fühlerglieder fast kahl, Glied 3 und 4 mässig,

die folgenden dicht behaart und wenig verdickt, 5 bis 10

länger als breit. Schildchen dicht gelblich weiss behaart, ähnlich

auch der Bauch, die Seitenstücke und ein darüber liegender

Streifen der Hinterbrust, welcher so breit wie die Episternen

ist. Halsschild nahe der Mitte eingeschnürt, verloschen und

weitläufig, nur unter stärkerer Vergrösserung bemerkbar

punktulirt mit einigen kräftigen Punkten über den Vorder-

ecken, Die Flügeldecken sind in regelmässigen Reihen vorn

stärker als hinten punktirt, die Reihe neben der Naht und

über der dicken Kante des Seitenrandes vertieft.

Die zahlreichen sehr ähnlichen asiatischen Crioceris-Arten

können nur nach der Behaarung des Schildchens und der

Hinterbrust eingeteilt und unterschieden werden, sodann ist

erst die Punktirung des Halsschildes zu beachten; alle übrigen

Merkmale sind veränderlich. Die vorliegende Art ist an der

dichten Behaarung des Schildchens, der Hinterbrust-Episternen

und eines Längsstreifens darüber, sowie an der spärlichen

Punktirung des Halsschildes nahe den Vorderecken zu er-

kennen. Bei semzpunctata F., die ebenfalls ein dicht behaartes

Schildchen besitzt, sind nur die äusseren ?/, der Hinterbrust-

Episternen behaart, der Längsstreifen, der das innere Drittel

bildet, ist kahl wie die Seiten der Hinterbrust.

3. Crioceris neptis: Brunneo-rufa, nitida, antennis, femorum

apice, tibiis tarsisque nigris, collo parce punctulato, prothorace

medio constricto sublaevi, dorso biseriatim punctato, scutello

episternisque posticis dense cinereo-pubescentibus. — Long.

zamm..Bokien:

Etwas dunkler und mehr bräunlich rot gefärbt wie die

vorige und von dieser sofort durch das in zwei Längsreihen

punktirte Halsschild und die Seiten der Hinterbrust zu unter-

scheiden, auf denen ein länglicher Raum über den Episternen

kahl bleibt. Die Fühler sind ähnlich gebaut; ihre beiden

ersten Glieder kahl, Glied 3 und 4 sparsam, die folgenden

dicht behaart und jedes von diesen etwas länger wie breit.

Hals und Halsschild fast glatt, auf letzterem befinden sich

zwei Längsreihen von feinen Punkten in der Mitte und einige

weitläufig gestellte ähnliche Punkte über den Vorderecken.

INDO-MALAYISCHEN REGION, 41

Die Punktreihen der Flügeldecken sind vorn etwas stärker

und weniger dicht und regelmässig gestellt als hinten. An

den Seiten der Hinterbrust sind ein in der Mitte verengter

Längsstreifen mässig dicht-, und die Episternen dicht greis

behaart, dazwischen bleibt ein ovaler Fleck nebst der Kante,

welche die Episternen innen begrenzt, kahl.

4. Crioceris impressa F., Fokien.

Grösser wie die beiden vorhergehenden Arten, der Hals

und die Seitengruben des Halsschildes dicht und kräftig-,

die Scheibe des letzteren feiner punktirt. Die Punkte bilden

hier eine durchgehende Längsreihe in der Mitte und einige

ganz unregelmässige und weitläufige Reihen daneben hinter

der Mitte. Das Schildchen ist hinten glatt, kahl, vorn fällt

es nach der Mitte hin ab und ist hier mit 5 bis 6 nach

innen gerichteten Härchen jederseits besetzt. Die äussere

Hälfte der Hinterbrust-Episternen, sowie ein schmaler Quer-

streifen vor den Hinterhüften sind dicht greis behaart, ähnlich

auch 4 Längsreihen von Flecken auf den Bauchsegmenten.

An den Fühlern sind die ersten 4 Glieder fast kahl, die

folgenden dicht behaart und jedes (das Endglied ausge-

nommen) breiter wie lang.

5. Crioceris egena: Nigra, collo, prothorace, scutello

elytrisque fulvis vel-rufis, nitidis, collo prothoraceque sub-

laevibus, hoc uniseriatim punctulato, scutello glabro, episternis

posticis (linea media excepta) dense cinereo-pubescentibus.

Long. 8 - 10 mm. Fokien.

Der vorigen sehr ahnlich, Hals und Thorax fast glatt,

letzterer nur mit einer feinen hinten abgekiirzten Punktreihe

in der Mitte und einigen Pünktchen über den Vorderecken,

das Schildchen kahl, oder vorn jederseits mit einem nach

hinten gerichteten weisslichen Härchen, die Episternen der

Hinterbrust auf 2 vertieften Längsstreifen dicht greis behaart,

zwischen ihnen ein ziemlich kahler, erhöhter Längsstreifen.

An den Fühlern sind die ersten vier Glieder fast kahl, die

folgenden dicht behaart, Glied 2 bis 4 klein, die folgenden

verbreitert, Glied 5 noch etwas länger als breit, die nächsten

5 quer. Flügeldecken vorn stärker als hinten in regelmässigen

Reihen punktirt, von denen die zweite hinter der Mitte und

die letzte Reihe gänzlich vertieft sind.

42 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

6. Clytra conformis LAC. (dispar REDT.). Fokien.

Alle diese Stiicke erinnern in der Zeichnung der Oberseite

an die ab. D xx, die LACORDAIRE von pallens F. anführt.

Der Korper ist schwarz, die ersten drei Fiihlerglieder, ein

Seiten- und Vorderrandsaum des Halsschildes (letzterer beim

® in der Mitte unterbrochen) und die Flügeldecken gelb

oder rötlich gelb, auf diesen je vier Makeln (1, 2, 1) schwarz.

Makel 1 bildet eine nach innen verengte und schwach ge-

bogene Querbinde vom äusseren Teile des Schulterhöckers

bis in die Nähe der Naht hinter dem Schildchen; Makel 2

und 3, nahe der Mitte, sind gerundet und in der Regel

getrennt (d), oder eckig, quer und zu einer in der Mitte

eingeschnürten Binde vereint (@); Makel 4, vor der Spitze,

ist quer, eckig, innen breiter als aussen,. hinten bogenförmig

ausgeschnitten. Das ® ist ziemlich cylindrisch gebaut, ober-

seits glänzend, die Flügeldecken fallen seitlich in eine

weite Rinne über dem annähernd geradlinigen, aufgebogenen

Seitenrande ab. Das d ist oben ziemlich matt oder fettig

glänzend, seine Flügeldecken fallen an den Seiten gleichmässig

ab, verlängern sich weit über die Epipleuren und bilden

einen nach unten convexen Bogen. Die Glieder 4 bis 10 der

Fiihler sind stark gesagt, jedes einzelne bildet einen langen,

dornförmigen Zahn, welcher beim d innen etwas breiter wie

beim Wist. Diese Form bezeichne ich hiermit, als ab. chrnenszs.

Nach den Beschreibungen ist wohl conformzs LAC. mit

dispar REDTB. identisch, doch lasst sich die letztere Bezeich-

nung wegen azspar LUC. 1845 nicht brauchen. REDTENBACHER

hat das g seiner Art mit dem 2 verwechselt.

7. Physauchenia pallens F. Fokien.

Die Varietäten dieser Art hat LEFEVRE, Ann. Fr, 1893,

p. 115, übersichtlich zusammen gestellt, aber seine pallens

bezieht sich nicht auf die von FABRICIUS urspriinglich be-

schriebene Form ohne jede Zeichnung der Fliigeldecken,

sondern auf die ab. dzfascrata JAC., und der Ausdruck:

tibiis dimidia parte ,,postica” fulvo-testaceis ist in parte

» antica” zu verändern. Die Endbemerkung, dass die @ viel

häufiger wie die ¢ sein sollen beruht auf Zufall, denn mir

liegen entgegengesetzt auf 20 d nur 5 £ vor. Von den g haben

4 nur einen dunkten Schulterpunkt, 4 andere ausserdem

INDO-MALAYISCHEN REGION. 43

noch einen zweiten Punkt daneben, nahe dem Schildchen,

die übrigen sind wie die 2 gezeichnet: auf jeder Decke

liegen 2 bläulich-, seltener grünlich-schwarze Querbinden,

die erste, an der Basis, ist vollständig, von der Naht bis auf

den Seitenrand ausgedehnt, die zweite, unmittelbar hinter

der Mitte, ist aussen mehr oder weniger abgekürzt und reicht

hier gewöhnlich weiter nach vorn wie auf der Naht. Durch

diese Schrägbinde und ihren verhältnismässig weiten Abstand

vom Hinterrande sind die völlig gezeichneten Stücke leicht

zu erkennen, ausserdem an den in der Basalhälfte gelblichen

Schienen. Das g hat einen sehr grossen Kopf. Von Coptoce-

phala weicht das Tier nur durch die gerundeten Zipfel des

dritten Tarsengliedes ab.

8. Gynandrophthalma japonica BALY ab.szandarina WS.Fokien.

Die dunkelsten Stücke haben 2 schwarze runde Makeln

neben einander in der Mitte des Halsschildes; die vordere

bläulich schwarze Querbinde der Flügeldecken löst sich in

2 kleine Flecke auf, von denen zuletzt der Schulterpunkt

übrig bleibt, die hintere Binde teilt sich ebenfalls in 2 Flecke,

die allmählich verschwinden. Zu dieser Art gehört noch

Clytra coreana KOLBE, Arch. f. Nat. 1836, 226.

9. Dioryctus exilis: Breviter ovalis, convexus, fulvus, nitidus,

antennis articulis sex ultimis infuscatis, fronte minus crebre

punctulata, prothorace crebrius obsoleteque punctulato, basi

anguste nigro-limbato, elytris subtiliter striato-punctatis. —

Long. 1.3— 2.2 mm. China: Yunnan (Donckier).

Var. a Pectore nigricante.

Eine der kleinsten Arten, und durch die fast einfarbige

rötlich gelbe Färbung ausgezeichnet, da nur die 6 letzten

verbreiterten Fühlerglieder angedunkelt, der Basalrand des

Halsschildes und der Flügeldecken, sowie zuweilen die Brust,

mehr oder weniger schwarzgefärbt sind. Die Stirn ist wenig

dicht punktulirt und das Kopfschild durch eine nach unten

geöffnete Bogenlinie abgesetzt. Das Halsschild ist dichter aber

noch feiner wie die Stirn punktulirt und erscheint unter

schwacher Vergrösserung glatt, der Basalrand ist in der Mitte

spitzwinkelig ausgezogen, sodass für das Schildchen kein Platz

übrig bleibt. Flügeldecken in regelmässigen Reihen punktirt,

die aus feinen, nicht tiefen und von einem dunkel durch-

44 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

scheinenden Ringe umgebenen Punkten bestehen. Die vor-

etzte Reihe besteht aus stärkeren Punkten, ist von der Schul-

ter bis vor die Spitze vertieft und hebt den letzten Zwischen-

streifen empor. Die Eigrube des 2 nimmt ziemlich das

mittlere Drittel des letzten Bauchsegmentes ein.

10. Cryptocephalus trifasciatus F. Fokien.

TAT: n fokiensis: Breviter cylindricus, niger,

nitidus, antennis fuscis, basi testaceis, femoribus, capite

prothoraceque piceis, hoc sublaevi basi haud crenulato,

elytris antice punctato-striatis, postice subtilissime striato-

punctatis. — Long. 3.8 mm. Fokien 1 9.

Breit und kurz cylindrisch, sehr dunkel gefarbt, schwarz,

die Oberlippe und die ersten 3 oder 4 Fiihlerglieder rostrot,

die folgenden Glieder angedunkelt, Schenkel, Kopf und

Halsschild eine Spur rötlich. Stirn nahe den Augen dicht,

fein und flach punktirt, in der Mitte einzeln punktulirt und

mit einer verloschenen Mittelrinne. Halsschild fast glatt,

unter starker Vergrösserung kaum sichtbar punktulirt, mehr

als doppelt so breit wie lang, von den spitzwinkeligen, die

Schultern leicht umfassenden Hinterecken aus nach vorn

allmählich gerundet-verengt, der Basalrand nicht gekerbt.

Schildchen gross, dreieckig, fast eben, einzeln schwer sichtbar

punktulirt. Flügeldecken doppelt so lang wie das Halsschild,

vorn seicht punktirt-gestreift, hinten sehr fein und flach in

Reihen punktirt. Pygidium gross, dicht punktulirt. Prosternum

breit rechteckig, an der Basis abgestutzt, seitlich nach der

Mitte hin ansteigend und vorn zur Aufnahme des Mundes

erhöht.

Für Cryptocephalus simplex SUFFR. 1857 (nec HALDEM. 1849)

führe ich den Namen ca/abaricus ein.

12. Anteriscus conspicuus: g Subtus niger, antennis (apice

excepto), palpis pedibusque flavis, supra aeneo-viridis, nitidus,

capite prothoraceque crebre subtilius-, elytrisque fortius et

sat rugulose punctatis, his lineis nonnullis elevatis, abdominis

segmento primo medio carinato, quarto spinis duabus pilosis

antrorsum directis armato. — Long. 6 mm. Fokien.

In der Farbe der Oberseite dem europäischen Cryptoceph

sericeus ähnlich, aber schlanker gebaut, unten schwarz, der

Bauch mehr pechbraun, Beine, Taster und Fühler blass gelb,

INDO-MALAYISCHEN REGION. 45

die vier Endglieder der letzteren schwarz, Oberseite metallisch

grün, auf Kopf und Halsschild mit Messingschimmer, stark

glänzend, auf den Flügeldecken dunkler, weniger glänzend,

die Nahtkante und der Seitenrand bläulich. Fühler schlank,

wenig kürzer wie der Körper, Glied ı dick, 2 sehr klein, 3

und 4 dünn, jedes so lang wie I, 5 und ‘die folgenden viel

länger und nicht dicker. Kopf dicht punktirt, die Stirn mit

einer unten und oben grubigen Längsrinne, die den Scheitel

nicht erreicht. Thorax fast doppelt so breit wie lang, hinter

der Mitte am breitesten, von hier nach hinten wenig, nach

vorn viel stärker gerundet-verengt, die Hinterecken stumpf-

winkelig abgerundet, die Vorderecken rechtwinkelig, etwas

vorgezogen, die Scheibe ähnlich wie die Stirn punktirt,

Flügeldecken in den Schultern kaum breiter wie der Thorax,

dahinter allmählich und sehr wenig verengt, im letzten

Drittel gerundet-verschmälert, oben sehr dicht stark punktirt

und quer gerunzelt, die Punkte zu je zwei ganz unregel-

mässigen Reihen geordnet, welche durch schwach erhöhte

glattere Intervalle mehr oder weniger deutlich getrennt sind.

Maxillartaster sehr lang, Prosternum breit, rechteckig; das

erste Bauchsegment hat eine beiderseits etwas abgekürzte

Mittelleiste und das vierte Segment zwei innen dicht und

lang behaarte Dornen, deren etwas nach innen gekrümmte

Spitze bis an den Hinterrand des ersten Segmentes reicht.

13. Anteriscus leucographus: Subcylindricus, subtus pallide

testaceo-flavus, antennis (basi exepta) fuscis, supra albidus,

lateribus metasterni, fronte, macula transversa prothoracis,

scutello fasciisque duabus communibus, sutura et margine

laterali pone medium elytrorum nigris. — Long. 4— 4.8 mm,

Fokien.

Kurz cylindrisch, unten blass bräunlich gelb, die Seiten

der Hinterbrust schwarz und die Fiihlerglieder 5 bis 11

_schwärzlich, oben weiss, glänzend, der Kopf über den Fühlern,

eine gerundete, in der Mitte meist eingeschniirte Quermakel

des Thorax, zwei Querbinden der Fliigeldecken nebst der

ganzen Naht und dem Seitenrande hinter der Mitte schwarz.

Die weisse Grundfarbe bildet auf dem Thorax einen schmalen

Saum am Vorderrande, einen breiteren an der Basis und

einen sehr breiten an den Seiten. Auf den Flügeldecken ist

46 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

eine Querbinde, die ungefähr das zweite Viertel einnimmt

und an der Naht unterbrochen wird, sowie ein gerundeter

Querfleck vor dem Hinterrande, ziemlich das letzte Viertel

einnehmend, weiss. Fühler schlank, kürzer wie der Körper,

Glied ı lang, gebogen, 2 sehr klein, 3 doppelt so lang, 4

wenig länger, 5 und jedes der folgenden Glieder etwas länger

und stärker wie 4. Stirn von den nierenförmigen Augen

ziemlich stark eingeengt, sparsam punktulirt. Thorax quer,

in den spitzwinkeligen und leicht nach hinten vorgezogenen

Hinterecken am breitesten, davor zuerst wenig, dann stärker

gerundet-verengt, querüber gewölbt, sehr fein punktirt, auf

der Makel deutlicher wie auf den hellen Rändern. Flügel-

decken in regelmässigen, wenig vertieften Reihen punktirt,

deren Punkte vorn mässig stark, nach hinten abgeschwächt

sind; ihre Intervalle einreihig punktulirt. Prosternum lang

rechteckig und an der Basis jederseits in einen Zahn aus-

gezogen. Das d erkennt man an dem erweiterten ersten

Tarsengliede und dem in der Mitte abgeflachten letzten

Bauchsegmente.

14. Chrysolampra splendens BALY. Fokien. 8—11.3 mm lang,

lang oval, gewölbt, glänzend metallisch grün, mit goldigem

Kupferschimmer auf dem grössten Teile des Thorax und

der Flügeldecken, Tarsen schwarzblau. Fühler schlank, sehr

dünn, schwärzlich, die ersten drei Glieder gelblich. Kopf

dicht und fein, der Thorax weitläufiger, nach hinten zu

etwas stärker punktirt, letzterer vor der Mitte gerundet-

verengt, mit spitzen, etwas vorgezogenen Vorderecken, an

den Seiten mässig breit, flach gerandet. Flügeldecken breiter

wie das Halsschild, vorn parallel, hinten verengt und schmal

gemeinschaftlich abgerundet, auf dem Rücken im inneren

Drittel dicht und ziemlich fein in ganz verworrenen Doppel-

reihen, aussen weit stärker runzelig punktirt. Die Runzeln

sind bei dem schlankeren g' quer und ziemlich lang, beim

£ kurz, weniger deutlich, aber auf 4 bis 5 Längsstreifen zu

darmartigen Höckerreihen erhöht. Beim si ist das erste

Tarsenglied der vier vorderen Beine stark erweitert und so

lang wie die beiden folgenden Glieder zusammen.

Ein oberseits mehr bläulich grünes, wohl nicht völlig

ausgehärtetes Stück hat die Fühler, die Epipleuren der

INDO-MALAYISCHEN REGION. 47

Fliigeldecken und den grössten Teil der Unterseite und

Beine gelb. 4

15. Basilepta Oberthiiri LEF. Fokien. Etwas grösser wie die

folgende Art, der Basalhöcker der Flügeldecken deutlicher,

die Beine dunkel gefärbt. Bei einigen Stücken sind die

Flügeldecken dunkelblau, der Thorax grün.

Basilepta BALY, Journ. of Ent. I, April 1860, muss für

Nodostoma MOTSCH. gebraucht werden, da die Reise Amurl.

II erst Ende December 1860 oder Anfang 1861 erschienen ist.

16. Basilepta fulvipes MOTSCH. Hongkong, Fokien. Mit

dieser Art ist Nod chinense LEF. identisch.

17. Basilepta Leachi JAC. Fokien. Dunkelblau, die Ecke an

den Seiten des Thorax klein, nahe der Mitte gelegen, Basal-

beule der Flügeldecken rund, hoch, tief umgrenzt. Ob von

Nodostoma modestum JAC. wirklich verschieden ?

18. Basilepta sinarum: Ovata, convexa, fulva, nitida, fronte

disperse punctulata, prothorace sat dense subtilissime punc-

tato, lateribus ante basin abrupte subrotundatim angulatis,

dein oblique convergentibus, elytris dilute testaceo-flavis,

infra basin transversim impressis, ante medium sat fortiter,

postice subtilissime striato-punctatis, femoribus anterioribus

dente obsoleto armatis. — Long. 3—4 mm, Fokien.

ab. se/lata: prothorace maxima parte, limbo angusto late-

rali maculaque magna, communi postice rotundata elytrorum

viridi-aeneis.

Von der Art liegen 24 und von der Abänderung 11 Exem-

plare vor, Übergangsformen fehlen; sie unterscheidet sich

von der vorigen nur in folgenden Punkten: Stirn und Thorax

sind bedeutend glänzender; erstere ist weitläufig punktulirt,

das Halsschild mässig dicht, stärker als die Stirn, aber sehr

fein punktirt, und die winkelige Erweiterung der Seiten vor

der Basis mehr gerundet. Die Flügeldecken haben einen

tieferen Quereindruck, welcher die Basalbeule weit stärker

emporhebt, die Punktreihen sind vorn regelmässiger und

stehen in leichten Streifen. Bei der Stammform ist der Körper

rötlich gelb, das Halsschild mehr rotbräunlich, die Flügel-

decken sind blass und etwas schmutzig gelb, Fühler einfarbig,

oder die letzten Glieder angedunkelt. In der ab. se//ata ist

der Thorax, die Seitenrandkante und eine grosse, gemein-

48 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

schaftliche Makel der Flügeldecken metallisch dunkel grün.

Die Makel beginnt an der Basis, seltener etwas dahinter,

läuft in gleicher Breite nach hinten und ist mehr oder weniger

weit hinter der Mitte breit abgerundet. Am Thorax bleiben

die Ränder verwaschen rötlich; zuweilen hat auch die Stirn

einen metallisch grünen Anflug.

19. Basilepta robusta: Breviter ovata, convexa, fulvo-rufa,

nitida, antennis (basi excepta) et tarsis, rarius etiam femorum

apice tibiisque infuscatis, prothorace apicem versus dense

punctato, lateribus ante basin subito rotundatim dilatatis,

dein oblique convergentibus, elytris obscure viridi-aeneis vel

coeruleis, sat subtiliter striato-punctatis, infra basin transver-

sim impressis, femoribus dente minutissimo armatis. — Long.

4—5.3 mm, Fokien.

Var. a. Capite, prothorace pedibusque nigris.

Var. b. Testaceo-rufa, pedibus plus minusve infuscatis vel

nigris.

Mit Maroldi JAC. am nächsten verwandt, die Erweiterung

des Thorax vor der Basis aber abgerundet und die Flügel-

decken bedeutend feiner punktirt.

Kurz eiförmig, gewölbt, glänzend gelblich rot, die Flügel-

decken sehr dunkel metallisch grün oft messinggelb oder

bläulich angehaucht, selten schwärzlich blau, Fühler (mit

Ausnabme der 4 oder 5 ersten Glieder) uud Tarsen ange-

dunkelt, zuweilen die Spitze der Schenkel nebst Schienen

und Tarsen schwärzlich. Kopf zerstreut fein punktirt, auf

dem Scheitel meist dichter, der Vorderrand des Clypeus

bogenförmig ausgerandet. Halsschild doppelt so breit wie

lang, vor der Basis am breitesten, in einem abgerundeten

Winkel vortretend, nach hinten wenig, nach vorn stark

verengt, auf einem Querstreifen an der Spitze fast glatt,

dahinter dicht und ziemlich kräftig, selten fein, punktirt.

Flügeldecken mit deutlicher Basalbeule, in Reihen punktirt.

Die Punkte sind vorn so stark oder wenig feiner wie die

des Thorax, hinten sehr fein. Die Schenkel haben einen

sehr kleinen Zahn. 19 Exemplare.

Selten werden Kopf, Thorax und Beine schwarz (var. a

5 Exemplare), oder die Oberseite ist einfarbig gelblich rot

(var. b 2 Exemplare),

INDO-MALAYISCHEN REGION. 49

20. Nodina chinensis: Breviter ovalis, convexa, subtus.nigra,

antennis, labro, palpis pedibusque obscure ferrugineis, supra

viridi-aenea, nitida, fronte prothoraceque minus dense punc-

tulatis, hoc ante medium arcuatim-angustato, elytris striato-

punctatis, punctis pone medium subtilissimis. — Long 3 mm,

Fokien.

Grösse und Körperform der N. fulvipes BALY, Fühler und

Beine etwas dunkler gefärbt, das Halsschild und die hintere

Hälfte der Flügeldecken viel feiner punktirt.

Kurz oval, gewölbt, die Unterseite schwarz, Fühler, Ober-

lippe, Taster und Beine dunkel rostrot, die Oberseite metal-

lisch grün, zuweilen messinggelb überflogen. Kopf und Thorax

wenig dicht punktulirt, die Zwischenräume 5 bis 6 mal grösser

wie ein: Punkt. Halsschild an der Basis doppelt so-breit wie

lang, die Seiten von der Basis bis zur Mitte kaum oder wenig

divergirend, davor gerundet-verengt, die Scheibe hinten

schwach gewölbt, vorn namentlich zu den Vorderecken stark

abfallend, letztere herabgebogen, die Hinterecken scharf

rechtwinkelig. Flügeldecken in regelmässigen Reihen punktirt,

deren Punkte vorn mässig fein, hinter der Mitte fast er-

loschen sind.

21. Xanthophorus seriatus: Oblongo-ovatus, convexus, pal-

lide. testaceo-flavus, sat nitidus, prothorace crebre punctato,

elytris dense striato-punctatis, intervallis seriatim pilosis. —

Long. 3.5 mm. Darjeeling (FRUHSTORFER, Moser).

Obwohl die bekannten Arten nur verworren punktirte

Flügeldecken besitzen vermag ich die vorliegende nicht von

ihnen zu trennen, da sie in den anderen Merkmalen durch-

aus übereinstimmt. Der Körper ist lang eiförmig, gewölbt,

unten hell rötlich gelbbraun, oben blasser, schmutzig weisslich

gelb, mässig glänzend. Kopfschild glatt, Stirn zart gewirkt

und auf dem Scheitel fein punktirt. Augen ziemlich rund,

unmerklich ausgerandet. Thorax etwas breiter wie lang, in

der Mitte am breitesten, von hier nach vorn wenig stärker

als nach hinten gerundet-verengt, ohne abgesetzten Seiten-

rand. Auf der Scheibe gewölbt, dicht punktirt und ähnlich

der Stirn nicht dicht mit feinen, sehr kurzen aufstehenden

und etwas nach vorn gebogenen hellen Härchen besetzt.

Schildchen glatt. Flügeldecken an der Basis gradlinig heraus-

50 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

tretend und bedeutend breiter wie das Halsschild, fast parallel,

hinter der Schulter leicht zusammengedrückt, hinten allmählich

gerundet-verengt und schmal, fast gemeinschaftlich abge-

rundet; auf dem Rücken sehr dicht gereiht-punktirt, mit

einer Reihe von aufstehenden gelblichen Härchen auf jedem

Intervalle. Schenkel schwach verdickt, ungezähnt, Schienen

nach der Spitze etwas verbreitert, ohne Ausschnitt, Klauen

gespalten.

22. Goniopleura Moseri: Pallide rufo testacea, brevissime

cinereo-pubescens, elytris interdum flavescentibus, femorum

apice, tibiis, tarsis antennisque nigris, his articulis duobus

basalibus exceptis; prothorace elytrisque crebre subtilissime que

punctatis, illo transversim biimpresso, lateribus medio angu-

lato-dilatatis et dentatis. — Long. 15 mm. Tonkin: Montes

Mauson (FRUHSTORFER, Moser).

Mas: articulis primis antennarum crassis, tertio compresso.

Bis jetzt die einzige Art, die auf den Fliigeldecken nicht

metallisch gefärbt ist, ausserdem durch die Geschlechts-

auszeichnung auffallend. Der Körper des d ist annähernd

cylindrisch, nur dazu nicht hoch genug gewölbt, beim @ sind

die Flügeldecken viel breiter wie der Vorderkörper. Hell

rötlich gelbbraun, äusserst kurz und fein weisslich behaart,

Flügeldecken, Brust und Bauch oft blass bräunlich gelb,

Schenkelspitze, Schienen, Tarsen und die 9 letzten Fühler-

glieder schwarz. Kopfschild vorn mit 2 Zähnchen, die durch

einen tiefen bogenförmigen Ausschnitt getrennt werden.

Stirn und Thorax dicht und sehr fein punktirt, letzterer

breiter als lang, vor und hinter der Mitte quer eingedrückt,

die Seiten nahe der Mitte in einen winkeligen Vorsprung

erweitert, welcher mit 2 bis 3 Zahnchen besetzt ist. Flügel-

decken sehr dicht und fein punktirt. Beim g ist das erste

Fühlerglied in der oberen Hälfte verdickt und bildet eine

starke Keule, das zweite ist etwas dünner, wenig länger als

breit, das dritte von oben zusammengedrückt, doppelt so lang

wie breit, mit parallelen Seiten, die folgenden sind dünner.

23. Aulexis nigricollis BAry. Java: Tzibodas (Kraepelin).

Die Fühler sind schlank, Glied 2 und 3 kurz, von gleicher

Länge, 4 so lang wie beide zusammen. Das Kopfschild hat

jederseits neben der Mittelleiste 2 nicht ganz regelmässige

INDO-MALAYISCHEN REGION, SI

Langsreihen von starken Punkten und geht ohne bestimmte

Grenze in die Stirn über. Diese ist unten weitläufig, oben

dichter punktirt. Der mittelste Zahn am Seitenrande des

Thorax ist etwas grösser wie die beiden anderen, die Scheibe

ist vor dem Quereindrucke fein und nicht dicht, dahinter

dicht und kräftig punktirt. Kopf und Thorax (oben und

unten) sind bräunlich schwarz, die übrigen Körperteile blass

gelb, nur die Flügeldecken vor der Mitte hell rotbräunlich.

24. Aulexis elongata JAC. Java: Tzibodas (Kraepelin). Fühler

schwarz, die 4 ersten Glieder rötlich gelb, Glied 3 und 4

gleich lang, die 5 Endglieder stark erweitert, Schienen und

Tarsen schwärzlich. Kopfschild mit einigen Pünktchen, von

der Stirn nicht getrennt, der Scheitel in der Mitte glatt.

Seiten des Thorax vor den 3 Zähnen tief ausgerandet, die

Scheibe jederseits mit einem auffällig tiefen Schrägeindrucke

von den Zähnen bis vor das Schildchen.

25. Trichochrysea imperialis BALY. Fokien. Glänzend dunkel

blau, an einzelnen Stellen verloschen metallisch grün schim-

mernd, lang aufstehend dunkel behaart, die Oberseite dicht

punktirt, mit glatten Zwischenraumen. Lange 10—13 mm.

Ich bin nicht sicher, ob das vorliegende Tier auf Zmperzalis

zu beziehen ist, weil BALY den Korper ,,laete purpurea” und

purple’ nennt, aber er bezeichnete häufig die Farben falsch.

JACOBY gibt die Zwischenräume der Punkte auf den Flügel-

decken als fein punktirt an: ‚so that the punctuation consists

of larger and smaller punctures crowded together’. Dies

trifft auf die Stiicke von Fokien nicht zu.

26. Der Gattungsname Calomorpha STAL, 1858, den BALY

wegen Callimorpha LATR. ohne ausreichenden Grund in

Syricta abänderte, ist wieder herzustellen.

27. Abirus Fortunei BALY. Fokien. Weder der Autor noch

Fairmaire erwähnt, dass die Oberseite ziemlich dicht auf-

stehend weisslich behaart ist; doch übt diese Bekleidung auf

die Farbe keinen Einfluss aus und ist nur bei gewissem Lichte

bemerkbar. Die Oberseite ist glänzend metallisch grün, auf

einigen Stellen des Kopfes und Halsschildes häufig, auf den

Flügeldecken seltener goldig oder golden-kupferig schimmernd;

die Flügeldecken oft bläulich angelaufen, später an der Basis

und der Naht vor der Mitte gesättigt violett (diese Übergangs-

52 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

stücke sind selten), zuletzt ist die ganze Oberseite einfarbig

schwarzblau bis violett. Fühler pechbraun oder schwarz, die

Unterseite des ersten Gliedes und die 2 bis 3 folgenden

Glieder rötlich gelbbraun. Kopf ziemlich dicht, Halsschild

weitlaufiger punktirt, Fliigeldecken innen und im letzten

Drittel fein und teilweise gereiht-punktirt, aussen stàrker in

Querreihen punktirt, die durch feine ziemlich lange Quer-

runzeln getrennt sind. Der Penis ist winkelig gebogen, ziemlich

parallel, die Endhalfte von oben zusammengedriickt, nach

der Öffnung hin unmerklich erweitert, an letzterer schnell

gerundet-verengt, und in der Mitte in eine Spitze ausgezogen.

28. Pachnephorus Bretinghami BALY. Fokien. Diese Art wurde

erst später kenntlich von JACOBY als plagtatus beschrieben.

29. Pachnephorus seriatus LEF. Fokien. Eine schlank ge-

baute, glänzende, dem cylindricus Luc. ähnliche Art;

sehwärzlich, die Flügeldecken mehr rötlich, dunkel metallisch

grün überflogen, die ersten 6 Fühlerglieder rötlich gelb, die

folgenden nebst den Beinen dunkel rostrot, die kleinen

weisslichen Schuppen, welche die Körperfarbe kaum beein-

trächtigen, sind auf den Flügeldecken parallel, haarförmig

und bilden in den Zwischenstreifen der Punktreihen fast

regelmässige Reihen, auf dem übrigen Körper sind sie zuge-

spitzt, schmal dreieckig, mit einer Längsfurche. Das Hals-

schild ist kaum länger als breit, dicht punktirt, die Seiten

divergiren allmählich von der Basis bis vor die Mitte, dann

convergiren sie in schwacher Rundung bis zum Vorderrande.

Alle Reihen der Flügeldecken sind regelmässig, ihre Punkte

doppelt so gross wie die des Thorax.

Die Art ist von LEFEVRE gut beschrieben worden, dagegen

lässt sich mit den Arten BALY’s wenig anfangen, weil sie

mit falschen Farben- und Skulpturangaben ohne stichhaltige

Unterscheidungsmerkmale hingestellt sind. Wahrscheinlich

bezieht sich porosus BALY auf serzatus LEF.

30. Cleoporus niger: Ovatus, convexus, niger, nitidus, anten-

nis fuscis, articulis 4 vel 5 primis, labro, palpis margineque

antico episternorum prothoracis fulvis, tibiis rufo-testaceis;

prothorace sat crebre —, interdum subrugulose punctulato,

elytris punctato-substriatis, pone basin obsolete transversim

impressis. — Long. 3—3.5 mm. Fokien.

INDO-MALAYISCHEN REGION. 53

Eiförmig, gewölbt, glänzend schwarz, zuweilen kaum merk-

lich metallisch grün überflogen, Fühler angedunkelt, die

ersten 4 oder 5 Glieder rötlich gelb, ähnlich auch die Ober-

lippe, die Taster und ein Saum am Vorderrande der Vorder-

brust-Episternen, die Schienen, selten auch noch der Kopf

vom oberen Augenrande bis zum Munde rötlich gelbbraun.

Clypeus quer rechteckig, oben in eine Querfurche abfallend,

welche in der Mitte eine kurze Längsrinne nach oben sendet

und seitlich in die Augenrinnen übergeht. Letztere sind

unten schmal, oben breit, so dass die höher liegende, mehr

oder weniger punktulirte Stirn nahezu parallele Seitenränder

hat. Thorax um die Hälfte breiter wie lang, an den Seiten

gerundet, nach vorn verengt, die Scheibe hinten mässig —,

vorn stark querüber gewölbt, die Vorderecken tief hinab

gebogen, nahe dem Vorder- und Seitenrande fast glatt, sonst

mehr oder weniger dicht punktulirt, vorn feiner als hinten,

zuweilen etwas runzelig. Flügeldecken in den Schultern

breiter wie das Halsschild, bis zur Mitte etwas erweitert, dann

verengt und hinten mässig breit gemeinschaftlich abgerundet,

die Schulterbeule innen tief abgesetzt. Hinter der Basis liegt

eine weite, flache Quervertiefung, in deren Nähe die Punkt-

reihen am stärksten und in leichte Streifen gestellt sind.

Schenkel sehr fein gezähnt.

Da diese Art ein typischer Oleoporus ist, so kann ich sie

nicht auf Stethotes tibialis LEF. (später vom Autor zu Mouhotina

gestellt) beziehen, obwohl die Beschreibung zutreffen würde.

31. Cleoporus pygmaeus: Breviter ovatus, convexus, niger,

leviter aeneo-micans, nitidus, antennis infuscatis, articulis sex

primis flavis, labro, palpis, tibiis tarsisque ferrugineis, pro-

thorace in disco sat crebre subruguloso-punctulato, elytris

striato-punctatis, punctis pone medium subtilioribus. — Long.

2.5 mm. Fokien.

Kaum halb so gross wie der vorige und namentlich hinten

breiter gebaut, schwarz, mit einem schwachen grünlichen

Metallschimmer, die ersten 6 Fühlerglieder hellgelb, die fol-

genden schwärzlich, Oberlippe, Taster, Schienen und Tarsen

rostrot. Kopfschild quer-rechteckig, muldenförmig vertieft,

oben von einem schwach gebogenen Quereindrucke begrenzt.

Stirn einzeln, Scheitel dichter punktulirt. Thorax kaum um

54 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

die Hälfte breiter wie lang, an den Seiten etwas gerundet

und vorn deutlich verengt, stark querüber gewölbt, ziemlich

dicht runzelig punktirt, am Seiten- und Vorderrande fast

glatt. Flügeldecken vor der Mitte deutlich und tief —,

dahinter seicht und fein in regelmässigen Reihen punktirt,

hinter der Schulterbeule eingedrückt. Schenkel sehr fein

gezähnt.

32. Corynodes ignicollis HOPE. Fokien. Schwarzblau oder

schwarzgrün, Kopf metallisch grün, Stirn kupferrot, Thorax

goldig-feuerrot, Schildchen grün, Flügeldecken gesättigt blau,

violett überflogen ; Fühler mit 5 mässig erweiterten Endglie-

dern, Klauen mit Basalzahn. Von dieser Form sind nur 2.

Exemplare gefangen worden, ein drittes ist hinter der Schulter

und auf dem grössten Teile hinter der Mitte der Flügeldecken

(ohne scharfe Begrenzung) metallisch grün gefärbt; die übrigen

28 vorliegenden Stücke gehören zu einer Farbenabänderung,

die ich auf Parryz BALY beziehen möchte. Sie sind oberseits

lebhaft metallisch grün, grün-goldig oder kupferig, und auf

den Flügeldecken liegt ein gemeinschaftlicher, mehr oder

weniger breiter, nach hinten verengter veilchenblauer Fleck,

der von der Basis bis zur Mitte oder wenig darüber hinaus-

reicht und durch einen lebhaft grünen Saum von den goldigen

oder kupferroten Seiten geschieden wird. Die nach oben

stark erweiterte Augenrinne ist stets viel dunkler gefärbt

wie die rechteckige Mittelfläche der Stirn.

33. Acrotinium cupricolle JAC. China, Futschau (Siemssen).

2 Exemplare, bei denen die Flügeldecken dunkelblau und

nur am Seitenrande schmal goldig- oder kupferig grün ge-

säumt sind.

34. Paralina chinensis: Nigro-coerulea, nitida, prothorace

sublaevi utrinque longitudinaliter profunde impresso, elytris

antice subtiliter geminatim striato-punctatis, postice sublae-

vibus abdominisque segmentis tribus ultimis testaceo-rufis. —

Long. 11—13 mm. Fokien.

Nach dem Brustbaue eine echte Paralina, ähnlich gefärbt

wie Æumela Davidis FAIRM., aber leicht schon durch die

unpunktirte Scheibe des Thorax zu unterscheiden, welche

seitlich in eine breite und tiefe, vorn abgekürzte Rinne

abfällt. Diese läuft dem Seitenrande parallel und begrenzt

INDO-MALAYISCHEN REGION. 55

einen mässig breiten Seitenstreifen, der unregelmässig und

sehr sparsam grob punktirt ist. Der Körper ist schwarzblau,

glänzend, die Flügeldecken und die 3 letzten Bauchsegmente

sind bräunlich rot, Oberlippe, Taster und in der Regel auch

die 3 Endglieder der Fühler schwarz. Das erste Fühlerglied

ist dick, die übrigen sind dünn und ziemlich von gleicher

Stärke, Glied 3 das längste, fast so lang wie die beiden

ersten zusammen. Die Grenze des Kopfschildes und die

Stirnrinnen sind kaum angedeutet. Thorax doppelt so breit

wie lang, vor der Mitte am breitesten, nach hinten allmählich,

nach vorn schneller und gerundet-verengt, an der Spitze tief

ausgeschnitten, mit verrundeten Vorderecken, die Hinter-

ecken rechtwinkelig. Flügeldecken in den abgerundeten

Schulterecken breiter wie das Halsschild, hinter der Schulter

leicht eingeschnürt, dann almählich erweitert und in */, der

Länge am breitesten, hinten breit gemeinschaftlich abgerun-

det. Von den 11 Punktreihen steht die letzte einzeln, die

übrigen bilden 5 Reihenpaare, die durch breite, sparsam und

verloschen punktulirte Intervalle getrennt sind. Diese Reihen

sind vor der Mitte deutlich, aus feinen, tiefen Punkten zu-

sammengesetzt, aber sie erloschen hinter der Mitte allmählich.

Die Hinterbrust verlängert sich zwischen die Mittelhüften

in einen schwach gewölbten ungerandeten Fortsatz, der das

Mesosternum verdeckt und in einen winkeligen Ausschnitt

des Prosternum eingreift.

35. Phaedon incertus BALY. Fokien, Futschau (SIEMSSEN).

Vielleicht nur eine Form von cochleariae, bei welcher der

Kopf stärker und dichter, die Hinterbrust nebst den Seiten-

stiicken und der Bauch viel stärker, aber weitläufiger wie

bei der europäischen Form punktirt sind.

36. Phaedon fulvescens: Ovalis, convexus, fulvus, nitidissi-

mus, disco prothoracis elytrisque aeneo indutis, antennis,

pectore pedibusque nigris, elytris striato-punctatis, callo

humerali obsoleto. — Long. 5— 5.5 mm. Tonkin: Mt. Mauson

(FRUHSTORFER, MOSER).

Zu den grössten Arten gehörig, geflügelt, aber ohne merk-

liche Schulterbeule, regelmässig oval, gewölbt, stark glänzend,

rotgelb, die Scheibe des Thorax und der Flügeldecken (ein

Seitensaum ausgenommen) metallisch grün überflogen und

56 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

deshalb etwas dunkler als die Seiten erscheinend. Fühler,

Beine, Prosternum nebst der ganzen Mittel- und Hinterbrust

tief schwarz, das erste Bauchsegment pechbraun. Kopf und

Thorax sind nur unter starker Vergrösserung sichtbar punk-

tulirt. Flügeldecken an der Basis unbedeutend breiter wie

das Halsschild, bis zur Mitte leicht gerundet-erweitert, dahinter

ähnlich verengt und am Ende schmal abgerundet, fast stumpf

zugespitzt, auf dem Rücken in Reihen punktirt, die aus feinen,

mässig tiefen und nicht überall ganz gleichmässig hinter

einander stehenden Punkten gebildet werden. Unvollkommen

ausgehärtete Stücke sind nur auf der Mitte der Brust dunkel

rotbraun.

37. Plagiodera Siemsseni: Subovalis, convexa, pallide rufo-

flava, nitida, antennis articulis sex ultimis nigris, elytris

crebre subtilissimeque punctatis, laete viridicoeruleis. — Long.

10 mm. Fokien.

Eine lebhaft gefärbte grosse Art, die jedenfalls mit margz-

nipennis JAC. von Tenasserim am nächsten verwandt ist,

aber durch die Fiihlerfarbe und die Skulptur der Oberseite

erheblich abweicht. Länglich oval, hell rötlich gelb, glänzend,

die letzten 6 Fühlerglieder schwarz und die Flügeldecken

lebhaft metallisch grünlich blau. Stirn wenig dicht punktulirt,

mit einer Grube über der Spitze des quer dreieckigen Kopf-

schildes. Thorax mehr als doppelt so breit wie lang, von

den Hinterecken bis zur Mitte wenig —, davor stärker ge-

rundet-verengt, flach und äusserst fein punktirt, mit 3 flachen

Gruben: eine vor dem Schildchen, und eine nahe dem

Vorderrande hinter jedem Auge. Flügeldecken gewölbt, hinter

der Schulter leicht eingeschnürt, dicht und sehr fein punktirt,

der Seitenwulst niedrig, mit einer feinen unregelmässigen

Punktreihe besetzt und innen durch 2 sehr feine, dicht neben

einander liegende Punktreihen begrenzt. Die Punkte der

Scheibe werden auf einem kurzen, leicht vertieften Längs-

streifen an der Spitze etwas stärker.

38. Oides bipunctata F. Darjeeling, Bangkok. Lang ellip-

tisch, 13—14 mm lang, gewölbt, blass rötlich gelbbraun, der

obere Teil des vierten Fühlergliedes nebst den folgenden

Gliedern, die Spitze der Schienen, die Tarsen und eine grosse

Makel hinter der Mitte jeder Flügeldecke dunkel braun bis

INDO-MALAVISCHEN REGION. 57

schwarz. Diese Makel ist annähernd quadratisch, mit con-

vexer Innenseite und abgerundeten Ecken. Der Seitenrand

des Thorax ist vorn bogenförmig ausgerandet, so dass die

nach vorn gerichteten Vorderecken eine scharfe Spitze bilden.

Die Oberseite ist fast glatt, die Flügeldecken des £ sind

matt oder glänzen nicht ganz so stark wie der Vorderkörper.

39. Oides livida WEB. Java. Elliptisch, hinten stärker ver-

engt als vorn, rötlich gelbbraun bis gelblich weiss, die

äusserste Spitze des vierten Fühlergliedes und die folgenden

Glieder, sowie wenigstens die Spitzenhälfte der Schienen

nebst den Tarsen, Hinterbrust und Bauch mit Ausnahme

des Afters schwärzlich bis tief schwarz. Flügeldecken matt,

kaum sichtbar punktirt, mit einigen Längsrippen. Ob 2 Exem-

plare von Batavia noch zu dieser Art gehören oder das d

derselben bilden, steht dahin. Sie sind kleiner, die Flügel-

decken weniger matt und schon unter schwacher Vergrös-

serung deutlich punktirt.

40. Oides rhabdoscelis: Oblongo-ovalis, convexa, dilute fla-

vescens, nitida, tibiis in dorso antennisque (articulis 4 primis

exceptis) nigris, fronte prothoraceque laevibus, elytris crebre

et obsolete punctulatis. — Long. 6 5—7.5 mm. Banguay.

Von den zahlreichen, ähnlich blass gefärbten übrigen Arten

sofort durch die geringe Ausdehnung der schwarzen Neben-

farbe zu unterscheiden, welche auf den Schienenrücken und

die Fühlerglieder 5 bis 11 beschränkt ist, ausserdem ist das

vierte Glied an der Spitze angedunkelt und die Spitze des

letzten rötlich gelb. Der Körper ist länglich oval, in der Mitte

der Flügeldecken am breitesten und nach hinten etwas stärker

wie nach vorn verengt; Stirn und Thorax sind glatt, die

Ecken des letzteren stumpfwinkelig, abgerundet. Flügeldecken

bis an die feine Kante des Seitenrandes gleichmässig abfal-

lend, dicht, sehr flach verloschen punktulirt.

A1. Oides chinensis: Breviter ovalis, convexa, albido-flava,

nitida, antennis articulis quatuor ultimis, maculis duabus

postpectoris utrinque tarsisque fusco-nigris; elytris sat crebre

obsolete punctulatis. — Long. 11 mm. Fokien.

Kurz oval, gewölbt, weisslich gelb, oben glänzend, 4 End-

glieder der Fühler, 2 Makeln jederseits auf der Hinterbrust

und die Tarsen schwarz, aber durch die ziemlich dichte

58 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Behaarung mehr grau erscheinend, das Endglied der Taster

und die Spitze der Mandibeln rotbraun. Stirn und Thorax

glatt, letzterer mehr wie doppelt so breit als lang, die Basis

in der Mitte schwach —, aussen stark gerundet, die Hinter-

ecken breit abgerundet und diese Rundung bis zu den

stumpfwinkeligen Vorderecken fortgesetzt. Die Flügeldecken

treten neben den Hinterecken des Thorax im Bogen nach

vorn und aussen, erweitern sich allmahlich bis hinter die

Mitte, verengen sich dann und sind hinten breit gemein-

schaftlich abgerundet, ziemlich dicht verloschen punktulirt.

Der breite Raum über den Epipleuren ist durch eine etwas

vertiefte Punktreihe von der Scheibe abgesetzt, fällt aber

mit dieser in einer Flucht ab.

42. Oides leucomelaena: Oblongo-ovalis, subparallela, con-

vexa, albido-flava, supra nitida, fascia angusta verticis, antennis

articulis tribus ultimis, maculis quinque (4, I) prothoracis,

scutello, maculis quinque (2, 2, I) in elytro singulo macu-

laque laterali postpectoris nigris; elytris sat crebre vix sibiliter

punctulatis. -- Long. 12 mm. Fokien.

Ungefähr so lang wie die kleinsten Stücke von decem-

punctata, jedoch an den Seiten viel weniger gerundet, mehr

parallel, und durch die Zeichnung der Oberseite von den

bekannten Arten unterschieden. Der Körper ist weisslich gelb,

oben glänzend, die Spitzenhälfte des achten Fühlergliedes

angedunkelt, die 3 folgenden Glieder schwarz. Ebenso sind

ein schmales, in der Mitte strichförmig verlängertes Quer-

band des Scheitels, 5 Makeln des Thorax, das Schildchen,

5 sehr grosse Makeln der Flügeldecken und ein kleiner

Langsfleck auf den Seitenstücken der Hinterbrust schwarz.

Von den Thoraxflecken liegen 2 kleine dicht neben einander

vor der Mitte, ein grosser, annähernd dreieckiger jederseits

davon und ı sehr kleiner vor dem Schildchen. Die Makeln

der Flügeldecken nehmen den grössten Teil derselben ein,

so dass nur ein ziemlich schmales weitmaschiges Netz von

der hellen Grundfarbe übrig bleibt. Dasselbe besteht aus

einem Naht- und einem damit verbundenen, hinten erwei-

terten Seitensaume, sowie einer Längslinie, die an der Basis

innerhalb der Schulterbeule beginnt, in ?/, Länge bogenférmig

bis an die Naht zieht und in '!/, Lange mit dem Naht- und

INDO-MALAVISCHEN REGION. 59

Seitensaume verbunden ist. Von den 4 Vordermakeln sind

die 3 ersten lang-viereckig, die vierte ist kürzer, 5 quer,

gebogen, ihre äussere Hälfte nach hinten die innere nach der

Naht gerichtet. Kopf und Thorax sind glatt, letzterer doppelt

so breit wie lang, nach vorn in leichter Rundung verengt.

Flügeldecken mässig dicht, sehr flach verloschen punktulirt.

43. Ceratia CHAP. Die hauptsächlichsten Merkmale der

Gattung sind folgende: Fliigeldecken hinter der Schulter

zusammengedriickt, sodann nach hinten verbreitert, Epipleu-

ren auffallig kurz, schmal, eben; sie verengen sich von der

Mittelbrust ab und reichen kaum iiber die Mitte der Hinter-

brust hinweg, nur bei einigen Arten setzen sie sich als eine

feine Rinne, oder bei dzcolor als eine sparsam einreihig be-

haarte Kante fast bis zur Spitze fort. Thorax mit einer Quer-

furche, an den Seiten vor der Mitte winkelig oder stark

gerundet. Gelenkhöhlen der Vorderbeine offen, Schienen mit

Enddorn, Metatarsus etwas kürzer wie die folgenden Glieder

zusammen, Klauen gespalten.

Ceratia flavomarginata Duviv. Java: Batavia, Buitenzorg

(KRAEPELIN); über die Sunda- Inseln verbreitet und durch

die Färbung ausgezeichnet. Rötlich gelb, Flügeldecken

schwarz, ausgenommen ein schmaler Seitensaum (auch die

Epipleuren umfassend) von der Basis bis hinter die Mitte.

Bei dem ¢ ist das dritte Fiihlerglied gleichmässig und sanft

bis zur Spitze verbreitert und an dieser fast so breit wie das

ungefähr gleich lange erste Glied, das vierte ist etwas kürzer

und breiter, am Ende mit schiefer, sehr spitzer Aussenecke,

das fünfte noch kürzer, wenig breiter, an der Spitze aussen

mehr oder weniger flach ausgerandet.

44. Ceratia orientalis HORNST. Tranquebar, Java. Zu meiner

Beschreibung des gi, Deutsch. Ent. Zeitschr. 1892, 398, ist

nachzutragen: Das erste Fühlerglied hat eine unregelmässig

rechteckige Form; es verdünnt sich nicht wie beim ® nach

der Basis hin, sondern ist hier breit, grade abgestutzt und

nur mit der inneren Ecke befestigt. Das letzte Bauchsegment

ist jederseits sehr tief eingeschnitten; es entsteht dadurch

ein langer rechteckiger Mittelzipfel, der zu einer tiefen Mit-

telrinne abfällt.

45. Ceratia martia: Jg Flavo-rufa, antennis flavis, articulo

60 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

tertio valde compresso, fortiter transverso, apice acuto, arti-

culis duobus sequentibus dilatatis, subcompressis, triangulari-

bus, pedibus elytrisque nigris, his alutaceis crebre obsoleteque

punctulatis, fronte medio bicarinulata, utrinque fovea ovali

impressa. — Long. 5.5 mm. Banguay (Kedenburg).

Der vorigen ähnlich, durch dunkle Beine und die Bildung

der Fühler abweichend. An letzteren ist Glied ı lang, erwei-

tert sich aus dünner Basis bis !/, der Länge und bleibt dann

gleich dick, 2 ist normal, sehr klein, aussen zugespitzt, 3 ist

doppelt so breit wie lang, am Vorder- und Hinterrande innen

parallel, aussen in eine lange, scharf dreieckige Spitze ver-

schmälert, innen ziemlich so dick wie Glied 2, sodann von

oben in eine dünne, durchscheinende Fläche zusammen-

gedrückt. Glied 4 ist etwas länger als 2 und 3 zusammen,

erweitert sich aus schmaler Basis in leichter Rundung bis

zur abgestutzten Spitze, deren Innenecke ungefähr recht-

winkelig, die Aussenecke spitzwinkelig und etwas vorgezogen

ist. Dieses Glied ist doppelt so breit wie I und hat eine

punktirte, etwas muldenförmige Oberfläche. Glied 5 ähnelt

dem vierten, ist aber deutlich kürzer und schmaler, oben

stark muldenförmig vertieft, am Ende in leichtem Bogen

ausgerandet-abgestutzt, die Aussenecke grösser und spitzer

wie die innere. Der Clypeus steigt in der Mitte zu einer

schmalen Längsleiste auf und fällt zwischen der Fühlerwurzel

in eine Rinne ab, welche die aus einer feinen Querleiste

bestehenden, also kaum angedeuteten Stirnhöcker trennt.

Darüber liegt auf der Stirn jederseits eine ziemlich grosse

ovale, angedunkelte Grube, deren Aussenrand eine gebogene

hohe und scharfe, vorn ausgerandete Leiste bildet, während

die Leiste des Innenrandes niedriger, etwas dicker und wenig

gebogen ist, so dass sie mit dem Innenrande der andern

Grube fasst parallel läuft. Der Raum zwischen beiden Gruben

fällt nach der Mitte ab und ist nicht halb so breit wie der

von orzentalis.

Mit diesem g wurden zugleich auch 4 9 gefangen, die ich

aber nur fraglich zu derselben Art rechne, denn sie haben

rötlich gelbe Beine, die bei einem Stücke durchaus einfarbig

sind, während die drei übrigen schwärzliche Schienen und

Tarsen besitzen.

INDO-MALAYISCHEN REGION, 61

46. Ceratia sordidula: Albido-flava, antennarum basi, capite

prothoraceque subtestaceis, hoc sublaevi, elytris subtilissime

punctatis. — Long 4 mm. Toekan Besi Insel Kalidupa

(MOSER).

Mas: articulis 3°— 5° antennarum leviter dilatatis, articulo

quinto brevissimo.

Eine kleine Art, die an der bleichen Körperfarbe, der ver-

loschenen Punktirung der Flügeldecken und der Geschlechts-

auszeichnung sicher wieder zu erkennen ist. Der Körper ist

ziemlich gestreckt, mässig gewölbt, auf dem Rücken abge-

flacht, blass weisslich gelb, Kopf, Thorax und die 5 ersten

Fühlerglieder etwas dunkler, verschossen rötlich gelbbraun

gefärbt; Kopf und Thorax fast glatt, letzterer klein, um die

Hälfte breiter als lang, mit tiefer Querfurche, vor dieser etwas

gerundet-erweitert. Flügeldecken vorn wenig breiter wie das

Halsschild, nach hinten etwas erweitert, am Ende mässig

breit gemeinschaftlich abgerundet, oben ziemlich dicht, aber

sehr fein und flach punktirt. Beim ¢ ist das erste Tarsen-

glied der vorderen Beine verbreitert, das letzte Bauchsegment

jederseits tief eingeschnitten, der Mittelzipfel sehr lang recht-

eckig, nach der Mitte abfallend. Das dritte bis fünfte Fühler-

glied sind nach der Spitze hin allmählich verbreitert, Glied

3 ist das längste von ihnen, ziemlich so lang wie Glied 1,

4 wenig kürzer, aber nach oben hin breiter, 5 das kürzeste,

am Ende eben so breit wie 4, wenig länger aber viel dicker

als 2, die folgenden sind normal, unter sich ziemlich gleich.

47. Ceratia (Orthaulaca) ioptera WIEDEM. Java, 1 g, Type.

Mit Recht hat BALY, Trans. 1889, 301, gegen die Verbindung

dieser Art mit Boisduvali Einspruch erhoben (nur zoptera ALL.

ist mit dieser identisch), denn es ist ein durch die Geschlechts-

auszeichnung sehr auffälliges Tier von 8 mm Länge, rötlich

gelb, die Fühler nach der Spitze hin und die Tarsen leicht

angedunkelt, die dicht, fein und flach punktirten Flügel-

decken sind schwarz, violett angehaucht. Das letzte Bauch-

segment fällt in der Mitte plötzlich zu einer sehr grossen

und tiefen Grube ab, deren Vorderrand schwach concav

und dicht bewimpert ist, während die Seiten einen grossen,

langen, schräg ansteigenden Zipfel bilden, der hinten in einen

kurzen und breiten, innen in einen längeren und schmaleren

62 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Zahn endet. Das Pygidium verschmälert sich nach hinten

und hat über der ausgerandet-abgestutzten Spitze eine halb

ovale Vertiefung; auf der Unterseite ist es grubig und steigt

nach der Mitte zu einer hohen, langen Leiste auf, welche

in die Grube des letzten Bauchsegmentes hinein läuft und

am Ende in 2 Leistchen gegabelt ist. Trotz dieser eigenarti-

gen Hinterleibsbildung des g lässt sich die Art nicht von

der Gattung trennen.

48. Ceratia (Orthaulaca) nigripennis MOTSCH. Japan. Leicht

kenntlich an der Farbenverteilung: schwarz, Kopf mit aus-

nahme der Oberlippe, Thorax, Vorderbrust und Bauch gelb,

die ersten 3 Fiihlerglieder braun, bei frischen Stiicken

rotbraun.

49. Ceratia (Orthaulaca) sexpunctata OL. (sexnotata CHAP.),

von den Philippinen, Central Formosa: Kosempo (SAUTER),

Sumatra: Bindjey Estate, Deli (BURCHARD), ist keine selb-

ständige Art, sondern eine häufig auftretende helle Form von

bicolor WEB., mit der sie in den Hauptmerkmalen überein-

stimmt. Zu diesen rechne ich namentlich die matten Flügel-

decken, deren Epipleuren sich allmählicher wie bei den

meisten übrigen Gattungsgenossen verengen und als eine

sparsam einreihig bewimperte Kante wenigstens bis zur hin-

teren Aussenecke fortsetzen.

50. Ceratia (Orthaulaca) rosea F. Süd-Mindanao: Davao

(Dr. WARBURG); Sumatra: Deli (BURCHARD). Flügeldecken

schwarz, ihre äusserste Basis und das letzte Drittel oder Viertel

rot; die ab. /afa BALY von Borneo: Tandjong und Bandjer-

massin (SUCK) hat nur noch die äusserste Basis der Flügel-

decken: rot. Die Epipleuren ähneln denen der vorigen Art,

sind aber als eine feine, erst bei starker Vergrösserung

deutliche Rinne bis an die Nahtecke verlängert.

51. Ceratia (Orthaulaca) atripennis F. Sumatra: Deli (BUR-

CHARD); Banguay (KEDENBURG) ist von rosea mit schwarzen

Flügeldecken durch folgende Punkte zu unterscheiden: Die

Oberlippe ist schwarz, auch die Flügeldecken sind am Basal-

rande neben dem Schildchen nicht rot, sondern gleichmässig

schwarz, ihr Seitenrand bildet unterhalb der Schulter einen

stärkeren Winkel, endlich erlöschen die Epipleuren völlig vor

der Mitte und der Rand dahinter ist durchaus einfach.

INDO-MALAVISCHEN REGION. . 63

52. Ceratia (Orthaulaca) bhamoénsis JAC. Calcutta (TIETZ),

6—7.5 mm lang, einfarbig gelb, Thorax unmittelbar hinter

der vorderen Borstenpore und etwas stärker hinter der Mitte

neben der Querrinne eingeschniirt, vor letzterer nicht dicht

punktulirt. Fliigeldecken sehr fein punktirt, ohne Spur eines

Eindruckes hinter der Basis. Das letzte Bauchsegment des

£ ist hinten gerundet-zugespitzt, das des G abgestutzt, jeder-

seits vom Hinterrande aus bis zur Mitte eingeschnitten,

sodass ein ziemlich quadratischer, am Ende vertiefter Mittel-

zipfel entsteht. JACOBY nannte das Segment ,,longitudinally

sulcate at the middle”.

53. Agetocera orientalis WS. Darjecling (S. GUTMANN). I 9

von 12 mm Länge; ein anderes bildet die Var.a: Antennis

articulis 3° et 4° sat dilatatis, hoc basi rotundatim emarginato.

— Long. 15 mm.

Da beide 9 zusammen gefangen wurden ist man versucht,

das grössere derselben (Var. a) für ein g zu halten, weil die

Fühlerbildung darauf hinzuweisen scheint; aber dem letzten

Bauchsegmente fehlen die beiden Einschnitte, die den Mittel-

zipfel absetzen, und in der Afteröffnung liegen 2 lang drei-

eckige bewimpterte Spitzen, welche doch nur das Ende der

Legeröhre sein können und dies Exemplar als ein @ aus-

weisen, dessen Fühler vielleicht monströs gebildet sind. Ob

es wirklich zu orzentalıs gehört wird sich herausstellen, wenn

ein 4 dazu bekannt wird.

Beide Stücke sind kräftig gebaut, blassgelb, das letzte

Fühlerglied, die Spitze der hell rötlich gelben Schienen und

die Tarsen schwarz, Flügeldecken dunkel metallisch kupferig-

violett. Thorax glatt, hinter der Mitte jederseits quer ein-

gedrückt, breiter wie lang, die Seiten von der Basis bis vor

die Mitte divergirend, davor gerundet-convergirend, Hinter-

ecken stumpf-, Vorderecken spitzwinkelig, letztere wenig nach

vorn und aussen vorgezogen. Flügeldecken ziemlich dicht,

sehr fein punktirt, mit den normalen Vertiefungen hinter

der Schulterbeule nahe dem Seitenrande und der Naht und

etwas dahinter nach aussen vor der Mitte. Auch die schmale

und niedrige Längsleiste über dem Seitenrande ist deutlich.

Das kleinere Stück hat normale Fühler, bei dem grösseren

sind die Glieder 3 und 4 verdickt, beide an der Spitze so

64 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

breit wie das Ende des ersten Gliedes, 3 wenig kiirzer wie

4 und in der äusseren Hälfte der Oberseite der Länge nach

vertieft, 4 hat einen bogenförmigen Ausschnitt an der Innen-

seite, von der Basis bis zur Mitte. Die Schienen haben einen

Enddorn.

54. Agetocera discedens: } Robusta, pallide flava, antennis

subfiliformibus, articulis tribus ultimis tarsorumque articulis

3° et 4° fuscis, elytris saturate coeruleis, sat crebre subtiliter

punctatis, obsolete quadricarinulatis. — Long. 13 mm. Central

Formosa: Lake Candidius (SAUTER).

Durch die Körperfarbe leicht von den übrigen Arten zu

unterscheiden. Blass gelb, die letzten 3 Fiihlerglieder nebst

dem dritten und vierten Tarsengliede schwärzlich, die Flügel-

decken gesättigt dunkel blau, an einzelnen Stellen kaum

merklich metallisch grün überflogen. Scheitel glatt. Fühler

dick-fadenförmig, wenig kürzer wie der Körper, Glied 3 um

die Hälfte länger als 2 und so lang wie jedes der Glieder

5 bis 7, 4 unbedeutend länger, 8 und 9 wenig verdickt, 8

bedeutend, 9 kaum länger als 4, 10 länger wie 8, das End-

glied das längste. Thorax um die Hälfte breiter als lang,

nicht dicht und äusserst fein punktulirt, hinter der Mitte

jederseits quer eingedrückt, die Seiten von der Basis aus

zuerst wenig, später stärker bis vor die Mitte divergirend,

dann gerundet-convergirend, die Vorderecken recht-, die

Hinterecken stumpfwinkelig. Flügeldecken mässig dicht sehr

fein punktirt, mit den 3 normalen Eindrücken und 4 erha-

benen Längslinien, von denen die 3 inneren sehr schwach

und beiderseits weit abgekürzt sind.

55. Isotes n. gen. Corpus oblongo-ovatum, supra glabrum.

Antennae filiformes, corpore breviores, articulo secundo parvo.

Palpi maxillares articulo tertio dilatato, ultimo brevissimo,

conico. Prothorax convexus, sat transversus, lateribus margi-

natis, leniter rotundatis, angulis posticis obtusiusculis. Elytra

subtilissime punctata, epipleuris apice deletis. Tibae muticae,

unguiculi bifidi. Acetabula antica aperta.

In der Körperform an eine schlanke Ozdes, oder noch mehr

an Orthaulaca posticalis erinnernd, aber der Thorax ohne

Querfurche und die Flügeldecken hinter der Schulter nicht

eingeschnürt, ohne Spur eines Seitenlappens, aber mit mässig

INDO-MALAYISCHEN REGION. 65

breiten, ebenen Epipleuren, die sich von der Mitte der Hinter-

brust aus allmahlich verengen und an der abgerundeten

hinteren Aussenecke erlöschen. Lang eiförmig, gewölbt, oben

kahl. Fühler stark fadenfärmig, bis hinter die Mitte der

Flügeldecken reichend, Glied 2 klein, die übrigen unter sich

ziemlich von gleicher Länge. Glied ı ist das stärkste und

die Glieder 4—7 sind unbedeutend dicker wie die einschlies-

senden. An den Maxillartastern ist Glied 2 kräftig, 3 dick,

kugelig, 4 sehr kurz kegelförmig. Das Kopfschild bildet vorn

einen schwach gewölbten breit dreieckigen Raum, der zu

einer punktirten breiten Fühlerfurche unter jedem Auge

abfällt und oben in einen kurzen Kiel übergeht. Dieser endet

vor den dreieckigen glatten und von der Stirn mässig abge-

setzten Höckern. Thorax um !/; breiter wie lang, vor der

Mitte am breitesten, von hier beiderseits wenig verengt, mit

stumpfwinkeligen Hinterecken und verdickten rechtwinkeligen

Vorderecken, neben denen ein sehr kleiner Ausschnitt im

Vorderrande liegt. Letzterer ist gradlinig, ungerandet, und

läuft dem ähnlichen Hinterrande parallel. Die Scheibe ist

mässig querüber gewölbt, ohne Eindrücke. Schildchen glatt,

gleichseitig-dreieckig. Flügeldecken an der Basis etwas breiter

wie der Thorax, bis hinter die Mitte schwach erweitert, dann

schneller verengt und hinten mässig breit fast gemeinschaft-

lich abgerundet, verworren punktirt. Prosternum sehr schmal,

durch die Hüften verdeckt, hinten etwas verbreitert, von der

Spitze der Seitenstücke getrennt, so dass die Gelenkhöhlen

offen bleiben. Beine mässig lang, Schienen unbewehrt. Klauen

gespalten.

Isotes quadrimaculata: Fulva, nitida, antennis flavis, articulis

4 ultimis nigricantibus, prothorace rufescente vix sibiliter

punctulato, elytris dense subtilissime punctatis, singulo maculis

duabus magnis nigris, prima humerali, secunda pone medium.

— Long. 9 mm. Manila (Alte Sammlung).

Glänzend rötlich gelb, Stirn und Thorax mehr rot, Fühler

gelblich, die 4 letzten Glieder geschwärzt. Thorax verloschen

punktulirt, Flügeldecken dicht sehr fein punktirt, jede mit

2 grossen schwarzen Makeln: die erste gerundet-dreieckig,

so lang, oder etwas länger als breit, ihr Aussenrand grad-

linig, über dem Seitenrande, der Innenrand stark-, der Hin-

66 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

terrand weniger gebogen. Die zweite Makel, dicht hinter der

Mitte, ist quer, gerundet, reicht wie die erste nahe an die

Naht, bleibt aber vom Seitenrande etwas weiter entfernt.

Ihr Abstand von der Vordermakel und dem Hinterrande

ist ungefahr gleich.

Die Vaterlandsangaben in der „alten Sammlung’ des

Hamburger Museums sind nicht immer zuverlässig, und ich

bin daher nicht sicher, ob die vorliegende Art wirklich von

Manila stammt, um so weniger, da sie sich nicht unter dem

umfangreichen Materiale befindet, welches mir von dort im

Laufe der vergangenen Jahre durch Herrn Prof. C. F. BAKER

zuging.

56. Periclitena Vigorsi HOPE, Bengalen. Die Exemplare sind

oberseits lebhaft metallisch erün, nur das Schildchen und

bei einem Stücke noch ein unbestimmter Seitensaum der

Flügeldecken gesättigt blau wie die Unterseite. Diese Farben-

abänderung mag den Namen virzdissima führen.

57. Sastra violacea: Sat elongata, convexa, subtus nigro-

aeneo-coerulea, supra obscure violacea, nitida, tibiis tarsisque

nigris, abdomine flavo. Fronte punctulata longitudinaliter

sulcata, prothorace parce punctulato utrinque fortiter trans-

versim impresso, lateribus rotundato-angulatis, elytris crebre

punctulatis et brevissime nigro-pubescentibus. — Long 8—10

mm. Fokien (SIEMSSEN). Tonkin: Montes Mauson (FRUH-

STORFER, MOSER).

Mässig gestreckt, annähernd cylindrisch, aber dazu nicht

stark genug gewölbt, dunkel veilchenblau, Schienen und

Tarsen schwarz, Fühler, Brust und Schenkel schwarzblau,

mit grünlichem Anfluge. Maxillartaster schlank. Stirn mehr

oder weniger dicht punktulirt, mit einer weiten und tiefen

Mittelrinne, Höcker quer, bogenförmig. Der Clypeus besteht

aus einer Längs- und Querleiste, von denen die letztere vorn

tief und fast senkrecht abfällt. Fühlerglied 3 bedeutend

länger als 4 oder als die beiden ersten zusammen. Thorax

doppelt so breit wie lang, vor der Mitte am breitesten, von

hier nach hinten eben so stark wie nach vorn verengt, die

Scheibe weitläufig, nach aussen etwas dichter punktulirt und

durch einen tiefen, in der Mitte unterbrochenen Querein-

druck und 3 schwächere kleine Vertiefungen an der Basis

INDO-MALAYISCHEN REGION. 67

uneben; die Rander aufgebogen, Vorder- und Hinterecken

abgerundet stumpfwinkelig. Flügeldecken wenig breiter wie

das Halsschild und ziemlich parallel, nur hinter der Schulter

leicht verengt, oben dicht und fein punktirt und sehr kurz

schwarz behaart, zuweilen mit einigen kurzen und flachen

Längsrippen nahe der Mitte. Die Epipleuren sind schmal

und endigen schon an der Mitte der Hinterbrust.

Diese Art wurde in Tonkin zusammen mit Saszrozdes indica

Jac. gefangen. Ich kann diese Gattung und Sastracella JAC.

nur als Unterabteilungen von Saszra ansehen, denn verdickte

Maxillartaster und kurze Epipleuren der Flügeldecken gehen

bei diesen Tieren nicht Hand in Hand,

58. In der Gattungsbeschreibung von Atysa nennt BALY

die Klauen ,,appendiculati”, es muss aber ,,bifidi” heissen,

ebenso bei Paumumua JAC. nicht „appendiculate” sondern

„biad”.

59. Orthoxia Boisduvali CLARK. West-Java: Sukabumi (FRUH-

STORFER, MOSER). Die Exemplare, nach denen CLARK seine

Beschreibung entworfen hat, müssen sehr alt oder schlecht

erhalten gewesen sein, denn er nennt den Kopf, die Beine

und die Flügeldecken schwarz obwohl das Kopfschild, der

vordere Stirnteil, die ersten Fühlerglieder und die Schenkel

sehr deutlich metallisch dunkel-violett, blau oder grün ge-

färbt sind. Auf den Flügeldecken ist diese metallische Farbe

namentlich nahe der Spitze wahrnehmbar ; aber die Epipleuren

sind nebst der Unterseite, dem Thorax und Schildchen

bräunlich rot. Auf dem Thorax liegen 7 Grübchen, 3 jeder-

seits und eins vor dem Schildchen, ausserdem ist der Vorder-

rand leistenförmig aufgebogen. Flügeldecken äusserst dicht

fein punktirt, auf einem etwas vertieften Streifen über dem

Seitenrande werden die Pünktchen stärker.

60. Lochmaea japonica: Breviter oblonga, convexa, laete

rufa, creberrime sat subtiliter punctata, dense brevissimeque

griseo pubescens, fronte medio infuscata, prothorace linea

media foveolaque utrinque impresso. — Long. 3.5-—4 mm.

Japan: Kioto.

Var. a. Antennis apicem versus, medio prothoracis pedi-

busque infuscatis.

Etwas schlanker wie unsere crafaegi und von dieser durch

68 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

die kaum halb so starke, jedoch dichtere Punktirung der

Oberseite und deren deutliche dichte, aber sehr feine und

kurze weissliche Behaarung sicher verschieden. Die Stamm-

form erhielt ich von Herrn ACHARD, die Abänderung, die

bei Harima gefangen wurde, sandte Herr FLEISCHER in

Brünn zur Bestimmung ein.

61. Galerucella paludosa: Oblonga, leviter convexa, flavo-

testacea, dense brevissimeque cinereo-pubescens, opaca, anten-

nis, fronte, macula media parva et macula magna utrinque

prothoracis dorsoque elytrorum fusco-nigris; prothorace late-

ribus sat rotundatis antice posticeque convergentibus, disco

medio sublaevi, nitido, utrinque creberrime subtilissimeque

punctato, pubescente, opaco, fovea maxima haud profunde

impresso, elytris crebre subtiliter punctatis, line's duabus

convexis, obsoletis, angulo apicali acuto. -— Long. 4 8—5.5

mm. Japan: Kioto.

Diese Art, die mir ebenfalls Herr ACHARD sandte, ist mit

nymphaeae nahe verwandt, oberseits feiner punktirt, matter,

und durch die Skulptur des Thorax mit Sicherheit zu unter-

scheiden. Auf demselben ist nämlich nur ein in der Mitte

verengter Längsstreifen fast glatt, glänzend, während die

Seiten bis an den Rand gleichmässig äusserst dicht und

sehr fein punktirt, behaart und matt sind, auch ist die grosse

Seitengrube bedeutend flacher.

62. Merista trifasciata Hope. Darjeeling. Auf diese Art hat

zwar schon DUVIVIER, Ann. Belg. 1892, 442 Bezug, genom-

men, aber nicht erkannt, dass sie von HAROLD, Stett. Z.

1880, 144, als varraëbrlis in die Literatur eingeführt und durch

die erste dunkle Querbinde an der Basis der Flügeldecken

von zuterrupta REDTB. und deren Verwandten getrennt wurde.

Diese Binde bezeichnete HAROLD „als einen Querstrich, der

weder die Schulterbeule erreicht, noch das Schildchen über-

ragt”, aber beides ist gar nicht selten der Fall.

Die Gattungen Merista und Leptarthra sind nicht genau

auseinander gehalten worden und ich bin dadurch bei der

Zusammenstellung der Galerucinen für den Catalog in arge

Bedrängnis geraten. BALY bringt z. B. seine Leptarthra Dohrni

von 1861 in der Cist. Ent. II, 1879, 454, zu Ierzsza, beschreibt

aber auf der folgenden Seite eine Leptarthra fraternalis mit

INDO-MALAVISCHEN REGION. 69

gespaltenen Klauen. Er hat offenbar beide Gattungen ver-

wechselt, denn die Klauen von Leftarthra haben einen Basal-

zahn und die Vorderhüftpfannen sind offen, während diese

bei Merista geschlossen und die Klauen gespalten sind.

63. Hoplasoma celebensis JAC. ab. butonensis. Durch Herrn

MOSER erhielt ich von der Insel Buton einige Weibchen, die

mit der Beschreibung von celebensis übereinstimmen, aber

bei ihnen sind ausser den Hinterbeinen auch die Mittelbeine

schwarz, ausgenommen die Schenkelbasis oder das Knie,

und die Flügeldecken, die im ersten Fünftel stark-, dahinter

schwach glänzen, haben hinter der Schulter 2 Längsfurchen,

die 2 Leisten emporheben von denen die äussere höher, aber

kürzer wie die innere ist. Vorläufig betrachte ich diese Form

als eine Abänderung, auf welche ich durch den Namen

butonensis hinweisen möchte.

64. Cerophysa nodicornis WIEDEM. 2 d, Typen von Java,

metallisch grün, Fühler schwarz, Flügeldecken stahlblau oder,

bei einigen £ von Buitenzorg (KRAEPELIN) und Preanger

(WARBURG) violett bis violett-kupferig und metallisch gelb .

überflogen. Stücke meiner Sammlung, von Herrn DRESCHER

bei Semarang im September gesammelt, sind rötlich gelb,

Fühler ähnlich hell oder schwärzlich, Kopf und Thorax mit

einem grünlichen, die hell rotbraunen Flügeldecken mit einem

bläulichen Schimmer.

65. Cerophysa biplagiata DUVIV. Fokien; auch in Central

Tonkin (FRUHSTORFER, MOSER).

Eine schlanke, auffällig flache und in der Farbe veränder-

liche Art. Schwarz, der Bauch rötlich gelb, die letzten Fühler-

glieder öfter rotbraun, jede Flügeldecke mit einer gelblich

weissen Makel in Form einer gleichbreiten Querbinde. Diese

lässst vorn das erste Fünftel oder Viertel, hinten das letzte

Drittel oder die Hälfte, an der Naht einen feinen und am

Aussenrande einen breiteren Saum frei. Selten ist das Hals-

schild rot: ab. ruficollis. Das stark vergrösserte achte Fühler-

glied des d hat im oberen Rande eine Grube, welche ziemlich

die Endhälfte einnimmt; ihr Aussenrand bildet eine scharfe

Leiste, die zuletzt zu einem breiten, an der Spitze ausgeran-

deten Zahne aufsteigt.

66. Phyllobrotica nigrita JAC. Japan: Zodusan Sanuki, Shi-

70 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

koko, gehört nicht zu dieser Gattung, denn das dritte Glied

der Maxillartaster ist sehr dick, das vierte sehr kurz, die

Seiten des Thorax haben hinter dem zahnförmig heraus-

tretenden hinteren Borstenkegel einen fast rechtwinkeligen

Ausschnitt und die Epipleuren der Flügeldecken sind ziemlich

schmal, aber deutlich. Gelenkhöhlen der Vorderbeine offen,

Schienen unbewehrt, Metatarsus so lang wie die beiden

folgenden Glieder zusammen, Klauen mit Basalzahn. Diese

Gattung, die wohl mit /%y/ecthrus am nächsten verwandt

ist, nenne ich Japonia.

67. Paraulaca angulicollis MOTSCH. Japan: Nishitake, Hiuga,

Kiushiu und Central Japan: Daimonjitoge, Kawachi (LENZ).

Die Gattung ist Pseudocophora täuschend ähnlich ; die Körper-

form, Stirn- und Thoraxbildung, die Punktirung der Flügel-

decken (verworren, aber vor der Mitte mit einigen Reihen),

ja selbst die Auszeichnung des dg, eine Grube an der Naht

der Flügeldecken hinter dem Schildchen, stimmen ziemlich

überein, nur ist diese Grube hier gemeinschaftlich und ein-

. fach, ohne aufstehende Zähne; dagegen sind die Klauen nicht

gespalten, sondern haben einen Basalzahn.

Der Körper von angulicollis ist gelblich weiss, Thorax,

Kopf und Fühler blass rötlich gelb, letztere vom vierten

Gliede ab mehr oder weniger angedunkelt, Mittel- und Hin-

terbrust nebst den Beinen schwarz, die Hüften, die äusserste

Spitze der Schenkel, die Basis der Schienen und in seltenen

Fällen auch das dritte Tarsenglied rötlich gelb. Die Flügel-

decken sind einfarbig, oder haben eine schwarze Zeichnung.

Diese besteht aus einem gemeinschaftiichen Querflecke hinter

der Grube und einem auch die Epipleuren umfassenden

Seitensaume von der Basis bis vor die Spitze, hinter der

Mitte in eine gerundete, ziemlich bis zur Naht reichende

Quermakel erweitert. Lange 4.5—5 mm.

68. Paraulaca quadriplagiata BALY (sub Ax/acophora), Trans.

1874, 186. Japan: Osaka. Schlanker gebaut und flacher wie

die vorige Art, etwas weniger glanzend, gelblich weiss, Kopf,

Thorax und Schenkel blass rötlichgelb, Hinterbrust, Schild-

chen und 2 grosse Makeln auf jeder Flügeldecke tief schwarz,

die Fühler vom 4. oder 5. Gliede an, die Schienen auf der

Innenseite und die Tarsen leicht angedunkelt. Die Makeln

INDO-MALAYISCHEN REGION. 71

der Flügeldecken reichen nahe an den Seitenrand und bleiben

von der Naht weiter entfernt; die erste, an der Basis, reicht

bis !/, der Länge oder noch darüber hinaus, ihr Innenrand

ist convex. Die zweite, von der Mitte bis 3/, oder */; der

Länge, ist mehr gerundet, aussen gewöhnlich breiter wie

innen. — Länge 5 mm.

69. Alopena collaris BALY erhielt ich durch Herrn HAUPT-

MANN MOSER von den Aru Inseln. Sie ist in der Körperform

einer kleinen Dercetes ähnlich, aber das Halsschild verengt

sich hinter der Mitte und hat stumpfe, fast abgerundete,

nicht spitze und nach aussen vortretende Vorderecken; die

Fühler sind bedeutend länger wie der Körper, Glied 3 bis

7 bogenförmig, die Gelenkhöhlen der Vorderbeine offen und

die Epipleuren der Flügeldecken muldenförmig vertieft. Das

Tier ist ungefähr 4 mm lang, hell rötlich gelb, die Flügel-

decken schwarz, ziemlich dicht, fein und hie und da etwas

gereiht-punktirt. Zuweilen sind die Fühler, Schienenspitzen

und Tarsen, selten auch der Bauch schwarzlich. Bei dem gd

ist das letzte Bauchsegment jederseits vom Hinterrande aus

schräg eingeschnitten, wodurch ein vertiefter, nach hinten

verbreiterter Mittelzipfel entsteht.

70. Cneorane fokiensis: Oblongo-ovata, sat convexa, nitida,

rufo-flava, antennis (basi excepta), tibiis tarsisque nigricantibus,

ventre nigro vel nigro-cyaneo, elytris subtilissime punctatis

nigro violaceis. — Long. 6.5—8.5 mm. Fokien.

Lang eiförmig, mässig gewölbt, glänzend rotgelb, Schienen,

Tarsen und Fühler schwärzlich, an letzteren die Unterseite

des ersten Gliedes oder der drei ersten Glieder rötlich gelb,

Schildchen pechschwarz bis gelblich rot, Flügeldecken schwarz-

violett, der Bauch ähnlich oder rein schwarz gefärbt. Fühler

schlank, etwas kürzer wie der Körper, Glied 3 wenigstens

doppelt so lang als das zweite, die folgenden länger. Thorax

normal gebaut, etwa um die Hälfte breiter wie lang, vor

der Mitte am breitesten und etwas winkelig, nach vorn und

hinten ziemlich gleichmässig verengt, an der Basis gradlinig,

oben schwach kissenartig gewölbt, glatt, nur bei starker

Vergrösserung werden an einigen Stellen Pünktchen sichtbar.

Flügeldecken ziemlich parallel oder nach hinten wenig erwei-

72, J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

tert, dicht und sehr fein punktirt, die Zwischenräume bedeu-

tend grösser als die Punkte, glatt.

Die ähnliche zxZermedia FAIRM. scheint nach der Beschrei-

bung einen roten Bauch zu besitzen, auch soll die Basis des

Halsschildes nicht ganz gradlinig, sondern nahe den Hinter-

ecken etwas abgeschrägt sein.

71. Cneorane formosana: Oblongo-ovata, sat convexa, rufo-

flava, nitida, antennis (basi excepta) fuscis, pedibus posticis,

tibiis tarsisque anterioribus scutelloque nigris, postpectore

abdomine elytrisque cyaneis, his crebre ruguloso-punctatis.

— Long. 8—g mm. Formosa (Dr. WARBURG, SAUTER).

Rötlich gelb, glänzend, mässig gewölbt, die schlanken

Fühler schwärzlich, das erste Glied fast ganz, die beiden

folgenden unten rötlich gelb, Schildchen und Beine schwarz,

die 4 Vorderschenkel rotgelb, die Hinterbrust (ausgenommen

die vordere Hälfte der Seitenstücke), Bauch und Flügeldecken

gesättigt blau, letztere sehr dicht (viel stärker als bei der

vorigen) runzelig punktirt. Halsschild weniger breit wie bei

fokiensi:, aber ähnlich geformt, glatt.

Von allen Arten hat nur noch carzoszpennzs FAIRM. eine

ähnlich gefärbte Unterseite, aber die Flügeldecken dieser

chinesischen Art sollen Spuren von öfter unterbrochenen,

hinten verworrenen Längsrippen besitzen, die der vorliegen-

den völlig fehlen.

72. Cneorane Burchardi: Viridi-aenea, capite, antennis sat

robustis, prothorace pedibusque fulvis, fronte prothoraceque

punctulato subaeneo-splendentibus, elytris subtilissime sat -

crebre punctatis. — Long. 6 mm. Ost-Sumatra: Bindley-

Estate, Deli (W. BURCHARD).

Durch den nur zweifarbigen Körper und kräftige Fühler

ausgezeichnet. Die Flügeldecken und das Schildchen sind

metallisch grün, die Seitenstücke der Mittelbrust, die Hinter-

brust und der Bauch etwas dunkler und mehr bläulich grün,

alle übrigen Körperteile rötlich gelb, die hohen Stellen des

Kopfschildes, die Stirn und das Halsschild sind von einem

grünlichen Metallschimmer überflogen. Stirn glatt. Fühler

nicht die Mitte der Flügeldecken erreichend, Glied 2 das

kleinste und schmalste, 3 wenig länger und stärker, 4 und

5 nehmen etwas an Lange und Breite zu, 6-10 sind unter

INDO-MALAYISCHEN REGION. 73

sich gleich, jedes wenig länger und dicker wie 5, das End-

glied ist etwas schmaler und merklich länger. Thorax um

die Hälfte breiter wie lang, dicht verloschen punktirt, an

den Seiten gerundet, mit einem sehr flachen Quereindrucke

hinter der Mitte, der jederseits etwas tiefer wird und abge-

kürzt ist. Schildchen breit dreieckig, die Spitze verrundet.

Flügeldecken breiter wie der Thorax, parallel, gewölbt, dicht

und sehr fein punktirt, die Punkte an einigen Stellen gereiht.

73. Siemssenius n. gen. Corpus elongato-ovatum, convexum,

supra glabrum. Palpi maxillares articulo tertio valde dilatato,

quarto brevi, apice rotundatim truncato. Prothorax trans-

versus basi utrinque subangulatus. Elytra subparallela, con-

fuse punctata, epipleuris angustis basi abbreviatis. Acetabula

antica aperta. Unguiculi appendiculati.

Am nächsten mit Ornithognathus verwandt, ähnlich gebaut,

aber das dritte Glied der Maxillartaster stärker erweitert,

das vierte kurz, gerundet-abgestutzt, der Hinterrand des

Thorax in der Mitte gerade, das äussere Viertel unter einem

sehr stumpfen Winkel schräg abgeschnitten, so dass die

Hinterecken ähnlich wie in Galerucella etwas vor dem Basal-

rande der Flügeldecken liegen. Letzterer ist zwischen der

Schulterbeule und dem Schildchen ausgeschnitten; auch ist

das dritte Fühlerglied so lang wie die beiden ersten zusammen,

mit den folgenden Gliedern ungefähr von gleicher Länge

und der Metatarsus so lang wie die beiden folgenden zusam-

men. Die Klauen haben einen Basalzahn.

Siemssenius modestus: Luteus vel testaceo-flavus, nitidus,

antennis, palpis maxillaribus (apice extremo excepto), femo-

rum apice, tibiis tarsisque nigris; elytris subtilissime sat

crebre punctatis, interstitiis punctulatis. — Long 10—II

mm. Fokien.

Lang oval, ziemlich kräftig gebaut, gewölbt, aber auf dem

Rücken etwas abgeflacht, schmutzig gelb bis blass gelbbraun,

glänzend, Fühler und Taster, Spitze der Schenkel nebst

Schienen und Tarsen schwarz, die äusserste Spitze der Taster

und des ersten Fühlergliedes, sowie die Basis des zweiten

Gliedes gelblich. Die Fühler reichen bis hinter die Mitte der

Flügeldecken und sind fadenförmig, aber jedes der Glieder

3 bis 10 ist nach der Spitze hin leicht verbreitert. Stirn-

74 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

höcker dreieckig, tief umrandet und geschieden. Clypeus

kurz, aus einer schmalen Längsleiste und einer dickeren

Querleiste bestehend. Thorax um die Hälfte breiter wie lang,

in den Hinterecken am breitesten, nach vorn wenig gerundet-

verengt, der Vorderrand gradlinig, dem Hinterrande parallel,

letzterer aber im äusseren Viertel schräg nach aussen und

vorn abgestutzt, alle Ecken stumpfwinkelig, mit einer mässig

langen Tastborste; der Basalrand fein, der Seitenrand und

die Vorderecken breiter gerandet, die Oberseite schwach

querüber gewölbt und dicht, aber schwer sichtbar punktulirt,

mit einer weiten, flachen Grube vor dem Schildchen. Dieses

ist dreieckig, so lang als breit, vor der Spitze jederseits leicht

eingeschnürt. Flügeldecken an der Basis fast gradlinig heraus-

tretend und bedeutend breiter wie das Halsschild, mehr als

doppelt so lang als breit, annähernd parallel, hinten breit

gemeinschaftlich abgerundet, mit verrundeter Nahtecke, die

Scheibe etwas abgeflacht, ziemlich dicht sehr fein punktirt

und in den Zwischenräumen zahlreich punktulirt. Epipleuren

sehr schmal, ihre innere Kante vorn von der Basis bis unter

die Schulterbeule erloschen. Die Geschlechtsauszeichnung

besteht nur darin, dass das letzte Bauchsegment gleichmässig

gewölbt (9) oder in der Mitte muldenförmig vertieft ist (G),

auch hat das d in der Mitte des Hinterrandes vom vor-

letzten Segmente eine kleine viereckige Ausrandung.

74. Hoplasomoides serena BOH. Java: Buitenzorg (KRAE-

PELIN), Batavia (V. WiiLFING). Da Boheman die Art ,,testacea”’

nannte, kann er nur schlecht gehaltene Stiicke vor sich

gehabt haben, bei denen die normale hell citronengelbe

Farbe in blass rotbraun verändert wurde. Die Gattung ist

ohne Weiteres von Moplasoma durch die mit einem Basal-

zahne versehenen Klauen, dagegen schwieriger von Mimastra

zu unterscheiden. Als ein am leichtesten zu verfolgendes

Merkmal wäre vielleicht zu erwähnen, dass jede Flügeldecke

nur eine Längsleiste (über dem Seitenrande) besitzt, während

bei den wenigen gerippten Mimastren z.B. costata BALY,

costatipennis JAC. stets mehrere vorhanden sind.

75. Hoplasomoides egena: Elongata, subparallela, parum

convexa, flava, nitida, pectore abdomineque nigris. Protho-

race sublaevi profunde transversim impresso, elytris sat

INDO-MALAYISCHEN REGION. 75

deplanatis, crebre punctulatis, unicarinulatis. — Long. 4,5—

6 mm. Fokien. Auch Tonkin (FRUHSTORFER, MOSER).

Kleiner und schlanker wie die vorige, ziemlich parallel,

Hinterbrust und Bauch schwarz, der Quereindruck des Thorax

viel breiter, tiefer, gleichmässiger, die Flügeldecken abge-

flacht und feiner punktirt.

76. Mimastra costata BALY. Fokien. West Formosa: Kan-

shirei (SAUTER). Blass bräunlich oder rötlich gelb, Fühler

(mit Ausnahme der 3 ersten Glieder) und Flügeldecken

schwarz, Von letzteren bleibt häufig ein feiner, unterbrochener

Basalsaum und das vordere Viertel der Epipleuren gelb. Tarsen

angedunkelt. Auf jeder Flügeldecke liegen 3 Langsrippen; die

beiden äusseren sind ziemlich kräftig, entspringen zusammen

auf der Schulterbeule und sind hinten abgekürzt, die innere

ist viel schwächer, läuft der Naht parallel und bleibt vom

Vorder- und Hinterrande entfernt.

BALY nennt die Flügeldecken ,,purpureo-metallico tinctis

(was bei ihm gewöhnlich blaulich schimmernd bedeutet)

pube suberecta grisea parcissime vestitis’’, aber die Flügel-

decken der vorliegenden Stücke sind kahl, rein und tief

schwarz, glänzend. Dieses Tier weicht von den typischen

Arteu durch die Fühlerbildung und Geschlechtsauszeichnung

wesentlich ab; denn das 4. Fühlerglied ist kaum länger wie

das dritte, und beim G ist nicht das erste Tarsenglied der

Vorderbeine, sondern das der Mittelbeine erweitert, etwas

hinter der Mitte am breitesten und nach der Spitze weit

stärker als nach der Basis verengt. Ausserdem sind die

Mittelschienen im letzten Drittel erweitert.

77. Mimastra rugosa JAC. Ost Java (Dr. WARBURG). Leicht

kenntlich an den sehr dunkelgrünen, metallischen, kräftig

runzelig-punktirten Flügeldecken.

78. Mimastra seminigra: Nigra, nitidula, antennis articulis

duobus ultimis, capite, thorace, pedibus anticis femoribusque

posterioribus (his plus minusve) fulvis, elytris crebre subti-

lissimeque griseo-pilosis, dense punctulatis, rugulosis. Long.

3 mm. Banguay (KEDENBURG).

Diese und die 3 folgenden Arten bilden mit Zersuta und

suturalis JAC. eine Gruppe, die ich als Zrichomimastra be-

zeichne und die sich durch ihren kleinen, zart gebauten

76 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Körper und ziemlich dicht, äusserst fein und sehr kurz

aufstehend behaarte Flügeldecken auszeichnet. Die vorlie-

gende Art ist vorherrschend dunkel gefärbt, schwarz oder

pechschwarz, mässig glänzend, Kopf, Thorax, Vorderbeine,

Mittelschenkel und der untere Teil der Hinterschenkel dunkel

rötlich gelb, die beiden letzten Fühlerglieder noch heller,

auch die ersten 2 oder 3 Glieder etwas rötlich. Kopf und

Thorax normal gebaut, glatt und kahl, die Flügeldecken

sehr fein und kurz in unregelmässigen Reihen weisslich

behaart, dicht, fein und flach punktirt, auf der inneren

Hälfte mit mehreren Reihen sehr flacher Grübchen besetzt,

die durch Querrunzeln getrennt werden. Die Schulterbeule

ist klein und niedrig.

79. Mimastra (Trichomimastra) bisignata: Sordide flava,

antennis flavo-testaceis, articulis 7°—09° leviter infuscatis,

duobus ultimis albidis; elytris subtilissime griseo-pilosis rugoso-

punctatis, basi brunnescentibus, ante apicem macula obliqua

sublaterali nigra signatis. Long. 3 mm. Java; Tjompea

(KRAEPELIN).

Verschossen und blass gelb, die Fiihler etwas braunlicher,

ihr 7. bis 9. Glied allmahlich angedunkelt, sodass die beiden

weissen Endglieder ziemlich scharf davon abstechen (die

Spitze des Endgliedes ist dunkel), die Basis der Flügeldecken

leicht gebräunt; vor ihrer Spitze liegt eine schwarze Quer-

makel, die sich von der abgerundeten hinteren Aussenecke

schräg nach vorn und innen zieht, aber die Naht nicht

erreicht. Kopf und Thorax sind normal gebaut, glatt und

kahl, die Flügeldecken ziemlich stark runzelig punktirt und

wie in der vorigen Art behaart.

80. Mimastra (Trichomimastra) fumida: Sordide flava, anten-

nis fronteque flavo-testaceis, prothorace laeviusculo utrinque

subinfuscato, elytris subopacis, crebre brevissimeque pilosis,

plus minusve brunneo-infuscatis et flavo-submaculatis, creber-

rime et subtilissime ruguloso-punctatis. Long. 3 mm. Java:

Tzibodas (KRAEPELIN).

Von den beiden vorigen Arten durch einfarbige Fühler,

viel feiner punktirte, mattere und eigentümlich gezeichnete

Flügeldecken abweichend. Der Körper ist verschossen und

blass gelb, Fühler etwas mehr gebräunt, Thorax jederseits

INDO-MALAYISCHEN REGION. A7

auf einem verwaschen begrenzten Streifen über dem Seiten-

rande angedunkelt und die Flügeldecken in den vorderen

3/, der Länge mit 2 unregelmässigen bräunlich angedun-

kelten und schlecht begrenzten Längsbinden versehen. Die

innere liegt neben der Naht und ist schmal, die äussere,

hinter der Schulterbeule, ist breiter, am Fnde nach aussen

gebogen, und fliesst in der Regel in '/, und */, Länge mit

der Nahtbinde zusammen. Bei den dunkelsten Stiicken ist

daher die blasse Grundfarbe innen auf 2 Langsmakeln be-

schränkt, von denen die kleinere erste an der Basis, die

zweite dahinter liegt. Aussen ist ein mehr oder weniger

breiter Seitensaum bis hinter die Mitte und die Spitze breit

blass gelb gefärbt. Kopf und Thorax sind kahl, glatt, die

Flügeldecken sehr dicht, fein und flach punktirt und ge-

runzelt, ähnlich wie in den vorigen Arten behaart. Eine

Geschlechtsauszeichnung habe ich bei diesen Arten nicht

entdecken können.

81. Mimastra (Trichomimastra) membranacea: Flavo-albida,

antennis (basi excepta) plerumque etiam tibiis tarsisque sub-

infuscatis, elytris subtilissime punctatis, breviter subseriatim

pilosis, lineis irregularibus obsolete impressis. Long. 3.5—4

mm. Tonkin: Montes Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Die vorliegenden Stücke sind ausgehärtet, machen aber

ganz den Eindruck, als wären sie eben ausgeschlüpft; sie

sind am nächsten mit Æzrsuta JAC. verwandt, weichen jedoch

durch Farbe und lange Fühler wesentlich ab.

Gestreckt, schwach gewölbt, blass gelblich weiss, die Flügel-

decken heller als Kopf und Thorax, die Fühler vom 4. oder

5. Gliede ab, zuweilen auch Schienen und Tarsen gebräunt.

Kopf glatt, Stirnhöcker dreieckig, scharf getrennt und oben

in eine grubenförmige Querrinne abfallend. Fühler fast so

lang (9), oder länger wie der Körper (3), Glied 3 und 4 sehr

ähnlich, 5 und jedes der folgenden Glieder etwas länger als

das vierte. Thorax doppelt so breit wie lang, vorn ungefähr

so breit wie hinten, die Seiten dazwischen unbedeutend ge-

rundet, fast parallel, die Scheibe glatt, mit einer sehr weiten

Quervertiefung. Flügeldecken fast durchscheinend, ziemlich

dicht, äusserst fein punktirt, mit Reihen von kurzen gelblich-

weissen, schräg aufstehenden Härchen und einigen undeut-

78 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

lichen linienförmigen Längseindrücken, die mit wenigen

verloschenen Grübchen besetzt sind. In den Zwischenräumen

machen kleine Erhöhungen und Vertiefungen die Scheibe

etwas uneben, runzelig. Beine sehr schlank, der Metatarsus

wenigstens so lang wie die folgenden Glieder zusammen.

82. Mimastra Soreli BALY. Fokien. Gelblich weiss, mässig

glänzend, Hinterbrust und Bauch schwarz, öfter grünlich oder

bläulich schimmernd, Fühler angedunkelt, die ersten 2 bis

5 Glieder rötlich gelbbraun, ein schmaler Saum am Hinter-

rande der Flügeldecken schwarz, eine Linie auf dem Rücken

der Schenkel und Schienen nebst den Tarsen schwarzlich.

Fühler schlank, so lang (3) oder etwas kürzer (9) wie der

Körper, Glied 3 doppelt so lang als 2, 4 so lang als beide

zusammen. Kopf glatt, der Scheitel mit einer schwärzlichen

Querbinde, die nach vorn in 3 Spitzen ausgezogen ist.

Thorax wenig, oder höchstens um die Hälfte breiter wie

lang, glatt, die Seiten annähernd parallel, nur vor der Mitte

etwas breiter wie hinter derselben. Der Quereindruck der

Scheibe ist sehr weit und flach, lässt nur die Ränder frei

und besitzt mehrere unregelmässige Vertiefungen, von denen

eine jederseits über dem Seitenrande am stärksten und ge-

wöhnlich mit einem pechbraunen Flecke versehen ist. Aus-

serdem können noch mehrere ähnliche Fleckchen auftreten:

eins vor dem Schildchen, eins am Seitenrande hinter der

Mitte und ein Querstrich hinter dem wulstigen Vorderrande.

Die Flügeldecken sind ziemlich dicht, fein und flach, leicht

runzelig punktirt, mit einigen wenig erhöhten Längslinien

auf der inneren Hälfte. Das d ist kleiner, besonders schlanker

wie das 9 und an dem stark erweiterten ersten Tarsengliede

der Vorderbeine zu erkennen. Dasselbe ist breit oval, am

Aussenrande mehr gerundet wie am Innenrande, oberseits

abgeflacht, unten mit 2 weiten Vertiefungen versehen und

schief an der erweiterten Schienenspitze befestigt. Unter dem

vorliegenden grossen Materiale befindet sich auch ein ¢ bei

dem das erste Tarsenglied des rechten Vorderbeines nicht

erweitert ist; bei einem anderen ist dasselbe an der Innen-

seite in weitem Bogen ausgerandet und dadurch mehr band-

förmig geworden. Keinem Stücke fehlt der schwarze Spitzen-

saum der Flügeldecken, aber nur bei einem ® hat sich

INDO-MALAYISCHEN REGION. 79

derselben zu einer bläulich schwarzen, vorn zerrissenen Makel

ausgedehnt, die den grössten Teil des letzten Viertels ein-

nimmt. Dies Exemplar kommt der Beschreibung von Soreli

am nächsten. Die ähnliche ostindische Mr. cyanura Hope

ist bedeutend schlanker gebaut, ihr Thorax vor der Mitte

viel stärker gerundet-erweitert und das erste sehr breite

Tarsenglied der Vorderbeine des g hat eine schmale Basis

und einen scharfen kantigen Aussenrand. M. semimarginata

JAC. von Java ist ebenfalls der Sore/ ähnlich, namentlich im

Körperbaue, aber oben glänzender, die Naht, der Hinterrand

und kaum das letzte Viertel des Seitenrandes der Fliigel-

decken fein schwarz gesäumt, das erweiterte erste Vorder-

tarsenglied des g ist schlanker, am Innenrande ziemlich

gradlinig, am Aussenrande convex. Die Verbreitung der Sorel

bis Ostindien (,,[ndia’’ BALY) halte ich für unwahrscheinlich.

Von Java erhielt ich durch STAUDINGER noch die fol-

gende Art:

83. Mimastra javana: Sordide flava, antennis apicem ver-

sus infuscatis, postpectore abdomineque nigris, linea dorsali

femorum et tibiarum tarsisque fuscis; capite prothoraceque

laeviusculis, hoc foveolis tribus basalibus impresso, elytris

crebre subtiliter punctatis, lineis nonnullis subelevatis. —

Long. 8 mm.

Mas: tarsis anticis articulo primo curvato apicem versus

dilatato.

Der Soreli sehr ähnlich, die Spitze der Flügeldecken nicht

dunkel gesäumt, das Halsschild weniger uneben, nur mit

einem Grübchen vor dem Schildchen und einem etwas grös-

seren und tieferen jederseits davon, das erste Vordertarsen-

glied des d viel schmaler, aus feiner Basis anfangs ganz

allmählich, zuletzt schneller erweitert, am Innenrande concav,

am Aussenrande convex.

84. Xenoda puncticollis: 2 Albido-flava, dense griseo-pubes-

cens, parum nitida, antennis articulis 5°—8° nigris. Fronte

supra tuberculos crebre subtilissimeque punctata, prothorace

longitudine duplo latiore, modice transversim impresso, creber-

rime subtiliter subruguloso punctato, elytris sat dense punc-

tatis, interstitiis punctulatis. — Long. 6mm. Java: Tjompea

(KRAEPELIN).

80 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

In der Körperform mit pallida JAC. übereinstimmend, blass

gelblich, wenig glänzend, dicht und kurz greis behaart, die

Fühlerglieder 5— 8 schwarz, die 3 Endglieder weiss, nur die

Spitze des letzten Gliedes angedunkelt. Die Stirn ist bis an

die Höckerchen dicht punktulirt, der Kopf darunter glatt.

Die Fühler reichen ungefähr bis zur Mitte der Flügeldecken

und ihre Glieder 4—11 sind ziemlich von gleicher Grösse,

Glied 3 etwas, 2 viel kürzer. Thorax doppelt so breit wie

lang, von den Hinterecken bis zur vorderen Borstenpore,

die auf einer heraustretenden zahnförmigen Ecke eingestochen

ist, ziemlich parallel, oben schwach gewölbt, äusserst dicht

und ziemlich fein runzelig punktirt, mit einem mässig brei-

ten und nicht tiefen Quereindrucke, der, von den Seiten

noch etwas entfernt, plötzlich nach vorn umgebogen und

vertieft ist. Flügeldecken mässig dicht, stärker wie das Hals-

schild punktirt und in den Zwischenräumen punktulirt.

Diese Art weicht durch die Punktirung der Oberseite von

allen bekannten so bedeutend ab, dass ich sie beschrieben

habe, ohne das G zu kennen. Nach der Ähnlichkeit nehme

ich an, dass sie zu der ersten Abteilung gehört, bei der

das achte Fühlerglied einen langen Dorn neben dem neunten

Gliede bildet. Der zweiten Abteilung, die den Namen Xenodella

führen mag, fehlt dieser Dorn und die Glieder 8 und 9 lie-

gen hinter einander, wie bei allen 9.

85. Luperodes javanus JAC. Batavia. Ausgezeichnet durch

die matte, sehr dunkel bräunlich rote Farbe der Oberseite.

86. Luperodes suturalis MOTSCH. Canton. Hell rötlich gelb,

die Basis der Schienen mehr oder weniger weit angedunkelt,

Fühler schwärzlich, die ersten drei Glieder teilweise gelblich,

die Glieder 8 und 9 (selten auch 10) weisslich gelb, der Kopf

und eine Längsbinde jeder Flügeldecke schwarz. Diese Binde

läuft der Naht parallel, reicht im ersten Drittel bis auf den

Seitenrand, ist dahinter durch einen tiefen bogenförmigen

Ausschnitt stark verschmälert, dahinter mässig breit, all-

mählich verengt und erlischt vor der Spitze. In der ab. vittatus

hat die Längsbinde keinen Ausschnitt, sondern läuft in

ziemlich gleicher Breite bis vor die Spitze, wo sie sich schnell

verengt, und der Seitenrand ist vor der Mitte angedunkelt.

Beide Formen kommen von den Philippinen bis Java, in

INDO-MALAVISCHEN REGION. SI

Hinterindien und im siidlichen Teile von China vor, im

nördlichen Teile, am Amur und in Japan tritt die Form

nigrobilineatus MOTSCH. auf, bei der die Längsbinde auf eine

Linie von der Basis bis vor die Spitze verengt ist, In der

hellsten Form (abbreviatus) ist diese Linie fein, vorn abge-

kürzt und reicht ungefähr von !/, bis #/, der Länge.

87. Luperodes praeustus MOTSCH. Fokien. Japan. Die vor-

liegenden Stücke aus Japan sind grösser wie die chinesischen

und meist auf dem Scheitel schwarz gefärbt; ausserdem

bilden sie nicht selten eine Varietät, deren Flügeldecken in

beiden Geschlechtern einfarbig gelb oder mit einem feinen

schwarzen Aussenrandsaume versehen sind. Auch die Fühler

sind länger und die beiden Längsgrübchen des g an der Naht

hinter dem Schildchen sind bedeutend flacher: Var. insularis.

88. Prasyptera Haroldi BALY, Batchian, August 1906 (KOLLER)

ist 6.5—7 mm lang, ziemlich breit gebaut, hell rötlich gelb,

Flügeldecken blau bis bläulich grün, Schienen, Tarsen und

Fühler schwarz. Letztere sind wenig kürzer wie der Körper,

die 3 ersten Glieder unterseits teilweise rötlich, die Spitze

des 8. Gliedes nebst den 3 Endgliedern weisslich gelb, Glied

3 wenig kürzer als 4. Der Kopf ist unterhalb der Fühler

nur selten schwarz, das Halsschild mehr als doppeit so breit

wie lang und sein Quereindruck sehr schwach und verloschen,

in der Mitte ziemlich unterbrochen.

89. Prasyptera angusta: Elongata, convexa, nigra, capite,

prothorace, pro- et mesosterno femoribusque anticis fulvis,

scutello ferrugineo vel fusco, prothorace laevi, transversim

late impresso, elytris cyaneis, violaceis vel coeruleo-aeneis,

crebre subruguloso-punctulatis. — Long. 6 mm. Java (alte

Sammlung des Hamburger Museums). Sumatra (DRESCHER),

Schlanker gebaut wie die bekannten Arten und auch

durch die Farbenverteilung leicht von ihnen zu unterschei-

den. Etwa viermal so lang als breit, gewölbt, annähernd

cylindrisch, Kopf, Thorax, Vorder- und Mittelbrust, sowie

die Vorderschenkel rötlich gelb, letztere auf dem Rücken

nach der Spitze zu angedunkelt, Schildchen rotbraun oder

noch dunkler, Fühler, Schienen, Tarsen, Hinterbrust und

Bauch schwarz, die Basis des ersten Fühlergliedes rötlich,

Flügeldecken metallisch dunkel blau, violett oder bläulich

82 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

grün. Endglied der Maxillartaster kurz, kegelförmig, an der

Basis etwas dinner wie das vorletzte Glied. Fiihler sehr

schlank, fast so lang wie der Körper, Glied 3 mehr als

doppelt so lang wie 2, um !/, kürzer wie 4, welches das

längste, jedoch wenig länger wie eins der folgenden ist.

Thorax klein, um die Hälfte breiter als lang, an den Seiten

vor der Mitte wenig gerundet, glatt, ähnlich dem Kopfe

stark glänzend, mit einen weiten, tiefen Quereindrucke.

Flügeldecken um die Hälfte breiter wie das Halsschild,

annähernd parallel, aber von der Schulter bis zur Mitte weit

und sanft ausgebuchtet, dicht, ziemlich fein runzelig punktirt

und wenig glänzend.

90. Prasyptera septentrionalis: Sat elongata, convexa, nigra,

capite. thorace prosternoque fulvis, pedibus flavis, tarsis

infuscatis, prothorace sublaevi biimpresso, elytris obscure

coeruleis, nitidulis, crebre punctatis, apice sublaevibus. —

Long. 6—7 mm. Fokien.

Der vorigen ähnlich, jedoch nicht ganz so schlank gebaut,

durch die hellen Beine sofort zu unterscheiden; die Flügel-

decken etwas kräftiger punktirt.

Schwarz, das erste Fühlerglied teilweise oder gänzlich,

nebst Kopf, Thorax und Vorderbrust gelblich rot, glänzend,

Beine blass gelb, die äusserste Spitze der Schienen und die

Tarsen angedunkelt, Flügeldecken dunkel metallisch blau,

zuweilen nach violett übergehend, mässig glänzend. Drittes

Glied der Maxillartaster eiförmig, letztes kurz kegelformig.

Fühler schlank, etwas kürzer wie der Körper, Glied 2 sehr

klein, 3 mit den folgenden von gleicher Länge. Halsschild

klein, um die Hälfte breiter wie lang, an den Seiten gerundet,

vor der Mitte am breitesten und nach hinten mehr wie nach

vorn und allmählicher verengt, die Vorderecken winkelig

nach aussen tretend und mit einer ziemlich langen Tast-

borste besetzt, Hinterecken scharf stumpfwinkelig, ihre Tast-

borste kürzer. Die Scheibe ist kaum sichtbar punktulirt und

hat 2 grosse und tiefe grubenförmige Eindrücke neben ein-

ander in der Mitte. Flügeldecken etwas breiter wie das

Halsschild, ziemlich parallel, dicht punktirt, wenig glänzend.

Die Punkte nehmen hinter der Mitte allmählich an Stärke

ab und verlöschen vor der Spitze.

INDO-MALAYISCHEN REGION. 83

gr. Neolepta biplagiata JAC. Der Autor nennt die äusserste

Basis der Flügeldecken dunkel rotgelb und den gelben Schei-

benfleck quer, unmittelbar hinter der Mitte liegend. Beides

trifft auf die von Herrn DRESCHER im April 1911 auf Sumatra

gesammelten Exemplare nicht zu, denn die Basis der Flügel-

decken ist bei allen tief schwarz, und der gelbe Fleck nimmt

das mittlere Drittel ein, ohne Naht und Seitenrand zu be-

rühren. Er ist dann quer, öfter jedoch nach hinten bedeutend

verlängert, länger als breit, seine Ecken stets abgerundet.

Bisweilen ist auch die Hinterbrust wenigstens an den Seiten

schwarz. Das vierte Fühlerglied ist etwas länger als die beiden

vorhergehenden zusammen und merklich dicker, cylindrisch,

doppelt so lang wie breit und nebst den folgenden Gliedern

dicht mit mässig langen, abstehenden schwarzen Borsten-

härchen besetzt, Glied 5 ist eben so dick und wenig länger,

6 und 7 sind dem 4. gleich, die folgenden haben dieselbe

Länge, sind aber eine Spur dünner.

92. Neolepta spilota: Ovata, sat convexa, nigerrima, nitida,

antennis articulis 4°—7° dilatatis, duobus ultimis ferrugineis,

capite, thorace pectoreque laete lateritiis, scutello fusco-rufo,

elytris subtilissime punctatis, singulo macula oblonga ante

medium flavo-rufa. — Long. 5.5 mm. Sumatra, April 1911

(DRESCHER). Type in der Sammlung von Herrn REINECK.

Ausgezeichnet durch die tief schwarze Hauptfarbe von

welcher die lebhaft rote Nebenfarbe sehr absticht. Fühler

schwarz, die beiden Endglieder gelblich rostrot. Glied 3 um

die Hälfte länger und etwas dicker wie 2, 4 so lang als beide

zusammen und dicker wie 3, 5—7 dem vierten ähnlich, die

folgenden ebenfalls so lang als 4, aber dünner. Maxillartaster

pechschwarz. Der Kopf nebst dem Thorax und der ganzen

Brust ziegelrot, Schildchen rötlich, angedunkelt, jede Flügel-

decke mit einer ovalen rotgelben Längsmakel, die hinter der

Schulterbeule beginnt und in der Mitte endet; sie bleibt

von der Naht etwas weiter wie vom Seitenrande entfernt.

Stirn fast glatt. Thorax mindestens doppelt so breit wie lang,

nahe der Mitte am breitesten, von hier beiderseits schwach

gerundet-verengt, die Vorderecken abgerundet, etwas vorge-

zogen und mit einem verdickten Rande versehen, an dessen

Ende die vordere Borstenpore liegt. Die Scheibe ist ziemlich

84 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

dicht verloschen punktirt, gewölbt und jederseits mit einem

seichten Quereindrucke besetzt. Flügeldecken sehr fein punk-

tirt und wie polirt glanzend. Beine und Bauch tief schwarz.

Der Gattung Neolepta ist mein Genus Ceratotrix recht

ahnlich, hat aber offene vordere Hiiftpfannen und ein gleich-

mässig gewölbtes Halsschild, auch verdicken sich die Fühler-

glieder 4— 7 allmählich immer mehr, so dass die 4 Endglieder

dagegen sehr dünn und schlank erscheinen.

93. Thaumacera Sucki: 3 Sat elongata, convexiuscula, fulva,

nitida, elytris flavescentibus, antennis apice subinfuscatis,

articulo tertio magno, rotundato, supra basin excavato, pygi-

dio badio, scutello nigro; prothorace subelongato biimpresso.

— Long. 10 mm. Borneo: Bandjermassin (SUCK).

Eine der grössten Arten, an der besonderen Färbung und

dem verhältnismässig langen Halsschilde leicht wieder zu

erkennen. Mässig schlank gebaut, ziemlich gewölbt, oben

etwas abgeflacht, hell rötlich gelb, die Flügeldecken blass-

gelb, Schildchen schwarz, Pygidium und letztes Bauch-

segment dunkel rotbraun (die Seiten der beiden letzten

Segmente braun), auch die letzten 4 oder 5 Glieder der

Fühler etwas gebräunt. Kopfschild gross, dreieckig, fast eben,

fein punktirt, Höckerchen quer dreieckig, glatt, von der dicht

und fein punktirten und quer nadelrissigen Stirn durch eine

Quergrube getrennt. Drittes Fühlerglied sehr gross, gerundet,

glatt, kurz behaart, an der Basis oberseits mit einer nieren-

formigen Grube und einer tiefen Rinne darunter, beide durch

eine hohe Leiste getrennt. Halsschild kaum breiter wie lang,

an den Seiten fast parallel, nur vor der Mitte etwas stumpf-

winkelig "erweitert und dahinter tief gerandet, oben sehr zart

gewirkt und punktirt, mit 2 Gruben neben einander, wenig

hinter der Mitte. Flügeldecken dicht und sehr fein punktirt

(die Punkte dunkel durchscheinend) mit Spuren feiner, leicht

erhöhter Längslinien. Hinterschienen an der Spitze erweitert,

von der Seite zusammengedrückt, am Hinterrande über der

Mitte tief ausgeschnitten, so dass ein dicker, nach hinten

gerichteter stabförmiger Teil abgesondert wird.

Die Gattung Thaumacera hat geschlossene vordere Hiift-

pfannen, unbewehrte Schienen und an der Basis mit einem

zahnförmigen Anhängsel versehene Klauen. Das ¢ ist durch

INDO-MALAYISCHEN REGION. 85

die auffällige Erweiterung des dritten Fühlergliedes ausge-

zeichnet. Als BALY die Gattung Nacrea 1886 aufstellte,

beschrieb er als erste Art das eines ostindischen Tieres

unter dem Namen apzcipennis, ohne sich zu erinnern, dass

er dasselbe bereits 1879 Oedicerus apicipennis genannt hatte.

Inzwischen scheint es noch ein Fühlerglied mehr verloren

zu haben, denn 1879 besass es 6 Basalglieder, 1886 nur noch

5. Dieselbe Art hat offenbar THUNBERG vor sich gehabt, als

en Wet Ac. Handling, 7874, ps 48; t.4, fA, ebenfallsmach

einem d, seine 7haumacera deusta mit der falschen Vater-

landsangabe ‚Cap. bon. spei” bekannt machte; denn seine

Beschreibung und Abbildung, die ich so eben durch die

Giite des Herrn Prof. Dr. SJOESTEDT in Stockholm erhielt,

passen durchaus auf Nacrea apicipennis BALY, und ich bin

überzeugt, dass bei einem zukünftig wieder aufgefundenen

intakten ¢ die beiden Endglieder der Fühler viel dünner wie

die vorhergehenden sein werden.

Das 2 von Thaum. fulvicollis JAC. ist oberseits in der Regel

viel heller gefärbt wie das dg, meist einfarbig hell rötlich

gelbbraun, oder ein Seitensaum von der Mitte der Flügel-

decken bis zur Nahtecke, seltener auch noch 2 kurze Längs-

striche neben einander hinter der Mitte schwarz.

Bei dem d von Thaum. laevipennis JAC. von Sumatra

(DRESCHER) ist das erweiterte dritte Fühlerglied zwar dem

von fulvicollis ähnlich, aber stärker zusammengedrückt, in

den ersten */, der Länge breiter und oben tief, spitzwinkelig

ausgerandet, das letzte Drittel concav-verengt, sehr dünn,

durchscheinend, am Ende gradlinig abgestutzt.

94. Thaumacera Drescheri: Sat elongata, convexiuscula, flava

vel testaceo-flava, nitida, scutello, pectore abdomineque nigris,

tibiis (basi excepta) tarsisque subinfuscatis, prothorace sub-

laevi, linea brevi ante scutellum impresso, elytris subtilissime

punctatis. — Long. 7.5 mm. Java: Semarang (DRESCHER).

Mas: clypeo binodoso, antennis articulo tertio apicem ver-

sus valde dilatato, triangulari, elytris fasciis duabus nigris,

prima arcuata paullo pone basin sita, secunda pone medium.

Von den übrigen Arten durch den Kopfbau, die fehlenden

Gruben des Thorax und die Form des dritten Fühlergliedes

des d sehr abweichend. Letzteres ist in den verwandten

86 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Arten annähernd oval und seitlich zusammengedrückt, oder

(bei nigripennis JAC.) ziemlich cylindrisch, in der vorliegenden

Art aber dreieckig, von der schmalen Basis aus allmählich

stark erweitert und an der Spitze doppelt so breit wie das

keulenförmige erste Glied.

Ziemlich gestreckt. mässig gewölbt, blassgelb oder hell

rötlich gelbbraun, glänzend, Schildchen, Mittel- und Hinter-

brust nebst dem Bauche schwarz, beim d auch die Flügel-

decken mit 2 schwarzen Querbinden; eine, dicht hinter der

Basis, bildet einen nach vorn geöftneten Bogen von einer

Schulterbeule zur andern, die zweite, hinter der Mitte, ist

breiter, nach aussen verengt, schief, innen weiter nach hinten

reichend wie aussen; sie berührt fast die Naht, den Seiten-

rand nicht. Die Schienen sind mit Ausnahme des ersten

Viertels nebst den Tarsen angedunkelt. Kopf gross, beim d

viel länger als breit und mit einer grossen, langen Oberlippe.

Clypeus kurz, quer, in der Mitte des Vorderrandes ausge-

schweift, beim d in der Mitte mit einem grossen herzförmigen

Höcker, über dem ein zweiter kleinerer und jederseits zu

einer Leiste erhöhter Höcker liegt. Thorax um !/, breiter

wie lang, an der Basis am schmalsten, nach vorn schwach

erweitert, die vordere Borstenpore gross, auf einem nach

aussen vortretenden, breit abgerundeten Kegel eingestochen,

die hintere viel kleiner. Scheibe schwer sichtbar gewirkt und

punktulirt, fast glatt, wenig gewölbt, mit einer feinen, kurzen

Mittelrinne vor dem Schildchen. Flügeldecken zart gewirkt

und mässig dicht, sehr fein und flach punktirt.

95. Haplosonyx albicornis WIEDEM. 2 Typen von Java;

Sumatra: Toba-Meer (BURCHARD), Deli. Diese Art führt

DUPONCHEL als typisch für die Gattung an; bei ihr und

einigen anderen Verwandten ist zuweilen die Spitze von den

Seitenstücken der Vorderbrust von den seitlich verlängerten

Spitzen der Prosternalbasis abgebogen und die Gelenkhöhlen

der Vorderhüften sind dann scheinbar offen. Beim d sind 3

Basalglieder der Fühler schwarz oder schwärzlich und Glied

3 ist wenig grösser als 2; das @ hat die ersten 4 Glieder

schwarz und Glied 3 mehr wie doppelt so langals 2.

96. Haplosonyx chalybaeus HOPE, Darjeeling. Rötlich gelb,

Glied 5—8 der Fühler, die Spitze der Schienen und die Tarsen

INDO-MALAYISCHEN REGION. 87

schwarz, Fliigeldecken metallisch blau, blaulich griin oder

sehr dunkel grün, kupferig messinggelb schimmernd, in

unregelmässigen Doppelreihen punktirt. Der weite Querein-

druck des Thorax wird vorn von einer Kante begrenzt, die

durch 3 schwache Vertiefungen in 4 angedeutete Höcker

geteilt wird, 2 sehr kleine in der Mitte und ein grösserer

Querhöcker jederseits. Länge 16—18 mm.

97. Haplosonyx sumatrae WEBER. Sumatra: Indrapura-Estate,

Deli (BURCHARD, SIEMSSEN); Palembang (WOLBER). In der

Färbung sehr veränderlich. Rötlich gelbbraun bis hell bräun-

lich gelb, die Flügeldecken an der Basis und Spitze mehr

oder weniger breit schwarz (sumatrae), oder nur die Basis,

oder nur die Spitze schwarz, zuletzt einfarbig gelb (wxzcolor F.).

In diesen Formen sind Bauch und Beine bald hell wie die

übrigen Körperteile, bald mehr oder weniger schwarz gefärbt,

auch die 2 bis 4 letzten Fühlerglieder können schwärzlich

werden. Die Länge schwankt zwischen 8, 5 bis 11 mm, ein

Stück von Deli ist jedoch 15 mm lang, auffällig breit gebaut

und einfarbig blassgelb. Es könnte eine besondere Art bilden,

die sich aber erst mit Hilfte eines reichlichen Materiales

aufstellen liesse.

Ob sich die von ILLIGER, Mag. I, 422, unter Galleruca

pallipes gegebene Vereinigung von 5 Fabricischen Arten

(pallipes F. ist eine Aenidea) auf die vorstehende Art oder

auf Orthaulaca rosea F. bezieht, lässt sich heute wohl nicht

mehr feststellen (wahrscheinlich ist sie auf beide anzuwenden),

dagegen ist zmzcolor F. die einfarbig gelbe Form (testaceus

WEBER) von sumatrae, was sich aus den Worten ,,thoracis

angulo postico subspinoso” unbedingt ergibt, und nicht =

Hoplasomoides, wie DUVIVIER, Ann. Belg. 1891, c. r. 45,

angenommen hat.

98. Haplosonyx apicalis: Luteus, elytris (apice excepto)

nigris, femoribus pallide rufo-testaceis, tibiis tarsisque infus-

catis; prothorace minus dense punctulato, fovea transversa

utrinque impresso, elytris minus dense subtilissime punctatis.

— Long. 10 mm. Borneo: Tandjong (SUCK).

Gesättigt dunkel gelb, die Schenkel rotbraunlich, die Flügel-

decken mit Ausnahme eines Spitzensaumes schwarz, Schienen

und Tarsen angedunkelt. Fühler kräftig, nur Glied 2 und 3

88 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

sehr klein und schmal, 4 so lang wie die 3 vorhergehenden

zusammen, die folgenden nehmen allmählich an Länge, die

3 letzten auch an Stärke etwas ab. Thorax mehr als doppelt

so breit wie lang, vor der Mitte am breitesten, gerundet,

sodann bis zur Basis in einem weiten Bogen sanft ausge-

schweift, auf der Scheibe wenig dicht (vor der Mitte sehr

fein, dahinter etwas stärker) punktirt, jederseits mit einer

langen Quergrube versehen. Flügeldecken breiter wie das

Halsschild, parallel, hinten breit und fast gemeinschaftlich

abgerundet, nicht dicht, sehr fein und stellenweise gereiht-

punktirt, mit einigen angedeuteten leicht vertieften Längs-

linien und schmalen, wenig erhöhten Intervallen. Der Schul-

terhöcker ist klein, innen seicht begrenzt, neben der Naht

liegt ein bogenförmiger Eindruck, durch den der innere Teil

der Basis etwas emporgehoben wird. Die einzige ähnlich

gefärbte Art ist die doppelt so grosse nzgripennis JAC. mit

einfarbig schwarzen Flügeldecken.

99. Haplosonyx lituratus: Testaceus, lateribus postpectoris

antennisque nigris, his articulis 1°—4° et ultimo flavis, pedibus

infuscatis, prothorace sublaevi, obsolete transversim impresso,

lateribus subparallelis, leniter biarcuatis, angulis posticis fere

rectangularibus, elytris crebre punctulatis, pone basin vix

impressis, singulo vitta lituraeformi nigricante. — Long.

g—Io mm. Java.

Durch die nicht spitzwinkelig ausgezogenen Hinterecken

des Halsschildes und die Zeichnung der beulenlosen Flügel-

decken von den übrigen Arten sofort zu unterscheiden.

Etwas schlanker gebaut wie sumatrae, blass rötlich gelbbraun,

glänzend, eine Makel über den Seitenstücken der Hinterbrust

und die Fühler schwarz, an letzteren die 4 ersten Glieder

und das Endglied gelb, die Spitzenhälfte der Schienen und

die Tarsen angedunkelt, die Hinterschenkel mit einer schwar-

zen Makel an der Aussenseite nahe der Basis, auf jeder

Flügeldecke eine schwärzliche Längsbinde, welche dicht hinter

dem Vorderrande neben dem die Schulterbeule absetzenden

Eindrucke beginnt, den Seiten parallel läuft und ein Stück

vor dem Hinterrande endet. Sie ist nicht recht scharf be-

grenzt, so breit wie der helle Seitenstreifen aber schmaler

wie der helle Nahtstreifen. Der Kopf ist normal gebaut. Die

INDO-MALAYISCHEN REGION. 89

Fühler reichen bis hinter die Schulter und sind mässig

schlank, Glied 2 und 3 klein, von gleicher Grösse, 4 doppelt

so lang wie beide zusammen, die folgenden nehmen allmählich

an Länge ab und an Stärke etwas zu. Halsschild kurz,

mehr als doppelt so breit wie lang, vorn wenig schmaler

als hinten, die Seiten fast parallel, zweimal sanft ausgebuchtet,

aber die Hinterecken nicht ausgezogen, annähernd recht-

winkelig. Die Scheibe ist ziemlich glatt und hat einen seichten

Quereindruck in der Mitte. Flügeldecken bedeutend breiter

wie das Halsschild, dicht, sehr fein punktirt, mit einem

kleinen Eindrucke an der Naht hinter dem Schildchen und

einem grösseren und tieferen hinter der Schulterbeule; es

fehlt ihnen der bogenförmige Eindruck, der bei den anderen

Arten die Basalbeule absetzt. Ich erhielt das Tier, welches

im Dezember 1909 bei Noesa Kembangan von H. DRESCHER

gefangen wurde, durch Herrn REINECK in Berlin.

100. Sermyloides pallicornis F. Borneo: Tandjong (SUCK).

Auf den Fliigeldecken ist ein schmaler Nahtsaum, der hinter

dem Schildchen beginnt, sich allmahlich etwas erweitert

und, wieder verengt, wenig hinter der Mitte endet, sowie ein

Seitensaum von der Mitte bis vor die Spitze schwarz.

101. Sermyloides bicolor: Ovalis, convexa, flavo-albida,

postpectore abdomine pedibusque quatuor posterioribus nigris,

tarsis intermediis flavis, elytris sat dense subtilissimeque

punctatis, laete flavo-rubris, nitidis, vitta sat lata suturali

ante medium vittaque laterali postice dilatata, basi cum vitta

suturali connexa, nigris. — Long. 6,5—7 mm. Java: Tzibo-

das (KRAEPELIN).

Mas: articulo tertio antennarum subdilatato, compresso.

In Grösse und Körperform mit Zallicornis fast überein-

stimmend, aber abweichend gefärbt und auf den Flügel-

decken feiner punktirt. Oval, hinten breiter wie vorn, gewölbt,

gelblich weiss, Hinterbrust, Bauch, Schenkel und Schienen

der Mittelbeine, die Hinterbeine nebst einem Naht und

Seitensaume auf den leuchtend roten Flügeldecken schwarz.

Der Nahtsaum ist vorn mehr als doppelt so breit wie das

Schildchen, verschmälert sich allmählich und erlischt in der

Mitte; vorn steht er schmal oder mässig breit mit dem

Seitensaume in Verbindung. Dieser liegt vorn unter dem

90 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Schulterhöcker oder bedeckt auch diesen, hinter der Mitte

erweitert er sich allmählich und ist vor dem Hinterrande am

breitesten. Durch beide Säume wird die feuerrote Grund-

farbe auf eine Längsbinde beschränkt, die hinter der Basis

breit beginnt und wenig schräg nach hinten und innen zur

Naht zieht, die sie in der Mitte erreicht. Kopf und Thorax

sind fast matt, kaum sichtbar punktulirt, die Flügeldecken

mässig dicht und sehr fein punktirt, glänzend. Beim d er-

weitert sich das dritte Fühlerglied im ersten Viertel etwas,

so dass es wenig breiter wie die Spitze des ersten Gliedes

wird, ist dann gleichbreit, vor der Spitze wieder ein wenig

verengt und der ganzen Länge nach von der Seite stark

zusammengedrückt. Das Kopfschild ist imbeiden Geschlechtern

quer, schwach muldenförmig und beim ¢ an jeder Vorderecke

mit einem schräg nach innen gerichteten Stäbchen besetzt,

welches an der Spitze etwa 5 lange weisse Borstenhärchen

trägt.

102. Galerucida fulgida REDTB. Fokien. Metallisch gefarbt,

schwärzlich blau oder violett, Flügeldecken grün, grünlich

golden bis kupferrot, Fühler und Tarsen schwarz. Bauch

hellbräunlich gelb. Thorax weitläufig und unregelmässig nicht

tief punktirt, mit einem kurzen und flachen Eindrucke an

den Seiten, die Flügeldecken etwas kräftıger in sehr un-

regelmässigen Doppelreihen punktirt. Das Prosternum ist

schmal, niedriger wie die Hüften und fällt hinter diesen

senkrecht ab; das Mesosternum liegt frei, ist schmal recht-

eckig, steigt von der Basis nach hinten an und besitzt

jederseits eine feine Leiste. Die Fühler des d sind ziemlich

kräftig, Glied 2 und 3 sehr klein, von gleicher Grösse, die

folgenden erweitern sich aus schmaler Basis zur scharfen,

vortretenden Spitze, wodurch die Fühler schwach gesägt

erscheinen. Das letzte Bauchsegment hat vor dem abgestutzten

Hinterrande eine weite Vertiefung und das erste Tarsenglied

ist etwas erweitert. Beim Q sind die Fühler kürzer, dünner,

Glied 3 länger wie 2, die 5 Endglieder etwas verbreitert, der

Hinterrand des letzten Bauchsegmentes convex.

REDTENBACHER hat das d beschrieben, FAIRMAIRE das 9

als #rcans. Eine Farbenabänderung, bei der die Flügeldecken

ähnlich dem Halsschilde dunkel blau oder violett gefärbt

INDO-MALAYISCHEN REGION, OI

sind, macht einen fremdartigen Eindruck und dürfte einen

eigenen Namen: ab. coerulescens verdienen. Sie tritt meist

häufiger wie die Stammform auf.

103. Galerucida tenuicornis: Ovata, postice ampliata, con-

vexa, viridi-aenea vel saturate coerulea, sat nitida, antennis

nigris subfiliformibus, ventre flavo. Prothorace parce punctu-

lato utrinque profunde transversim impresso, elytris subtiliter

punctatis. — Long. 8 mm. Tonkin: Mt. Mauson (FRUH-

STORFER, MOSER).

Durch die metallische Farbe der vorigen ähnlich, aber das

Prosternum breiter, das Mesosternum verdeckt und die Fiihler

viel dünner. Ziemlich breit eiförmig, nach hinten erweitert,

höher wie fu{gida gewölbt, metallisch dunkelgrün oder ge-

sättigt blau, ziemlich glänzend, der Rauch gelb, Tarsen und

Fühler schwarz oder pechschwarz. Letztere reichen bis über

die Mitte der Flügeldecken, Glied ı ist lang, 2 sehr klein,

3 um die Hälfte länger, 4 länger wie das erste Glied, oder

fast doppelt so lang wie 2 und 3 zusammen, die folgenden

Glieder unter sich gleich, jedes kürzer als das vierte und

nach der Spitze hin wenig verbreitert. Thorax doppelt so

breit wie lang, an den Seiten fast parallel, an den Vorder-

ecken breit abgerundet, oben schwach querüber gewölbt,

ungleichmässig und sparsam punktulirt, mit einem langen

und tiefen Quereindrucke jederseits. Flügeldecken in den

Schultern breiter wie das Halsschild, nach hinten allmählich

schwach erweitert, gewölbt, ziemlich dicht, fein und nicht

tief punktirt, hinter der Schulterbeule kurz quer eingedrückt.

Prosternum nach vorn und hinten in gleichmässigem Bogen

abfallend, mässig breit, etwas niedriger wie die Hüften, in der

Mitte der Länge nach vertieft. Metasternum in einen langen,

cylindrischen, dunkel rötlich braunen bis schwarzen und an

der Spitze abgerundeten Fortsatz ausgezogen, welcher bis

vor die Mittelhüften reicht und das Mesosternum verdeckt.

104. Galerucida simplex: Nigra, prothorace albido-flavo,

maculis septem (4,3) nigris, elytris luridis, nitidis, crebre sat

subtiliter punctatis, epipleuris albido-flavis. — Long. 5,5 —

7 mm. Central Tonkin: Chiem Hoa (FRUHSTORFER, MOSER).

Zu den Verwandten von dzfasciata MOTSCH gehörig, da

die Hinterbrust schon am Ende der Mittelhüften aufhört

92 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

und das Mesosternum eine lange, schräg abfallende Fläche

bildet; aber von ihnen durch die einfarbigen verworren

punktirten Flügeldecken abweichend. Oval, gewölbt, schwarz,

Flügeldecken blass bräunlich gelb, ihre Epipleuren und das

Halsschild gelblich weiss, letzteres mit 7 schwarzen Makeln.

Von diesen liegen 3 dicht vor der Basis (die mittlere klein,

die seitlichen gross) und 4 kleine in einer Querreihe unmit-

telbar vor der Mitte, 2 nahe bei einander und eine, weit

getrennte am Seitenrande. Stirn glatt, Höckerchen und Kopf-

schild punktulirt. Fühler ziemlich fadenförmig, die einzelnen

Glieder aus dünner Basis nach der Spitze hin etwas verbreitert,

Glied 3 wenig (3) oder bedeutend länger (9) wie das kleine

zweite Glied. Thorax wenig dicht punktulirt. Flügeldecken

dicht und ziemlich fein verworren punktirt, hinter der Mitte

feiner wie vorn. Das letzte Bauchsegment ist in der hinteren

Hälfte gelb.

105. Galerucida nigromaculata BALY. Fokien.

106. Galerucida Gebieni: Nigra, subaeneo induta, lateribus

ventris, fronte, prothorace parce punctato et bifoveolato

elytrisque pallide luridis, his substriato-punctatis, in humeris

et apice pallidioribus et nigro-bipunctatis. — Long. 7,5 — 3,5

mm. Fokien.

Der G. singularis HAR. am ähnlichsten und nach dem

Brustbaue zwischen dieser Art und Harold: WS. in der Mitte

stehend. Das Prosternum ist zwischen den Hiiften sehr schmal

und liegt tief, so dass es schlecht sichtbar ist; das Metaster-

num verlängert sich zwischen die Mittelhüften in einen ab-

wärts gewölbten Zipfel, welcher das zweihöckerige Ende des

fast senkrecht aufstehenden Mesosternum berührt. Schwarz,

dunkel metallisch grün angehaucht, Schienenspitzen, Tarsen

und Fühler (die 2 ersten Glieder ausgenommen) schwarz,

dicht grau behaart, matt; ein Saum an den Seiten des

Bauches, die Stirn über den Höckerchen, das Halsschild und

die Flügeldecken blass schmutzig oder bräunlich gelb, die

Schultergegend und die Spitze der Deckschilde weisslich

gelb, mit je 2 kleinen schwarzen Makeln: die beiden an der

Schulter liegen dicht neben einander durch die Schulterbeule

getrennt; die innere, im vertieften Anfange der sechsten nor-

malen Punktreihe, fehlt zuweilen. Die beiden Spitzenmakeln

INDO-MALAYISCHEN REGION. 93

sind rund, liegen ebenfalls in einer schrägen Querreihe, unter

sich, von der Naht und dem Seitenrande ungefähr gleichweit

entfernt, die innere weiter vorgerückt als die äussere. Stirn

gewölbt, vorn zu den grossen, tief getrennten und oben

scharf begrenzten Höckern abfallend. Thorax um die Hälfte

breiter wie lang, vor der Mitte am breitesten, nach hinten

etwas mehr wie nach vorn verengt, Vorderecken spitzwinkelig,

etwas vorgezogen, die Scheibe wenig gewölbt, ziemlich weit-

läufig unregelmässig punktirt, mit 2 Gruben in der Mitte.

Flügeldecken nicht regelmässig gereiht-punktirt, die inneren

Reihen in ziemlich gleichem Abstande, die äusseren mehr

oder weniger paarig; die Spitze ist verworren punktirt.

Hylaspes ?ornatipennis DUVIV., Stett. Zeit. 1885, 397, ist

eine Galerucida und mit ihr annulipennis FAIRM., 1889,

identisch.

107. Galerucida Moseri: Subparallela, convexa, flava vel

subtestaceo-flava, nitida, antennis (basi excepta), tibiis tarsis-

que nigris; prothorace parce punctato, transversim quadrato,

lateribus ante angulos posticos emarginatis, elytris punctulatis

et ante medium sat subtiliter striato-punctatis, metasterno

antice producto. — Long. 10 mm. Tonkin: Montes Mauson

(FRUHSTORFER, MOSER).

Schlanker gebaut als die übrigen Arten, die Flügeldecken

ziemlich parallel, nur hinter der Schulter etwas zusammen-

gedrückt; weisslich- oder rotbräunlich gelb, glänzend, die

fadenförmigen Fühler mit Ausnahme der beiden ersten Glie-

der nebst Schienen und Tarsen schwarz, Thorax quer vier-

eckig, die Seiten fast parallel, an der vorderen Borstenpore

etwas nach aussen tretend, die Hinterecken spitz, dreieckig,

stark nach aussen ‚gerichtet, so dass vor ihnen ein bogen-

förmiger Ausschnitt des Randes entsteht. Die Scheibe ist

nicht dicht, an einzelnen Stellen feiner wie an anderen

punktirt und hat jederseits eine tiefe Grube. Die Flügeldecken

sind fein in ziemlich regelmässigen Reihen punktirt, die

hinter der Mitte erlöschen, ausserdem sind in den Zwischen-

streifen und auf der hinteren Hälfte einige Pünktchen zu

bemerken. Das Prosternum liegt tiefer wie die Hüften und

verschmälert sich zwischen ihnen bedeutend; das Metaster-

num bildet einen zahnförmigen Fortsatz, der bis zwische,

94 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

die Vorderhüften reicht und das Mesosternum völlig ver-

deckt.

108. Dercetes flaviventris JAC. Central-Formosa: Kosempo

(SAUTER). I typisches Exemplar, flacher wie die übrigen

Arten, pechschwarz, Bauch gelb, Oberseite metallisch blau.

109. Dercetes nigricornis: Oblongo-ovalis, convexa, subtus

flavescens, capite, thorace pedibusque rufescentibus, tarsis

infuscatis, antennis scutelloque nigris, elytris subtiliter punc-

tatis aeneo-viridibus, pone basin leviter impressis. — Long.

7 mm. Java: Buitenzorg (Dr. WARBURG).

Durch die hell gefärbte Unterseite und einfarbig schwarze

Fühler ausgezeichnet. Lang oval, gewölbt, unten blass rötlich

gelb, die Beine etwas dunkler und mit mehr rot gemischt,

Tarsen oben angedunkelt, Kopf und Halsschild noch stärker

rot, glänzend, Fühler und Schildchen schwarz, Flügeldecken

metallisch grün. Die Fühler reichen etwa bis zur Mitte der

Flügeldecken und sind normal gebaut, Glied 3 ist etwas

länger als 2, 4 so lang wie beide zusammen, die folgenden

sind fast gleich, jedes wenig kürzer wie 4. Stirn ziemlich

dicht-, das Halsschild sparsamer punktulirt, letzteres doppelt

so breit wie lang, hinter den grossen, vorgezogenen und

fast abgerundeten Vorderecken schwach erweitert, sodann

allmählich nach hinten verengt. Flügeldecken an der Basis

gradlinig heraustretend und bedeutend breiter wie das Hals-

schild, dahinter unbedeutend erweitert, fast parallel, ziemlich

dicht punktirt; hinter der Basis schwach quer eingedrückt.

Die Punkte sind vorn teilweise gereiht, mässig fein und

werden hinter dem Quereindrucke schwächer.

110. Dercetes rufipennis: Oblongo-ovalis, sat convexa, nitida,

subtus fulva, antennis flavis, capite maxima parte et protho-

race nigris, hoc punctulato, elytris rufis subtiliter punctatis,

pone basin prope suturam impressis. — Long. 6.5—8 mm.

Banguay (KEDENBURG).

Grosser wie capitata JAC. und durch das schwarze Hals-

schild recht verschieden. Lang oval, mässig gewölbt, glänzend,

unten hell rötlich gelb, nur die Seiten der Vorderbrust pech-

braun, Fühler blass gelb, ihr drittes Glied so lang (d) oder

um die Hälfte länger (9) wie das zweite, 4 so lang wie das

erste. Kopf und Halsschild schwarz, der tief liegende vordere

INDO-MALAYISCHEN REGION. 95

Querstreifen des Clypeus, das Ende der Fiihlerrinne, die

Oberlippe und Taster rötlich gelbbraun, der verdickte Vorder-

rand des Thorax in den Vorderecken rostrot, Schildchen

und Flügeldecken lebhaft rot. Stirn und Thorax sind nicht

dient punktulirt; auf letzterem werden die Pünktchen hinter

der Mitte, namentlich nach den Seiten hin etwas stärker.

Flügeldecken dicht und fein punktirt, vorn mit angedeuteten

Reihen und 2 oder 3 schmalen, kaum erhöhten Intervallen

und einem bogenförmigen Eindrucke neben der Naht.

Mit diesen Stücken zusammen wurde auch ein einfarbig

rötlich gelbbraunes Exemplar einer anderen Art gefangen,

welche durch breiteren Körperbau und einen tieferen Quer-

eindruck jederseits auf dem Halsschilde sicher abweicht.

111. Dercetes abdominalis JAC. Südost Borneo: Tandjong

(SUCK); ein anderes Stück mit der wahrscheinlich falschen

Angabe India or. aus der alten Sammlung ist auf der ganzen

Unterseite schwarz.

112. Dercetes amoena: Ovalis, convexa, flava, nitida, anten-

nis (articulis 4 primis exceptis) nigris, tarsis infuscatis, pro-

thorace irregulariter punctulato, elytris subtilissime punctatis,

singulo maculis duabus magnis laete cyaneis vel violaceis,

prima in basi, secunda pone medium. — Long 5.5—6 mm.

Tonkin: Montes Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Von den ähnlich gezeichneten Arten g-maculata JAC., 4-

plagiata FAIRM. etc. durch die Farbe der Fühler und Beine

und die feine Punktirung der Oberseite abweichend. Oval,

nach hinten erweitert, hoch gewölbt, gelb, rötlich angehaucht,

glänzend, die Fühler vom fünften Gliede ab und die Spitze

der Mandibeln schwarz, die Tarsen etwas angedunkelt, die

Flügeldecken mit je 2 grossen blauen oder violetten Flecken,

welche nahe an die Naht und den Seitenrand heranreichen.

Der erste liegt an der Basis, ist quer, aussen breiter wie

innen, hinten abgerundet; der zweite, hinter der Mitte, ist

gerundet-dreieckig, ziemlich so lang wie vorn breit. Die Fühler

erreichen nicht ganz die Mitte der Flügeldecken, ihr Glied 4

ist etwas stärker und länger wie 3, die folgenden sind an

Stärke dem vierten gleich, aber merklich kürzer. Stirn spar-

sam verloschen punktulirt; Thorax mehr als doppelt so breit

wie lang, an den Seiten leicht gerundet, nach vorn mehr

96 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

wie nach hinten verengt, nicht dicht, an einigen Stellen

dichter wie an anderen punktulirt. Flügeldecken mässig dicht

und sehr fein punktirt.

113. Dercetes 4-maculata JAC. wurde auf Java bei Preanger

von Dr. WARBURG in einem Exemplare gefangen, dessen

Hinterbrust an den Seiten wenig angedunkelt und die schwarze

Makel hinter der Mitte der Flügeldecken zu einer schmalen

Querbinde ausgedehnt ist, welche die Naht, aber nicht den

Seitenrand erreicht. Der Raum zwischen beiden Querbinden

ist gelblich rot (hell ziegelrot), der helle Spitzenteil mehr

gelb gefärbt.

114. Dercetes metallica: Subtus nigra, aeneo-micans, abdo-

mine flavo-albido, supra aenea, coerulea vel cyanea, nitida;

prothorace brevi, fortiter transverso, biimpresso, parce punc-

tulato, elytris crebre subseriatim punctatis, pone basin trans-

versim depressis. — Long. 5.5—7 mm. Tonkin: Montes

Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Der flaviventrzs und laevicollis JAC. sehr ähnlich gefärbt,

von ersterer durch den deutlichen Postbasaleindruck der

Flügeldecken, von letzterer durch einfarbig schwarze Fühler,

von beiden ausserdem durch die metallisch grün angelaufe-

nen schwarzen Teile der Unterseite verschieden.

Sehr lang eiförmig, mässig gewölbt, schwarz, Brust und

Schenkel metallisch grün schimmernd, Bauch gelblich weiss,

Kopf und Thorax in der Regel metallisch grünlich blau,

die Flügeldecken dunkel blau, stellenweise kupferig schim-

mernd oder tief violett, bisweilen die Oberseite einfarbig

blau oder veilchenblau. Thorax doppelt so breit wie lang

und halb so breit wie die Flügeldecken, an den Seiten ziem-

lich parallel, die Ecken, besonders die Vorderecken, wenig

nach aussen vortretend (lange nicht so stark wie bei den

meisten übrigen Arten), die Scheibe mit 2 verloschenen (¢)

oder deutlichen (9) kleinen Gruben neben einander dicht

hinter der Mitte, und mit zerstreuten sehr feinen (g) oder

stärkeren Punkten (9) über den Seiten. Flügeldecken vorn fast

gradlinig heraustretend, bis hinter die Schulter parallel,

dann allmählich sanft erweitert, hinten breit gemeinschaftlich

abgerundet, hinter der Basis quer eingedrückt, auf der Scheibe

dicht in unregelmässigen Reihen punktirt, deren Punkte beim

INDO-MALAVISCHEN REGION. 97

d bedeutend feiner wie beim @ sind. Letzteres hat hinter

der Schulter eine kurze schwache Längsleiste.

115. Dercetes laetifica: Oblongo-ovata, postice ampliata,

convexa, flavescens, capite prothoraceque albicantibus, elytris,

testaceo-flavis, subtiliter punctatis. — Long. 5—5,3 mm.

Tonkin: Montes Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Von amoena ausser der Färbung durch gestreckteren

Körper und stärkere Punktirung der Flügeldecken, von

pallida ALL. aus Cochinchina durch einfarbige Fühler, weiss-

lichen Vorderkörper und bräunliche, feiner punktirte Flügel-

decken verschieden.

Länglich eiförmig, nach hinten erweitert, gewölbt, unten

nebst Fiihlern und Beinen blass bräunlich gelb, Kopf und

Thorax weisslich, Schildchen und Flügeldecken hell rost-

farbig, glänzend. Stirn glatt, Thorax normal gebaut, kurz,

stark quer, an den Seiten sehr wenig gerundet, oben mit

einigen feinen, flachen Pünktchen, namentlich in der hinteren

Hälfte besetzt. Flügeldecken fein und zum Teil gereiht-

punktirt, hinter der Schulterbeule deutlich-, weiter nach

innen kaum merklich eingedrückt.

116. Dercetes femoralis: Nigra, nitida, antennis basi, capite

(vertice excepto), tnorace, fascia vix ante medium elytrorum

femoribusque albicantibus; elytris sat subtiliter subseriatim

punctatis. — Long. 4 mm. Tonkin: Montes Mauson (FRUH-

STORFER, MOSER).

Von den in der Zeichnung ähnlichen Arten z.B. unzfascrata

ALL. und flavofasciata BALY durch den schwarzen Scheitel

in Verbindung mit den weisslichen Schenkeln sofort zu

unterscheiden. Breit eiförmig, nach hinten schwach erweitert,

mässig gewölbt, schwarz, glänzend, der Kopf (ausgenommen

die Spitze der Mandibeln und eine vorn im Bogen ausgeran-

dete Querbinde des Scheitels), das Halsschild, die Vorderbrust,

das kleine Mesosternum, die Schenkel und eine Querbinde

der Flügeldecken gelblich weiss, Fühler pechschwarz, die 3

ersten Glieder und die Unterseite des vierten bräunlich gelb.

Die Binde der Flügeldecken liegt unmittelbar vor der Mitte,

oder reicht hinten wenig über diese hinaus; sie ist nicht ganz

so breit wie der schwarze Raum vor ihr und lässt an der

Naht und dem Seitenrande einen schmalen Saum frei. Die

98 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Stirn ist breit, glatt. Halsschild sehr kurz, dreimal so breit

wie lang, mit ziemlich parallelen, in der Mitte schwach

gerundeten Seiten; die Scheibe in der Mitte glatt, seitwarts

weitlaufig punktulirt. Schildchen glatt. Flügeldecken vorn

gradlinig heraustretend und breiter wie das Halsschild, die

Seiten bis hinter die Schultern parallel, dann leicht ver-

breitert, in mehr oder weniger deutlichen Reihen punktirt,

hinter der Schulter mit einem Quereindrucke, der nach innen

zu schwächer wird und eine Basalbeule leicht emporhebt.

117. Coeligethes robustus ALL. Philippinen, Südost Borneo:

Tandjong (SUCK). 9 — 12,5 mm. Jang, einfarbig blass bräunlich

gelb bis gesättigt rotgelb, glänzend, die letzten Fühlerglieder

zuweilen angedunkelt. Augen gross, vorgequollen, Halsschild

kurz, mehr als doppelt so breit wie lang, an den Seiten

schwach gerundet, alle Ecken stumpfwinkelig, die Scheibe

fast glatt, unter starker Vergrösserung ziemlich weitläufig

mit grösseren und dicht mit kleineren Pünktchen bedeckt.

Flügeldecken fein punktirt und in den Zwischenräumen

punktulirt, die Epipleuren sind nur mässig breit, verengen

sich neben der Hinterbrust ziemlich schnell und setzen sich

schmal bis hinter die Mitte fort. Die Gelenkhöhlen der

Vorderhüften sind geschlossen, die Klauen haben einen

Basalzahn. Bei dem kleineren ¢ ist das letzte Bauchsegment

bis zur Mitte jederseits eingeschnitten und der dadurch ge-

bildete Mittelzipfel muldenförmig vertieft. Das © hat ein sehr

grosses Analsegment und im Hinterrande desselben einen

dreieckigen Ausschnitt. Mit dieser Art ist wuzcolor JAC. von

Java identisch.

118. Emathea Moseri: Breviter ovalis, convexa, fulva, nitida,

antennis articulis septem ultimis nigris, prothorace parce

obsoleteque punctulato, elytris violaceis, sat crebre subtiliter

punctatis. — Long. 4,6-5 mm. Central Tonkin: Chiem-

Hoa (FRUHSTORFER, MOSER).

Die kleinste Art, in der Färbung an wsolaceipennis BALY

und subrugosa JAC. erinnernd, aber von ihnen durch stärkere

Wölbung, das helle Schildchen und die fein punktirten,

nicht gerunzelten Flügeldecken bedeutend abweichend. Breit

eiförmig, gewölbt, rötlich gelb, glänzend, die 7 letzten

Fühlerglieder schwarz und die Flügeldecken metallisch dunkel

INDO-MALAYISCHEN REGION. 99

violett, Clypeus zwischen den Fiihlerwurzeln breit, mit den

Stirnhöckerchen verbunden, diese oben durch eine gebogene

Querfurche vom verloschen und sparsam punktirten Scheitel

getrennt. Fühler etwa halb so lang wie der Körper, Glied 2

ziemlich klein, 3 um die Hälfte länger, 4 nicht ganz so lang

wie beide zusammen und stärker wie Glied 3, die folgenden

dem vierten ähnlich. Thorax fast dreimal so breit wie lang,

an den Seiten leicht gerundet und vorn verengt, Vorder-

und Hinterrand parallel, einen nach vorn geöffneten Bogen

bildend, Hinterecken stumpfwinkelig, Vorderecken ziemlich

gross, dick, etwas nach vorn ausgezogen, die Scheibe ungleich-

mässig zerstreut und verloschen punktulirt. Schildchen rot-

| gelb, glatt. Flügeldecken vorn wenig breiter wie das Halsschild,

sodann allmählich erweitert, von ?/, der Länge ab schneller

verengt und mässig breit, fast gemeinschaftlich abgerundet,

ziemlich dicht fein punktirt, mit einem angedeuteten kurzen

Eindrucke hinter der Schulter, aber ohne deutliche Basal-

beule. Unterseite einfarbig blass rötlich gelb, oder die Tarsen

angedunkelt. Prosternum zwischen den Hüften schmal, hinten

mit den Seitenstücken verbunden, Klauen mit Basalzahn.

119. Die Gattung Miltina ist nicht mit Donesza identisch,

sondern durch den plumpen Körper, das viel längere dritte

Glied der gegen die Spitze verdickten Fühler und die sehr

schmalen Epipleuren der Flügeldecken verschieden. Meltina

dilatata CHAP. erhielt ich durch Herrn MOSER, in Tonkin

auf den Montes Mauson von FRUHSTORFER gesammelt. Diese

Stücke sind 12.5—13 mm lang und wahrscheinlich durch

langes Liegen in schlechtem Spiritus oberseits schwärzlich ;

doch tritt die normale blass bräunlich gelbe Grundfarbe an

der Basis und den Seiten der Flügeldecken teilweise hervor.

120. Cynorta citrina JAC. Banguay (KEDENBURG).

Von Cyn. apicalis WIEDEM. steckt die Type von ,,Bengalen”

im Hamburger Museum. Das Tier ist kaum 6 mm lang, fast

parallel, abgeflacht, blass rötlich gelbbraun, Flügeldecken

ziemlich dicht, fein und verloschen punktirt, ohne merk-

lichen Quereindruck und ohne Längsstreifen, jede mit einer

metallisch dunkelblauen Längsmakel, die das letzte Drittel

mit Ausnahme eines feinen Saumes am Seiten- und Hinter-

rande und eines breiteren Nahtsaumes einnimmt.

IOO J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

121. Cynorta trilineata: Fulva aut flava, nitida, elytris sub-

tilissime hyalino-punctatis pone basin leniter impressis, vittis

tribus nigris, pectore abdomineque etiam nigris, flavo-albido

marginatis. -- Long. 7 mm. Siidost-Borneo: Tandjong (SUCK).

? Var. a. fallax: Minor, pectore abdomineque nigris,

elytris pone basin evidenter impressis, leviter costulatis. —

Banguay (KEDENBURG).

Kenntlich an den 3 schwarzen Langsbinden der Fliigel-

decken. Langgestreckt, annähernd parallel, wenig gewölbt,

gelb, Kopf rötlich gelb, Hinterbrust und Bauch in der Mitte

schwarz, an den Seiten breit gelblich weiss gesaumt. Flügel-

decken dicht und sehr fein durchscheinend dunkel punktirt,

hinter der Basis verloschen eingedrückt, mit 3 schwarzen

Längsbinden: eine gemeinschaftlich, an der Basis so breit

wie das Schildchen, bis zum Quereindrucke etwas erweitert,

hierauf allmählich und am Ende schnell in eine feine Spitze

verengt, die nicht ganz die Nahtecke erreicht. Die andere

Binde liegt am Seitenrande, beginnt unter oder bald hinter

der Schulterbeule schmal, ist dann ziemlich gleich breit und

endet plötzlich an der hinteren Aussenecke, es bleibt jedoch

der fein abgesetzte Seitenrand dahinter bis zur Nahtecke

schwarz, ebenso die Epipleuren, nur ihr ausserer Teil ist

vor der Mitte gelb, einige gewölbte Längsstreifen sind im

Quereindrucke angedeutet.

Bei dem kleineren Stücke von Banguay ist der Querein-

druck der Flügeldecken kräftig, auch die gewölbten Längs-

streifen sind deutlicher und reichen bis hinter die Mitte, die

Epipleuren sind rötlich gelb und Hinterbrust und Bauch

einfarbig (Var. fallax). Die Entscheidung, ob dies eine Farben-

abänderung oder eigene Art ist, bleibt späterer Beobachtung

vorbehalten.

122. Cynorta scalaris: Nigra, antennis pedibusque testaceo-

flavis, his plus minusve infuscatis, capite rufo, clypeo interdum

flavo, prothorace piceo rarius rufo-bistriato, elytris flavo-albidis

nigro-cinctis, macula communi pone scutellum fasciisque

duabus nigris, prima submedia, secunda ante apicem. —

Long. 6—6,5 mm. Celebes: Toli-Toli (FRUHSTORFER, MOSER).

Durch die leiterförmige schwarze Zeichnung auf den hell

gefärbten Flügeldecken kenntlich. Kopf heller oder dunkler

INDO-MALAYISCHEN REGION, ‘ IOI

rostrot, die untere Halfte zuweilen gelb, Oberlippe pech-

schwarz, Stirn ausserst zart gewirkt. Fiihler kaum die Mitte

der Fliigeldecken erreichend, schlank, braunlich gelb. Thorax

um die Halfte breiter oder fast doppelt so breit wie lang,

von der Basis bis zur Mitte allmählich erweitert, davor ähnlich

stark, aber mehr gerundet-verengt, die abgerundeten Vorder-

ecken etwas nach aussen vortretend, die Scheibe zart gewirkt

und nicht dicht verloschen punktulirt. Die Punkte werden

nahe der Basis hinter den beiden normalen Griibchen etwas

deutlicher. Das Halsschild ist einfarbig pechschwarz oder hat

2 rötlich gelbe Schraglinien vom Vorderrande jedes Griibchens

bis in die Nahe des Schildchens. Fliigeldecken gelblich weiss,

ein schmaler Saum am Vorder- und Hinterrande, ein breiterer

an der Naht und ein sehr breiter am Seitenrande schwarz.

Der Nahtsaum verbreitert sich plotzlich zu einer gemein-

schaftlichen Quermakel in '/, Lange (vorn in mehrere Spitzen

auslaufend), dahinter liegen in der Mitte und in 3/, Länge

2 Querbinden, von denen die vordere massig breit, in der

Mitte jeder Decke eingeengt, zuweilen vom Nahtsaume schmal

getrennt, die hintere breiter, regelmassiger und stets durch-

gehend ist. Auf der fein und flach punktirten Scheibe liegen

einige wenig vertiefte Längsstreifen, die in ungefähr !/; der

Länge beginnen und vor der Spitze endigen. Es liegen mir

nur Weibchen vor.

123. Cynorta dichroa: Rufa, capite antico, antennis ventre

que flavescentibus, elytris alutaceis dense obsoleteque punc-

tulatis, pone medium nigris. — Long. 7,3 mm. Java.

Mässig gestreckt, gesattigt bräunlich rot, glänzend, Kopf

unterhalb der Fühler, diese selbst und der Bauch gelblich,

nicht ganz die hintere Hälfte der Flügeldecken schwarz,

vorn gradlinig begrenzt. Stirn zart gewirkt, Thorax um !/,

breiter wie lang, vor der Mitte am breitesten, die Seiten

mässig gerundet, nach vorn weniger wie nach hinten verengt,

die Scheibe fast glatt, mit 2 dicht neben einander liegenden

Quereindrücken unmittelbar hinten der Mitte. Flügeldecken

ziemlich parallel, hinten breit gemeinschaftlich abgerundet,

äusserst zart gewirkt und dicht verloschen punktulirt, hinter

der Basis eingedrückt, mit deutlicher Basalbeule.

124. Cynorta albidicornis: g Coccinea, antennis albidis,

102 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

postpectore, segmentis primis abdominalibus medio elytrisque

ante medium nigris, femoribus flavis, tibiis tarsisque infuscatis,

tibiis posticis medium versus dilatatis. — Long. 5—7 mm.

Java: Preanger (Dr. WARBURG); Depok (KRAEPELIN).

Ziemlich gestreckt, mässig gewölbt, hell gelblich rot, glän-

zend, ‚Fühler gelblich weiss, die Spitze des Endgliedes

schwärzlich, Hinterbrust, einige Makeln auf den 3 ersten

Bauchsegmenten und die vordere Hälfte der Flügeldecken

schwarz. Diese Färbung wird auf jeder Decke durch einen

concaven Bogen begrenzt und setzt sich am Seitenrande und

an der Naht strichförmig noch etwas nach hinten fort.

Schenkel weisslich gelb, Schienen und Tarsen schwarzlich.

Stirn glatt, Thorax wie bei der vorigen Art, aber über den

Vorderecken mit einigen Pünktchen. Flügeldecken ziemlich

dicht punktulirt, die Punkte auf dem roten Teile durch-

scheinend, daher schon unter schwacher Vergrösserung

kenntlich. Die Hinterschienen sind gebogen und erweitern

sich auf dem Rücken von der Basis und Spitze aus allmählich

nach der Mitte hin. Diese Bildung kommt wohl nur dem d

zu, bei dem das letzte Bauchsegment einen quer-viereckigen

muldenförmigen Mittelzipfel besitzt, der durch einen kurzen

Einschnitt jederseits gebildet wird.

125. Monolepta neglecta SAHLB. Thon, Arch. II, 1829, 29.

Bengalen (alte Sammlung). 3,5 mm. lang, eiförmig, mässig

gewölbt, hell rostrot, die ersten 3 Fühlerglieder gelb, die

folgenden schwärzlich, jede Flügeldecke mit 2 gelben Makeln.

Die erste von diesen nimmt wenig mehr wie das erste Viertel

ein und ist von einem feinen schwarzen Saume umgeben,

der sich in der Schulterecke makelförmig erweitert, wodurch

die Makel selbst annähernd mondförmig wird. Die zweite ist

etwas grösser, gerundet-viereckig, quer, beginnt hinter der

Mitte, reicht nahe an die Naht und den Seitenrand und bleibt

vom Hinterrande weiter entfernt. Die Hinterbrust ist ange-

dunkelt bis schwarz, Tarsen braun oder schwärzlich. Drittes

Fühlerglied wenig länger wie das zweite, an der Spitze schief

abgeschnitten, das vierte so lang wie beide zusammen. Thorax

und Flügeldecken dicht-, ersterer äusserst fein, letztere sehr

fein punktirt. Die Art kommt auch in Java vor.

126. Monolepta Kraepelini: Ovalis, convexa, flava, nitida,

INDO-MALAYISCHEN REGION. 103

fronte, fascia basali maculaque oblonga obliqua pone medium

elytrorum, postpectore basique femorum posticorum nigris,

elytris crebre punctulatis, limbo suturali utrinque abbreviato

nigro. — Long. 4 mm. Java: Tzibodas (KRAEPELIN).

Etwas grösser als die vorige, höher gewölbt und nach

hinten mehr erweitert, durch die Zeichnung der Flügeldecken

bedeutend abweichend. Eiformig, blass gelb, glänzend, der

Kopf unterhalb der Fühler rötlich gelbbraun bis pechschwarz,

Stirn, Basis der Hinterschenkel, Hinterbrust, eine gemein-

schaftliche Basalbinde der Flügeldecken und eine Makel

hinter der Mitte derselben schwarz, die Naht von der Binde

bis zum Ende der Makel rot gesäumt. Die Binde nimmt das

erste Viertel oder Drittel ein, wird hinten von einem schwachen

concaven Bogen begrenzt und dehnt sich auch über die

Epipleuren aus. Die Makel beginnt schmal dicht hinter der

Mitte neben der Naht und zieht, allmählich verbreitert, schräg

nach hinten und.aussen. Kopf fast glatt. Drittes Fühlerglied

eine Spur länger wie das zweite. Halsschild schwer sichtbar

punktulirt, doppelt so breit wie lang, nahe der Mitte am

breitesten und von hier nach hinten sehr wenig, nach vorn

mehr und gerundet-verengt. Flügeldecken an der Basis etwas

breiter wie das Halsschild, nach hinten verbreitert, am Ende

gemeinschaftlich breit abgerundet, hoch gewölbt, dicht und

äusserst fein punktirt.

127. Monolepta luperina: Sat elongata, fulvo-flava, nitida,

pectore infuscato, fronte sublaevi ferrugineo induta, thorace

sat crebre punctulato, scutello elytrisque nigris, his subti-

lissime punctatis. — Long. 2,8—3 mm. Tonkin: Montes,

Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

In Korperform und Farbe dem europäischen Luperus pini

cola ähnlich, ziemlich gestreckt und gewölbt, rötlich gelb,

die Stirn rostrot, Schildchen und Flügeldecken schwarz, die

5 letzten Fühlerglieder leicht angedunkelt, Hinterbrust und

die Mitte der ersten Bauchringe schwärzlich. Stirn gewölbt,

fast glatt, durch eine grade tiefe Querrinne von den kleinen

Höckern getrennt. Fühler länger wie der halbe Körper, die

Glieder 2 und 3 klein, von gleicher Grösse, die 7 letzten

Glieder allmählich etwas erweitert. Thorax nicht ganz doppelt

so breit wie lang, an den Seiten schwach gerundet, fast

104 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

parallel, nach hinten wenig mehr wie nach vorn verengt,

oben gleichmässig querüber gewölbt und ziemlich dicht sehr

fein punktulirt. Flügeldecken etwas breiter wie das Hals-

schild, dicht und sehr fein punktirt.

128. Monolepta fokiensis: Ovata, convexa, nigra, nitida,

antennis basi piceis, thorace subtilissime punctato, elytris

nigro coeruleis, crebre punctatis. — Long. 3,5 — 4 mm. Fokien.

Der japanischen Mon. (Candezea) cyanea JAC. am ähnlichsten,

aber nur die Flügeldecken blau gefärbt und die Fühler

abweichend gebildet. Eiförmig, gewölbt, tief schwarz, die

ersten 3 Fühlerglieder pechbraun oder nach ihrer Spitze hin

mehr rötlich, die Flügeldecken schwärzlich blau. Fühler

länger wie der halbe Körper, Glied 2 klein, aber etwas

stärker und länger wie bei vielen anderen Arten, 3 so lang

jedoch dünner wie 2, die folgenden sind ziemlich dicht

behaart, unter sich gleich, jedes etwa so lang wie 2 und 3

zusammen. Thorax fast doppelt so breit-als lang, vor der

Mitte am breitesten, nach vorn kurz und gerundet-, nach

hinten mehr gradlinig verengt, auf der Scheibe gewölbt und

mehr oder weniger dicht sehr fein punktirt, oft mit einem

Quereindrucke jederseits nahe der Mitte. Flügeldecken gerun-

det-abgestutzt, dichter und stärker wie das Halsschild punktirt.

129. Monolepta hieroglyphica MOTSCH. Sumatra: Deli (BUR-

CHARD). Zwei Exemplare gehören zur Stammform, bei welcher

die concav gebogene schwarze Querbinde hinter der Basis

jeder Flügeldecke in der Mitte des Hinterrandes in einen Ast

verlängert ist, 4 anderen Stücken fehlt dieser Ast ab. szmplex.

Es scheint mir richtig, auch die chinesische Mon. biarcuata

WS. mit dieser Art zu verbinden. Bei ihr fehlt ebenfalls die

astförmige Verlängerung der Binde, aber die schwarze Hume-

ralmakel bildet ein Rechteck, während sie bei Azeroglyphica

und szmplex an der inneren Hinterecke in eine zahnförmige

Spitze ausgezogen ist, die sich zuletzt bis zur Querbinde ver-

längert und die umschlossene blassgelbe Basalmakel in einen

grösseren Innen- und einen kleineren Aussenfleck zerteilt.

Von dieser Form befinden sich im Hamburger Museum

6 Exemplare von denen 4 ausserdem noch einen ziemlich

breiten schwarzen Spitzensaum besitzen, welcher sich an

der Naht und am Aussenrande fein nach vorn verlängert

INDO-MALAYISCHEN REGION. IO5

und so einen der Vorderbinde parallelen Bogen beschreibt.

130. Monolepta concolor Bor. Java: Dapok, Buitenzorg

(KRAEPELIN); Borneo: Tandjong (SUCK); Banguay (KEDEN-

BURG). Diese Art beschrieb BOHEMAN 1859 richtig als Mono-

lepta, später wurde sie aber mit C%rysomela concolor F.,

einer afrikanischen Oides, verwechselt und von CLARK 1865

sogar zum Typus seiner unhaltbaren Gattung Ochralea erho-

ben. Die Gelenkhöhlen ihrer Vorderhüften sind geschlossen,

die Hinterschienen mit einem langen Enddorne versehen,

der Metatarsus ist länger wie die folgenden Glieder zusam-

men und die Klauen haben einen Basalzahn, alles Merkmale,

welche sich nur auf Monolepta beziehen lassen. Die Angabe

von BALY, Monthly Mag. 1887, 269, dass bei einzelnen

Stücken die Gelenkhöhlen der Vorderbeine offen sein sollen,

beruht wohl auf mangelhafter Beobachtung. Mit der Art ist

die unter dem irreführenden Namen Ochralea nigricornis

CLARK eingeführte Species identisch, welche wahrscheinlich

nach einem missfarbenen Exemplare beschrieben wurde,

dessen 2 letzte Fühlerglieder angedunkelt sind. Normale

Stücke haben einfarbig blassgelbe Fühler, während der übrige

Körper hell gelblich weiss, rötlich gelb bis lebhaft rostrot

gefärbt ist, nur die äusserste Spitze des Metatarsus ist schwarz

wie bei allen anderen hell gefärbten Arten.

Daneben tritt ohne Übergänge die Form mzgripes HAR.

auf mit schwarzen Fühlern, Schienen und Tarsen, die 3 Basal-

glieder der ersteren rötlich gelb. Die Fühler dieser Formen

erreichen etwa das letzte Viertel der Flügeldecken, Glied 2

und 3 sind klein, gleich lang, 4 ist fast doppelt so lang wie

beide zusammen, von allen Gliedern das stärkste, die folgen-

den nehmen ganz allmählich an Länge und Dicke ab:

Von den Philippinen über die Sunda Inseln, Vorder- und

Hinterindien und Tonkin verbreitet. Im Hamburger Museum

stecken auch 2 Stücke der ab. zzerzpes mit der Angabe ‚Nova

Cambria” (alte Sammlung), die falsch sein dürfte, da BLACK-

BURN ein Vorkommen der Art in N.S. Wales nicht erwähnt.

131. Monolepta conformis: Ovata, convexa, subtus flavescens,

supra testaceo-flava, nitidissima, capite nigro, antennis arti-

culis ultimis vix infuscatis, elytris punctulatis. — Long.

2.8—-3 mm. Darjeeling (FRUHSTORFER, MOSER).

106 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Eine kleine, mässig breit gebaute, hell gefärbte und stark

glänzende Art, die an dem schwarzen Kopfe zu erkennen

ist. Von der ähnlich gefärbten grösseren nzgriceps WS. (mela-

nocephala JAC.) von Sumatra unterscheidet sie sich bestimmt

durch viel feinere Punktirung und die helle Farbe der Fühler,

des Schildchens, der Brust und der Beine. Länglich eiförmig, -

gewölbt, unten blass gelb, oben hell rötlich gelb, der Kopf

schwarz, die 3 letzten Fühlerglieder an der Spitze, zuweilen

auch die Schienenspitze und die Tarsen etwas mehr gebräunt.

Drittes Fühlerglied des £ eine Spur länger wie das zweite.

Kopf glatt. Thorax klein, wenig mehr als um die Hälfte

breiter wie lang, fast glatt, ein Quereindruck angedeutet.

Flügeldecken viel breiter wie das Halsschild, an den Seiten

nach hinten eine Spur erweitert, am Ende einzeln abgerundet,

oben gewölbt, mässig dicht verloschen punktulirt. Metatarsus

fast doppelt so lang wie die folgenden Glieder.

132. Monolepta (Candezea) Kedenburgi: Subcuneiformis, con-

vexa, flavo-rufa, nitidula, plus quam dimidio postico elytrorum

segmentisque quatuor ultimis ventralibus nigris, antennis

flavescentibus; prothorace crebre punctulato, transversim

impresso, elytris dense subtiliter punctatis apice late rotun-

datim-truncatis. — Long. 5.5—6.5 mm. Banguay (KEDENBURG).

Mas: segmento ultimo ventrali utrinque profunde inciso.

Körper nach hinten verbreitert, fast keilförmig, aber hoch

gewölbt, gelblich rot, fettig glänzend, die 4 letzten Bauch-

segmente und mehr als die hintere Hälfte der Flügeldecken

schwarz. Fühler sehr schlank, gelb, ihr drittes Glied doppelt

so lang wie das zweite, beide zusammen kürzer wie das vierte

Glied. Stirn glatt, von den Höckern durch eine Querfurche

geschieden. Thorax kurz, doppelt so breit wie lang, die Seiten

nach hinten etwas divergirend, Hinterecken stumpfwinkelig,

die Scheibe mit einem Quereindrucke, welcher in der Mitte

etwas nach hinten gebogen und verflacht, selten unterbrochen

ist. Der Raum davor ist sehr dicht und fein, der dahinter

sparsamer und etwas stärker punktirt. Flügeldecken in den

Schultern wenig breiter wie das Halsschild, hinter der Mitte

am höchsten und dahinter schnell abfallend, dicht und fein

punktirt, mit Spuren von vertieften Längslinien.

INDO-MALAYISCHEN REGION. 107

In der Gattung Monolepta müssen noch folgende Arten

umgenannt werden:

M. ceylonica WS. 1915 (nec Ockralea ceylonica HAR. 1880)

= singhalesorum ;

Ochral. divisa JAC. 1889 (nec Monol. divisa BLACKB. 1888)

= dividua;

Ochral. imitans JAC. 1894 (nec Monol. imitans JAC. 1888)

= aemula ;

Mon. marginata JAC. 1892 (nec Ochral. marginata JAC.

1884) = submarginata ; 2

Mon. nigricornis BLACKB. 1890 (nec Ochr. nigricornis CLARK

1865) = negra;

Cand. pallida GAN. 1910 (nec Ockral. pallida JAC. 1892)

= discrepans ;

Ochral. pectoralis HAR. 1880 (nec Mon. pectoralis BOH.

1859) = erythromelas.

133. Theopea Kedenburgi: Coerulea vel viridi-coerulea, nitida,

antennis nigris, articulis duobus ultimis albidis, intermediis

incrassatis, prothorace sublaevi bifoveolato, elytris cupreo-

violaceis, subcostulatis, intervallis bifariam punctatis. — Long.

4.5—6 mm. Banguay (W. KEDENBURG).

Mas: antennarum articulis 6°—9° evidenter incrassatis,

articulo primo tarsorum anticorum dilatato.

Var. a. Antennis articulis tribus ultimis albido-flavis.

Diese Art muss mit elegautula BALY von Sarawak nahe

verwandt sein, lasst sich aber auf deren diirftige und unbe-

stimmte Beschreibung nicht beziehen, da ihr Körper abwei-

chend gefärbt und das Halsschild deutlich zweigrubig ist.

Schlank, ziemlich parallel, schwach gewölbt, metallisch dun-

kelblau, glänzend, die Flügeldecken kupferig-violett, fettig

glänzend, Taster, Tarsen, seltener auch die Schienen pech-

schwarz, Fühler schwarz, dicht behaart, die ersten 3 oder 4

Glieder metallisch blau schimmernd, die beiden Endglieder

(in der Var. a 3) gelblich weiss, Glied 2 sehr klein, 3 kürzer

wie I, 4 und 5 dem ersten an Länge gleich, die beiden

folgenden werden (beim g mehr als beim 9) dicker, die

folgenden nehmen allmählich, jedoch wenig an Stärke ab,

Glied 9 und ro des & haben in der oberen Hälfte des Innen-

randes einen bogenförmigen Ausschnitt. Kopf und Thorax

108 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

glatt, letzterer wenig breiter als lang, vor der Mitte am brei-

testen, von hier nach vorn etwas schwacher wie nach hinten

verengt, der Seitenrand sparsam, kurz und fein bewimpert,

die vordere Tastborste hinter den Vorderecken, die andere

auf einem Kegel in den Hinterecken befestigt, die Scheibe

mit 2 grossen Gruben neben einander. Schildchen quer

dreieckig, glatt. Flügeldecken mit ungefähr 8 feinen Rippen

und je 2 nicht ganz regelmässigen Punktreihen in den.

Zwischenstreifen. Erstes Tarsenglied der Vorderbeine des d

erweitert.

134. Apophylia flavovirens FAIRM. Fokien. Schwarz, Hals-

schild und Vorderbrust hell bräunlich gelb, Flügeldecken

metallisch grün, Fühler und Beine schwärzlich, die Basal-

glieder der ersteren, die Basis und Spitze der Schenkel, ein

Teil der Schienen sowie der Vorderrand des Clypeus rot-

braun. Drittes Fühlerglied länger wie das zweite, aber kürzer

als das vierte. Klauen gespalten (4) oder mit einem Basal-

Zane)

FARMAIRE hat ein viel heller gefärbtes Stück beschrieben;

BALY erwähnt, dass auch der Thorax schwarz werden kann.

135. Glechonis rubripennis WS. Horae 1889, 630, und Sepha=

ria rubricata FAIRM., Ann. Fr. 1889, 78, sind identisch. Ich

nehme an, dass die Arbeit FAIRMAIRE’s früher wie die meinige

erschienen ist, da sie niedrigere Seitenzahlen tragt, und stelle

deshalb Glechonis als Synonym zu Sepharza.

136. Otacilus fulvus JAC., Trans. Lond. 1888, 201, halte

ich für das © von Malaconida indecora FAIRM., Ann. Fr.

1886, 94, die nach dem & beschrieben ist.

137. Mit Platyxantha BALY, Trans. 1864, 233, muss Dorz-

dea BALY, l.c. 236, verbunden werden, da es gleichgiltig ist,

ob das dg die letzten oder vorletzten Fühlerglieder erweitert

hat. Allmahlich sind sogar Arten, bei denen die mittleren

Glieder erweitert oder die Fiihler einfach sind, in die Gattung

aufgenommen worden, und es ist mir unbegreiflich, wie

JACOBY z. B. Stett. Z. 1899, Platyxantha monstrosa und Doridea

nigripennis generisch trennen konnte, da doch nach den

Abbildungen,’ t. 1, f: 11° and. 16, beide Tiere (derselben

Gattung angehören müssen. Es ergeben sich folgende Ände-

rungen:

INDO-MALAYISCHEN REGION. 109

Plat. (Haplotes) bifasciata JAC. Trans. 1906, 36 = fasciata,

da JACOBY bereits, Stett. Z. 1899, 300, eine Art dzfasciata

nannte, die allerdings gar nicht diesen Namen verdient,

sondern richtig ézvettata heissen müsste, weil die Fliigeldecken

Längsbinden haben;

Doridea costatipennis JAC. Ann. Mus. Genova 1896, 141

(nec Platyx. costatipennis JAC. 1895) = Facobyz;

Platyx. apicicornis JAC. Stett. Z. 1903, 330, nec All. 1889

— viridis:

Platyx. metallica JAC. (sub ? Spzlocephalus) Novitat. 1894,

53 (nec Doridea? metallica JAC., Notes Leyd. Mus. 1887,

241) = coerulescens;

Doridea basalis JAC. Ann. Mus. Genova 1889, 232 (nec

Plat. basalis DUVIV. 1884) = della.

138. Haltica viridicyanea BALY. Japan: Zodusan, Sanuki,

Shikoku; Hozuyama. Süd Korea (Dr. WARBURG); Hongkong,

Fokien. Eine kleine Art, der europäischen palustres ähnlich,

oberseits metallisch grün, grünlich blau, selten rein blau.

Der Penis erinnert an den von palustris: Der vertiefte Mit-

telstreifen der Unterseite ist an der Basis breit, flach und

von den Seitenstreifen schlecht getrennt, von etwas mehr

als '/, Länge ab bildet er eine Rinne, deren hohe, leisten-

förmige Ränder bis 3/, der Länge parallel laufen, dann bis

an den Spitzenrand allmählich divergiren. Die Seitenstreifen

sind vertieft und glatt.

139. Haltica cyanea WEBER. China: Fokien, Canton, Fut-

schau. Java: Buitenzorg, Preanger (Dr. WARBURG), Tzibodas

(KRAEPELIN). Sumatra: Deli (BURCHARD und SIEMSSEN). Bor-

neo: Tandjong (SUCK und SIEMSSEN). Singapore (BOHLAU).

Formosa: Pilam und Kosempo (SAUTER). Japan: Satsu, Osaka

(LENZ). Luzon (HALLIER). Der Penis ist schon von JACOBY,

Ann. Belg. 1896, 254, richtig beschrieben worden; er ist

unten glatt, entweder gleichmässig und flach querüber ge-

wölbt, oder mit einem schwach vertieften Mittelstreifen, der

im letzten Viertel 2 breite, parallele Läugsfurchen neben

einander hat. Die Art ist oben blau bis schwarz, selten violett

oder dunkelgrün. Oft hat der Thorax eine andere Färbung

wie die Flügeldecken, auch ist nicht selten das erste Fühler-

glied rötlich.

TIO J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER !

140. Haltica brevicosta: Subparallela, convexa, nitida, obscure

viridi-aenea vel nigro-coerulea, tuberculis frontalibus obliquis,

fronte laevi, thorace crebre punctulato, elytris dense subti-

lissime punctatis, supra marginem lateralem ante medium

plicatis. — Long. 5—6 mm. Luzon: Manila (HALLIER,

SCHWINGHAMMER). Java: Buitenzorg (Dr. WARBURG). China:

Canton (HELMS). Darjeeling (GUTMANN).

Eine der grösseren Arten; ausgezeichnet durch den ge-

streckten Körper mit fast parallelen Flügeldecken, dunkel

metallisch grüner oder schwärzlich blauer Oberseite und einer

kräftigen Längsfalte der Flügeldecken über dem Seitenrande

von der Schulter bis zur Mitte. Bei den übrigen Arten der

alten Welt, die ebenfalls eine Längsfalte besitzen (guerceto-

rum, bisulcata, latericosta), reicht diese fast bis zur Spitze.

Der Penis ist dem von quercetorum ähnlich: der Mittelstreifen

der Unterseite ist vertieft, glatt im letzten Viertel etwas

erhöht und mit 2 fast parallelen Längsfurchen versehen,

welche durch einen gewölbten Zwischenraum getrennt sind.

Die Seitenstreifen sind in der Spitzenhälfte schräg gerieft

und enden in einem kleinen und schwachen, glatten Längs-

grübchen.

141. Moseria n. gen. Corpus oblongum, convexiusculum.

Antennae filiformes 11-articulatae, articulo secundo sat parvo.

Prothorax sulco transverso medio interrupto instructus. Elytra

subparallela confuse punctata. Prosternum angustissimum vix

conspicuum. Acetabula antica aperta. Femora postica dilatata,

tibiae muticae, unguiculi bifidi.

Diese Gattung stimmt in vielen Merkmalen mit Æ/#hra

überein, weicht aber durch viel schlankeren Körper, das

schmale, durch die Hüften verdeckte tiefliegende Prosternum

und die in der Mitte unterbrochene Querfurche des Thorax

bedeutend ab. Die einzige Art von Buru erhielt ich durch

Herrn HAUPTMANN MOSER.

Moseria partita: Sordide flava, nitida, postpectore abdomi-

neque infuscatis, elytris sat dense subtilissime punctatis,

sutura, margine laterali vittaque angusta pone medium bifur-

cata nigris. — Long. 4- 4.5 mm.

Ziemlich gestreckt, mässig gewölbt, verschossen blassgelb,

glänzend, Hinterbrust und Bauch schwärzlich, der Mund,

INDO-MALAYISCHEN REGION. Le

die Fühler vom 4. Gliede ab, eine Scheitelmakel, die Mitte

der Hinterschenkel und die Tarsen zuweilen gebräunt oder

angedunkelt, ein Nahtsaum der Fliigeldecken nebst einem

schmalen Seitensaume und einer ähnlichen Langsbinde

schwarz. Letztere beginnt vor dem Schulterhöcker, nimmt

diesen selbst ein und läuft, allmählich etwas nach innen

gerichtet, bis hinter die Mitte; hier teilt sie sich in 2 Äste.

Der eine zieht schräg nach innen und verbindet sich in

ungefähr */, der Lange mit dem Nahtsaume, der andere

entgegengesetzt mit dem Seitensaume. Dadurch wird die

helle Grundfarbe jeder Decke in 3 Makeln geteilt, 2 vorn,

mehr als doppelt so lang wie breit, neben einander, und

eine kleinere, mehr gerundete vor dem dunklen Hinterrande.

Kopf glatt, Stirnhöcker flach, mässig tief umgrenzt. Thorax

fast doppelt so breit wie lang, die Seiten vorn mit einer

kleinen, hinter der Mitte mit einer grösseren Ausbuchtung.

Tastborsten kurz, die erste in den stumpfwinkeligen Vorder-

ecken, die zweite auf einem Kegel in den Hinterecken ein-

gefiigt; die Scheibe glatt, mit einer Querfurche, die an den

Seiten beginnt und in der Mitte unterbrochen ist. Flügel-

decken in den Schultern breiter wie das Halsschild, sodann

parallel, hinten breit und fast gemeinschaftlich abgerundet,

oben ziemlich dicht und sehr fein punktirt. Das erste Tarsen-

glied der 4 vorderen Beine des d leicht verbreitert.

142. Sutrea soror: Ovalis sat convexa, fulvo-flava, nitida,

femoribus posticis abdomineque dilute brunneo-rufis, elytris

nigris, anguste marginatis, subtilissime punctatis. — Long.

3.5 mm. Key Inseln (MOSER).

Mit der mir unbekannten /aevrpennis JAC. aus Britisch

Neu-Guinea jedenfalls nahe verwandt, etwas kleiner, die

Flügeldecken zwar sehr fein, aber unter mässiger Vergrös-

serung deutlich punktirt, die Hinterschenkel und der Bauch

dunkel gefärbt. Oval, nur mässig gewölbt, blass rötlich gelb,

glänzend, die Fiihlerspitze mehr gebräunt, Hinterschenkel

und Bauch bräunlich rot, Flügeldecken schwarz, ihre Epi-

pleuren vor der Mitte gelb. Kopf glatt, Stirnhöcker schmal

dreieckig, wenig scharf getrennt, oben in eine feine Quer-

rinne abfallend. Fühler schlank, bis zur Mitte der Flügeldecken

reichend, Glied 2 klein, 3 doppelt so lang und dem vierten

112 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

ahnlich, die folgenden wenig langer als 3, aber das Endglied

viel langer wie das vorletzte. Thorax um die Halfte breiter

wie lang, etwas vor der Mitte am breitesten und in schwacher

Rundung nach hinten weniger wie nach vorn verengt, sehr

fein gerandet, die Vorderecken stumpfwinkelig, abgerundet,

die Scheibe glatt, mässig gewölbt. Flügeldecken vorn wenig

breiter wie das Halsschild, bis zur Mitte etwas erweitert,

hinten mässig breit gemeinschaftlich abgerundet, ziemlich

dicht und sehr fein punktirt, die Seiten sehr schmal gerandet.

Das Prosternum ist vorn zwischen den Hüften schmal und

verbreitert sich nach hinten.

In “der Deutsch» Ent? Zeitschr 41916, 4, Chabetichfmiich

dahin ausgesprochen, die Icon. regn. anim. von GUERIN mit

dem spätesten Datum 1844 zu citiren; hiervon muss jedoch

bei Sutrea Chevrolati GUER. eine Ausnahme gemacht werden

weil GUER. in der Voy. Coquille II, 1830, 152, schon auf

seine Tafel 49 f. 13 hinweist.

143. Sebaethe lusca F. 1 J, wahrscheinlich auf Sumatra

(fraglich auf Java) von Dr. WARBURG gefangen, weicht von

typischen Stücken durch die Form der weisslich gelben

Makel und die Punktirung der Flügeldecken nicht unerheb-

lich, vielleicht sogar specifisch ab, und ich möchte durch

seine Bezeichnung als ab. decora die Aufmerksamkeit meiner

Collegen auf dasselbe hinlenken. Die weissliche Makel von

lusca (die ILIIGER, Mag. VI, 1807, 158, trefflich beschreibt)

hat die Form eines Dreieckes (die Grundlinie vorn, vor der

Mitte, die Spitze hinten), welches sich nach hinten zu vom

Aussenrande sehr wenig, von der Naht viel mehr entfernt;

bei decora ist ihr Innenrand nahe der Mitte der Flügeldecken

plötzlich im Bogen ausgeschnitten und ihre Form daher, wie

JACOBY, Notes Leyd. Mus. 1884, 32, erwähnt ,,of a semilunar

shape”. Die Flügeldecken von /xsca (oder nur von deren £?)

haben an der Seite 2 Punktreihen, die eine setzt den Seiten-

rand ab, die andre liegt weiter nach innen, beide werden

durch ein gewölbtes Intervall getrennt. Letzteres fehlt nebst

dem inneren Punktstreifen der decora gänzlich.

144. Sebaethe nigricornis BALY. Fokien. In der Gattung

endet die Querrinne über den Stirnhöckern neben jedem

Auge in einer Grube; diese ist bei der vorliegenden Art gross

INDO-MALAYISCHEN REGION. 113

und tief. Die Fühler eines Exemplares sind einfarbig schwarz,

bei den anderen die beiden ersten Glieder gelb, das dritte

braunlich.

145. Sebaethe trilineata: Ovata, convexiuscula, straminea,

parum nitida, capite prothoraceque laevibus, hoc lateribus

subrotundato, elytris crebre punctulatis, linea suturali alteraque

humerali postice abbreviatis nigris. — Long. 5 mm. Java:

Depok (KRAEPELIN).

Durch die Zeichnung der Fliigeldecken auffällig. Eiförmig,

mässig gewölbt, gelblich weiss, wenig glänzend, die Flügel-

decken zusammen mit 3 schwarzen Längslinien, die etwas

hinter 3/, der Länge endigen, eine gemeinschaftliche auf der

Naht und eine iiber dem Seitenrande. Erstere ist sehr schmal,

letztere etwas breiter, und aussen, nahe der Basis, gerundet

erweitert, so dass sie hier die ganze Schulterbeule bedeckt.

Kopf und Thorax sind glatt, ersterer ist doppelt so breit

wie lang, an den Seiten nur mässig gerundet. Flügeldecken

sehr dicht und fein punktirt, in den Schultern wenig breiter

wie das Halsschild, dahinter erweitert, sodann gerundet-

verengt und am Ende breit gemeinschaftlich abgerundet.

146. Sebaethe dichroa: Pallide flava, nitida, antennis (basi

excepta) fasciisque duabus elytrorum nigris, prima communi

basali, secunda pone medium. — Long. 4—5 mm. Fokien.

Var. a d. Elytris nigris, limbo laterali apice dilatato albido-

flava.

Oval, massig gewölbt, unten nebst den Beinen blass rötlich

gelb, oben gelblich weiss, glänzend, die Fühler schwarz, ihre

2 ersten Glieder rostrot, Flügeldecken mit 2 schwarzen

Querbinden: eine an der Basis gemeinschaftlich, aussen bis

an den abgesetzten Seitenrand reichend und hinten auf

jeder Decke bogenförmig ausgerandet; die zweite, hinter der

Mitte, weder Naht noch Seitenrand berührend, vorn fast

gradlinig, hinten schief begrenzt, daher nach innen ver-

schmälert. Kopf und Halsschild sind glatt, letzteres ist mehr

als doppelt so breit wie lang, an den Seiten gerundet und

nach vorn wenig mehr wie nach hinten verengt, mit 3 weiten,

flachen Eindrücken, einer vor dem Schildchen, klein, und

einer jederseits davor, gross.

Bei dem g der Var. a sind die Flügeldecken durch Zusam-

II4 J.: WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

menfluss der beiden Binden schwarz, ein schmaler Seitensaum,

der sich fein um die Basis fortsetzt und am Hinterrande

schräg nach innen verbreitert ist, weisslich gelb. Dies d hat

das erste Tarsenglied der vorderen Beine erweitert und

scharf rechtwinkelige Vorderecken des Thorax, die beim

grösseren 2 gerundet-stumpfwinkelig sind.

147. Sebaethe bifasciata JAC., Ann. Mus. Genova 1896,

438, ist identisch mit der ab. b von varzabılıs JAC. l.c. 1885,

48, an die sich der Autor später nicht mehr erinnert hat.

Ich kann ein Stück aus der Sammlung von REINECK ver-

gleichen, welches Herr DRESCHER im April 1911 auf Sumatra

gesammelt hat; es weicht von der Beschreibung nur dadurch

ab, dass das 4. Fiihlerglied deutlich lànger wie 3, und ausser

dem Endgliede auch noch das vorhergehende gelbbraun

gefärbt ist. Die Art is 3 mm. lang, breit oval, Kopf, Thorax

und Beine rotgelb, Unterseite und Hinterschenkel dunkel

rotbraun, Flügeldecken weisslich gelb, eine schmale gemein-

schaftliche Basalbinde und eine quer dreieckige Binde hinter

der Mitte, aussen breit, innen verschmälert und zugespitzt,

beide durch einen schmalen Seitensaum verbunden, schwarz.

148. Sebaethe Moseri: Ovalis, convexa, flavo-albida, nitida,

antennis apicem versus interdum infuscatis, pectore, femoribus

posticis apice scutelloque nigris, elytris violaceo-coeruleis,

subtiliter punctatis. — Long. 5 mm. Tonkin: Montes Mauson

(FRUHSTORFER, MOSER).

Kleiner, auf den Flügeldecken deutlicher punktirt als

violacetpennts JAC. von Neu Guinea. Oval, gewölbt, gelblich

weiss, Fühler einfarbig, oder das 4. und 5. Glied gebräunt

und die folgenden angedunkelt, eine Makel an der Spitze der

Hinterschenkel, die Hinterbrust und das Schildchen schwarz,

Flügeldecken metallisch dunkelblau, nach aussen hin mehr

violett, der abgesetzte Seitenrand bisweilen grün. Kopf und

Thorax kaum merklich punktulirt, Stirnhöcker quer-dreieckig,

scharf getrennt und umrandet. Flügeldecken an den Seiten

gerundet, oben mässig dicht, fein punktirt, aussen bis an die

einfache aufgebogene Kante des Seiterrandes stärker und

tiefer als innen. |

149. Sebaethe bicolor: Ovalis, sat convexa, nigra, nitida,

elytris obscure luteis, subtilissime punctatis, extus unicostu-

INDO-MALAYISCHEN REGION. IIS

latis. — Long. 4 mm. Tonkin: Chiem-Hoa (FRUHSTORFER,

MOSER).

Durch die Färbung sehr ausgezeichnet. Oval, mässig ge-

wölbt, schwarz, die Flügeldecken bräunlich gelb, glänzend,

sehr fein punktirt, an den Seiten gerundet, über der Kante

des Aussenrandes mit 2 kräftigen Punktreihen, deren Inter-

vall erhöht ist und so eine feine Längsleiste bildet. Kopf

und Thorax sind fast glatt, die Stirnhöcker nur oben durch

eine feine Querlinie begrenzt, weder deutlich getrennt, noch

aussen umrandet. È

150. Sebaethe fuscipennis: Oblonga, sat convexa, fulva, anten-

nis (basi excepta), pectore elytrisque fuscis, his subparallelis,

crebre subtiliter punctatis, punctis apice subdeletis. — Long.

2.5 mm. Tonkin: Montes Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Eine kleine, ziemlich schlanke Art, die an den parallelen

und verhältnismässig kräftig punktirten Flügeldecken kennt-

lich ist. Gestreckt, mässig gewölbt, rötlich gelb, die Fühler

vom 4. oder 5. Gliede ab, die Hinterbrust und die Flügel-

decken (ohne Epipleuren) schwärzlich. Stirn glatt, Höcker-

chen mehr oder weniger deutlich umgrenzt und geschieden.

Thorax mehr als doppelt so breit wie lang, vor der Mitte

gerundet-verengt, aber an der vorderen Borstenpore hinter

den abgestutzten Vorderecken winkelig heraustretend, auf

der Scheibe äusserst fein, bisweilen kaum sichtbar punktirt.

Flügeldecken kaum breiter wie das Halsschild, dicht, fein

und tief punktirt, hinten fast glatt.

151. Sphaerometopa Fruhstorferi JAC. Java: Malang (von

Herrn DRESCHER erhalten) ist nach der dunkelsten Form

beschrieben: Flügeldecken metallisch grün- oder blau-schwarz,

ein feiner Naht- und ein breiterer Seitensaum rötlich gelb.

Häufiger scheint eine Form, ab. 4-maculata, zu sein, bei

welcher die dunkle Farbe auf jeder Decke 2 ziemlich grosse

Makeln bildet, eine im ersten Viertel oder Drittel zwischen

der Schulterbeule und dem Schildchen, die andre im letzten

Viertel. Beide sind länger als breit.

152. Sphaeroderma fuscipenne: Ovale, convexum, rufum,

antennis, palpis pedibusque fulvis, elytris fuscis hinc inde

subseriatim punctatis, serie penultima regulari ante medium

impressa. — Long. 2.8 mm. Key Inseln (MOSER).

116 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Ausgezeichnet durch die dunklen, fein punktirten Flügel-

decken, auf denen das letzte Intervall erhöht ist. Oval, gewölbt,

rot, Fühler, Taster und Beine rötlich gelb, Flügeldecken

schwärzlich. Stirn glatt, zweites Fühlerglied. kaum länger,

aber etwas dicker wie das dritte, das vierte kürzer, die fol-

genden verdickt. Halsschild doppelt so breit wie lang, zart

punktulirt, glänzend, an den Seiten gerundet und nach vorn

etwas mehr wie nach hinten verengt, über dem abgesetzten

Seitenrande mit einer schwachen Längsvertiefung in der

Mitte. Flügeldecken nur mässig glänzend, dicht und fein

punktirt, die Punkte stellenweise gereiht, aussen mit 2 ver-

tieften Reihen, welche den letzten Zwischenstreifen nament-

lich vor der Mitte emporheben.

153. Sphaeroderma apicale BALY. Central Tonkin: Chiem

Hoa (FRUHSTORFER, MOSER). Das zweite Fühlerglied ist ver-

hältnismässig lang, ziemlich so dick wie das erste und nicht

ganz so lang als Glied 3 und 4 zusammen. Gerundet, rötlich

gelb, die vorderen */, der fein punktirten Flügeldecken

schwarz.

154. Sphaeroderma seriatum BALY. Tonkin: Montes Mauson

(FRUHSTORFER, MOSER). Diese Stücke sind fast 3 mm lang;

wahrscheinlich ist das einzelne Exemplar, nach dem BALY

die Art beschrieb, verkümmert gewesen, da die Länge nur

1.7 mm betragen soll. In Körperform und Farbe stimmt

sertatum ganz mit fuscicorne überein, aber die Punkte der

Flügeldecken sind, mit Ausnahme derer nahe der Naht,

fast regelmässig gereiht, Glied 2 der Fühler wenig dicker

und länger als eins der Glieder 3 und 4. Die vorletzte Punkt-

reihe der Flügeldecken ist durch eins breites, fast ebenes

Intervall von der letzten getrennt.

155. Sphaeroderma alienum: Oblongo-ovale, sat convexum,

testaceo-flavum, nitidum, antennis (articulis 3 primis exceptis)

nigris, elytris stramineis crebre confuse punctatis, limbo sutu-

rali et laterali nigris. — Long. 4 mm. Fokien.

Durch geringere Wölbung, kräftige Punktirung und beson-

dere Zeichnung der Flügeldecken, sowie die Bildung des

Kopfschildes und der Fühler von den übrigen Arten abwei-

chend. Länglich oval, schwach gewölbt, blass bräunlich oder

rötlich gelb, glänzend, die Fühler vom 4. Gliede an, sowie

INDO-MALAYISCHEN REGION. LO

ein Naht- und Seitensaum der strohgelben Flügeldecken

schwarz. Fühler schlank, bis hinter die Mitte der Flügeldecken

reichend, Glied 3 um !/, länger wie 2,4 wenig länger als 3, die

folgenden unter sich ungefähr gleich, jedes dem vierten

ähnlich. Stirn kurz, breit, von den quer dreieckigen, deutlich

umrandeten Höckern durch eine grade Querfurche getrennt,

die neben jedem Auge in eine Grube abfällt. Darüber sind

einige Punkte eingestochen. Der Clypeus besitzt einen

schmalen, scharfen Mittelkiel, der wenig über der Fühler-

wurzel beginnt und sich nahe dem Vorderrande gabelt.

Hierdurch erhält das Kopfschild eine entfernte Ähnlichkeit

mit dem eines Argopus. Das dritte Glied der Maxillartaster

ist mässig verdickt und wenig kürzer wie das zugespitzte

konische Endglied. Thorax zerstreut und kaum sichtbar

punktulirt, doppelt so breit wie lang, an den Seiten etwas

gerundet und in den schwach vorgezogenen Vorderecken

wenig schmaler als an der Basis. Die vordere Borstenpore ist

gross und liegt in den Vorderecken, die Seiten sind ziemlich

breit gerandet. Flügeldecken an der Basis so breit wie das

Halsschild, bis hinter die Schulter erweitert, sodann parallel,

im letzten Drittel gerundet-verengt, oben dicht, verworren

und leicht runzelig punktirt, über dem abgesetzten Seiten-

rande mit einer stärkeren, nicht ganz regelmässigen und

wenig vertieften Punktreihe. Bei dem vorliegenden d ist das

erste Tarsenglied der 4 vorderen Beine erweitert und so gross

wie die beiden folgenden Glieder zusammen.

156. Sphaeroderma signatum: Ovale, convexiusculum, rufum,

antennis fuscis, articulis basalibus elytrisque flavis, his piceo-

cinctis, ante medium striato-punctatis, pone medium obsolete

et confuse punctulatis. — Long. 3. mm. Tonkin: Montes

Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Oval, mässig gewölbt, rot, Fühler schwärzlich, die drei

ersten Glieder nebst den Flügeldecken gelb, jede von diesen

rötlich pechbraun umrandet. Dieser Saum ist am Vorder-

und Seitenrande ziemlich breit, an der Naht schmaler, und

erreicht nicht die Spitze, sondern zieht sich vor derselben

im Bogen von der Naht zum Seitenrande. Dadurch wird auf

jeder Decke eine grosse ovale Makel der gelben Grundfarbe

umgrenzt, während der helle Spitzenteil mehr rötlich gelb

118 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

gefarbt ist. Die Epipleuren und ein feiner verloschener Saum

in der Schulterecke sind rostrot. Fiihlerglied 2 ist so lang

und etwas dicker wie eins der beiden folgenden Glieder, 5

bis 10 jedes etwas länger und unbedeutend stärker als Glied

4, das Endglied zugespitzt und so lang wie Glied 1. Thorax

stark quer, an den Seiten wenig gerundet, in der vorderen

Hälfte äusserst fein und verloschen, dahinter deutlicher und

ziemlich dicht punktulirt. Flügeldecken vor der Mitte in

Reihen, hinter derselben viel feiner verworren punktirt.

157. Sphaeroderma luteipenne: Ovale, convexum, luteum,

nitidum, antennis (basi excepta) nigris, fronte laevi protho-

raceque punctulato brunneis, elytris juxta suturam confuse-,

extrorsum striato-punctatis. — Long. 2,5 mm. Tonkin: Mt.

Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Durch den dunklen Vorderkörper an wégricolle, picetcolle

und orzentale JAC. erinnernd, aber in der Punktirung der

Flügeldecken von allen drei Arten abweichend. Oval, gewölbt,

gelb, Unterseite und Beine mehr rötlich gelb, der Kopf über

den Fühlern und das Halsschild rötlich braun, die 7 End-

glieder der Fühler pechbraun oder schwarz, die Glieder 2 bis

4 ziemlich von gleicher Länge. Stirn glatt, Höckerchen

ziemlich gross, schräg gestellt, mässig umgrenzt, aber tief

geschieden. Thorax vorn sehr fein, hinter der Mitte etwas

stärker punktulirt. Flügeldecken auf einem Streifen neben

der Naht verworren punktirt, auf der übrigen Fläche sind

die Punkte gereiht, aussen regelmässig, innen nicht genau

hinter einander gestellt.

158. Dimax media Ws. Palawan: Bacuit (MOSER). Bei

einem Stücke sind die beiden letzten Fühlerglieder gleich-

mässig weisslich gelb.

159. Dimax javanensis JAC. Java: Buitenzorg (Dr. WAR-

BURG). Zu der Beschreibung ist nachzutragen: An den

Fühlern sind nicht nur die beiden Endglieder sondern auch

die 3 ersten Glieder blass schmutzig gelb wie der grösste

Teil des Körpers und die schwarze Makel jeder Flügeldecke

ist gerundet, quer, und liegt nicht in, sondern vor der Mitte,

dem Aussenrande etwas näher als der Naht. Die Fühler sind

weit getrennt, und der Kiel zwischen ihnen bildet mit dem

grossen Clypeus eine gleichmässige Fläche. Der normale

INDO-MALAYISCHEN REGION. LIO

Langseindruck über den Seiten des Halsschildes ist vor der

Mitte abgekirzt und nach hinten allmahlich vertieft, der

Eindruck hinter der Schulterbeule der Fliigeldecken schwach.

Lange 6 mm.

JACOBY beschrieb diese Art, Ann. Mus. Genova 1896, 446,

als Sphaeroderma, erwähnte aber, dass sie erheblich abweicht

und die Aufstellung einer eigenen Gattung rechtfertigen

würde; trotzdem verwarf er meine dafür eingeführte Gattung

Dimax 2 Seiten davor, l.c. 444 unter Sphaerod. Wallacei.

160. Manobia propria: Oblongo-ovalis, convexa, flavo-testa-

cea, nitida, prothorace parce punctulato, elytris punctato-

substriatis pone basin leviter impressis. —. Long. 2.5 mm.

Banguay (KEDENBURG).

Von den übrigen Arten hauptsächlich durch die erste

Punktreihe der Flügeldecken abweichend, die nicht um die

Basis herum bis zur Schulterbeule verlängert ist. Länglich

oval, gewölbt blass rötlich gelbbraun, glänzend, die ersten

4 Fühlerglieder heller, gelblich, Glied 3 und 4 kurz, etwas

dünner wie Glied 2, die folgenden etwas länger und stärker.

Stirn glatt, die Höcker gross, flach, fein aber scharf umgrenzt.

Halsschild doppelt so breit wie lang, an dem vorspringenden

Zahne auf dem die Borstenpore hinter den Vorderecken ein-

gestochen ist, am breitesten, von hier bis an die spitzen

Hinterecken leicht verengt, auf der Scheibe weitläufig punk-

tulirt, die Querfurche vor der Basis mässig tief. Flügeldecken

vorn fast gradlinig heraustretend und etwas breiter wie das

Halsschild, bis zur Mitte fast parallel, dann verengt und am

Ende kurz und stumpf zugespitzt, oben regelmässig punktirt-

gestreift, mit wenig gewölbten Intervallen; die Reihen in dem

tiefen Basaleindrucke am stärksten, hinter der Mitte abge-

schwächt und die Punkte nahe der Spitze ganz verworren.

Der erste Punktstreifen endet in !/, Länge.

161. Ectonia n. gen. Corpus ovale, convexum. Antennae

II-articulatae, articulis quatuor ultimis dilatatis, articulo

penultimo extus leniter emarginato, ultimo triangularis apice

late truncato. Prothorax ante basin vix sibiliter transversim

impressus. Tibiae posticae calcari brevi instructae, dorso

apicem versus sensim leviter dilatatae et deplanatae, meta-

tarsus sat longus. Acetabula antica aperta.

[20 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

Diese Gattung ähnelt einer breit gebauten Aphthona oder

einer sehr kleinen Sedaethe und zeichnet sich durch die

Fühler aus. Diese sind schlank, reichen bis hinter die Mitte

der Flügeldecken und haben 4 verdickte Endglieder, von

denen jedes etwas länger als breit ist. Glied 8 hat eine

schmale Basis, 9 eine breitere, beide erweitern sich nach

der Spitze hin, 10 ist an der Aussenseite lang und seicht

ausgebuchtet, das Endglied dreieckig, an der Spitze am

breitesten und hier abgestutzt und sanft ausgerandet, nicht

zugespitzt wie bei den anderen Halticinen. Eine ähnliche

Bildung findet man unter den Galerucinen bei Pachypalpa

luteicornis F. Die Hinterschienen erweitern sich allmählich

schwach nach der Spitze hin (die mit einem feinen, kurzen

Enddorne versehen ist) und sind auf dem Rücken abgeflacht.

Der Metatarsus ist an der Schienenspitze eingefügt und so

lang wie die folgenden Glieder zusammen.

Ectonia laeta: Pallide flava, nitida, elytris creberrime sub-

tilissimeque punctatis coeruleis, pectore abdomineque fuscis.

— Long. 2 mm. Tonkin: Montes Mauson (FRUHSTORFER,

MOSER).

Oval, massig gewölbt, blass gelb, Mittel- und Hinterbrust

nebst Bauch und Schildchen schwärzlich, Flügeldecken

metallisch blau, nahe der Basis oft grünlich überflogen.

Kopf oben etwas vorgestreckt, darunter senkrecht abfallend,

Augen gross, rund, Stirn nach vorn verengt, seitlich in eine

bogenförmige Augenrinne abfallend, Höcker lang dreieckig,

schief gestellt, scharf umgrenzt; Nasenkiel schmal, fein,

Clypeus stark quer. Glied ı der Fühler lang, keulenförmig,

2 kurz, 3 etwas länger, 4 dem dritten ähnlich, 5 und jedes

der folgenden wenig länger als 4. Halsschild um die Hälfte

breiter wie lang, an den Seiten schwach gerundet und vor

dem Hinterrande und hinter der vorderen Borstenpore unbe-

deutend ausgeschweift, querüber gewolbt, fein punktulirt und

vor der Basis ganz verloschen quer vertieft. Flügeldecken

vorn wenig breiter wie das Halsschild, dann fast parallel,

am Ende verengt und mässig breit abgerundet, mit verrun-

deter Nahtecke, auf dem Rücken sehr dicht und fein punktirt,

die Punkte mehr oder weniger gereiht, eine Schulterbeule

angedeutet.

INDO-MALAYISCHEN REGION. 22T

162. Elytropachys aeneipennis: Late ovata, convexa, pallide

lutea, antennis (basi excepta) fuscis, scutello pectoreque nigris,

elytris obscure aeneis, crebre subseriatim punctatis. — Long.

3—3.5 mm. Ceylon: Kandy (KRAEPELIN).

Ab. diluta: elytris luteis, macula parva communi pone

scutellum, margine laterali utrinque abbreviato epipleurisque

aeneo-nigris.

Breit oval, gewölbt, blass bräunlich gelb, glänzend, die

Fühler vom fünften Gliede ab geschwärzt, Mittel- und Hinter-

brust nebst dem Schildchen schwarz, Flügeldecken dunkel

metallisch grün. Stirn breit, sparsam und äussert fein punk-

tulirt, am unteren Ende mit einer unregelmässigen Querreihe

von Punkten, welche die nur angedeuteten Höcker begrenzen.

Der Nasenkiel ist flach und breit, unten in zwei schräge

Querkiele aufgelöst. Halsschild mehr als doppelt so breit

wie lang, an den Seiten gerundet, die Ecken scharf stumpf-

winkelig, die Scheibe ähnlich der Stirn punktulirt und sehr

zart gewirkt. Flügeldecken in den Schultern schräg heraus-

tretend, dann bis hinter die Mitte allmählich verbreitert, am

Ende breit abgerundet, hinter der Basalbeule quer vertieft,

dicht und zum Teil gereiht-punktirt. In der Abänderung sind

die Flügeldecken hell schmutzig gelb, ein gemeinschaftlicher

kleiner gerundet-rhombischer Fleck hinter dem Schildchen,

ein feiner Seitensaum von !/, bis 3/, der Länge und die

Epipleuren metallisch grünlich schwarz.

Die Gattung Elytropachys ist nicht mit Aphthona identisch

und schon am Habitus (breites Halsschild und breite Flügel-

decken) sicher zu erkennen.

163. Aphthona ochracea: Sat elongata, convexiuscula, och-

racea, nitida, antennis (articulis 4 basalibus exceptis) piceis ;

tuberculis frontalibus bene discretis, prothorace crebre punctu-

lato, elytris dense subtilissime subseriatim punctatis, apice

conjunctim rotundatis, — Long. 2.5—3 mm. Tonkin: Mon-

tes Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Der A. flaveola JAC. von Sumba ähnlich, aber schlanker

gebaut und oberseits deutlicher punktirt. Annähernd cylin-

drisch, jedoch nur mässig gewölbt, hell ockergelb und oben

stark glänzend, die Fühler vom fünften Gliede an schwärz-

lich. Stirn glatt, zwischen den Augen mit einer schmalen,

E22 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

aber tiefen Querrinne, welche die Höcker scharf absetzt.

Drittes Fühlerglied länger wie das zweite und mit den fol-

genden Gliedern ziemlich von gleicher Länge. Thorax um

die Hälfte breiter wie lang, an den Seiten gerundet, oben

gleichmässig gewölbt und dicht und sehr fein punktulirt,

mit einzelnen stärkeren Punkten. Flügeldecken am Ende

schmal gemeinschaftlich abgerundet, hinter der Basis ver-

loschen quer eingedrückt, auf der Scheibe dicht und sehr

fein punktirt, die Punkte teilweise gereiht.

164. Aphthona nubila: Sat elongata, convexiuscula, obscure

brunnea vel picea, nitida, pedibus antennisque testaceo-flavis,

his apice infuscatis; tuberculis frontalibus obliteratis, pro-

thorace sublaevi, elytris crebre subtilissime punctatis, apice

subsingulatim rotundatis. — Long. 2—2 5 mm. Tonkin: Mt.

Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Ähnlich gebaut, aber kleiner wie die vorige, sehr dunkel

gefärbt, ohne merkliche Querrinne zwischen den Augen, die

Stirnhöcker daher verloschen und schlecht begrenzt, das

Halsschild kaum punktulirt, mit einigen angedeuteten Ver-

tiefungen (eine vor dem Schildchen, zwei andere weiter vorn),

die Flügeldecken an der Spitze leicht schräg abgestutzt und

einzeln abgerundet. Die Nahtecke, die bei der vorigen Art

einen rechten Winkel bildet und am weitesten nach hinten

reicht, ist hier stumpfwinkelig und etwas nach vorn gerückt.

Der Körper ist pechbraun, die Flügeldecken etwas heller wie

die übrigen Teile, Beine und Fühler bräunlich gelb, an letz-

teren die 4 oder 5 letzten Glieder angedunkelt. Das ¢ ist

kaum vom ® zu unterscheiden.

Auch Aphth. varipes JAC wurde in Tonkin von FRUHSTOR-

FER mit den beiden vorigen zusammen getangen. Zwei Stücke

der A. kanarensis von Simla, die Herr MOSER sandte, sind

etwas grösser wie ochracea und haben den Vorderrand des

Kopfschildes, die Oberlippe und die Mandibeln pechbraun

bis schwarz. Ich rechne sie noch zu Aanarensis, obwohl die

Hinterbrust kaum angedunkelt und das vierte Fiihlerglied

etwas langer wie das dritte ist.

165. Phyllotreta subtilis: Oblonga, convexiuscula, subtus

nigra, antennis basi tibiisque anterioribus ferrugineis, femori-

bus posticis aeneis, supra nitida, capite thoraceque aeneis,

INDO-MALAYISCHEN REGION. 123

sublaevibus, elytris obscure coeruleis, subtilissime punctatis.

— Long. 1.8 mm. Simla (MOSER).

Von den übrigen indischen Arten chotanica, Downesi etc.

durch die stark glänzende Oberseite sofort zu unterscheiden,

im Körperbau an eine kleine cruczferae erinnernd. Die Unter-

seite ist schwarz, die 4 Vorderschienen rotbraun, Hinter-

schenkel grünlich blau, Fühler pechschwarz, ihre 4 ersten

Glieder rotbraun, Kopf und Thorax metallisch dunkel grün,

die Flügeldecken dunkel blau. Fühler schlank, die Glieder

2 bis 4 und 6 ziemlich von gleicher Grösse, Glied 5 und

die 5 letzten Glieder etwas länger, letztere wenig verdickt.

Stirn und Thorax fast glatt, auf letzterem sind bei starker

Vergrösserung einige Punkte nahe der Basis zu bemerken.

Flügeldecken auf der inneren Hälfte vor der Mitte ziemlich

dicht, fein, aber deutlich punktirt, auf den übrigen Teilen

fast glatt.

166. Philopona vibex ER. Fokien. Die Färbung der Art

ändert erheblich ab. ERICHSON beschrieb eine helle Form

aus China: Oben blass bräunlich gelb, Fühler (mit Ausnahme

der beiden ersten Glieder) und eine beiderseits verkürzte

Längsbinde auf jeder Flügeldecke schwarz, Unterseite dunkel,

Rücken der Schenkel braun.

Etwas dunkler ist die ab. japonica BALY: die Mitte des

Thorax, ein schmaler Nahtsaum und eine Längsbinde jeder

‚Flügeldecke, nebst dem Rücken der Schenkel schwarz, Die

Binde beginnt an der Basis in dem Eindrucke welcher die

Schulterbeule absetzt und endet vor oder in der Spitze.

BALY führt von Japan noch eine mir unbekannte Var. A.

auf, bei der die Flügeldecken einfarbig schwarz sein sollen;

ich erhielt von dort durch Herrn ACHARD in Paris in Anzahl

eine bei Kioto gefangene Abänderung, die ab. /imbata :

Rotbraun, einige Fleckchen des Kopfes, die Hinterbrust, die

Spitze der Hinterschenkel, nebst Schienen und Tarsen schwärz-

lich, Thorax rotgelb, Flügeldecken tief schwarz, ein Seiten-

saum, der sich im letzten Viertel stark erweitert, so dass

hier nur ein nach hinten verengter Nahtsaum schwarz bleibt,

blass gelb.

Auf dem Mt. Makiling auf Luzon wurde von Herrn Prof.

BAKER die hellste Form, ab /usonica, gesammelt: Oben ein-

124 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

farbig blass gelb, unten nebst den 7 letzten Fiihlergliedern

dunkler gelb bis rotbraun.

167. Hyphasoma Sucki: Ovata, convexa, dilute lutea, nitida,

antennis (articulo primo excepto) fuscis, apice ferrugineis,

labro tarsisque subinfuscatis, prothorace sublaevi, elytris

crebre punctulatis. — Long. 6 mm. Südost Borneo: Tand-

jong (SUCK).

Am nächsten scheint diese Art der einfarbig hell gelb-

braunen H. unzcolor JAC. von Tenasserim zu stehen.

Ziemlich breit oval, gewölbt, glänzend braunlich gelb,

Oberlippe und Tarsen etwas angedunkelt, Fühler bräunlich

schwarz, fadenförmig, Glied ı das längste, rötlich gelb, 2 das

kleinste, 3 doppelt so lang, die folgenden dem dritten ähnlich,

nur das Endglied etwas länger und Glied 9 und 10 in der

Regel rötlich braun gefärbt. Kopf glatt, Stirnhöcker quer,

oben von einer graden Querfurche begrenzt, drittes Glied

der Maxillartaster dick, viertes wenig länger, an der Basis

von gleicher Stärke, konisch. Thorax fast dreimal so breit

wie lang, vorn im Bogen ausgeschnitten, an den Seiten

gerundet, mässig breit gerandet und nach vorn mehr wie

nach hinten verengt, die Vorderecken spitzwinkelig, vorgezo-

gen, die Scheibe sehr dicht, schlecht wahrnehmbar punktulirt.

Flügeldecken an der Basis so breit wie das Halsschild, bis

zur Mitte gerundet-erweitert, dann ähnlich verengt und hinten

mässig breit abgerundet, oben dicht und sehr fein punktirt.

168. Hyphasoma Moseri: Sat elongata, parum convexa,

sordide flava, nitida, antennis sat longis nigris, articulis duo-

bus primis flavescentibus, prothorace sublaevi, elytris sub-

parallelis dense subtilissime punctatis. — Long. 3.5—-4 mm.

Tonkin: Montes Mauson (FRUHSTORFER, MOSER).

Eine ziemlich schlank gebaute, wenig gewölbte und ver-

schossen gelb gefärbte Art, grösser als parvula JAC. und

durch lange Fühler und die bis zur Spitze ziemlich gleich-

mässig punktirten Flügeldecken verschieden. Die Fühler

reichen bis zum letzten Viertel der Flügeldecken und sind

mit Ausnahme der beiden ersten Glieder schwärzlich. Das

Halsschild ist fast glatt, wenig schmaler wie die Flügeldecken,

an den Seiten gerundet und nach hinten ziemlich so stark

wie nach vorn verengt. Die Flügeldecken sind an den Seiten

INDO-MALAYISCHEN REGION. 125

sehr wenig gerundet, fast parallel, dicht und sehr fein punk-

tirt. Das kugelige Klauenglied der Hinterbeine ist rotbraun.

169. Hyphasoma fuscifrons: Oblongo-ovalis, convexa, flaves-

cens, capite prothoraceque rufescentibus, fronte fusca, anten-

nis (basi excepta) nigricantibus, tibiis tarsisque interdum

infuscatis. Prothorace sublaevi, elytris sat crebre punctulatis.

— Long. 2.7—3.5 mm. Fokien, Tonkin: Montes Mauson

(FRUSTORFER, MOSER).

Von den kleinen ähnlichen Arten parvula und Feae JAC.

durch den dunklen Vorderkörper abweichend. Länglich oval,

gewölbt, glänzend hell bräunlich gelb, oder weisslich gelb,

Kopf und Thorax bräunlich rot, Stirn schwärzlich, ebenso

die Fühler mit Ausnahme der beiden ersten Glieder; auch

die Schienen und Tarsen sind oft angedunkelt. Kopf glatt,

Halsschild fast dreimal so breit, wie lang, selbst unter starker

Vergrösserung kaum bemerkbar punktulirt, vorn fast grad-

linig, nur die Ecken leicht vorgezogen, die gerundeten Seiten

nach vorn mehr als nach hinten verengt. Flügeldecken mässig

dicht verloschen punktulirt, an den Seiten wenig gerundet

und nach hinten etwas erweitert. Wie bei der vorigen Art

sind die beiden Leisten, welche den Rücken der Hinter-

schienen begrenzen, vor der Spitze in einen Zahn erhöht;

der Metatarsus ist so lang wie die beiden folgenden Glieder

zusammen und das Endglied länglich halbkugelig Das erste

Glied der Vordertarsen beim d erweitert.

170. Die Gattung Aldrisma FAIRM., Rev. d’Ent. 1888, 156,

von welcher der Autor angibt, sie sei wegen der dicken

Hinterschenkel und der kurzen Fühler ziemlich schwierig

unter zu bringen, aber von den übrigen Mimastriten gut zu

unterscheiden, gehört zu den Halticinen und ist — Scallodera

HAR., die Art, externecostata FAIRM. = fulvipennis BALY 1874.

171. Euphytrea BALY, mit geschlossenen Vorderhüftgruben

und einem Basalzahn der Klauen weicht von den ähnlich

gebauten verwandten Gattungen hauptsächlich durch die Stirn-

bildung ab, die an manche Eumolpinen erinnert. Das Kopf-

schild ist quer dreieckig und seine breite Spitze fällt über

der Fühlerwurzel plötzlich zu einer Querrinne ab, die sich

neben jedem Auge als eine breite und tiefe, innen fast grad-

linige und nach oben erweiterte Furche bis auf den Scheitel

126 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

fortsetzt und die Stirn selbst eine nach oben wenig verbreiterte

viereckige, erhöhte Fläche bildet. £. mzcans BALY von den

Sunda Inseln ist eine in den meisten Sammlungen ver-

tretene Art. |

172. Cerotrus melanocephalus ab. bimaculatus JAC. Sumatra.

JACOBY bat diese und die mit ihr synonyme Gattung Anzcera

nach dem d beschrieben, denn bei dem % ist das dritte

Fühlerglied nicht so kurz wie das zweite, sondern fast doppelt

so lang. C. drmaculatus ist die Stammform, bei der jede

Flügeldecke auf schwarzem Grunde eine weisslich gelbe

gerundete Quermakel besitzt, die in der Mitte liegt und von

der Naht gewöhnlich etwas weiter entfernt bleibt wie vom

Seitenrande. Der Kopf ist über der Querfurche der Stirn tief

schwarz, darunter weisslich gelb, weshalb der Name melanoce-

phalus unzutreffend, ja gradezu irreführend ist. Bei einem 9

von Semarang (DRESCHER) in der Sammlung von REINECK

ist die Makel jeder Decke vergrössert und bildet eine dicke

Querbinde, welche sich am Vorderrande nach innen mehr

wie nach aussen verschmälert und ziemlich die Naht und

den Aussenrand berührt. Zugleich tritt hinter der Basis der

Flügeldecken eine zweite etwas schmalere weisslich gelbe

Querbinde hinzu, die innen breiter als aussen ist und von

der Naht und dem Seitenrande wenig entfernt bleibt. Diese

Abänderung nenne ich bifasciatus.

173. Nisotra chrysomeloides JAC. Java: Tzibodas (KRAEPELIN),

Preanger (Dr. WARBURG), 3,5 —4 mm. lang, beziehe ich nicht

mit rechter Sicherheit auf diese Art, von SARAWAK, weil die

Flügeldecken nicht violett, sondern dunkelblau sind und bei

dem Stücke von Preanger sogar eine metallisch grüne Bei-

mischung haben (N. javana MOTSCH. mit grünlich bronce-

farbenen Flügeldecken scheint eine schwach ausgeprägte

vordere Thoraxrinne zu besitzen, wie die davor beschriebene

zndica MOTSCH. (nec F.!), die sich vielleicht auf xzgrzpenuzs

JAC. beziehen lässt).

Der Körper ist breit oval, mässig gewölbt, rotgelb, Fühler-

glieder 6- 11, Hinterbrust und Bauch schwarz, Flügeldecken

dunkelblau, Epipleuren zuweilen rotbraun. Stirn glatt, Thorax

dicht und sehr fein punktirt, die vordere Längsrinne lang,

gebogen, nach hinten mit den Seiten leicht divergirend,

INDO-MALAYISCHEN REGION. 127

aussen hoch gerandet, fast mit der kurzen Basalrinne ver-

bunden. Flügeldecken deutlich und zum Teil in regelmässigen

Doppelreihen punktirt, von denen die beiden äusseren vertieft

sind und 2 gewölbte Intervalle emporheben.

174. Nisotra madurensis JAC. Fokien, 4 mm. lang, etwas

höher gewölbt wie die vorige, oben feiner und auf dem

Halsschilde sparsamer punktirt, die Vorderrinne des letzteren

ziemlich kurz, die hintere fein, aber scharf eingeschnitten,

die Pünktchen der metallisch dunkelgrünen Flügeldecken

innen nur vor der Mitte, aussen weiter in unregelmässige

Doppelreihen geordnet, die vorletzte Reihe vor der Mitte

leicht vertieft. An den Fühlern ist das fünfte Glied dunkel

gefärbt.

175. Amphimela moroorum: Subrotundata, convexiuscula,

subtus rufo-testacea, supra fere straminea, antennis articulis

4 vel 5 ultimis fuscis. Fronte sublaevi, prothorace sat dense

punctulato, elytris subtiliter striato-punctatis, intervallis costu-

latis. — Long. 3 —3,5 mm. Palawan: Pt. Princesa; Mindanao:

Butuan (BAKER).

ab. a. Omnino rufo-testacea, elytris prope suturam subtiliter

striato-punctatis, latera versus punctato-striatis et intervallis

convexiusculis. — Mindanao: Butuan (BAKER). }

ab. b. Ut in a, sed supra sordide testaceo-flava, antennis

articulis 5 ultimis subinfuscatis, pectore abdomineque nigri-

cantibus. — Süd Mindanao: Davao (Dr. WARBURG).

Eine variable Art. Gerundet, etwas länger als breit, mässig

gewölbt, unten hell rötlich gelbbraun bis dunkel rostrot, oben

weisslich gelb und mässig glänzend, die ersten 5 Fühler-

glieder rotgelb, die beiden folgenden bräunlicher, die End-

glieder schwärzlich. Stirn glatt, Clypeus mit einigen Pünktchen.

Halsschild hinter der Mitte am breitesten und nach vorn mehr

wie nach hinten verengt, an den Seiten stark gerundet,

Vorderecken abgerundet, wenig nach aussen gedrückt, Hin-

terecken stumpfwinkelig, die Scheibe ziemlich dicht äusserst

fein punktirt, mit einer unregelmässigen stärkeren Punktreihe

neben der Kante des Seitenrandes. Flügeldecken vorn grad-

linig heraustretend, aber wenig breiter wie das Halsschild,

bis vor die Mitte gerundet-erweitert, sodann ähnlich verengt

und hinten mässig breit gemeinschaftlich abgerundet, auf

128 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER

der Scheibe punktirt-gestreift, die Punkte nicht ganz regel-

mässig hinter einander gestellt, die Zwischenstreifen gewölbt,

sparsam verloschen punktulirt, der letzte so breit wie die

2 oder 3 vorhergehenden zusammen, mit einer stärkeren

Punktreihe am Aussenrande.

Die ab. a ist fast einfarbig rötlich gelbbraun, glänzend,

Fühler vom 5. Gliede ab schwarz, auf den Flügeldecken sind

die ersten 3 bis 4 Punktreihen fast erloschen, die folgenden

nehmen allmählich an Stärke etwas zu und vertiefen sich

nach aussen, so dass nur die letzten Intervalle gewölbt sind ;

auch die Seiten des Thorax sind weniger gerundet. Bei der

ab. b. ist die Oberseite verschossen bräunlich gelb, die 5

letzten Fühlerglieder sind angedunkelt, Hinterleib und Brust

schwärzlich.

176. Cassena tonkinensis: Oblongo-ovata, sat convexa,

nigra, antennis basi ferrugineis, capite, thorace, scutello

femoribusque anterioribus rufis, elytris substriato-punctatis

aeneis vel coeruleis. -- Long. 4,5 --5 mm. Central Tonkin:

Chiem-Hoa (FRUHSTORFER, MOSER).

Diese Art scheint der viel grösseren, breiter gebauten

collaris BALY aus Assam ähnlich zu sein, aber sie hat eine

schwarze Mittel- und Hinterbrust und die Spitze des Kopf-

schildes läuft nicht zwischen die Stirnhöcker, sondern endet

an ihrer Vorderecke. Der Körper ist länglich eiförmig, mässig

gewölbt, schwarz, das erste Fühlerglied (zuweilen auch noch

das zweite und die Basis des dritten) dunkel rostrot, Kopf,

Thorax, Schildchen und die 4 Vorderschenkel gesättigt bräun-

lich rot, glänzend, Flügeldecken metallisch grün oder dunkel-

blau. Halsschild nahe der Mitte am breitesten, beiderseits

gerundet-verengt, Hinterecken spitz nach aussen gerichtet,

die Vorderecken bilden einen grossen, abgerundeten, schräg

nach aussen tretenden Zahn. Die Scheibe ist vorn glatt,

hinten sehr zart punktulirt, an der Basis mit einem kurzen

Längsstriche jederseits. Flügeldecken in unregelmässigen

Reihen punktirt. Die Punkte werden auf dem Abfalle zur

Spitze feiner; vor letzterer liegt ein Längseindruck neben

der Naht.

177. Cassena mysolensis: Ovalis, sat convexa, nigra, an-

tennis basi, capite, thorace, prosterno pedibusque quatuor

INDO-MALAYISCHEN REGION. 120

anterioribus flavo-rufis, elytris saturate coeruleis substriato-

punctatis, apice sublaevibus. — Long. 3,5 mm. Insel Mysol

(MOSER).

Mit arvensis JAC. am nächsten verwandt, aber das Hals-

schild hinten nicht eingeschnürt und die Hinterbeine dunkel

gefärbt. Die grössere A/berzisi JAC., die völlig ausgefärbt

ebenfalls ein schwarzes Schildchen hat, ist auf den Flügel-

decken viel feiner punktirt.

Oval, mässig gewölbt, schwarz, Fühler schwärzlich, die 3

ersten Glieder, Kopf, Thorax und die 4 Vorderbeine gelblich

rot, an den Hinterbeinen die Basis der Schenkel, Knie und

Tarsen rötlich braun, Flügeldecken gesättigt dunkelblau,

metallisch. Thorax doppelt so breit wie lang, nahe der Mitte

am breitesten und beiderseits gleichmässig gerundet-verengt,

die hintere Borstenpore auf der Spitze eines Kegels in den

Hinterecken, die andere auf einer kleinen winkeligen Er-

weiterung hinter den schmal-abgestutzten Vorderecken ein-

gestochen; die Scheibe fast glatt, hinter der Mitte mit

einigen kaum deutlichen Pünktchen, die Basalstriche kräftig,

kurz. Flügeldecken bis zur Mitte sanft erweitert, ziemlich dicht

in unordentlichen Reihen punktirt, die dahinter allmählich

feiner werden. Über dem Seitenrande liegen 2 kräftigere

Punktreihen, deren Intervall leicht gewölbt ist.

178. Cassena punctatissima JAC. von der Insel Larat oder

Tenimber (MOSER), ist eine sehr kleine schlanke Art aus der

Gruppe mit rotgelbem Schildchen. Ihr Halsschild ist doppelt

so breit wie lang, fein, jedoch deutlicher als bei den meisten

anderen Arten punktirt, auch die Flügeldecken haben eine

verhältnismässig dichte und kräftige Skulptur. JACOBY nennt

sie ausdrücklich verworren punktirt, aber in den äusseren ?/,

jeder einzelnen treten die Punkte hinter der Schulter doch

zu kurzen Reihen zusammen. Bei dem d sind die Fühler

so lang wie der Körper, beim @ viel kürzer.

179. Blepharida xanthospilota BALY. Fokien. Das einzige

Exemplar, dem der Kopf fehlt, rechne ich nur fraglich

hierher, da es in der Skulptur der Oberseite erheblich von

der Beschreibung abweicht. Der Körper ist blass bräunlich

gelb, Brust und Bauch dunkler, Spitzenhälfte der Hinter-

schenkel pechbraun, Hinterschienen rostrot, die Flügeldecken

130 J. WEISE, CHRYSOMELIDEN DER U.S. W.

mit gelben Flecken gesprenkelt. Die Mehrzahl von diesen

ist klein, rund, dagegen befinden sich nahe der Basis und

in der Umgebung der Schulterbeule einige grössere, eckige

und teilweise zusammenfliessende Flecke. Der Thorax ist

glatt, in den Vertiefungen sparsam punktirt. Letztere bestehen

aus einem zweigrubigen Längseindrucke hinter jedem Auge

ungefähr in !/, der Breite, am Ende nach innen gebogen

und nahe der Mitte in einen einreihig punktirten Querstrich

nach aussen verlängert. Vor und hinter diesem Querstriche

liegt über dem tief abgesetzten Seitenrande je eine Grube.

Der Hinterrand ist in der Mitte bogenförmig gegen das

Schildchen ausgezogen und einfach, nach aussen scharf ge-

randet, jederseits mit einem Längsstrichelchen, welches frei

und nicht durch einen Quereindruck mit dem andern ver-

bunden ist. Die Flügeldecken sind regelmässig in Reihen

punktirt, deren Intervalle eben und glatt sind; die vorletzte

Reihe ist vertieft und hebt den letzten, vorn breiten Zwischen-

streifen kräftig empor.

180. Chaetocnema ingenua BALY. Fokien, Futschau (SIEMS-

SEN). 2.3—2.6 mm lang, glänzend metallisch grün, Fühler

schwarzlich, die 3 Basalglieder und die Beine rötlich gelb,

Hinterschenkel auf dem Rücken mehr oder weniger weit

grün. Kopf und Halsschild sehr dicht und fein-, die Flügel-

decken stärker und in regelmässigen Reihen punktirt, von

denen die kurze erste Reihe unregelmässig verdoppelt ist.

Schon JACOBY hat an Typen nachgewiesen, dass der Aus-

druck ,,cuprea” bei BALY grün bedeutet, mir scheint auch

die Beschreibung des Thorax „strongly foveolate punctate”

und der Flügeldecken ‚more strongly punctured, foveolate-

striate’ nicht richtig, weil sehr übertrieben, angegeben zu sein.

Neue oder wenig bekannte Paussiden

aus Rhodesia,

gesammelt von HEREWARD DOLLMAN 1913—1915,

240. Beitrag zur Kenntnis der Myrmecophilen

S P

von

E. WASMANN S.J. (Valkenburg, L.).

(Mit zwei photographischen Tafeln.)

Mein Freund HORACE DONISTHORPE bat mich im letzten

Jahre (1920), einige von dem leider bereits verstorbenen

eifrigen entomologischen Forscher HEREW. C. DOLLMAN in

Rhodesia gesamelte Paussiden fiir ihn zu bestimmen. Die

Durchsicht derselben überzeugte mich davon, dass es nötig

sein würde, das ganze, reiche Paussidenmaterial der DOLL-

MANschen Ausbeute einheitlich zu bearbeiten, da mit Be-

stimmung einzelner Arten desselben der Wissenschaft nicht

viel gedient sein würde. DONISTHORPE hatte darauf die

Freundlichkeit, das gesamte Material mir zur Bearbeitung

zu senden, wofür ich ihm hier meinen Dank ausspreche.

Die Typen und die Unica sämtlicher Arten wurden von

DOLLMAN für das Britische Museum reserviert. Von den

übrigen Arten befinden sich Exemplare auch in meiner und

in DONISTHORPE’s Samlung. Für die mir überlassenen Exem-

plare spreche ich letzterem ebenfalls meinen Dank aus.

Da bezüglich der mit Pleuropterus alternans WESTW. ver-

wandten Formen sich Zweifel erhoben, welche derselben der

. WESTWOODschen Originalbeschreibung entspricht, bemühte

ich mich, das nötige Vergleichsmaterial dafür zu erhalten.

Herr DONISTHORPE unterstützte mich hierbei freundlichst. Da

eine der von WESTWOOD erwähnten Typen in der Fortnum-

Collection im Hope-Museum zu Oxford sich befindet, hatte

der Direktor desselben, Prof. I. B. POULTON, die Güte, die

sehr gebrechliche Type Herrn Dr. C. J. GAHAN am Britischen

132 E. WASMANN S.J., NEUE ODER WENIG

Museum zu überbringen, der sie nach meinen Angaben mit

den dortigen, als P/. alternans bestimten Exemplaren verglich

und mir darüber Auskunft erteilte. Ferner sandte mir C. J.

GAHAN die sämtlichen (7) Exemplare, die im Britischen

Museum mit jenem Namen bestimt sind, zum Vergleich.

Die zweite Type, die nach WESTWOODs Angabe im Berliner

Zoolog. Museum (,,Mus. Reg. Berol.’’) sich befindet, erhielt

ich durch Prof. HERMANN KOLBE vom Zoologischen Museum

zur Ansicht. Herr S. SCHENKLING sandte mir ferner zum

Vergleich das im Deutschen Entomologischen Museum (Berlin-

Dahlem) befindliche Exemplar, das aus der Sammlung KRAATZ

stammt. Allen diesen Herrn spreche ich hiermit für ihr Ent-

gegenkommen meinen Dank aus, besonders aber Herrn C. J.

GAHAN, der überdies die Type von Paussus Latreillet WESTW.

im Britischen Museum für mich verglich und ein mit derselben

übereinstimmdes Exemplar aus demselben Museum mir zur

Ansicht sandte. Für einige andere, in dieser Arbeit beschrie-

bene Paussiden aus S. O. Afrika bin ich Herrn G. VAN RooN

(Rotterdam) aum Danke verpflichtet, der sie mir überliess.

Bezüglich der Begriffsbezeichnungen der innerhalb der

Speziesgrenze liegenden Formverschiedenheiten schliesse ich

mich an die von HERMANN KOLBE!) (l. cit. p. 62) vorge-

schlagene Nomenklatur an. Bei der Unterscheidung von

Unterarten, geographischen Rassen u.s.w. stossen wir jedoch

bei den Paussiden auf grosse Schwierigkeiten, da unsere

gegenwärtige Formenkenntnis für die Mehrzahl der Arten

nur auf wenige Exemplare sich stützt. Am meisten gilt dies

für die bisher beschriebenen Cerapterus; aber auch die zur

Verwandschaft von Pleuropterus alternans WESTW. gehörigen

Formen werde ich genötigt sein, einstweilen als Arten bezw.

als Unterarten zu beschreiben, obwohl es nicht ausgeschlossen

ist, dass dieselben später als geographische Rassen (,,nat.”)

einer Art sich herausstellen.

Bezüglich der auf den Tafeln I u. II beigefügten photo-

graphischen Abbildungen der neuen Arten sei bemerkt, dass

die meisten der betreffenden Typen auf Kartonplättchen

aufgeklebt waren, und dass deshalb, da ich sie nicht um-

4) Ueber Mutationsformen bei Coleopteren (Ztschr. f. wissensch.

Insektenbiol. XVI 1920, No. 3—4, p. 49— 63).

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 133

praparieren durfte, der auf die Unterlage geworfene Schatten

etwas storend wirkt.

Ich gebe hier zuerst die Liste der von DOLLMAN in

Rhodesia 1913—1915 gesamelten Paussiden und ergänze

dieselbe zu einem Inhaltsverzeichnis meiner Arbeit. Nur

bei wenigen Arten ist angegeben „with ants’, und in diesem

Falle fehlt stets die Angabe die Wirtsart. Weitaus die

meisten Exemplare sind am Lichte gefangen (,, light”).

Cerapterus pilipennis n.sp. f. nigra, nova forma. S. 125.

(Siehe auch die Beschreibung der Nominatform S. 134 u.

at ls Rie sh):

Pleuropterus parallelicornis n.sp. S. 139 u. Taf. I, Fig. 1.

[Revision der mit Pleuropterus alternans WESTW. verwandten

Hormen ys: erb ff]

Pentaplatarthrus Dollmani n.sp. 5.141 u. Taf. II, Fig. 6.

Paussus manicanus PER. S. 143.

3 oculetas NES DIS 144 ur Taf Dab ier

pe spinicoxis WESTW. S. 146.

3 Cridae GESTRO S. 146.

® canaliculatus WASM. S. 146 (Die häufigste Art).

3 potundicollas Nis sip. 'S.. 147 us “Daf. Wy Figs 8:

[Tabelle der mit spiicoxis und damarinus WESTW. ver-

wandten Arten S. 145 ff.

Paussus Klugi WESTW. S. 147. |Vergleich mit Zatreiller

WESTW. S. 148 ff.]

Paussus. fallax. PER..S. 150 u. Taf: Il; Figso.

n planicornis n,sp> D.2130 ul ats IL Fig. 10.

à Donisthorpei n. sp. S. 152 u. Taf. II, Fig. 11.

SQUanLicornis no Spi Si Isse: Gata Wigs 2:

> cucullatus WESTW., S. 155.

> Dollmani n. sp., S. 156 u. Taf. II, Fig. 14.

Ich füge noch die Liste einiger von Herrn G. VAN ROON

mir übersandten Paussiden aus benachbarten Gebieten S. O.

Afrikas bei, deren neue Arten hier ebenfalls beschrieben

werden:

Cerapterus pilipennis n. sp. (Nominatform), Umvena und

Saw Mills (Mashona). S. 134 u. Taf. I, Fig. 1.

Pleuropterus trapezicollisn. sp. Salisbury (Mashona). S. 139

abate Lis 3014:

134 E. WASMANN S.]J., NEUE ODER WENIG

Paussus van Rooni n. sp. Victoria Falls (Zambezi). S. 154

u. Pat. TI Biesen 3:

Paussus spinicoxis WESTW. Salisbury.

» rusticus PER. Pretoria.

> damarinus \WESTW. Pretoria.

» cylindricornis PER. Pretoria.

Auf die Revision der mit Pleuropterus alternans ver-

wandten Arten in dieser Arbeit (S. 135—140) sei noch be-

sonders aufmerksam gemacht:

Pleuropterus alternans WESTW. S. 137 u. Taf. I, Fig. 5.

> alternans WESTW. subsp. #igrita n. subsp.

S-138 u. 40.

Pleuropterus parallelicornis n. sp. S.139 u. 140, Taf. I, Fig. 2.

» trapezicollis n.sp. S.139 u. 140, Taf. I, Fig. 3 u.4.

Genus: Cerapterus SWED.

Cerapterus pilipennis n. sp. (Taf. I, Fig. 1).

Magnus (15—17 mm), gracilis, supra nigropiceus, protho-

race piceo, antennis, pedibus et elytrorum sutura rufopiceis,

nitidus; macula apicali fulva elytrorum hamata perbrevi,

intus breviore quam extus; antennis, capite, thoracis margi-

nibus, elytrorum basi et lateribus late fulvohirtis. Antennae ~

capite thoraceque multo longiores, latitudine fere quintuplo

longiores. Caput nigrum, sat dense punctatum. Prothorax

longitudine plus duplo latior, impunctatus praeter puncta

setigera in margine antico et postico; in medio linea longi-

tudinali subtili abbreviata instructus, lateribus deplanatis et

circa angulos posticos reflexis, angulis posticis excavatis.

Elytra latitudine duplo longiora, nitida, impunctata praeter

_puncta setigera, basi et lateribus (fere usque ad medium disci)

seriatim fulvohirtis, limbo apicali membranaceo simplici (haud

dentato). Facie inferiore corporis dense longeque fulvohirta.

Pedes dilatati et compressi tarsis perbrevibus.

Type No. 1: Long. corp. 15 mm; elytror. long. 11 mm,

lat. 5.6: mm; prothor. lat. 5 mm, long. 2.4 mm; antenn.

long. 8 mm, lat. 1.7 mm.

Type No..2: «Long. ‘corp: 17 mm; celytr. long. 127m,

lat. 6.5 mm; prothor. lat. 6 mm, long. 2.9 mm; antenn.

long. 8,5 mm, lat. 1.8 mm.

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 135

Ich sah 3 Exemplare, von Herrn VAN ROON erhalten, aus

Umtali und Saw Mills (Mashonaland). 2 davon befinden sich

in meiner Sammlung, das dritte in der Sammlung VAN ROONs.

In der schlanken Körperform mit C. laceratus DOHRN

(Stett. Ent. Ztg. LU, 1891, p. 388) und Zougipennis WASM.

(Not. Leyden Mus. XXI, 1899, p. 35) ähnlich. Von /aceratus

namentlich durch das breitere Halsschild verschieden, von

longipennis durch die glänzenden Flügeldecken, die an den

Schultern und an den Seiten bis zur Mitte der Scheibe Längs-

reihen roter Borsten besitzen, im übrigen aber unpunktiert

sind (nur wo die Borsten abgebrochen sind, erscheinen

Punkte). C. hottentottus KOLBE (Entom. Nachr. XXII, 1896,

p. 297) hat (nach einem von KOLBE erhaltenen Exemplar

in meiner Sammlung) zwar ebenfalls am Seitenrand der Flügel-

decken einige Borstenreihen, aber in geringerer Ausdehnung;

ferner ist die Körpergestalt von orfentottus breiter, die Fühler

und Schienen stärker verbreitert, der Apikalsaum der Flügel-

decken gezähnelt und die Unterseite fast kahl. Der rotgelbe

Apikalfleck der Flügeldecken ist bei pzlzpennzs (ähnlich wie

bei /ottentottus) sehr klein, der Aussenast desselben nur

2 mm, der Innenast I mm lang.

Cerapterus pilipennis WASM. f. nigra, nova forma.

Supra totus nigropiceus, margine extremo prothoracis et

pedibus piceis. Long. corporis (pygidio retracto) 16 mm,

elytrorum long. 12 mm, lat. 6.5 mm; prothoracis lat. 6 mm,

long. 2.9 mm; antennarum long. 7.6 mm, lat. 1.8 mm.

Unterscheidet sich von Zzlipennis nur durch die fast ein-

farbig schwarze Färbung und ein wenig gedrungenere Fühler;

auch fehlt der Apikalfleck der Flügeldecken.

I Exemplar (Type) von Kashitu (Rhodesia, DOLLMAN!) I.

1915: „loose bark of standing tree, many ants.”’ Type im

Brit. Museum. Vielleicht handelt es sich bei dieser Form

um eine geographische Rasse (,,nat. = natio’’) des pr/ipennis.

Genus: Pleuropterus WESTW.

Revision der mit Pleuropterus alternans WESTW.

verwandten Formen.

In meiner 1918!) gegebenen Tabelle der Pleuropterus-

1) No. 228: Ueber Pleuropterus Dohrni RITS. und Lujae WASM. und

136 E. WASMANN S.]J., NEUE ODER WENIG

Arten hatte ich (p. 79) als erste Art des Subgenus Pleurop-

terinus WASM. den Pleuropterus alternans WESTW, aufgeführt.

Derselbe ist dort jedoch unrichtig charakterisiert, weil ich die

Art in natura nicht kannte und sie nur nach der Beschreibung

und Abbildung WESTWOODs im Thesaur. Ent. Oxoniensis

(1874, p. 74 und "Pl. XVI, Fig..2) beurteilte, die in mehreren

Punkten unklar sind. Da weder ein mit Pl. alternans ähnliches

Exemplar DOLLMANS noch auch ein von letzterem auffallend

verschiedenes, in meiner Sammlung befindliches, auf PV.

alternans mit Sicherheit sich beziehen liess, hielt ich es für

nötig, WESTWOODs Typen des affernans zum Vergleich zu

erhalten sowie andere in den Museen als a/ternans bestimmte

Exemplare. (Siehe hierüber die Bemerkungen in der Einleitung

meiner Arbeit oben? Serg)

Das Ergebnis meines Vergleiches ist folgendes:

Er Gemeinschartliche, Merkmale der 270%

Gruppe des Pleuropterus alternans WESTW.

schörieen Lox mem:

[Subgenus Pleuropterinus WASM. (1918, No. 228, p. 79):

Fliigeldecken mit kielformig erhabenen Langsrippen, gelbrot,

mit zwei schwarzen, hinten vereinigten Längsbinden :|

Die Rippen der Flügeldecken sind abwechselnd (alter-

nierend) kielförmig erhöht, so dass auf jeder Flügeldecke

nur zwei Dorsalrippen und eine dritte, dem Seitenrande

genäherte, vorn abgekürzte Rippe hervortreten. Halsschild

doppelt so: breast wie lange, mit fast geraden (d hrnur

sehr schwach ausgebuchteten) Seiten, in den schräg abge-

stutzten Hinterecken mit einem kurzen gelben Haarbiischel ');

die Scheibe in der Mitte kissenförmig gewölbt, mit einer

mittleren Längsfurche, beiderseits gegen den Rand hin tief

eingedrückt und mit einem von der kissenförmigen Wölbung

gegen die Hinterecken hinziehenden Schrägwulste, der in

die Larve von P/ Dorrni (Tijdschr. v. Entom. LXI, 1918, p. 76—87).

Die erwähnte Tabelle findet sich p. 79--82. — Wie Dr. BRAUNS (Wil-

owmore) mir mitteilt, ist die von ihm 1914 beschriebene Paussidenlarve

wahrscheinlich dem Pleuropterus alternans WESTW. (sensu lato!) zuzu-

schreiben.

1) In WESTWOODS Abbildung des al/ternans Thes, Ent. Oxon. PI. XVI

Fig. 2 ist der Haarbüschel zu lang gezeichnet.

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. E37

einen nach hinten vorspringenden, an der Spitze gerundeten,

schwarzen Hocker endigt !).

lif tinterscherdende Merkmalesderszundteser

Gruppe gehorrsen Arten und Unterarten:

[Dieselben betreffen hauptsachlich die Skulptur des Kopfes,

die Form der Fiihler, die Bildung des Halsschildes und die

Entwicklung der Rippen auf den Fliigeldecken |

I. Kopf äusserst fein und dicht lederartig schwach runzlig

punktiert, matt. Fühlerkeule ziemlich kurz, von der Basis bis

zur Spitze ganz allmählich schwach verengt, ihr Basalzahn

schmal gerundet, das 3—9 Glied fast dreimal breiter als lang

(Taf. I, Fig. 5). Halsschild volkommen querrechteckig, hinten

ebenso breit wie vorn, die Vorderwinkel einfach gerundet,

nicht vorgezogen, daher der Vorderrand gerade; die Mittel-

furche der kissenförmigen Scheibe ist tief, und die Seiten-

gruben beginnen schon auf dem Kissen. Auf den Flügeldecken

sind die beiden Dorsalrippen nur mässig erhöht, ebenso die

dem Seitenrande genäherte, vorn abgekürzte dritte Rippe,

die fast gerade ist und schon in der Mitte der Flügeldecken

verschwindet. Pygidium unbehaart. ?)

a. Färbung rotbraun (auch die Fühler und Beine), die

schwarzen Längsbinden auf den Flügeldecken schmal, nicht

breiter als die gelbrote Grundfärbung. Körperlänge 9 mm,

Länge der Fühlerkeule 3.3 mm:

Pleuropterus alternans WESTW.

(Proc. Linn. Soc. London, 1850, p. 56; "Thies; Ent. Oxon.

LSNA Pr Aes XVI, Big: 2).

[Hieher gehören: WESTWOODS Type I in der Fortnum-

Collection (Hope Museum, Oxford), ohne Angabe des Vater-

landes *); ein mit WESTWOODs Type I nach GAHANS Vergleich

1) Bezüglich der Geschlechtsunterschiede sei noch beigefügt: Beim

d' ist das 2. Glied der Vordertarsen stärker verbreitert als beim 9 und

daher relativ kürzer im Vergleich zu seiner Länge.

2) Mit Ausnahme des Spitzenrandes, der bei dieser wie bei den

folgenden beiden Arten einen gelben Haarsaum trägt. Das Pygidium ist

bei allen 3 Arten matt, fein lederartig.

3) WESTWOOD (Thes. Ent. Ox. p. 74) gibt bei seinen Typen an:

„Mozambique et Port Natal (Mus. Reg. Berol. et Mus. D. Fortnum)”.

Da die mir vorliegende Type II aus dem Berl. Zool. Museum die Etikette

138 E. WASMANN S. J., NEUE ODER WENIG

übereinstimmendes Exemplar des Brit. Museums aus Natal;

die Type II WESTWOODs des Berliner Zool. Museums aus

Natal (PoPP.!); ein Exemplar des Brit. Museums aus Zululand

(E. D. REYNOLDS! X. 1910).]

5. Färbung schwarzbraun (auch die Fühler und Beine),

nur der Hinterrand des Scheitels und ein Fleck auf der Stirn

rot, die schwarzen Langsbinden der Fliigeldecken stark ver-

breitert, so dass nur die Naht, die zweite Dorsalrippe und

der äusserste Spitzen- und Seitenrand schmal gelb bleiben.

Punktierung des Kopfes etwas stärker und deutlicher als

bei der Nominatform. Körperlänge 11 mm, Länge der Fühler-

keule 4.2 mm:

Pleuropterus alternans nigrita n. subsp.

[Hieher gehört ein Exemplar (Type) des British Museums

aus Ngara, Nyassaland (I. 1915, Dr. I. B. DAVEY!)]

2. Kopf sehr dicht und grob rauhkörnig punktiert, matt.

Fühlerkeule länger, parallelseitig, ihr Basalzahn schmal ge-

rundet, das 4—g Glied nur doppelt so breit wie lang (Taf. I,

Fig. 2). !) Halsschild hinten etwas breiter als vorn, die Vor-

derwinkel einfach gerundet und nicht vorgezogen, daher der

Vorderrand gerade; die Mittelfurche des Halsschildes seichter

und die kissenförmige Wölbung breiter, indem die Eindrücke

erst näher den Seiten des Halsschilds beginnen. Auf den

Flügeldecken sind die beiden Dorsalrippen noch schwächer

erhöht als bei alternans, die dem Seitenrande genäherte,

vorn abgekürzte Rippe noch schwächer, schwach gebogen

und oberhalb der Mitte verschwindend. Färbung hell rotbraun

(Fühler und Beine manchmal etwas dunkler), die schwarzen

Längsbinden breiter als bei alternans in sp. (aber nicht so

breit wie bei der subsp. zzerita). Pygidium ?) mit mikros-

kopischen, staubartigen Härchen. Körperlänge 9.5—10 mm,

Länge der Fühlerkeule 4.5—4.8 mm:

»Natal” trägt, muss man annehmen, dass die Type I aus Mozambique

stammt. C. J. GAHAN, der sie verglich und mit dem anderen (mir über-

sandten) Exemplar aus Natal übereinstimmend fand, schreibt mir aller-

dings: „I have little doubt that it came from Natal”.

!) Auf der Photographie erscheinen die 4 vorletzten Fühlerglieder ein

wenig zu schmal, da die Fühler nicht ganz flach auflagen.

2) Siehe die Anmerkung 2 auf S. 137.

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 139

Pleuropterus parallelicornis n. Sp.

@baf. I. Fig’: 2):

[Hieher gehören: 3 vollkommen übereinstimmende Exem-

plare des British Museums (Type I, II, III) ') aus Salisbury

(Mashonaland, S. Rhodesia, C. A. R. MARSHALL! 1912);

ferner ein Exempl. des British Museums aus Mazoe (Masho-

naland, Eyles! 1906); endlich ein Exempl. des British Museums

aus Broken Hill (DOLLMAN! XI. 1914, „light”), bei dem die

Halsschildseiten parallel (hinten nicht breiter als vorn) sind,

das aber im übrigen mit den Typen übereinstimmt.]

3. Kopf unpunktiert, glatt und glänzend. Fühlerkeule (Taf.

I, Fig. 4) an der Basis sehr breit, bis zur Mitte stark verengt,

von da an bis zur Spitze gleichmässig schmal, länger als bei

alternans, das 6—9 Glied nur um die Hälfte breiter als lang,

Basalzahn sehr breit, halbkreisförmig. Halsschild vorne deut-

lich breiter als hinten, schwach trapezförmig, die Vorderwinkel

lappenförmig vorgezogen; daher ist der Vorderrand nicht

gerade sondern concav und überdies beiderseits vor den

Vorderwinkeln schwach ausgebuchtet (Taf. I, Fig. 3); die

Mittelfurche des Halsschildes ist seichter als bei alternans

und die kissenförmige Wölbung breiter, die zu den Hinter-

ecken hinziehenden höckerartig endigenden Wülste sind höher

und länger als bei den beiden vorigen Arten. Die zwei Dor-

salrippen der Flügeldecken sind sehr stark kielförmig erhöht,

ebenso die vorn abgekürzte, dem Rande genäherte dritte

Rippe, die stark gebogen ist (mit der concaven Seite gegen

den Aussenrand) und bis zum ersten Drittel der Flügel-

deckenlänge reicht. Die Flügeldecken sind im Verhältnis zur

Länge breiter als bei den vorigen Arten. Färbung rotbraun,

Fühler und Beine pechbraun, die schwarzen Längsbinden der

Flügeldecken mässig erweitert, ähnlich wie bei parallelicornis.

Pygidium dicht und ziemlich lang anliegend gelb behaart ?).

Körperlänge 10 mm, Länge der Fühlerkeule 4.8 mm:

Pleuropterus trapezicollis n. sp.

(Pat. D Pier 300-4)

[Hieher gehòren: 1 Exemplar (Type) in meiner Sammlung

aus Salisbury, Mashonaland (durch VAN ROON erhalten, Finder

1) Type III wurde mir überlassen.

2) Siehe die Anmerk. 2 auf S. 137,

I4O E. WASMANN S. J., NEUE ODER WENIG

nicht genannt); ferner 1 Exempl. im Deutsch. Entomol.

Museum (Collectio Kraatz) vom ,,Nygamy-See” (Ngami-See),

als „alternans WESTW.” von KRAATZ bestimmt. Bei letzterem

Exemplar findet sich zwischen dem Vorderende der abge-

kiirzten Rippe und der zweiten Dorsalrippe noch eine lang-

liche Beule.]

Kurze lateinische Diagnosen der soeben

beschriebenen neuen Formen:

Pleuropterus alternans WESTW. subsp. nzgrita n. subsp.

Distinguitur statura majore (II mm), colore nigropiceo

praeter collum et maculam in clypeo rufis, elytris nigris,

costa secunda dorsali, sutura et margine apicali lateralique

peranguste fulvis. Nyassa.

Pleuropterus parallelicornis n. sp. (Taf. I, Fig. 2).

Pl. alternanti vicinus, distinguitur capite grosse denseque

punctato, antennis longioribus, clava parallela, art. 4°—gv®

longitudine duplo tantum latioribus, prothorace minus pro-

funde sulcato, postice paulo latiore quam antice. 9.5—10 mm.

Rhodesia (Mashona).

Pleuropterus trapezicollis n. sp. (Taf. I, Fig. 3 u. 4).

Pl. alternanti vicinus, distinguitur capite haud punctato,

laevi, antennis longioribus, clava basi latiore, usque ad medium

valde angustata, dein angusta et parallela, articulis 6° — gem lon-

gitudine sesqui tantum latioribus; prothorace antice distincte

latiore quam postice, angulis anticis productis, margine antico

haud recto sed utrimque sinuato; elytrorum costis tum duabus

dorsalibus tum sublaterali valde elevatis, hac minus abbre-

viata et magis curvata quam in speciebus praecedentibus.

10 mm. Mashona, Ngami.

Als Wirtsameise dieser Pleuropterus-Arten kommt wahr-

scheinlich Myrmicaria eumenoides GERST., bezw. verschiedene

Rassen derselben in Betracht.

Bei samtlichen mir vorliegenden Exemplaren sind die

Flügeldecken hinten nicht abgestutzt sondern bedecken das

Pygidium. Das nämliche gilt auch für die übrigen Pleuropterus-

Arten !), sogar für den sehr primitiven P/. simplex REICHENS-

1) Nur bei einem Exemplar von P/ Zujae ragt das zurällig stark

ausgedehnte Abdomen hinter dem abgerundten Rande der Flügeldecken

vor; s. No. 228 (Tijdschr. v. Entom. 1918) Taf. VII, Fig. 2.

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. I4I

PERGER n. sp. nach einer vom Autor mir übersandten Photo-

graphie. Pleuropterus schliesst sich hierin, ebenso wie in der

Halsschildbildung etc., an Protopaussus an, worauf ich schon

früher aufmerksam machte !). Beide Gattungen gehören somit

zum Integripennen-Typus (KOLBE), während Megalo-

paussus, Cerapterus, Arthropterus, Pentaplatarthrus etc. zum

Truncatipennen-Typus zählen. Deshalb sprach ich die

Ansicht aus, dass es sich hier um zwei verschiedene Stämme

der Paussiden handelt, von denen der Protopaussus-Stamm

auf die Ozaeninae, der Megalopaussus-Stamm auf die Brachy-

ninae zurückzuführen sei ?} Auch H. KOLBE in seiner vor-

trefflichen Arbeit „Die Paussiden Südamerikas’) (p. 135)

ist meiner Hypothese nicht abgeneigt, dass die systematische

Familie der Paussiden aus verschiedenen Gruppen der

Carabiden hervorgangen ist. Bezüglich meiner, auf die Ledza-

ähnliche Tarsenbildung von Zohomopterus begründeten An-

sicht, dass der Homopterus-Stamm Südamerikas eine dritte

selbständige Entwicklungsreihe der Paussiden bilde, die auf

die Zedrinae zurückzuführen ist, haben sich jedoch durch

KOLBE’s Erweiterung unserer Kenntnis der Paussiden jenes

Faunengebietes neue Bedenken erhoben, auf deren Lösung

ich hier einstweilen verzichten muss 4). KOLBE glaubt, dass die

Paussiden Südamerikas, unter denen neben drei Gattungen

der Homopterinae (Eohomopterus, Arthropteropsis und Homop-

ferus) auch ein sehr primitiver Paussus (americanus KOLBE)

sich befindet, von australischen Paussiden abzuleiten seien,

die dem Megalopaussus-Stamm angehören.

Genus: Pentaplatarthrus WESTW.

Pentaplatarthrus Dollmani n.sp. (Taf. II, Fig. 6).

Rufobrunneus, elytris rufis, sutura, medio disci et apice

1) No. 195 (1912): Zwei neue Paussiden u. ein neuer Rhysopaussine

aus Niederländisch Indien (Tijdschr. v. Ent. LV, p. 255—262) p. 257).

2) No. 225 (1919): Wissenschaftliche Ergebnisse der Deutschen Zen-

tralafrika-Expedition 1907—1908 (Tijdschr. v. Ent. LXII), p. 109 ff.; s.

auch No. 203 (1913): Ein nuer Paussus aus Südindien mit Bemerkungen

über der Stammesgeschichte der Paussiden (Entom. Mitt. II, No. 12,

p. 381—383). i

3) Entom. Mitt. IX, 1920, No. 7—9 u. 10—12.

4) In einer neue, soeben erscheinenden Arbeit No. 243 über Die

Paussiden des Hamburger Zool. Museums werde ich darauf zurückkommen.

142 E. WASMANN S. J., NEUE ODER WENIG

nigrofasciatis, antennis gracilibus, apicem versus. dilatatis,

dense punctatis. Caput dense granulosum, opacum, Prothoracis

pars anterior etiam in gibbo dense punctata, subopaca; pars

posterior solum in impressione mediana impunctata et nitida,

ceterum dense punctata et subopaca. Elytra perdense haud

grosse punctata, nitida, seriebus punctorum majorum insuper

instructa. Pedes angusti ut in Pentapl. natalensi. Corp. longi-

tudo 9 mm., lat. 3 mm.; antenn. longitudo 5 mm.

In der Gestalt und Färbung ähnlich »eZalensis und paussoides

WESTW., denen er in meiner Tabelle der Pentaplatarthrus-

Arten ') zunächst zu stellen ist, aber verschieden durch die

längeren, gegen die Spitze verbreiterten Fuhler, und durch

die Skulptur der Fühler, des Prothorax und der Flügeldecken.

Bei paussoides und natalensis sind die Fühler viel spärlicher

und feiner punktiert, die Höcker des vorderen Prothoraxteiles

glatt und stark glänzend; die Punktierung der Flügeldecken

ist bei Dollmanz wenigstens doppelt so dicht als bei xatalenses

und paussordes, aber feiner, mit Ausnahme der grossen, in

Reihen stehenden Punkte. Die Färbung entspricht den helleren

Exemplaren des »zafalensis mit 4 roten Flecken auf den

Fliigeldecken, aber die rotgelbe Färbung ist bei Dollmanz

ausgedehnter, so dass nur eine kreuzförmige schwarze Zeich-

nung an der Naht (mit zwei Querbalken, in der Mitte und

an der Spitze) übrig bleibt. Das 3. Fühlerglied ist um die

Hälfte länger als breit, bei »af. und pauss. nur so lang wie

breit; des vorletzte Fühlerglied ist so lang wie breit, bei

nat. und pauss. deutlich quer.

ı Exemplar lag vor: „Broken Hill, XI. 1914, light”. Ich

benenne die Art zu Ehren des Entdeckers. Type im Brit.

Museum.

Genus: Paussus L.

Diese ausserordentlich formenreiche, über 200 Arten zählende

Gattung hatte ich 1904 ?) primär auf Grund der Halsschild-

bildung, sekundär auf Grund der Fühlerform und anderer

Merkmale, in eine grosse Zahl von Artengruppen geteilt,

1) No. 225 (1919): Wissenschaftliche Ergebnisse etc. (Tijdschr. v.

Entom. LXII), p. 118 ff.

2) No. 142: Neue Beiträge zur Kenntnis der Paussiden (Not. Leyden

Mus. XXV), p. 32—50.

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 143

die seither noch bedeutend vermehrt werden könnte. Wegen

der Uebergänge zwischen den einzelnen Gruppen glaubte

ich keiner derselben einen subgenerischen Wert beilegen zu

dürfen; ich bin in dieser Ansicht seither nur bestärkt

worden. Die von W. W. FOWLER !) auf die Paussus mit aus-

gehöhlter Fühlerkeule errichtete Untergattung Scaphipaussus

kann nicht aufrecht erhalten werden, wie ich bereits 1917 ©)

und 1919?) näher gezeigt habe. Berechtigt erscheint mir

dagegen die Untergattung Ædaphopaussus, welche KOLBE

1905 *) auf die einzige amerikanische Art (Paussus americanus

KOLBE) errichtet hat, weil hier zu den morphologischen

Merkmalen *) noch ein wichtiges tiergeographisches Moment

hinzutritt.

Unter den zahlreichen Paussus des DOLLMANschen Mate-

rials ous Rhodesia finden sich nur zwei mit muschelförmiger

Fiihlerkeule (P. cucullatus WESTW. und Dollmani n.sp.),

die mit einem hohen Grade der Symphilie in Beziehung

steht. Auffallend zahlreich sind Arten vertreten, welche eine

fortgeschrittene Halsschildbildung (thorace profunde bipartito)

mit einer primitiven (linsenförmigen) Fühlerform verbinden

(spinicoxis WESTW., canaliculatus WASM., Cridae GESTRO,

rotundicollis n. sp., squamicornis n.sp., Donisthorpet n. sp.).

Die Hälfte sämtlicher Paussus- Arten, welche DOLLMAN (meist

am Lichte!) fing, gehören zu dieser Abteilung, die wieder

mehrere verschiedene Gruppen umfasst.

Ich beginne mit den primitivsten Arten:

Paussus manicanus PER. (Descr. Catal. Col. S. Afr., II,

1) The Fauna of British India etc. Coleoptera, Introduction, Cicinde-

lidae and Paussidae, p. 471.

2) No. 222: Myrmecophile und termitophile Coleopteren aus Ost-

indien, I (Tijdschr. v. Entom. LX), p. 385.

3) No. 225, p. 124.

4) Die Paussiden Südamerikas (Ent. Mitt. IX), p. 155.

5) Für sich allein dürften dieselben schwerlich genügen zur Auf-

stellung einer neuen Untergattung, da sie auch bei anderen primitiven

Paussus-Arten sich finden, mit Einschluss des Fehlens des Basalzahns

der Fühlerkeule. Letzteres Merkmal begegnet uns sogar wieder bei

manchen höher stehenden Paussus mit stabförmiger (bei P. Shuckardi

WESTW. und van Rooni n. sp. S. 154) oder mit blattformiger Fühlerkeule

(P. planicornis n. sp. S. 150). Bei diesen ist das Fehlen des Basalzahns

allerdings kein primitives Merkmal, sondern durch die Spezialisierung

der Gestalt der Fühlerkeule sekundär bedingt.

144 E. WASMANN S.]J., NEUE ODER WENIG

1897; p. 25 unde Pl. XI, Fig. 2,51 EX, Bie.) Von dieser

Art lagen von DOLLMAN 5 Exemplare vor, Kashitu XI. u.

XII. 1914, am Lichte. Die Farbung derselben ist meist

dunkler als PERINGUEY angibt, kastanienbraun mit schwarzem

Kopfe. Die Körperlänge (ohne die Fühler) variiert von

7—9 mm, ist aber meist 8 mm.

Die Art gehòrt zu einer sehr primitiven Gruppe (Halsschild

ungeteilt, Kopf unbewehrt, Fühlerkeule linsenformig ; Gruppe

I, 1 meiner Einteilung von 1904, S. 33).

Poussus oculatus ns p. (Lat. Al, Bie).

Gracilis, rufobrunneus, opacus praeter elytra paulo nitida,

fere nudus, Caput planum, inerme, dense rugulosum, tuber-

culo minimo in vertice inter oculos, clypeo vix canaliculato,

oculis permagnis, prominentibus. Antennarum clava elongata,

capite longior, subeylindrica, latitudine quodruplo longior,

paullo curvata, apice rotundata, margine praesertim posteriore

acuto, subsinuato et subtilissime setuloso, dente basali sat

longo, acuto; omnino opaca, densissime subtilissimeque

granulosa. Prothorax capite cum oculis angustior, latitudine

longior, haud bipartitus, sed in medio constrictus et anguste

transversim impressus, parte antica valde convexa, haud

sulcata, parte postica lateribus basin versus sensim dilatatis,

in medio profunde triangulariter impressa; dense subtiliter

rugosopunctatus. Elytra latitudine plus duplo longiora, paral-

lela, subnitida, subtilissime alutacea et vix conspicue subti-

lissime punctata. Pygidium subnitidum, subtiliter punctatum.

Pedes valde angusti, tibiis margine externo profunde cana-

liculatis, apicem versus paulo dilatatis. Long. corp. 9 mm;

elytrorum long. 6 mm., lat. 2,8 mm.; long. antennarum 2 mm.

Eine sehr schlanke Art, zu meiner Gruppe I, 2 gehörig ').

(Halsschild ungeteilt, Kopf unbewehrt, Fühlerkeule zylindrisch),

mit P. Woerdeni RITS. ?) vom Congo nahe verwandt, von

diesem durch bedeutendere Grösse (Woerdeni ist nur 6 mm.

lang), längeres Halsschild, dessen Vorderteil viel stärker ge-

wölbt und nicht langsgefurcht ist, sowie durch die matteren,

kaum sichtbar punktierten Flügeldecken verschieden (bei

Woerdeni sind sie glänzend, sehr deutlich fein und dicht

1) No. 142 (1904), p. 34.

shSteit Ent. Zie. 1670, D. 42.

BEKANNTE PAUSSIDEN AUSRHODESIA. 145

punktiert). Die sehr grossen Augen nehmen fast die ganzen

Kopfseiten ein. Die Schienen sind auf der Aussenseite tief

gerinnt wie bei Woerdenz.

IcExemplar: lag’ vor, Kashitu, 5. IL 15. Type im Brit.

Museum.

Auch P. Bennigsent WASM.!) aus Deutsch-Ostafrika ist in

der Körpergestalt dem ocuz/atus ähnlich, aber grösser (11 mm.),

stärker glänzend, kurz gelb beborstet, die Fühlerkeule breiter,

am Hinterrand stärker zweibuchtig und ihr Basalzahn viel

kürzer, die Flügeldecken deutlich dicht und fein punktiert.

Zur leichteren Unterscheidung der nun folgenden, mit

spinicoxts einerseits und damarinus WESTW. andererseits ver-

wandten Arten gebe ich hier folgende dzchotomische Tabelle:

a. Halsschild hinter der Mitte eingeschnürt, gegen die Basis

wieder erweitert. Hinterrand der Fühlerkeule in ?/, seiner

Länge gefurcht, das Basaldrittel ungefurcht. Halsschild

deutlich breiter als lang. Grösste und dunkelste Art

(10-II mm. ohne die Fühler), dunkel rotbraun bis

schwarzbraun:

damarinus WESTW. ?).

al, Halsschild nicht eingeschnürt, gegen die Basis nicht er-

weitert, die Seiten entweder fast parallel oder bogenförmig

serundet.Rotbraune/Arten; 7=9 mm: arn Weld

6. Hinterrand der Fühlerkeule nicht längsgefurcht, an der

Spitze einfach gerundet; Halsschild etwas langeralsbreit c

bt, Hinterrand der Fühlerkeule in seiner ganzen Länge ge-

furcht, an der Spitze mit einem stumpfen Zähnchen;

Blalssehtldänichtrlanger (alist breits. 2955 2 certe ied

c. Fiihlerkeule deutlich fein punktiert, um die Halfte langer

als breit und schwächer verdickt; Stirnhorn kurz und

dünn. 7,5—8 mm.:

spinicoxis WESTW.

cl. Fühlerkeule ausserhalb der Quereindrücke glatt und stark

glänzend, wenig länger als breit, stärker verdickt; Stirn-

horn dicker und länger, mit geschwollener Basis. 7—7,5 mm:

Cridae GESTRO.

1) No. 160 (Deutsch. Ent. Ztschr. 1907), p. 561.

2) Diese Art lag von DOLLMAN nicht vor. Die Exemplare meiner

Sammlung sind aus Benguela (Dr. WELLMAN!) und Preteria (durch VAN

ROON erhalten).

146 E. WASSMANN S. J., NEUE ODER WENIG

d. Halsschildseiten nach hinten fast parallel; Fühlerkeule

reichlich doppelt so lang wie breit, schwächer verdickt,

fein und dicht punktiert; Stirnhorn kürzer, mit wenig

geschwollener Basis '), 7,5—9,5 mm (meist 8--8,5 mm):

canaliculatus \WASM.

d'. Halsschildseiten bogenförmig gerundet; Fühlerkeule kaum

um die Hälfte länger als breit, stark verdickt, ausserhalb

der Quereindrücke glatt und stark glänzend; Stirnhorn sehr

dick und hoch (in der Profilansicht fast so breit wie der

ganze übrige Kopf), mit stark geschwollene Basis. 9 mm):

rotundicollis WASM. n. Sp.

(Taf Ris: 8)

Paussus spinicoxis WESTW. (Proc. Lin. Soc. London 1850,

P- 59).

Von dieser weitverbreiteten Art lag von DOLLMAN nur ein

sehr grosses, 8 mm. langes Exemplar vor aus Kashitu, XI.

I4, am Licht. Die übrigen aus Mittel- und Südafrika mir

vorliegenden Exemplare sind nur 7,5 mm. lang.

Paussus Cridae GESTRO. (Ann. Mus. Civ. Genova XLVII,

1917, p. 355).

Auf diese, aus dem belgischen Congo beschriebene Art,

dern Type mir früher vorlag ?), muss ich 5 Exemplare, von

DOLLMAN am Lichte gefangen, beziehen (I aus Mwengwa,

28. X. 14, die anderen 4:aus Kashitu XII. 14 und T7T5).

Die Unterschiede deser Art von spimicoxis sind in meiner

Tabelle angegeben.

Paussus canaliculatus WASM.3) (No. 225, Tijdschr. v. Entom.

TOTO, p. 126 und Taf. XI, Fig, 1012). "Diese Art aderen

Type aus Okawango beschrieben wurde, scheint in Rhodesia

nicht selten zu sein, da DOLLMAN sie ziemlich zahlreich fing,

Kashitu XI. 14 — I. 15, am Licht. Die Wirtsameise ist

leider noch unbekannt. Die Art ist wenig variabel, abgesehen

von der Körpergrösse. Die Unterschiede von den verwandten

Arten siehe oben in der Tabelle.

1) Siehe No. 225 (Tijdschr. v. Entom. 1919), Taf. XII, Fig. 12.

NOF 2255, 9.129,

3) Mit Mumboldti WESTW. kann diese Art nicht verwechselt werden

wegen der auf der Rückseite längsgefurchten Fühlerkeule und der

ganz verschiedenen Bildung des Halsschildes (vgl. Thes. Ent. Oxon.

p. 63 und Pl. XIX, Fig. 11):

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 147

Paussus rotundicollis n.sp. (Taf. II, Fig. 8).

Rufobrunneus, nitidus, nudus. Caput subopacum, subtiliter

alutaceum et parce subtiliter punctatum, cornu alto et valde

crasso, apice truncato, in vertice instructum, clypeo nitido,

plano, impunctato, apice recte truncato. Antennarum clava

lenticularis, valde inflata, latitudine vix sesqui longior, polita

et pernitida praeter 4 sulcos transversos striolatos prope

marginem posticum, margine postico toto sulcato, apice in

dentem obtusum terminante, dente basali acute triangulari.

Prothorax capite cum oculis vix latior, profunde bipartitus,

pernitidus, paulo transversus, lateribus rotundatis, etiam basin

versus angustatis; pars posterior in medio profunde excavata,

sulca transversa inter partem anteriorem et posteriorem utrim-

que late flavotomentosa. Elytra subnitida, dense punctata,

punctis prope basin majoribus !). Pedes simplices. Long.

corporis 9 mm, elytrorum longitudo 5 mm, latitudo 2,5 mm.

Die Art unterscheidet sich von canaliculatus durch analoge

Unterschiede wie Cridae von spinicoxis; vgl. die Tabelle

S. 146. Am meisten fällt das an der Basis stark geschwollene,

viel höhere und dickere Stirnhorn auf (s. Taf. II, Fig. 8);

die Spitze desselben ist wie bei den verwandten Arten nach

vorn schräg abgestutzt. Auch die viel kürzere und dickere,

polierte Fühlerkeule und die gerundeten, auch nach hinten

verengten Halsschildseiten unterscheiden sie leicht von

canaliculatus.

2 Exemplare, Kashitu XII. 14, am Lichte gefangen. Typen

im Britischen Museum und in meiner Sammlung.

Paussus Klugi WESTW. (Trans. Ent. Soc. London II, 1838,

Bees lo, Bisve Arci Ent. I 1845,/pPr 183, Pl. or, Fie: 4).

Von dieser, in Südafrika weitverbreiteten Art lagen von

DOLLMAN aus Rhodesia 7 Exemplare vor von folgenden

Fundorten: Mwengwa 18. II. 14, Mukema IV. 14 (‚in tent”),

Namaula 29. VII. 14 und 5.IX. 14 (,,tree roots”) und Shima-

ponda VIII. 14. Anfangs glaubte ich, zwei Formen unter-

scheiden zu können, eine mit ungerinnter Stirn und fast

parallelen Seiten des hinteren Halsschildteils, die ganz den

1) Auch bei canaliculatus, Cridae und sfinicoris ist die Punktierung

der Flügeldecken im Basalviertel am gröbsten.

148 E. WASMANN, S.J., NEUE ODER WENIG

Exemplaren aus Natal in meiner Sammlung gleicht, und

eine andere Form mit deutlich langsgerinnter Stirn und

breiterem hinterem Halssschildteil mit deutlich gerundeten

Seiten. Zu letzterer gehören 6 der DOLLMAN’schen Exemplare,

nur I (von Shimaponda) zur ersteren. Bei näherer Prüfung

fand ich jedoch Übergänge zwischen beiden Formen, die es

nicht geraten erscheinen lassen, eine eigene Form für die

Exemplare mit längsgerinnter Stirn und breiterem Halsschild

aufzustellen; zudem zeigt die Abbildung WESTWOODS von

P. Klugî in Arcana Entomolog., Taf. 91, Fig. 4 eine deut-

lich längsgefurchte Vorderstirn und gerundete Seiten des

hinteren Halsschildteiles, so dass also diese Form als die

Nominatform anzuzehen ware,

Vergleich von Paussus Klugi WESTW. mit Latreillei

WESTW.: (Are. Ent.alE 1845; p.a184;+Pl-uo1) Fist)

Aus dem Dresdener Zoolog. Museum erhielt ich 1920 von

K. HELLER eines der daselbst als Zatreillei bestimmten

Exemplare aus Pietermaritzburg (Natal), das ich jedoch als

Klugt WESTW. erkannte. Da die beiden Arten sehr nahe

verwandt sind und wahrscheinlich öfter verwechselt werden,

ersuchte ich um Zusendung der vom Senegal stammenden

Type des Zatreillei aus dem Britischen Museum. C. I. GAHAN

hatte daraufhin die Güte, mir ein mit der Type WESTWOODS

von ihm genau verglichenes Exemplar aus Nord-Nigeria

(S. R. JONES! 1902) zur Ansicht zu senden, von dem er

schreibt: ‚I have found it to agree with that type in every

respect except that it seems to have the black on the elytra

slightly more extended”. Ich vermute, dass der wirkliche

Latreillez nur im nördlichen Teil des tropischen Afrika vor-

komt, und dass die südafrikanischen Exemplare, die in den

Sammlungen unter diesem Namen gehen, sämmtlich auf Klug?

zu beziehen sind. PERINGUEY erwähnt in seinem Descriptive

Catalogue of the Coleoptera of S. Africa III den Latrezllez

überhaupt nicht.

Mein morphologischer Vergleich beider Arten ergab Fol-

gendes: Beide gehören zur Gruppe 3a meiner Einteilung

von 1904 (No. 142, Not. Leyden Mus. XXV, p. 37):

Arten mit tief zweiteiligem Halsschild, mit gelben Haar-

büscheln in der Querfurche desselben, mit stabförmiger

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA, 149

Fiihlerkeule, die etwas zusammengedriickt und am Hinter-

rande der ganzen Länge nach gefurcht und fein gezähnt ist.

Dagegen ist die daselbst

Charakteristik zu streichen: „Kopf ohne Stirnhorn oder

Stirngruben. Flügeldecken und Hinterleib ohne gelbe

Haarbiischel”. Es mus statt dessen heissen: Kopf ohne

Sten horn, mitisehr kleinem, länglichen Stirn-

Srupehen und einem winzicen Hockerche/n

fekerser ts ni ebhenidenm A weie; Seiten der lt

medie ke nm ier ne mes aume sehr: eno anlie-

Bender rote elber Borsten; der an derSprtze

ANA ba Vorspring ty das kochgerandete

Bye tain mrtheine me dieh ten Kran zeikunz er

Beitseilbier Haar buise hels lich bin’ meinem Freunde

AUG. REICHENERGER zum Danke verpffichtet dafiir, dass er

durch eine an mich gerichtete Anfrage meine neue Unter-

suchung veranlasste, welche den friiheren Irrtum beseitigte.

von mir weiter

beigefiigte

Die unterscheidenden

P. Latreilet.

Etwas grösser, 6 mm Körperlänge.

Färbung hell rotbraun, die Flügel-

decken nur mit brauner oder schwärz-

licher Scheibe.

Fühler so lang wie Kopf sammt Hals-

schild, gegen die Spitze allmählich ver-

schmälert 2).

Längsfurche der Rückseite der Fühler-

keule nur einen linienförmig schmalen

Spalt bildend, ihr Unterrand feiner ge-

zahnelt,

Stirngrübchen sehr nahe dem Innen-

rande der Augen, länger, das Höcker-

chen am oberen Ende desselben.

Flügeldecken fast matt, sehr dicht

und fein aber deutlich punktiert, ohne

staubartige Behaarung.

Pygidium fast glatt, nur äusserst

schwach und fein undeutlich punktiert.

Merkmale der beiden Arten sind:

P. Klugi.

Kleiner, 5—5.5 mm Körperlänge.

Dunkler rotbraun, die Flügeldecken

ganz schwarz mit Ausnahme des äus-

sersten Spitzenrandes }).

Fühler viel kürzer als Kopf sammt

Halsschild, gegen die Spitze schwächer

verschmalert.

Langsfurche der Riickseite der Fuhler-

keule breit, mit einer Höckerreihe im

Innern, ihr Unterrand gröber gezahnelt.

Stirngrübchen vom Auge abgerückt,

ein glänzendes Höckerchen in dem-

selben.

Flügeldecken stark lackartig glänzend,

wenig dicht und kaum sichtbar fein

punktiert, fein staubartig behaart 8).

Pygidium sehr dicht und deutlich

punktiert.

Die Form des zweiten Kieferstastergliedes finde ich nicht

1) Der rote Seitenrand wird nur durch den Borstensaum gebildet!

2) Dies steht allerdings im Widerspruch mit WESTWOODS. PI. 91, Fig.

5 (Arc. Ent. II), die volkommen parallele Fühler zeigt.

3) Diese Behaarung ist bei älteren Exemplaren oft abgerieben.

150 E. WASMANN, S.J., NEUE ODER WENIG

so verschieden, wie ich nach WESTWOODs Abbildungen

(Pl. 91, Fig. 46 und 56) erwartet hatte; es ist bei Latrezllez

allerdings etwas stärker geschwollen als bei K/ugz.

Paussúsfallax BER (Trans. Si AfrseRhilSoeVI 802;

p. 108).

Da PERINGUEY von dieser Art auch in seinem Descriptive

Catal. III, 1897 keine Abbildung gegeben hat, fiige ich eine

Photographie derselben nach dem DOLLMANschen Exemplare

bei (Broken Hill, XI. 1914, am‘ Licht) (Taf. IE Fig. 9). Sıe

unterscheidet sich von Gohemanz WESTW., dem sie zunächst

steht, leicht durch folgende Unterschiede:

a. Fühlerspitze in einen spitzen Dorn ausgezogen. Scheitel

stark geschwollen, mit einem hohen Horn Flügeldecken

fein punktirt. Körperlänge 6 mm.:

Bohemant WESTW.

al, Fühlerspitze nur mit einem kleinen Zähnchen. Scheitel

wenig erhöht, nur mit einem kleinen Höcker. Flügeldecken

sehr grob punktirt. Köperlänge 5,5 mm.:

fallax PER.

Diese beiden Arten bilden eine isolierte Gruppe unter den

formenreichen südafrikanischen Paussus durch ihre hell rot-

gelbe Färbung, die lange, borstige Behaarung und die Fühler-

bildung, die an Paussus Favieri FAIRM. des westlichen

Mittelmeergebietes erinnern. An eine direkte Verwandschaft

mit letzterem ist jedoch wegen der ganz verschiedenen

Halsschildbildung nicht zu denken. Favzerz gehört zur Gruppe

„thorace subintegro”, die beiden südafrikanischen Arten zur

Gruppe „thorace profunde bipartito”’.

Paussus planicornis n. sp. (Taf. II, Fig. 10),

Pausso Audouini WESTW. vicinus, parvus, niger, pygidio

et ventrebrunneis, subopacus, subtilissime brevissime setulosus.

Caput parvum, sine foveolis, inerme, clypeo angusto,

rotundato, margine ejus subtiliter carinato, in medio vix

exciso et obsolete sulcato; dense subtiliter rugulosum,

oculis vix prominentibus. Antennae breves; clava

oblongo-ovalis, valde compressa et plana, latitudine sesqui

longior, capite vix longior (in Audouini capite duplo

longior), nitida et punctata, margine basali recto, absque

dente basali, margine postico sulcato et 6-foveolato, infra

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. ISI

subdentato. Prothorax latitudine triente longior, profunde

bipartitus, parte antica transversim convexa, in medio sulcata,

lateribus obtusis; parte postica haud angustiore antica,

in medio profunde impressa et versus basin trisulcata (bipli-

cata), lateribus postice angustatis, sulca inter partem anticam

et posticam flavotomentosa; dense alutaceus et subtilissime

setulosus, impunctatus, opacus praeter foveam partis posticae

nitidam. Elytra latitudine plus sesqui longiora, apicem versus

sensim dilatata, subopaca, alutacea, subtilissime obsolete

punctata et brevissime setulosa. Pygidium alutaceum, punc-

tatum, margine ejus postico elevato dense breviter fulvosetoso.

Pedes breves, femora et tibiae valde dilatata et compressa,

tibiae late triangulares, latitudine vix longiores. Long. cor-

poris 5 mm; elytrorum long. 3,7 mm, lat. 2,1 mm; clavae

antennarum longitudo 0,9 mm, latitudo 0,6 mm.

Ein Exemplar von DOLLMAN lag vor, Namaula, 18. IX. 14.

Type im British Museum.

Von P. Audouini WESTW. aus Benguela (Thes. Entom.

Oxon, 1874, p. 91 u. PI. XVII, Fig, 8) besonders durch die

Kopfbildung verschieden. Azdouznz (loc. cit) hat „zwei tief

eingestochene, punktformige Griibchen auf der Stirn zwischen

dem vorderen Ende der Augen; diese Punkte sind unter

sich und von den Augen gleich weit entfernt”; bei p/arzcornzs

fehlen jene Grübchen völlig; es finden sich statt dessen

zwischen der Mitte der Augen zwei äusserst schwach erhabene

Beulen, die von einander doppelt so weit abstehen als von den

Augen. Da sie auch bei zwanzigfacher, starker Vergrösserung

nur andeutungsweise sichtbar werden, muss man den Kopf als

,unbewehrt” bezeichnen. Ferner ist die Fühlerkuele viel

kürzer als bei Audouznz (siehe oben), und die untere Kante

des gefurchten Hinterrandes schwächer gezähnt. Das Kopf-

schild ist schmaler, fast einfach bogenförmig, nur äusserst

schmal kielförmig gerandet, in der Mitte nur schwach aus-

gerandet und seicht gefurcht; bei Audouin: ist es doppel-

bogenförmig, mit breit aufgebogenem Rande, in der Mitte

tief ausgeschnitten. Die Augen treten fast gar nicht vor, bei

Audouini dagegen stark. Der Vorderteil der Halsschildes ist

nicht breiter als der Hinterteil, bei Audouznz bedeutend

breiter als dieser. — Von P. dicornis WASM. aus Kamerun,

152 E. WASMANN S.]J., NEUE ODER WENIG

bituberculatus KOLBE aus Togo und modestus REICHENSP.

aus Abessinien, die ebenfalls eine flachgedrückte, fast blatt-

formige Fühlerkeule haben, unterscheidet sich plauzcorunis

besonders durch den unbewehrten Kopf.

Mein Freund AUGUST REICHENSPERGER sandte mir ein

Exemplar des P. Audouinz (aus Niewdorp. Dec. 1911) zur An-

sicht, das von WESTWOODs Beschreibung und Abbildung da-

durch abweicht, dass die von ihm erwähnten zwei Stirnpunkte

völlig fehlen, in allen übrigen Punkten dagegen übereinstimmt.

Falls die Stirnpunkte der WESTwoOoD’schen Type (Mus.

Iekel, Paris) nur zufällige Eindrücke sein sollten, bleiben

somit alle übrigen oben angegebenen Unterschiede zwischen

Audouini und planicornis trotzdem bestehen.

Paussus Donisthorpei n.sp. (Taf. I, Fig. 11).

Perangustus, subcylindricus, piceus, parce subtilissime et

brevissime setulosus, elytris nitidis, ceterum subopacus. Caput

opacum, subtiliter rugosopunctatum, inerme, clypeo impresso,

in vertice sulca obsoleta transversa. Antennarum clava cy-

lindrico-lenticularis, paulo intus curvata, capite plus duplo

longior, latitudine fere triplo longior, apicem versus paulo

angustata, apice rotundato et plica subtili instructo, ceterum

vix marginata, dente basali externo brevi et acuto, interno

rectangulari. Prothorax profunde bipartitus, latitudine longior,

capite cum oculis haud latior, pars anterior convexa, lateribus

rotundatis, in medio haud sulcata; posterior paulo angustior,

lateribus parallelis, antice utrimque excisa, haud excavata

sed convexa, vix obsolete sulcata; sulca transversa inter

partem anteriorem et posteriorem utrimque flavotomentosa;

subopacus, subtilissime parce punctatus, parte postica magis

nitida. Elytra parallela, angusta, latitudine plus duplo longiora,

subtiliter parce seriatopunctata, punctis brevissime setigeris.

Pygidium nitidum, alutaceum. Pedes femoribus et tibiis

modice dilatatis, tibiis posticis magis dilatatis, subtriangu-

laribus. Long. corp. 6 mm.; elytrorum longitudo 3,5 mm.,

latitudo 1,6 mm; clavae antennarum longitudo 1,5 mm,

latitudo 0,6 mm.

I Exemplar von DOLLMAN, Kashitu XII. 14. Type im

British Museum.

Die kleine, sehr schlanke Art lässt sich schwer mit irgend

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 153

einer anderen vergleichen. Sie nimmt unter den Arten mit

tief zweiteiligen Halsschild eine Ausnahmestellung durch ihre

Fühlerbildung ein, die entfernt derjenigen von P. Woerdeni

RITS. und oculatus WASM. gleicht. Aber die Keule ist dicker

wurstförmig, stärker drehrund, etwas nach innen und nicht

nach aussen gebogen, gegen die Spitze verengt und daselbst

mit einem kleinen, gebogenen Fältchen als Randung versehen.

Mit Ausnahme der Spitze ist die Keule nur sehr schwach

gerandet; ihr Basalrand ist am Innenwinkel rechteckig, am

Aussenwinkel in einen sehr kurzen Zahn vorgezogen.

Ich widme diese Art meinem Freund H. DONISTHORPE,

dem verdienten Erforscher der britischen Ameisen .und

Myrmecophilen, der mir die DOLLMANschen Paussiden zur

Bearbeitung übermittelte.

Paussus squamicornis n.sp. (Taf. II, Fig. 12).

Angustus, piceus, capite et antennis nigropiceis, subopacus,

elytris magis nitidis, capite thoraceque dense brevissime

albosquamulosis, elytris parcius seriatim squamulosis, pygidio

dense squamuloso. Caput omnino opacum, dense subtiliter

granulosum, inerme, clypeo breviter sulcato, vertice obsolete

transversim sulcato, utrimque prope oculos obsolete longi-

tudinaliter sulcato, oculis vix prominentibus, parte eorum

posteriore temporibus prolongatis circumdata. Antennae

breves, opacae, densissime rugulosae, clava triangulari-lenti-

cularis, capite haud major, latitudine vix longior, valde

inflata, margine antico et apice acute marginatis, margine

basali exciso, angulo ejus interiore recto, exteriore in dentem

triangularem producto. Prothorax profunde bipartitus, capite

vix latior, latutidine paulo longior, pars ejus anterior elevata

et convexa, in medio vix sulcata, lateribus obtuse angulatis;

pars posterior angustior anteriore, lateribus fere rectis, mar-

gine antico utrimque exciso, in medio haud excavata sed

convexa, sulca transversa inter partem anteriorem et poste-

riorem utrimque flavatomentosa; subnitidus, alutaceus et

subtiliter punctatus. Elytra parallela, latitudine duplo longiora,

subtiliter alutacea et subtilissime parce seriatopunctata. Pedes

breves, femoribus et tibiis dilatatis et compressis, his fere

triangularibus. Long. corporis 6,2 mm; elytrorum long. 4

mm, lat. 2 mm; clava antennarum I mm. |

154 E. WASMANN, S.]J., NEUE ODER WENIG

1 Exemplar, Mwengwa, 25. XII. 1913, DOLLMAN! Type

im Britischen Museum.

Auch diese Art steht durch ihre Fühlerbildung ganz isoliert

unter den Arten mit tief zweiteiligem Halsschild und unbe-

wehrtem Kopf. Sie ist ferner ausgezeichnet durch die feine,

schuppenartige, weisse Behaarung, sowie durch die eigentüm-

liche Bildung der Augen, die in ihrem hinteren Drittel von

einem lappenförmigen Fortsatz der Schläfen umfasst und

bedeckt werden. Die dicke, dreieckig linsenförmige Fühler-

keule ist nur am Vorderrande und an der gerundeten Spitze

scharf gerandet, der Hinterrand ist nur durch eine kahle,

von Schuppen freie Linie angedeutet und erhebt sich erst

wieder in der Nähe des Basalzahnes zu einem erhöhten,

scharfen Rande. Der hintere Prothoraxteil ist wie bei

Donisthorpei in der Mitte nicht ausgehöhlt sondern flach

kissenförmig gewölbt, aber ohne Spur einer Längsfurche.

Paussus van Rooni n.sp. (Taf. II, Fig. 13).

Rufus, subopacus, nudus et impunctatus praeter elytra

subtilissime punctulata et brevissime setulosa. Caput trisul-

catum, transversum, latius prothorace, oculis magnis, promi-

nentibus. Antennarum clava perfecte cylindrica, sine ullo

dente basali, apicem versus haud incrassata, recta, capite

sesqui longior, facie ejus posteriore prope apicem haud

foveolata (ut in ?. Shuckardz) sed subtiliter carinata. Prothorax

bipartitus, lateribus partis anticae rotundatis. Elytra longa,

parallela. Pedes angusti et cetera ut in P. Shuckardi. Long.

corporis 6,8 mm.; elytrorum long. 4 mm, lat. 2mm; clavae

antennarum long. 2 mm.

1 Exemplar, Victoria Falls, Zambezi, von Herrn VAN ROON

erhalten, dem ich diese Art widme.

Sehr ähnlich dem Paussus Shuckardi WESTW., wie dieser

ohne Basalzahn der Fühlerkeule. Er unterscheidet sich jedoch

durch viel kürzeren und breiteren Kopf, durch kürzere,

volkommen zylindrische, von der Basis bis zur Spitze völlig

gleichbreite Fühlerkeule, die auf der Rückseite nahe der

Spitze nicht mit einem tiefen Grübchen, sondern mit einem

feinen Längskiel versehen ist; ferner sind die Flügeldecken

deutlich staubartig behaart und äusserst fein in Längsreihen

punktiert. Der Kopf ist quer, ohne die Augen so breit wie

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 155

der vordere Halsschildteil, mit den grossen, stark vorsprin-

genden Augen erheblich breiter als dieser; bei SAuckardi ist

der Kopf länger als breit, mit den Augen, die kleiner und

weniger gewölbt sind, nur so breit wie der vordere Prothorax-

teil. Mit P. Curtisi WESTW. kann die Art wegen der geraden

Fühlerkeule, des fehlenden Basalzahns derselben und den

gerundeten Seiten des vorderen Halsschildteils nicht verwech-

selt werden.

Paussus cucullatus WESTW. (Proc. Linn. Soc. London, II,

1850, p. 59).

Von dieser, bei Pheidole punctulata MAYR. und zmpresst-

frons WASM. in Südafrika häufigen Art lagen von DOLLMAN

zwei Exemplare vor: eines von Mwengwa, 26. VI. 13: ,,ants”,

das andere von Namaula 5. IX. 14: „tree roots”.

P. cucullatus WESTW. gehört ebenso wie die folgende Art

(P. Dollmani n. sp.) zu den Arten mit tief ausgehöhlter,

kahnförmiger, becherförmiger oder muschelförmiger Fühler-

keule, für welche W. W. FOWLER 1912!) die Untergattung

Scaphipaussus errichtet hat. Ich habe bereits oben (S. 143) die

Gründe angedeutet, weshalb man die LINNÉsche Gattung

Paussus nicht mit FOWLER in die zwei Subgenera Paussus

sensu stricto und Scaphipaussus trennen kann. Diese Eintei-

lung berücksichtigt nicht die viel wichtigere Haupteinteilung

WESTWOODS in Arten mit ungeteiltem und tief zweiteiligem

Halsschild. Ferner würde man, falls Scaphipaussus eine eigene

Untergattung bilden sollte, folgerichtig noch zahlreiche andere

Untergattungen von Paussus je nach der linsenförmigen,

messerförmigen, stabförmigen, geweihförmigen etc. Fühler-

keule errichten müssen, was undurchführbar ist. Die von mir

1904 ?) gegebene systematische Uebersicht der Paussus-Arten

nach ihrer Halsschild- und Fühlerbildung etc. ist gegen-

wärtig durch neu einzufügende Arten noch weit komplizierter

geworden, so dass ich in vorliegender Arbeit wieder eine

. Reihe neuer Untergruppen hätte einfügen müssen, Ferner

bestehen zwischen den einzelnen Gruppen zahlreiche Über-

gänge, beispielsweise auch zwischen den Arten mit auf der

Rückseite blos gefurchter und jenen mit ausgehöhlter Fühler-

1) Fauna of British India, Coleoptera, Introduction etc., Paussidae p. 472.

2) No. 142, p. 32—50 (Notes Leyden Mus. XXV).

156 E. WASMANN S.]J., NEUE ODER WENIG

keule, sodass es ganz unmöglich erscheint, festbegrenzte

Subgenera auf derartige Unterschiede zu errichten, die nur

spezifischen Wert beanspruchen können.

Paussus Dollmani n.sp. (Taf. II, Fig. 14).

Magnus, latus, piceus, elytrorum marginibus dilutioribus,

tibiis rufis, subopacus, impunctatus, nudus praeter penicillos

flavos in antennis, prothorace et pygidio. Caput latum,

opacum, dense alutaceum, inerme, linea tenui longitudinali

in fronte, sulca transversali in summo vertice; oculi in spinam

obtusam producti; clypei margine antico lateraliter rotundato

et elevato, in medio profunde depresso. Antennarum articulo

1° crasso, quadrato, opaco; clava capite major, conchata,

latitudine vix longior, antice convexa, nitida et subtiliter

punctata, postice tota late profundeque excavata, margine

foveae antico obtuse denticulato, postico subtiliter flavo-

pubescente et prope basin bipenicillato, fovea intus haud

transversim sulcata, omnino opaca, albescente; margo basalis

in medio profunde incisus, dente basali valido, triangulari.

Prothorax valde transversus, capite multo latior, profunde

bipartitus; pars ejus anterior perbrevis, alte elevata instar

cristae orbicularis, in medio paulo deplanata, lateribus acutis;

pars posterior latior anteriore, lateribus usque ad medium

dilatatis, post medium obtuse angulatis, dein subito conver-

gentibus, in medio profunde excavata et trifoveata; sulca

inter partem anteriorem et posteriorem late flavotomentosa,

foveae laterales partis posticae flavopenicillatae, insuper latera

prope angulos posticos unipenicillata; opacus et dense alu-

taceus praeter cristam partis anticae et impressionem partis

posticae nitidas. Elytra lata, prothorace tamen vix latiora,

latitudine sesqui longiora, convexa, lateribus subparallelis,

paulo nitida, nuda et impunctata, subtilissime alutacea. Pygi-

dium nitidum, breviter flavosetosum, margine posteriore toto

longe rufopenicillato. Pedes angusti, breves, tibiis deplanatis

sed parum dilatatis.

Longit. corporis 9 mm; elytrorum longit. 5 mm, latit.

3 mm; clavae antennarum long. 1.5 mm.

Bei einem Exemplar ist die feine Längslinie der Stirn länger

als beim anderen, und der Scheitel ist zu zwei schwachen

Beulen erhöht, die bei dem anderen Exemplare fehlen.

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 157

2 Exemplare lagen vor, Kashitu I. 15: ,,bark’’; 9. IIL. 15:

„long grass”. Leider wurde die Wirtsameise dieses schönen,

grossen Paussus nicht bekannt, den ich zu Ehren des Ent-

deckers benenne. Typen im Britischen Museum und in meiner

Sammlung.

Diese neue, sehr ausgezeichnete Art ist mit P. Marshalli

BERSEDeser. (Catal. ik) 1807 Lpsotund! Pl. XI Fig:

Pl.. XIII, Fig. 11) verwandt, aber viel grösser und breiter

und mit ganz anderem Halsschild, dessen hinterer Teil an

den Seiten der Basis nicht lang zahnförmig vorgezogen,

sondern hinter der Mitte stumpfwinklig und gegen die Basis

stark verengt ist; auch ist der vordere Halsschildteil viel

kürzer und der ganze Prothorax viel breiter, fast doppelt so

breit wie lang, mit fast quersechseckigem hinterem Teil.

Ferner ist bei Dollmanz der Aussenrand des Fühlerbechers

einfach bogenförmig, nicht tief zweibuchtig wie bei Marshalli,

und die gelben Haarpinsel desselben sind kleiner und stehen

näher der Basis. Die Halsschildform unterscheidet die Art

auch sofort von P. Murrayi WESTW. aus Alt-Calabar, ?. spz-

niceps WASM. aus Sierra Leone, P. penicillatus und rugosus

RAFFR. aus Abessinien. Die Augen sind dornförmig vorge-

zogen, während bei speuzceps die Hinterecken des Kopfes in

einen Dorn verlängert sind. Die Färbung ist dunkelbraun,

fast glanzlos (mit Ausnahme des Prothorax), ohne jede Punk-

tierung; die Schienen sind rot, die Innenwand des Fühler-

bechers blassrosa.

Bei den zahlreichen Arten mit kahn- und muschelförmiger

Fühlerkeule aus Afrika, Madagaskar und Indien, die mir

bekannt sind, ist ferner die Innenseite des Fühlerbechers

mehr oder weniger stark quergefurcht (den chemaligen

Fühlergliedern entsprechend, aus deren Verwachsung die

Keule entstand) und glänzend, während sie bei Dollmani

völlig glatt und glanzlos ist. Die matte, weissliche Innen-

wand der Fühlerkeule macht den Eindruck, als ob die

symphilen Drüsenzellenlager des Fühlerbechers !) nicht von

einer harten Chitinschicht sondern nur mit einer dünnen

1) Siehe No. 134, Zur näheren Kenntnis des echten Gastverhaltnisses

(Biolog. Zentralbl. 1903), p. 245 und Fig. 13; No. 184, Die Ameisen und

ihre Gäste (C. R. I. Congr. Internat, d’Entomol. 1910), Taf. XV, Fig. 21.

158 E. WASMANN S.J., NEUE ODER WENIG

Membran bedeckt seien. P. Dollmani steht ohne Zweifel auf

einer hohen Stufe des echten Gastverhältnisses. Gelbe Haar-

büschel sind nahe der Basis des Hinterrandes des Fühler-

bechers, am Prothorax in der Querfurche, in den seitlichen

Gruben des hinteren Teiles und nahe den Hinterecken,

ferner sehr lange und dichte rotgelbe Haarpinsel am ganzen

Hinterrand des Pygidiums. Unter allen Arten mit muschel-

förmiger Fühlerkeule wird P. Dollmani nur von P. howa an

Körpergrösse übertroffen; letzterem fehlen jedoch lokalisierte

Exsudattrichome gänzlich.

ERKLÄRUNG DER TAFELN.

Die Abbildungen sind sämtlich von mir aufgenommene

Originalphotographien. Bezüglich des Schattens auf vielen

derselben siehe die Bemerkung in der Einleitung der Arbeit

(oben S7 32).

TAFEL I.

Fig. 1. Cerapterus pilipennis n.sp. Type (4,8 : 1). Umtali.

(Zeiss Lessar RB. 1,639 (20.9.7134).

Fig. 2. Pleuropterus parallelicornis n. sp. Type (5 : 1).

Salisbury. (Leitz Microsummar 42 mm.) (Zu S.

139 — 140).

Fig. 3. Pleuropterus trapezicollis n.sp. Type (5 : 1). Salis-

bury. (Leitz Micros. 42 mm.) (Zu S. 139 — 140).

Fig. 4. Fühler von Pleuropterus trapezicollis n. sp. Type

(LT >a). (Beitz Micros 21m);

Fig. 5. Fühler von Pleuropterus alternans WESTW. Type

des Berliner Zool. Museums (11,5 : 1). Leitz Micros.

24 mm.) (Zu S. 137).

TAFEL II.

Fig. 6. Pentaplatarthrus Dollmani n. sp. Type (5 : 1). Broken

Hill. (Leitz Micros. 42 mm.). (Zu S. 141).

Fig. 7. Paussus oculatus n. sp. Type (6 : 1). Kashitu.

(Ebenso.) (Zu S. 144).

Fig. 8. Paussus rotundicollis n. sp. Type. Seitenansicht des

Vorderkörpers (9,5 : 1). Kashitu. (Leitz Micros.

24 mm) (Zuss: ira).

Fig.

21:0:

“12.

14.

BEKANNTE PAUSSIDEN AUS RHODESIA. 159

. Paussus fallax PER. (6: 1). Broken Hill. (Leitz

Micros. 42 mm.). (Zu S. 150).

Paussus planicornis n.sp. Type (6 : 1). Namaula.

(Ebenso.) (Zu S. 150). |

Paussus Donisthorpei n.sp. Type (6 : 1). Kashitu.

(Ebenso.) (Zu S. 152).

Paussus squamicornis n.sp. Type (6: 1). Mwengwa.

(Ebenso.) (Zu S. 153).

. Paussus van Roont n.sp. Type (7 : 1). Victoria

Falls. (Ebenso.) (Zu S. 154).

Paussus Dollmani n.sp. Type (4,6 : 1). Kashitu.

(Ebenso.) (Zu S. 156).

NACHSCHRIFT.

In meinen Arbeiten: Myrmecophile und termitophile Cole-

opteren aus Ostindien, I (Tijdschr. v. Entom. LX, 1917) und

Il (Wien. Ent. Ztg. XXXVII, 1918) hatte ich in der Einleitung

erwähnt, dass P. J. ASSMUTH ein Teil seines Sammlungs-

materials auf der Rücksreise von Indien 1916 bei der Landung

in England abgenommen worden war. Ich kann jetzt zu

meiner Freude mitteilen, dass das betreffende Material ihm

1920 in guten Zustande wieder zurückgegeben worden ist.

E. WASMANN S.J.

. Neue Cerambyciden

aus der Sammlung G. VAN ROON,

beschrieben von

CHR. AURIVILLIUS.

27. Bottegia (?) rubra n.sp. — d Subnitida, rubra, flaves-

cente pilosa; coxae et abdomen flavescentia; elytra apice

nigra gutta apicali flava; alae nigrae, apice pallidiores,

brunneae, subpellucidae; tarsi postici elongati, apice infus-

cati; tuberculi antenniferi alte elevati, cornuti, divergentes

(antennae desunt); submentum tuberculo acuto armatum;

prothorax transversus utrinque tuberculo valido obtuso armatus,

pone apicem profunde, ad basin minus profunde constrictus;

scutellum apice late rotundatum; elytra brevia coxas posticas

haud superantia, apicem versus emarginata, late dehiscentia,

apice singulatim acuminato-rotundata, parte fere tertia

apicali nigra; coxae anticae et intermediae contiguae; femora

antica et intermedia brevia, compressa, postica elongata apicem

abdominis fere attingentia; tibiae posticae leviter curvatae,

valde elongatae; articulus primus tarsorum posticorum

elongatus, 2° et 3° simul sumtis longior. Long. corporis cum

alis 27 mm.

Patria?

Diese sehr ausgezeichnete Art stammt wahrscheinlich aus

Süd- oder Ost-Afrika und scheint am besten in der Gattung

Bottegia zu passen.

28. Zonopterus rugosus n.sp. — 4 Laete viridis, antennis

pedibusque nigris; abdomine, tarsis, antennarum articulis

7—11 fasciisque binis elytrorum subinterruptis flavis; supra

fere nudus, nitidus, infra in meso- et metasterno pube aureo-

sericea vestitus; capite et scapo antennarum discrete punc-

tatis; prothorace utrinque obtuse tuberculato, supra convexo

CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W. 161

et irregulariter rude punctato, margine antico sublaevi; elytris

ad basin usque ad fasciam primam valde rugosis, inter

fascias rugoso-punctatis, prope apicem sublaevibus; pedibus

punctatis, femoribus posticis apicem elytrorum fere attin-

gentibus; antennis medium inter fasciam posticam et apicem

elytrorum attingen tibus, articulis 5° et 6° intus plusminus

flavescentibus. Long. corporis 34 mm.

Assam: Khasia Hills.

Durch Färbung und Zeichnung nahe mit 7. Corbetti GAH.

übereinstimmend. Durch die grob runzelige Skulptur der

Flügeldecken aber von allen mir bekannten Arten abweichend.

Die Fühler des ¢ sind auch länger als bei anderen Arten

der Gattung.

27. Chlorophorus palavanicus n.sp.-- Femora intermedia

et postica lateraliter utrinque carinata; postica apicem ely-

trorum superantia. Frons linea media elevata marginem

posticum oculorum attengente instructa. Antennae maris

corpore breviores. Tarsorum posticorum articulus basalis

reliquis simul sumtis haud longior. — Elongatus, fuscus

signaturis laete flavo-pubescentibus; caput totum, in vertice

parum flavo-pubescens; antennae brunneae, scapus infus-

catus, articuli 2—5 subnudi, reliqui pube albida vestiti;

pronotum elongato-ovale, latitudine basali longius, utrinque

aequaliter rotundatum, vitta lata media nigra nec basin nec

apicem attingente, postice dilatata et antice utrinque plaga

obliqua nigra conjuncta ornatum, praeterea flavopubescens;

scutellum nigrum albido-marginatum; elytra apice oblique

truncata, ad suturam dente brevi, extus spina armata, sig-

naturis quaternis flavis ornata (vitta abbreviata intra humerum,

fascia curvata ante medium ad suturam usque ad scutellum

assurgente et ad basin cum vitta humerali conjuncta; pone

medium fascia transversa ad suturam assurgente et fasciam

priman attingente, basin versus autem valde angustata;

maculaque elongata apicali ad suturam); latera pectoris

abdominisque dense flavo-tomentosa, pectus praeterea in

medio flavo-maculatum; abdomen vitta media lata nuda

nitida instructum; pedes pube flavo-grisea vestiti. Long.

corporis 13 mm.

Nord Palawan: Binaluan. — G. VAN ROON’s Sammlung.

162 CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W.

30. Sternacanthus unifasciatus n.sp. — d Totus niger

nitidus; elytra fascia media transversa testacea vel aurantiaca,

haud dentata ornata; antennae corpore duplo longiores

articulo 11° distincte appendiculato, fere diviso. Long. corporis

18—2I mm.

Brasilien: Tapajos.

Stimmt in Körperform und Skulptur völlig mit den anderen

Arten überein,

31. Centrura subaequalis n.sp. — Nigra, pedibus exceptis

undique rude punctata, pube grisescente, supra tenui, infra

et ad latera prothoracis densiore, vestita; caput pronoto fere

angustius inter antennas late et sat profunde impressum;

oculi parvi late emarginati, lobi inferiores genis breviores;

prothorax cylindricus, latitudine longior, inermis, rugoso-

punctatus, carina media obtusa interrupta et obsoleta instructus;

scutellum apice rotundatum; elytra ad basin pronoto parum

latiora angulis humeralibus rectis haud spinosis, apicem

versus sensim angustata et apice singulatim caudata, ad

basin irregulariter rugoso-punctata, deinde subseriatim punctata

interstitiis leviter costatis, haud vel obsolete tuberculatis;

pedes mediocres, tibiae intermediae extus prope apicem

sulcatae; antennae apicem elytrorum fere attingentes, brun-

nescentes; scapus brevis obovatus, articulus tertius reliquis

multo longior, basin elytrorum attingens. Long. corporis

8—10 mm.

Siid-Ostindien: Madura und Shembaganur. -- G. VAN

ROONS Sammlung und Reichsmuseum in Stockholm.

Weicht von C. montana PASC. besonders durch die nicht

gehockerten Fliigeldecken ab.

32. Metopides occipitalis var. cordata n.var. — A forma

typica differt macula nigra holosericea verticis subcordiformi

postice in medio tantum incisa, capite et pronoto rugosis

sed multo obsoletius punctatis elytrisque minus variegatis,

haud albido signatis.

Sumatra: Pik van Korintje.

33. Myctimene palavanica n.sp. — Nigra vel nigro-fusca;

supra subnuda et subnitida, infra cinereo-pubescens vitta

CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W. 163

laterali alba a genis usque fere ad apicem abdominis extensa

ornata; femora rufa; antennae fusco-brunneae articulis nono

et decimo albis; frons punctata, grisea, utrinque ad oculos

albo-pubescens; vertex saepissime vitta angusta pallida prae-

ditus; prothorax elongatus cylindricus, discrete punctatus,

supra unicolor niger vel vittis tribus albidis ornatus; elytra

elongata, apicem versus sensim leviter angustata, apice trun-

cata et bispinosa spina externa longiore, a basi ultra medium

seriato-punctata punctis apicem versus evanescentibus, vittis

griseo-albidis suturali saepe obsoleta, vitta discali a basi ad

medium distincta, pone medium valde angustata et desinente

vittaque humerali saepe obsoleta et antice angustissima ornata;

vitta lateralis abdominis plus minus in maculas elongatas

dissoluta. Long. corporis II — 16 mm.

Nord-Palawan.

Durch die dunklere Färbung, die fast glänzende Oberseite

und die scharf hervortretenden weissen Seitenflecken des

Hinterleibes ausgezeichnet.

34. Rhytiphora Blackburn: n. sp. — d Nigra, maculis et

fasciis albo-tomentosis variegata; frons, orbita oculorum,

tempora, vitta media et macula utrinque parva verticis albo-

tomentosa; genae macula magna denudata nigra; antennae

corpore vix longiores, atrae articulis 3 — 7(-8) ad basin oblique

albido-annulatis, articulis 3-- 6 infra dense hirsutis, reliquis

ciliatis; prothorax cylindricus, inermis, cingulis tribus dense

albo-tomentosis, intermedio in maculas dissoluto, ornatus, prae-

terea nudus, nitidus, apice punctatus, in medio inter cingulos

valde punctato-rugosus; scutellum elongatum apice obtuso

impressum; elytra subcylindrica, apice singulatim rotundata,

inermia, fasciis valde undulatis et subreticulatim connexis,

elevatis, rugosis, nudis nitidis instructa et in depressionibus

maculis magnis albo-tomentosis ornata; corpus infra cum

pedibus albido-pubescens, segmenta 3—5 abdominis utrinque

plaga nuda, nitida, nigra ornata; maculae tomentosae seg-

menti 2i magnae flavescentes. Long. corporis 25 mm.

West-Australien: Roma bei Warramboo. — G. VAN ROONs

Sammlung.

Mit A. Frenchi verwandt, aber mit weit grösseren Flecken

164 CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W.

und verschiedener querliegender Skulptur der Flügeldecken.

Die Augen sind gross und die unteren Augenlappen etwa

doppelt so lang wie die Wangen.

35. Lypsimena brasiliensis n.sp. — A. L. fuscata LEC.,

cui valde affınis, differt statura paullo majore, corpore toto

pube grisea vestito, elytris lineis vel vittis abbreviatis saepe

obsoletis nigris instructis nec non femoribus omnibus ad

basin et posticis fere totis rufo-brunneis. Oculi magni, rude

granulati, supra approximati. Vertex linea tenui media elevata

nigra instructus. Elytra ad basin pone scutellum longitudi-

naliter obtuse leviter elevata, apicem versus sensim angustata,

apice leviter oblique truncata vel fere rotundata. Long. cor-

poris 7-—10 mm.

Brasilien: S. Paulo.

Die Hinterschienen sind besonders beim ¢ verdickt. Diese

Art ist wahrscheinlich dieselbe welche LACORDAIRE als in

Brasilien vorkommend erwahnt.

36. Plerodia conspersa n. sp. — Nigro-fusca pube ochracea

et cana maculatim variegata; frons et genae canae, ad latera

ochraceo-conspersa; antennae maris corpore quarta parte

longiores, scapus medium pronoti attingens apice modice

incrassatus, articulus tertius curvatus scapo multo longior,

articuli 3—10 apice late nigri, ad basin flavescentes et pube

albida vestiti; prothorax cano- et ochraceo-variegatus, punctis

nigris sparsus; scutellum late rotundatum; elytra ad basin

recte truncata humeris productis, apicem versus sensim angus-

tata, apice rotundata, ante medium utrinque lateraliter bicos-

tata costa superiore acuta et valde distincta, costa inferiore

magis obtusa costis ad humerum conjunctis, subseriatim

ochraceo- et griseo-maculata, paullo ante medium minus

dense conspersa, obscuriora; tibiae posticae maris apicem

versus valde incrassatae obconicae. Long. corporis 9—10 mm.

Brasilien: S. Paulo.

Eine durch die Färbung und besonders durch die zwei

Seitenkiele der Flügeldecken ausgezeichnete Art. Die Flügel-

decken sind in der Wurzelhälfte kräftig, gegen die Spitze

almählig schwächer punktiert.

CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W. 165

Oncideropsidini Nov. Trib.

Caput retractile. — Frons supra angustata, trapeziformis.

— Acetabula intermedia extus aperta. — Tibiae intermediae

integrae, haud sulcatae. — Unguiculi divergentes. — Tarso-

rum articulus quartus elongatus.

Diese neue Gruppe bildet ein deuliches Verbindungsglied

zwischen den Onciderinen und den Hippopsinen, weicht aber

von beiden durch die nicht gefurchten Mittelschienen ab.

Oncideropsis nov. gen.

Caput breve — Frons infra dilatata; genae mediocres. —

Oculi emarginati supra fere contigui; lobus inferior elongatus

genis longior. — Tuberculi antenniferi breves, approximati,

divergentes, sulco triangulari separati. — Antennae corpore

fere duplo longiores, articuli 1—6 infra breviter ciliati;

scapus elongatus, basin pronoti fere attingens, leviter cur-

vatus, subcylindricus, apicem versus parum incrassatus, arti-

culo 3° longior; articulus tertius 4° parum longior; articuli

4-10 subaequales, 11% 10° longior. — Prothorax inermis,

cylindricus, subquadratus. — Scutellum transversum apice

subtruncatum. — Elytra ad basin subtruncata, prothorace

multo latiora humeris obtusis, apicem versus sensim leviter

angustata. — Prosternum breve, inter coxas arcuatum et

postice dilatatum; acetabula postice clausa. — Mesosternum

angustum, antice arcuatum. — Metasternum modice elon-

gatum. — Pedes breves; tibiae et tarsi fere aeque longa;

tibiae intermediae extus infra medium leviter emarginatae

et hirsutae, haud sulcatae; femora postica apicem segmenti

2' abdominis vix superantia.

37. Oncideropsis nebulosa n. sp. — Fusca, griseo-tomentosa

et ochraceo-variegata; frons grisea, obsolete punctata, ad

oculos ochraceo-marginata ; genae ochraceae linea nuda nigra;

vertex lineis duabus elevatis nitidis nigris, postice divergen-

tibus ornatus; pronotum leviter inaequale, sparsim punctatum,

maculis parum distinctis ochraceis ornatum; elytra grisea,

fascia transversa basali, fascia media fere duplice suturam vix

attingente tertiaque fere parte apicali fusco-brunneis ochraceo-

variegatis ornata; corpus infra cum pedibus griseum, ad latera

166 CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W.

plus minus flavescente suffusum, segmentis ventralibus utrin-

que maculis binis nitidis nigris. Long. corporis 16 mm.

Ostindien: Bombay. — Collectio VAN ROON, Reichsmuseum

in Stockholm.

Cylindrosybra nov. gen.

Ptericoptinorum.

Corpus cylindricum, elytra prothorace haud latiora. —

Caput retractile; frons subquadrata, inter antennas plana. —

Oculi parvi, emarginati; lobi inferiores triangulares, genis vix

longiores. -- Tuberculi antenniferi late distantes, depressi;

antennae corpore breviores, infra breviter ciliatae; scapus

brevis, ovatus; articulus tertius scapo fere triplo, 4° duplo

longior; articuli 5--11 multo breviores. — Prothorax sub-

quadratus, apicem versus levissime angustatus lateribus fere

rectis inermibus, ad basin utrinque leviter emarginatus. —

Scutellum transversum, obtusum. — Elytra ad basin trun-

cata, pronoto haud latiora, aequaliter convexa, ultra medium

omnino cylindrica, deinde sensim angustata, declivia et apice

singulatim in caudam longam, validam producta. — Pedes

breves; femora crassa valida; tibiae intermediae extus sulcatae;

tarsi postici tibiis haud breviores.

Eine durch die zylindrische Körperform und die hinten

lang ausgezogenen Flügeldecken ausgezeichnete Gattung,

welche am meisten an den Sybra-Arten erinnert.

38. Cylindrosybra albomaculata n.sp. — Nigra, pube alba,

infra continua, supra plus minus in maculas dissoluta vestita;

pronotum aequale dense rugoso-punctatum; elytra ad basin

irregulariter, deinde seriatim punctata maculis ovalibus vel

rotundatis albidis conspersa; tibiae apice nigrae; tarsi albidi

articulo ultimo infuscato Long. corporis 13 mm.

Salomon Inseln. — Nach einem einzigen Stück in G. VAN

RooNs Sammlung.

39. Rondibilis lateralis n. sp. — Griseo-pubescens, utrinque

vitta lata nigro-fusca fere a margine apicali prothoracis usque

ad apicem fere elytrorum; elytra apice subrecte emarginato-

truncata sutura saltem ad basin nigra nel nigro-fusca, pone

CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W. 167

medium maculis 2—3 parvis obliquis cum vitta laterali plus

minus conjunctis ornata; femora nigricantia; prothorax omnino

inermis, supra nigro-bivittatus. Long. corporis 6—10 mm.

Nord Palawan. — Mehrere d und Q in Collectio VAN

ROON und im Reichsmuseum in Stockholm.

40. Rondibilis octomaculata n. sp. — A specie praecedente,

cui valde similis, differt prothorace paullo longiore, utrinque

tuberculo in mare minuto sed distincto, in femina obsoletissimo

armato, elytris singulis maculis 4 liberis nigris (1? ad scutellum,

22 paullo pone medium, 4* subapicali et 3? in medio inter

zam et 42" sita), sutura haud infuscata et praesertim vitta

laterali fusca ante medium elytrorum desinente. Long.

corporis 6—IOo mm.

Nord Palawan.

41. Exocentrus? seriatopunctatus n. sp. — Brunneus, pube

grisea vestitus, plaga magna laterali fere nuda, nitida,

brunnea pone medium elytrorum, suturam haud attingente

ornatus; frons transversa, obsolete punctata; oculi magni

supra approximati; pronotum valde transversum, utrinque

ante spinam rotundatum, pone spinam profunde emarginatum,

punctis paucis setigeris impressum, spina acuta tenui oblique

retrorsum directa; scutellum transversum, rotundatum; elytra

ante medium subplana, postice declivia et apice rotundata,

supra a basi ultra medium seriebus 4 distinctis punctorum

instructa, interstitia lata punctis brunneis setigeris uniseriatis

instructa; femora valde clavata; clavae femorum, apices

tibiarum tarsique plus minus infuscata; antennae corpore tertia

parte longiores obsolete pallide annulatae; articulus tertius

scapo et articulo 4° paullo brevior. Long. corporis 5-6 mm.

Key Inseln und Nord-Palawan. -- G. VAN ROONS Samm-

lung und Reichsmuseum in Stockholm.

Lacordaire führt Zrocentrus zu den Gattungen, bei denen

die Flügeldecken ohne Ordnung punktiert sind. Bei der

vorliegenden Art aber sind die kleinen Punkte in regelmässigen

Reihen gestellt und bei anderen Arten, welche auch zu

Exocentrus geführt worden sind, sind die Punkte fast regel-

mässig gereiht. Es schient darum kaum möglich eine scharfe

Grenze zwischen Formen mit gereihten und unregelmässig

zerstreuten Punkten zu ziehen.

168 CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W.

42. Ombrosaga Boettchert n. sp. — Obscure fusco-brunnea

subnuda; frons griseo-pubescens; genae breves; oculi supra

subcontigui; tuberculi antenniferi late divergentes; antennae

11-articulatae, corpore plus tertia parte longiores infra pilosae,

supra breviter setosae; scapus vix curvatus, articulo 3° paullo

longior, 4° vix brevior, medium pronoti attingens; pronotum

latum, subquadratum, latitudine basali parum brevius, utrinque

leviter arcuatum et dentibus tribus minutissimis, intermedio

distinctiore, armatum, dense punctulatum, pilis nonnullis

rigidis nigris instructum, linea media maculaque utrinque

obsoletis griseis ornatum; scutellum obtusum; elytra ad basin

subtruncata humeris obtusis, apicem versus sensim angustata,

apice singulatim rotundata, utrinque a basi ultra medium

carina tenui laterali instructa, setis longis rigidis supra nigris,

ad latera pallidis vestita, dense subseriatim punctata, maculis

albo-tomentosis (fasciam latam obliquam ab humeris versus

medium suturae, vittam mediam suturalem et fasciam suba-

picalem, omnibus irregularibus, formantibus) ornata, praete-

rea fuscobrunnea, fere nuda et subnitida; pedes pilosi; femora

petiolata, valde clavata, nitida, postica apicem elytrorum fere

attingentia; tibiae longae, ad basin attenuatae et curvatae;

tarsi breves, angusti, antici paullulum dilatati; femora et tibiae

ad basin pallida. Long. corporis 6 mm.

Nord-Palawan: Binaluan (G. BOETTCHER). — Reichsmuseum

in Stockholm und G. VAN ROONS Sammlung.

Diese Art scheint in der Bildung des Halsschildes mit

Ombrosaga übereinzustimmen, weicht aber in anderen Kenn-

zeichen etwas ab. Die Zeichnung der Flügeldecken erinnert

etwas an der von Sczades melanotis PASC. (T. 2. f. 2.).

43. Xenapla humeralis n.sp. — Nigra, opaca, elytrorum

apice et plaga magna humerali medium marginis lateralis

attingente ornata; antennarum articuli 3% et 4" aeque longi;

prothorax valde transversus margine laterali acuto arcuato

prope basin dente minuto armato et antice tuberculis 3

minutissimis instructo, minutissime punctulatus et tenuissime

pubescens; scutellum parvum, obtusum; elytra dense et dis-

crete subseriatim punctata, apice conjunctim late rotundata.

Long. corporis 4 mm.

CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W. 169

Nord Palawan: Binaluan (G. BOETTCHER). — I Ex. —

G. van ROONS Sammlung.

Diese leicht kenntliche, kleine Art ist wahrscheinlich mit

X. latimanna PASC. congenerisch.

44. Anisopodus conspersus n. sp. — Parvus, niger; pronotum

elytraque fusco-brunnea; antennae brunnescentes, articuli

1,3—7 apice, 8—11 toti nigro-fusci; pronotum guttis 6

albidis in seriebus tribus positis ornatum; elytra strigis

maculisque parvis albidis conspersa, apice oblique truncata

haud emarginata, carina laterali obsoleta, dense punctata;

femora postica maris apicem elytrorum dimidio superantia.

Long. corporis 5-6 mm.

Peru: Chanchamayo. — G. VAN ROONs Sammlung und

Reichsmuseum in Stockholm.

Weicht durch die weniger flachgedruckten Flügeldecken

und den stumpfen Seitenkiel derselben von den typischen

Arten ab. Das Halsschild ist nahe den Hinterecken gedornt.

45. Anisopodus consimilis n. sp. — A specie praecedente,

cui valde similis, antennis totis nigris, pronoto obsolete griseo-

maculato haud albo-guttato; elytrorum maculis saepe subre-

ticulatim connexis, apiceque distincte emarginato facile

distinguendus. Long. corporis 5 mm.

Peru: Chanchamayo.

Wenn deutlich besteht die Zeichnung des Halsschildes aus

einer grauen Mittellinie und einem solchen Fleck auf jeder

Seite des Rückens. Die Hinterschenkel sind bedeutend kürzer

als bei A. conspersus.

46. Ozineus dimidiatus n. sp. — Ferrugineus, capite,

antennis, dimidio fere apicali elytrorum et tibiarum tarsisque

e magna parte nigris; prothorax dense griseo-pubescens,

utrinque prope basin breviter acute spinosus, lateribus ante

spinam subrectis; elytra depressa, apicem versus fortiter

angustata triangularia, punctata, apice oblique truncata, extus

dentata, vix emarginata, parte ferruginea prope basin crista

brevi obtusa sat elevata instructa et pone cristam dense et

late griseo-pubescente, parte apicali maculis virescente-

cinereis subreticulatim variegata; femora fortiter incrassata,

170 CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W.

tenuiter griseo-pubescentia; tarsorum articulus 4" ferrugineus.

Long. corporis 7—8 mm.

Peru: Pozuzu. - Sammlung G. VAN ROON und Reichs-

museum in Stockholm.

Eine leicht kenntliche, sehr eigentiimlich gezeichnete Art.

Der Fiihlerschaft ist bisweilen rötlich gefärbt.

47. Ozineus dubius n.sp. — Obscure ferrugineus; caput

virescente fuscum; antennae nigrae, scapo virescente-brunneo

infra flexuoso, articulis 3—7 ad basin late flavo-annulatis ;

prothorax transversus, sparsim punctatus, tenuiter et macu-

latim (4) vel dense (2) griseo pubescens, lateraliter rotun-

datus, omnino inermis (2) vel dente minutissimo prope basin

armatus (gd); elytra triangularia, dense irregulariter punctata,

apice oblique emarginato-truncata, ad basin carina brevi

nigra instructa, tota viridi-olivacea et maculis irregularibus

canis marmorata carina humerali obtusa vel fere obsoleta;

pedes pallidi macula femorum interdum obsoleta, ima basi

dimidioque apicali tibiarum nec non articulis 2--4 tarsorum

nigris. Long. corporis 6—8 mm.

Peru: Pozuzu. — G. Van Roons Sammlung und Reichs-

museum in Stockholm.

Die Art stimmt durch Grösse, Körperform und Zeichnung

der Flügeldecken nahe mit O. dimidiatus überein, weicht

aber durch die geringelten Fühler, den viel kleineren oder

fehlenden Seitendorn des Halsschildes, die an der Aussen-

ecke mehr ausgezogene Spitze der Flügeldecken, die kürzeren

Hintertarsen und die Färbung der Flügeldecken ab. Die

Weibchen können leicht als eine Alczdion-Art betrachtet

werden.

48. Serixia subaurea n.sp. -- Fulvo-testacea, pube velutina

subaurea in elytris et abdomine densiore vestita; antennae

corpore plus duplo longiores brunneae articulis 4—8 apice

infuscatis, 9—II totis fuscis; prothorax cylindricus subqua-

dratus, medio obtuse carinatus lobo subbasali obsoleto; scu-

tellum transversum, apice fere truncatum; elytra cylindrica,

seriatim punctulata, apice rotundata, angulo suturali dente

minutissimo armato. Long. corporis 6—7 mm.

CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W. I7I

Nord Palawan: Binaluan. — G, VAN Roons Sammlung

und Reichsmuseum in Stockholm.

ab. nzverventris n. ab. Pectore et abdomine dense argenteo-

pubescentibus differt.

Diese Art scheint mir mit S. varzans PASC, aus Penang

nahe verwandt zu sein.

49. Serixia argentea n.sp. — Fulvo-testacea, pube albo-

sericea in elytris, pectore abdomineque densissima vestita;

antennarum articuli 1-3 nigri, sequentes brunnei, apice

nigricantes: pedes testacei, tibiae, tarsi et apices femorum

posticorum plus minus infuscata; prothorax transversus sub-

cylindricus, basin versus perparum angustatus, sparsim punc-

tulatus, lobo subbasali haud discernendo; scutellum breve,

transversum, truncatum; elytra cylindrica, apice singulatim

rotundata, inermia, obsolete seriato-punctulata punctis vesti-

mento obtectis. Long. corporis.

Nord Palawan: Binaluan. — G. VAN ROONs Sammlung.

50. Glenea minerva n.sp. — Atra, supra flavo-vittata, infra

sulphureo-signata; frons profunde punctata, altior quam latior

utrinque vitta laterali sulphureo-albida ornata, hae vittae

supra in vittam unicam flavidam verticis conjunctae; clypeus,

basis mandibularum, plagaque magna temporum etiam sul-

phureo-pubescentia; prothorax longior quam ad basin latior,

ante basin constrictus, punctatus, supra vitta lata media

flavida, lateraliter utrinque vitta superiore angusta et vitta

lata supra coxas sulphureis ornatus; scutellum obtusum flavi-

dum; elytra rude punctata, ad basin truncata, apicem versus

sensim fortiter angustata lateribus rectis, apice recte emar-

ginato-truncata angulo suturali dentato, exteriore acute spi-

noso, costa subhumerali distincta prope apicem cum costa

humerali conjuncta et in spinam excunte, prope basin pone

scutellum plaga communi magna flava postice in vittam

suturalem continuata et utrinque prope costam humeralem

linea tenui flava nec basin nec apicem attingente ornata,

apice ipso albido-marginata; pectus et abdomen fere omnino

sulphureo-tomentosa; mesosternum nigrum; femora brunnea;

tibiae tarsique fusca, tarsi postici supra albo-pubescentes;

172 CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W.

antennae totae nigrae, scapus scabroso-punctatus. Long.

corporis I2—I4 mm.

Nord Palawan: Bacuit. — G. VAN ROONs Sammlung und

Reichsmuseum in Stockholm.

51. Chreonoma cavernifera n.sp. — Tota unicolor, fulvo-

testacea, et fulvo-pilosa, antennarum articulis 5—11 infuscatis,

undique punctata; antennae medium elytrorum parum supe-

rantes, scapus apice haud scaber, articulo 3° vix brevior,

articulus tertius 4° longior; prothorax transversus, basi apice-

que transversim sulcatus, utrinque inter sulcos tumidus, supra

in medio tuberculo magno, convexo, valde elevato, laevi,

utrinque cavernis binis valde profundis impresso praeditus;

scutellum obtuse triangulare; elytra lata, apice obtuse rotun-

data inermia, supra in medio subplana, usque ad apicem

punctata punctis in parte basali granuligeris, apice laevia

nitida; abdominis segmentum ultimum ventrale feminae maxi-

mum, praecedentibus simul sumtis vix brevius, convexum,

medio longitudinaliter sulcatum, haud foveatum. Long. cor-

poris IO—I4 mm.

Nord Palawan: Binaluan. — G. VAN ROONs Sammlung und

Reichsmuseum in Stockholm.

Einer Astathes-Art sehr ähnlich, von allen verwandten

Formen aber durch die beiden tiefen Höhlen auf jeder

Seite der zentralen Erhöhung des Halsschildes verschieden.

52. Oberea auricollis n. sp. — Elongata, gracilis, tota

unicolor, nigra, pube cinerea flavo-mutante vestita, prothorace

lateribusque pectoris aureo-sericeis; frons sparsim punctata

inter oculos magnos convexa, infra oblique retracta; genae

breves; antennae corpore tertia parte longiores, scapus ad

basin petiolatus, articulus 3% 4° brevior; prothorax omnino

cylindricus, latitudine longior, punctis paucis impressus;

scutellum subquadratum, apice rotundatum; elytra linearia,

ad basin parum latiora, apice oblique emarginato-truncata,

angulo exteriore longe producto, ante medium seriato-punctata

punctis pone medium evanescentibus, vitta lata suturali ante

apicem desinente flavo-pubescente ornata, lateribus subnudis

nigris, angulo basali subhumerali flavo; pedes breves, femora

CHR. AURIVILLIUS, NEUE CERAMBYCIDEN U.S.W. 173

postica apicem segmenti ventralis ri haud superantia; seg-

mentum ventrale ultimum maris latum, parum convexum,

apice late truncatum vix emarginatum. Long. corporis 15

mm.

Nord Palawan: Binaluan. — Sammlung G. van ROON und

Reichsmuseum in Stockholm.

Sumatranische Buprestiden

von

Dr. JAN OBENBERGER, Prag.

Vom Herrn CORPORAAL in Medan, Ost-Sumatra, habe ich

seiner Zeit eine kleine, aber doch sehr interessante Sendung

von ostsumatranischen Buprestiden bekommen. Es was zwar

eine ganz kleine Sendung, jedoch sie hat doch acht neue,

zum Teile höchst interessante Arten geliefert. Herr CORPO-

RAAL war noch dazu so opferwillig, dass er, in Anbetracht

des Umstandes, dass die Typen in tropischen Gegenden

vielfach durch die umgehende tropische Hitze leiden, mir die

Unica seiner Ausbeuten freundschaftlichst gewidmet hat. Es

ist eine recht schöne Handlung von dem unermüdlichen

Sammler, der weiss genau, wie für jeden Forscher Besitztum

seiner Typen wichtig ist.

Die gesammelten Tiere waren zu wenig, um daraus auf den

Charakter der ostsumatranischen Buprestidenfauna urteilen

zu dürfen; sie weichen aber doch mannigfach von den üblichen,

meist in West- und Nordsumatra gesammelten Tieren ab.

Das schönste der ganzen Ausbeute war das einzige Exem-

plar des Neotoxoscelus Corporaali g, eines Vertreters einer

neuen, vom Herrn W. S. FISHER bereits von den philippi-

nischen Inseln beschriebenen Gattung.

I. Chrysochroa Corporaali m. n.sp.

Patria: Loerking — Sibolangit, Sumatra orientale; 1910. —

CORPORAAL legit.

Long. 41 mm.

Die Oberseite ist smaragdgrün, in der Umgebung des

Schildchens bläulich; einfarbig. Die Flügeldecken sind auf

den apikalen Aussenranden ungezähnt, auf der Spitze mit

DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN. 175

einem starken und scharfen Zahn. Die Fiihler sind vom

zweiten Gliede an rötlich. Jede Flügeldecke ist mit vier

primären, und drei bis vier kurzen sekundären Längsrippen

versehen. Die Unterseite ist kupferrot.

Der Kopf ist breit, mit einer tiefen und länglichen Aus-

höhlung in der Mitte, die Stirn ist etwas breiter als bei

mutabilis F., aber nach vorne viel stärker verengt. Der

Halsschild ist breit, viel mehr als zweimal so breit als lang,

vorne stark, bogenförmig ausgeschnitten, seitlich an der Basis

am breitesten, von ebenda nach vorne zuerst ziemlich schwach,

dann in einer starken Curve gerundet verengt. Die Skulptur

des Halsschildes ist in der Mitte fein und sehr spärlich, fast

eine unpunktierte Linie freilassend, gegen die Seiten zu ist

die Skulptur gedrängter und stärker. Die Flugeldecken sind

viel breiter als die Basis des Halsschildes, 2'/, mal so lang

als breit; ein breiter Saum hinter der Stelle, wo sonst das

Schildchen steht, ist glatt unpunktiert. Die Flügeldecken-

punktur ist gegen die Seite zu gedrängter und stärker, aber

immer fein. Die Rippen der Flügeldecken sind vorne ziem-

lich undeutlich. Gegen die Spitze sind sie stärker ausgeprägt.

Die Nahtrippe reicht bis zur Spitze, die alternierenden Rippen

d. h. 3, 5, 7, 9, sind ein wenig erhöht, die Zwischenrippen

4, 6, 8, sind nur in der Gegend der Mitte der Länge deut-

lich. Die fünfte Rippe verbindet sich hinter dem zweiten

Drittel der Flügeldeckenlänge mit der siebenten. Die Unter-

seite sehr fein, in der Mitte sehr spärlich punktuliert, seitlich

mit einer höchst feinen Beharung. Die Schenkel sind karmin-

rot, im apikalen Teile blau.

Diese Art kommt in die Nähe der mutadzls F., oder levior

KERR. Sie ist aber viel breiter und robuster, die Halsschilds-

eindrücke sind undeutlicher, Halsschild ist viel breiter etc.

Herrn CORPORAAL zu Ehren benannt.

2. Chrysobothrys Corporaali m. n. sp.

Patria: Sumatra or.: Bandar, 10, 3, 1920, CORPORAAL Igt.

Long. 11.2 mm.

Gehört in die dunkelgefärbte Gruppe mit sechs runden

kleinen hellen Makelchen auf den Flügeldecken.

Auf die europaeische Sofzerz OL. erinnernd.

176 DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN.

Der Kopf ist dunkel kupferig; die Augen ragen mässig

heraus. Die Stirn ist gegen den Scheitel stark verengt; Epistom

ist ausgerandet in einem flachen Bogen. Oberhalb der Mitte

der Stirnelänge liegt eine scharfe, etwas gebogene Querkante,

dessen Oberrand dicht und fein punktiert ist; der unter ihr

liegende Teil der Stirn ist fein skulptiert; die Runzeln sind

eben da wenig dicht, bogenförmig, in der Mitte etwas quer

gestellt. Der Mittelpunkt dieser Runzelung liegt vorne, unweit

der Fühlergruben. Der Halsschild ist breiter als der Kopf,

ca ı!/, mal so breit als lang, vorne fast geradlinig, sehr

schwach zweibuchtig, seitlich fast parallelseitig, vor den

Hinterecken und vor den Vorderecken kurz nach hinten

und vorne verengt, fein und dicht quer gerunzelt, schwarzlich.

Das Schildchen ist klein, dreieckig. Die Flügeldecken sind

schwärzlich, glänzend, ohne Rippen, nur mit einer schwach

angedeuteten, und nur in der Hinterhälfte deutlicheren Rippe

entlang der Naht und einer schwachen Andeutung einer

solchen seitlich hinter der Mitte. Die Flügeldecken sind überall

fein und gleichmässig punktiert, mit drei üblichen, kleinen

Grübchen — das erste, im Grunde rötlich, in der Schulter-

grube, das zweite hinter dem vorderen Drittel in der Mitte

der Decke, das dritte vor dem letzten Drittel mehr zum

Seitenrande gestellt. Bis zur Mitte parallelseitig, von ebenda

zur Spitze gleichmässig verengt und gezähnelt. Das letzte

Ventralsegment mit einer Längsrippe in der Mitte, auf der

Spitze zweifach ausgerandet und dreispitzig. Die Unterseite

ist dunkel bronzekupferig, die Mitte der Unterseite ist mehr

grünlich. Die Füsse sind ebenso gefärbt, die Tarsen sind

prachtvoll blau.

Ein einziges Exemplar.

Gehört systematisch zur Zrzstis DEYR. und parallella DEYR.

3. Neotoxoscelus Corporaali m. n. sp.

Patria: Sumatra or.: Lau Rakit, II — 1918. CORPORAAL Igt.

Long.: 8.2 mm.

Die Unterseite ist glänzend schwarz, spärlich behaart. Die

Oberseite ist schwarz, ein breiter, fast so breiter als langer

Längsraum in der Mitte des Halsschildes und die Flügel-

decken sind mit einer höchst kurzen, tiefschwarzen, samt-

DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN. 177

artigen Behaarung bedeckt. Nur eine längliche, von aussen

nach innen gerichtete, schief gegen die Naht verlaufende

und seitlich hinter der Mitte beginnende, aus feinen läng-

lichen Härchen zusammengestellte schmale Binde ist grau-

weiss. Sie ist gegen die Spitze zu etwas verbreitet abgerundet,

sie berührt aber weder die Spitze, noch die Naht und sie

lässt ein ,,Fensterchen” von schwarzer Grundbehaarung, dass

ringsumher von der hellen Behaarung umgeben ist, frei.

Der Kopf ist ziemlich klein, die inneren Augenränder

konvergieren stark nach vorne; die Stirn ist kurz; in der

Mitte mit einer weisslichen, aus weissgrauen Härchen zusam-

mengestellten Querbinde. Der Scheitel ist samtschwarz, anlie-

gend behaart. Der Halsschild ist zweimal so breit als lang,

im hinteren Drittel am breitesten, von ebenda zur Basis stark

ausgeschweift verengt, nach vorne in einer starken Kurve

gebogen verengt. Vorderrand ist zweifach ausgerandet, die

Mitte des Vorderrandes ragt ziemlich stark hervor. Die Seiten

des Halsschildes sind glänzend, fein skulptiert und behaart,

die mittlere breite schwarze Längsbinde ist durch feinen und

schmalen Längssaum beiderseits gesäumt. Das Schildchen ist

breit, dreieckig, kahl. Die Flügeldecken sind breit und flach,

am Ende beiderseits mit einem starken Zahne.

Die Grundskulptur ist von der Behaarung bedeckt. Abdo-

men ist schwarz, glänzend, die Flügeldecken lassen seitlich

die Teile des ersten Hinterleibsringes frei; dieser ist mit einer

weissen Makel versehen, die sich mit dem weissen Flügel-

deckensaum verbindet. Die Füsse sind violettschwarz, ziem-

lich glänzend; die Tibien sind gerade, nur in dem distalen

Teile ein wenig (sehr schwach!) gekrümmt.

Diese Art gehört zur Gattung Neotoxoscelus, die bereits

Herr W. S. FISHER nach einigen philippinischen Arten auf-

gestellt hat; sie ähnelt im wesentlichen stark der Gattung

Toxoscelus und unterscheidet sich von ihr hauptsächlich durch

die nicht gekrümmten Tibien.

Die neue, prächtige Art hat eine ganz besonderes Aus-

sehen; sie weicht in der Färbung weit ab von Allem was

in der Gattung 7oxoscelus und Neotoxoscelus bekannt ist und

ich halte sie für einen der schönsten und elegantesten

Buprestiden.

178 DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN.

Ich benenne diesen herrlichen, wirklichen Prachtkäfer dem

Entdecker zu Ehren.

4. Agrilus Corporaali m. n. sp.

Patria: Sumatra or.: Brastagi, V, 1918, CORPORAAL Igt.

Long. Stamm:

Die Stirn ist schwarzgrün, die Flügeldecken ebenso, der

Halsschild ist karminrot. Die Unterseite ist heller und glän-

zender, stahlblau, die Seiten des Pro-, Meso- und Metasternum

sind ein wenig rötlich.

Die Flügeldeckenenden einzeln zugespitzt, in einen ziem-

lich starken lateralen Zahn auslaufend.

Der Kopf ist gross, aber seitlich nicht hervorragend, die

Stirn ist länger als breit, Epistom ist flach ausgerandet. Ober-

halb der feinen Querkante, die beiderseits den Oberrand

der Fühlergrüben bildet, beiderseits noch ein kurzes Leistchen.

Ebenda mit einem feinen, queren Haarsaum.

Die Stirnskulptur ist quer, dicht, der Scheitel ist längs-

runzelig, mit einer feinen Längsrinne. Die Fühler sind kurz,

schwärzlich, vom vierten Gliede (incl.) gesägt. Der Halsschild

ist kurz und quer, circa zweimal so breit als lang, seitlich

schwach nach vorne und zur Basis verengt, mit der grössten

Breite in der Mitte, fein quer gerunzelt, mit einer seichten

basalen Querdepression. Das Marginalleistchen ist stark,

scharf; ein wenig durchgebogen; das Submarginalleistchen

verläuft parallele mit ihm. Das Prähumeralleistchen ist stark

S-förmig durchgebogen und lehnt sich in der Mitte der Länge

an das Marginalleistchen; von oben gesehen beide Prähume-

ralleistchen sind divergierend. Das Schildchen ist breit und

lang, anstatt der normalen Querkante mit einem Querein-

druck. Die Flügeldecken sind schmal und lang, in der Mitte

etwas verbreitet, dann zur Spitze lang flach verengt. Die

Spitzen sind einzeln zugespitzt in einen scharfen lateralen

Zahn. Zwischen beiden Zähnen entsteht bei geschlossenen

Flügeldecken ein Winkel. Die Skulptur der Flügeldecken

ist sehr fein, körnig, die Flügeldecken sind im Grunde sehr

fein, anliegend schwarz behaart, was ihnen ein besonderes

Aussehen verleiht. Das letzte Ventraltergit ist unter den

Flügeldecken mit einer scharfen Längskante versehen; diese

DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN. 179

Längskante mündet in einen Fortsatz, der bei geschlossenen

Flügeldecken zwischen den Flügeldeckenspitzen herausragt.

Prosternum ist flach, fein skulptiert. Vorderrand des kragen-

förmigen Fortsatzes des Prosternum ist vorne seicht ausge-

randet. Mesosternum ist schr flach, gegen die Seiten steil

abfallend. Abdomen ist fein skulptiert. Das Analsegment ist

unausgerandet. Die Füsse sind lang und graublau; das erste

Glied der Hintertarsen ist so lang als alle vier übrigen

Tarsenglieder zusammen. Die Klauen mit einem scharfen

basalen Zahn.

Ich benenne diese Art zu Ehren des Entdeckers. Diese Art

erinnert durch die Färbung und Skulptur auf den sznenszs

THOMS., von dem sie sonst ziemlich weit steht.

5. Agrilus Sumatrae m. n. sp.

Patria: Sumatra or.: Brastagi, V, 1918; CORPORAAL Igt.

Long.: II mm.

Der Kopf und der Halsschild sind kupferig, die Flügel-

decken sind dunkel braunkupferig. Die Unterseite ist grau

messingfarben.

Der Kopf ist ziemlich gross, aber wenig gewölbt, die Stirn

ist mehr goldig, fast ebenso breit wie lang; Epistom ist flach

ausgerandet. Oberhalb der Fühlergrubenkante beiderseits ein

kurzes, queres Kantchen, und ebenda selbst mit einem gelb-

weissen, feinen Haarsaum. Die Skulptur besteht aus einer

feinen Querrunzelung. Ohne Mittelrinne am Scheitel. Der

Halsschild ist quer und ziemlich breit, circa 1'/, mal so breit

als lang, seitlich circa in der Mitte am breitesten, von ebenda

nach vorne ebenso stark wie zur Basis verenst. Das Margi-

nalleistchen ist scharf, schwach durchgebogen, das Submar-

ginalleistchen ist fast parallell mit ihm. Das Praehumeral-

leistchen ist ziemlich stark, stark durchgebogen, es lehnt

sich in der Mitte an das Marginalleistchen. Beide Praehume-

ralleistchen, von oben gesehen, divergieren stark nach vorne.

Der Halsschild ist vor der Basis flach quer eingedrückt, mit

einem stärkeren Eindrück beiderseits in den Vorderecken.

Das Schildchen ist quer, ungekantet. Die Flügeldecken

sind lang, parallelseitig, in der Mitte etwas verbreitet und

gegen das Ende zu flach verengt, mit einer sehr feinen

ISO DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN.

Grundskulptur, im Grunde kurz, dunkel behaart, die Spitze

beiderseits mit einem weissen rundlichen Haarmakelchen.

Die Spitzen sind beiderseits in einen ziemlich starken, schar-

fen Lateralzahn ausgezogen; zwischen beiden diesen Zähnen

entsteht bei geschlossenen Flügeldecken ein Winkel, in dessen

Mitte herausragt der verlängerte Fortsatz des letzten Abdomi-

naltergites. Dieses Segment ist oben, unter den Flügeldecken

n der Mitte scharf länglich gekantet — der herausragende

Fortsatz ist die Verlängerung dieser Kante. Die Unterseite

ist höchst fein skulptiert und seitlich sehr fein, anliegend

behaart.

Prosternum ist parallelseitig; der kragenförmige Fortsatz

des Vorderrandes des Prosternums ist vorne flach ausgerandet.

Das letzte Ventralsegment ist unausgerandet. Die Füsse sind

grau bronzefarben — das erste Glied der Hintertarsen ist fast

so lang als alle vier übrigen Glieder zusammen.

d: Die Stirn ist mehr goldig, Prosternum ist in der Mitte

lang weiss behaart, das Analsegment ist in der Mitte

hinter dem Querrande mit einer sehr kurzen, aber

scharfen Längskante versehen.

Systematisch gehört unmittelbar hinter den Corporaali d.

6. Agrilus amicalis m. n.sp.

Patria: Sumatra or.: Brastagi, V, 1918. CORPORAAL let.

Long. 9 mm.

Blau, die Flügeldecken sind dunkelblau.

Der Kopf ist gewölbt, die Stirn ist bis zum Scheitel cca

1/, mal so lang als breit, schmal, fast parallelseitig, einfach

punktiert, bei dem Epistom spärlich und fein weiss behaart.

Der Scheitel ist fein, deutlich länglich gerinnt. Die Augen

ragen seitlich nicht heraus. Die Fühler sind kurz, bronze-

farben, vom vierten Gliede an gesägt. Der Halsschild ist 11/,

mal so breit als lang, im hinteren Drittel am breitesten, von

ebenda nach vorne zuerst fast parallelseitig, dann (vor dem

ersten Drittel) stärker verengt, zur Basis gleich vom basalen

Drittel, ebenso stark wie nach vorne verengt. Von der Seite

gesehen ist der Seitenrand stark S-förmig durchgebogen, das

Marginalleistchen ist stark, das Submarginalleistchen ist mit

ihm parallelseitig, vorne nur etwas divergierend, es verbindet

DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN. I81

sich in den Basalecken nicht mit dem Marginalleistchen

das Praehumeralleistchen ist stark gekriimmt, in der Mitte

der Lange an das Marginalieistchen angelehnt. Von oben

gesehen sind beide Praehumeralleistchen nach vorne stark

divergierend. Halsschild selbst ist ziemlich eben, mit einer

breiten und queren flachen Praebasaldepression und beider-

seits mit einem grösseren seitlichen Eindruck in den Vorder-

ecken. Diese Eindrücke sind im grunde fein, spärlich, weiss

behaart. Die Runzelung ist fein. Das Schildchen ist mit einer

Querkante versehen. Die Flügeldecken sind lang, indigoschwarz

oder schwarzblau, an der Basis heller, parallelseitig, mit feiner

Skulptur (besonders im apikalen Teile), die Spitzen sind ein-

zeln breit abgerundet, auf der Aussenseite sehr fein gezähnelt.

Der kragenförmige Fortsatz der Vorderrandes des Prosternums

ist vorne schwach ausgebuchtet. Das Prosternum ist breit,

ungerandet, ziemlich dicht punktiert und abstehend weiss

behaart (g)! Abdomen ist glänzend, fein punktiert und sehr

fein weissgrau behaart. Das letzte Ventralsegment ist unaus-

gerandet. Die Füsse sind blau, das erste Glied der Hinter-

tarsen ist so lang wie die zwei folgenden Glieder zusammen.

Die Klauen sind mit einem grossen breiten basalen Zahn

versehen,

Ein einziges Exemplar dieser Art wurde mir vom Herrn

J. B. CORPORAAL gesendet. Diese Art ähnelt ziemlich stark

gewissen palaearktischen Arten und ist besonders wegen der

paralellen Körperform ziemlich auffällig.

7. Cylindromorphus Corporaali m. n. sp.

Patria: Sumatra or.: Lau Rakit. CORPORAAL Igt.

Long. 4.5 mm.

Olivenbronzefarben, glanzend, kahl. Kopf ist breit, ein

wenig breiter als der Vorderrand des Halsschildes, mit einer

tiefen Mittelrinne; in der Mitte der Stirn mit einem punct-

formigen Eindruck. Die Augen konvergieren nach vorne, sie

sind klein und ziemlich weit von einander gestellt, langlich

eiförmig, vertical gestellt. Die Schläfen sind fast so breit

wie ein Auge und fast parallelseitig. Stirn mit einer feinen

Mittelrinne. Halsschild 1'/, mal so breit als lang, in der Mitte

am breitesten, von hier nach vorne und zur Basis ziemlich

182 DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN.

schwach, gerundet verengt. Die Hinterecken sind kurz zuge-

spitzt und ragen ein wenig nach aussen und nach unten vor.

Halsschild ist ziemlich gewölbt, vor der Basis mit einer

grossen und breiten Querdepression.

Neben dem Seitenrande verläuft ein scharfes, bis fast nach

vorne reichendes Leistchen, welches, von oben gesehen, fast

parallel mit dem Seitenrande ist, von der Seite gesehen ist

es geradlinig und mit dem Seitenrande nach vorne diver-

gierend. Die Skulptur besteht aus flachen, feinen oberfläch-

lichen und spärlichen Nabelpunckten.

Das Schildchen ist klein, die Flügeldecken sind breit und

cylindrisch, hinter der Mitte ein wenig verbreitert, mit einer

groben, ziemlich locheren Skulptur, die aus breiten und

starken Querrunzeln besteht. Diese Skulptur wird zur Spitze

immer feiner. Von den Schultern bis vor die Mitte verläuft

ein scharfes Längsleistchen.

Diese Art ist besonders wegen der eigentümlichen Flügel-

deckenskulptur und wegen der Bildung des Halsschildes

ausgezeichnet.

8. Endelus Corporaali m. n. sp.

Patria: Sumatra or.: Lau Rakit. CORPORAAL Igt.

Long. 3 mm.

Auf einen Aphanisticus erinnernd.

Schwarz, glänzend, einen Aphanisticus ähnlich. Der Kopf

ist klein, mit einer tiefen Aushöhlung zwischen den Augen;

von oben gesehen convergieren die Augen in flacher Kurve

nach vorne. Halsschild ist breit, mit zwei sehr tiefen Quer-

eindrücken, einem in der Mitte, dem andern breiteren vor

der Basis; ein tiefer puncktförmiger Eindruck in den Vorder-

ecken des Halsschildes; dieser ist im Grunde kahl, unpunck-

tiert. Die Flügeldecken sind 2!/, mal so lang als breit,

schwarz, spärlich und ziemlich fein puncktiert, gegen die

Seiten zu runzelig, ebenso wie die ganze Oberseite stark

glänzend. Die Flügeldecken sind ein wenig breiter als der

Halsschild, flach, bis zur Mitte parallelseitig, von ebenda zur

Basis gradlinig verengt; die Spitzen sind breit zusammen

abgerundet.

Die Fläche ist etwas uneben, mit einigen flachen, jedoch

DR. J. OBENBERGER, SUMATRANISCHE BUPRESTIDEN. 183

wenig auffälligen Eindrücken; davon der basale Eindruck

zwischen dem Schildchen und den Schultern ist der deutlich-

ste; die Schulter ragen etwas vor. |

Ich habe diese Art der Gattung Zndelus beigereit, trotzdem

sie einem robustern und breiten Aphanrsticus recht ähnlich

ausschaut; sie hat jedoch die glatte und kahle Oberseite

der Endelus und zeigt keine Spur von der sonst so charack-

teristischen Mikroskulptur der Aphanisticus, auch der sonstige

Habitus etc. zeigt auf einen Zndelus.

Ueber die Metamorphose

der Vogelbewohnenden Acaridiae

von

Dr. A. C. OUDEMANS, Arnhem.

Obwohl Nachfolgendes schon vor Jahren niedergeschrieben

wurde, von mir aber „en portefeuille” jetzt wiedergefunden

ist, meine ich, dass die Veröffentlichung desselben noch ihren

Nutzen haben kann.

Soviel mir bekannt, ist ROBIN der erste, der über das

obenstehende Thema etwas mitteilt. In dn Comptes

Ken dus hebd omodaimes des Séances detente

demise des Sciences, v..00.1808, P-.777, Versicneg:

dieser Forscher, dass die Männchen die Stadien einer Larve

und einer Nymphe durchlaufen, die Weibchen aber aus-

serdém- noch das Stadium einer femelle a eco upper

durchmachen. Wieviel Larven resp. Nymphenstadien durch-

laufen werden, wird nicht erwähnt.

In einer Fussnote auf S. 782 heisst es:

„Les larves, comme les nymphes, n’ont dans toutes les

especes, une seule exceptée, que l’unique plaque tegumentaire

granuleuse de l’épistome; elle est plus grande seulement

sur ces dernières que sur celles-là. Les unes et les autres

manquent de la plaque thoraco-abdominale, qui n’existe que

sur les individus sexués.”

Ich habe Larven und Nymphen verschiedener Species

untersucht, und gefunden, dass es Species gibt, deren Larven

und Nymphen nur ein vorderes Riickenschild tragen, dass

die Jugendstadien der Mehrzahl der Arten jedoch von

mehreren Schildern versehen sind. Ich spreche von einem

vorderen Rückenschilde, denn das wahre Epistom, welches

DR. A. C. OUDEMANS, UEBER DIE METAMORPHOSE U.S.W. 185

hyalin ist und vor dem Leibe, über die Mandibeln liegt,

scheint bis jetzt von keinem Forscher erwähnt zu sein. —

Welche Art eine Ausnahme macht, wird von ROBIN nicht

erwahnt.

S. 782 erklärt der französische Acarologe:

„Les nymphes sont d’une taille qui de l’une à l’autre

varie entre celle des plus grosses larves et une grandeur un

peu moindre que celle des individus adultes. Les enveloppes

octopodes abandonnées par les nymphes sont de plusieurs

grandeurs, et d’apres les varietes de leurs dimensions on

voit que ces animaux subissent au moins deux ou trois mues

en restant a l’état de nymphe, avant d’arriver à l'état sexué,

et qu’à chaque mue l’Acarien sort plus grand qu'il n’était

auparavant”.

Abgesehen davon, dass die Wörter „deux ou trois mues”

etwas Unsicheres in sich schliessen, und dass hier nicht

erzählt wird, ob es die männliche oder die weibliche Nymphe

ist, oder beide, welche zweimal oder dreimal häutet, scheint

mir die verschiedene Grösse der Nymphen und der Häutchen

nur das Resultat zu sein der wenigeren oder besseren Fütte-

rung, wie bei den Raupen bekannt genug ist. Ich werde

später hierauf zurückkommen.

Noch sonderbarer lautet es auf S. 782 in einer Fussnote:

„Il n’est pas rare de voir des nymphes, pourvues de leurs

huit pattes avec leurs deux pairs de poils postérieurs replies,

sous le tégument des plus grosses larves hexapodes, comme

aussi on apergoit des individus hexapodes prets a sortir de

dessous le tégument d’autres larves hexapodes.”

Offenbar ist ROBIN hier die Diipe gewesen einer merk-

wiirdigen Gewohnheit dieser Tierchen. Verschiedene Larven

kriechen, bevor sie in eine Nymphe zu häuten anfangen,

in eine alte Larvenhaut, wo sie in einen Status iners über-

gehen und ruhig die Häutung durchmachen. Niemals ändert

sich eine Larve nochmals in eine Larve!

Aus diesen verwirrten Angaben baut MURRAY, 1877, (Ec o-

nomic Entomology, Aptera, S. 328) folgenden Satz:

„He found that the males pass through four, and the

females through five stages — the egg, the hexapod larva,

the octopod larva or nymph without sexual organs, sexual

186 DR. A. C. OUDEMANS, UEBER DIE METAMORPHOSE

males and females without external sexual organs, and sexual

and fecundated females. These two last stages explain the

meaning of the fact, that had been previously observed,

that in Dermaleichus there were two forms of females”.

MURRAY hat offenbar selbst keine Untersuchungen ange-

stellt, da er nur citiert, was er meint, das ROBIN gesagt

hat. Aus den Ausdrücken „the hexapod larva, the octopod

larva or nymph”, darf man wohl schliessen, dass MURRAY

annimmt, dass die Milben nur ein Larvenstadium und cin

Nymphenstadium durchmachen, was, wie wir gesehen haben,

nicht genau mit den Ansichten ROBINs übereinstimmt.

ROBIN und MEGNIN (Journ. Anat. Physiol, 1877,

p. 228) citieren ebenfalls ROBIN und nennen wieder die

bekannten Stadien: larve ny mphe, etl etac admilte:

die Weibchen aber ‚des Sarcoptides avicoles passent par

deux formes ‘distinctes? e's Te miel lies Sac cou pileces,

ete s femme Weis ieic.o mdveres:

Hier ist scheinbar deutlich ausgesprochen, wieviel Larven-

resp. Nymphenstadien durchlaufen werden. Es heisst namlich:

St 230 und 231:

„En résumé, tous ces Acariens passent par des états

distincts, qui se manifestent chacun à la suite d’une mue”.

Nun sollte man glauben dass mit dem Ausdrucke „d’une

mue” die genannten Forscher jetzt meinen, dass die

Metamorphose mononymphal sei. Lesen wir jedoch weiter, so

lesen wir zu unserem Erstaunen:

„Le nombre des mues que subit chaque individu dans le

cours de son existence ne correspond pas à celui des états

successifs offerts par chaque arachnide. On voit, en effet,

une mue ou deux avoir lieu, après chacune desquelles

animal conserve encore soit l’état de larve hexapode, soit

l’état de nymphe impubére, hypopiale ou non, c’est-a-dire

avant que l’animal passe de ce premier état au deuxième,

et de ce dernier à l’état d’individu adulte ou pubère”.

Also können die Analeidae selbst drei Larvenstadien und

drei Nymphenstadien durchmachen bevor sie ein Männchen

oder eine femelle accouplée werden!

Auch auf S. 234 lesen wir von den Larven:

„On constate que ces Acariens subissent de deux a trois

DER VOGELBEWOHNENDEN ACARIDIAE. 187

mues avant de passer a l’état de nymphe ou individus octo-

podes impubères, et qu’apres chaque mue l’animal est un

peu plus grand qu’il n’était auparavant”.

Und S. 237, wo von den Nymphen die Rede ist:

„on voit que ces animaux subissent au moins deux ou

trois mues en restant a l’état de nymphe, avant d’arriver

à l’état sexué, et qu’à chaque mue l’Acarien sort plus grand

qu'il n’était auparavant”.

Historisch nicht weniger merkwürdig ist folgende kühne

Versicherung (S. 238):

C'esttunenréslenscénéraletquine-sSoutffre pas d'exception;

que les males des Acariens s’accouplent toujours avec des

jeunes femelles qui n’ont pas encore la vulve de ponte ou

qui n’ont cette vulve qu’a l’état rudimentaire. Déjà M. M.

BOURGIGNON et DELAFOND ont noté chez les Psoroptes

femelles un état propre a l’accouplement (consécutif a la

mue qui fait passer l'individu hexapode à la forme octopode),

suivi de deux mues qui amènent l’animal a l'état propre a

la ponte ou définitif (1856). L'un de nous a constaté le

meme fait chez tous les autres Acariens psoriques, chez les

Tyroglyphes, Glyciphages, Carpoglyphes (CH. ROBIN), etc.,

chez tous les Gamasidés et les Trombidiés (MEGNIN)”.

UndAS»239:

,L'un de nous a observé que, aussi bien chez les Sarcop-

tides plumicoles que chez les Tyroglyphes, les Psoroptes, les

Chorioptes, les Sarcoptes, les Gamases, les Trombidions,

enfin chez tous les Acariens qu'il a observés, ce qui prouve

que c'est une règle générale, la fécondation a lieu par suite

de l’introduction du pénis du male dans l’anus de la jeune

femelle, qu’elle ait ou non des rudiments de vulve sous-

thoracique, ce qui prouve que la vulve sous-thoracique est

exclusivement un organe de ponte, et que l’anus, ches les

jeunes femelles puberes, est véritable cloaque, comparable

a celui des oiseaux”.

Wir begreifen nicht, wie es möglich ist, dass solche Ver-

sicherungen niedergeschrieben sind. Wir wissen jetzt wohl

besser! Die Versicherung, dass bei den Zyroglyphidae und

Sarcoptidae das Männchen den Penis in die Analöffnung des

Weibchens introducirt, beruht auf eine Tauschung. Der Penis

188 DR. A. C. OUDEMANS, UEBER DIE METAMORPHOSE

wird in einer minimalen postanalen Copulations-Öffnung

introducirt. Die Wahrnehmung jedoch, dass derselbe Act bei

den Gamasidae und Trombidiidae stattfindet, kann niemals

stattgefunden haben.

Ich übergehe stillschweigend alle Autoren, die nur vorüber-

gehend von Larven und Nymphen reden, die Art der Meta-

morphose jedoch berühren.

HALLER, 1878 (Zeitschr. wiss. WZioolivit30-py 540

549) ist offenbar, was die Metamorphose betrifft, mit MEGNIN

und ROBIN einverstanden, nicht aber was die Copulation

betrifft; er hat namlich richtig die weibliche postanale

Copulationsöffnung erkannt, welche zuerst von GUDDEN bei

Tyroglyphidae gefunden ist (Würzb. Med. Zeitschr. 1861).

TROUESSART und MEGNIN, 1883 (Compt. Rend. Acad.

Sci. Paris, v. 97, p. 1319— 1321) erwähnen ihre Entdeckung

zweier Männchenformen bei einer und derselben Species,

in casu Ddellorrhynchus polymorphus. Ich habe diese Species

niemals untersucht, kann daher nichts von dieser Abnorma-

litàt mitteilen, glaube aber dass die Wahrnehmung gut ist.

Aber anzunehmen, dass fast alle Species zweierlei Männchen

besitzen, ist jedenfalls voreilig, wenn nicht falsch.

MÉGNIN und TROUESSART, 1884 (Bull. Soc. Etud. Sci.

d'Angers, v. 12, p. 131 sqq), berichten, dasswauehédie

Nymphen mehr als eine Dorsalplatte zeigen. Wieviel Larven-

resp. Nymphenstadien durchlaufen werden, davon wird nicht

geredet, doch werden wir von der folgerden Wahrnehmung

getroffen (S. 134):

„Sur plusieurs de nos préparations on voit des nymphes

a abdomen fourchu montrant, par transparence, dans leur

interieur, des males déja bien développés avec leurs organes

génitaux et leurs ventouses copulatrices, de sorte que, sui-

vant les idées précédemment regues, on croirait voir un

male sortamt de la peau dune femelle

Obwohl hieraus deutlich hervorgeht, dass auch die Mann-

chen eine dinymphale Metamorphose durchmachen, wird

hierauf gar nicht mit einem Worte die Aufmerksamkeit des

Lesers gelenkt!

G. CANESTRINI, 1886 (Prospetto dell’Acarofauna

Italiana, v. 2, p. 242) ist volkommen mit den bis jetzt

DER VOGELBEWOHNENDEN ACARIDIAE. 189

angenommenen Ansichten eins, vermeldet auch nicht, wieviel

Larven- resp. Nymphenstadien durchlaufen werden, obwohl

man aus den gewählten Worten schliessen kann, dass er

gemeint hat, die Larve häutet direkt in eine Nymphe und

diese direkt in ein Männchen oder in eine femmine

accoppiate, aber dass es so ist, wird nicht bestimmt

gesagt.

TROUESSART, 1892 (Rev. Sc. Nat. Ouest, p. 48) meint

jedoch dass CANESTRINI bestimmt gemeint hat, die Meta-

morphose sei dinymphale. In seiner Diagnose der Sarcoptidae,

wozu die vogelbewohnenden Analgzdae gehören, heisst es:

„Larves hexapodes souvent tres differentes des adultes ainsi

que des nymphes. Métamorphoses binymphales (CANESTRINI),

souvent compliquées par la présence d’une nymphe hypopiale

(MEGNIN). Dimorphisme sexuel souvent très accusé”.

TROUESSART, 1894 (Ann. Soc. Entom. France, Bulle-

tin p. CXVIII) von Syrzngobia chelopus redend, wobei er zwei

Species durcheinander mischt, wie ich in den Tijdschr. v.

Brest Ve SbF 01908, pi 78-82: vuo; 1906, tp 250-250;

Zool ay a heb. Abit. Syst. v. 26; has, 1908, 9567-574,

hoffentlich genügend auseinandergesetzt habe, schreibt davon:

„On y trouve toujours, sur le méme oiseau, les onze for-

mes suivantes: I. Oeuf à coquille, 2. Oeuf sans coquille,

3. Larves normales, 4. Larves anomales, 5. Nymphes norma-

les, 6. Nymphes anomales, 7. Femelle nubile normale ou

deuxieme nymphe, 8. Femelle ovigere normale, 9. Femelle

anomale, 10. Male normal ou hétéromorphe, 11. Male ano-

mal ou homéomorphe”.

Wie ich angezeigt habe, gehören die Formen zu zwei ganz

verschiedenen Species, sodass hier wieder die bekannte Reihe

für eine Species angenommen wird: 1. Ei, 2. Larve, 3. Nymphe,

4; Remelle accouplée 5. Weibchen, oder 1, Ei, 2. Larve,

3. Nymphe, 4. Männchen, sodass TROUESSART für die Weib-

chen eine dinymphale, für die Männchen eine mononymphale

Metamorphose angiebt.

Endlich finde ich, dass BERLESE, 1897, (Ordo Crypto-

stigmata I Sarcoptidae, p. 12) vollkommen mit TROUESSART

übereinstimmt.

Von den Zyroglyphidae wissen wir durch die eingehenden

190 DR. A. C. OUDEMANS, UEBER DIE METAMORPHOSE

Brutversuchen MICHAELS (BritishTyroglyphidae, 1901,

vol. I, p. 133—138), dass die Larve, wenn sie häutet, sofort

in eine Nymphe sich ändert, nicht nochmals ein Larven-

stadium durchläuft. Diese Nymphe, die Protonympha, häutet

und ändert sich abermals in eine Nymphe, die Deutonympha,

und aus dieser gehen sowohl Männchen als Weibchen hervor,

also ist die Entwickelung sowohl der Männchen als der

Weibchen dinymphal.

Was nun die vogelbewohnenden Sarcoptidae betrifft, ich

habe keine Brutversuche angestellt, sondern nur die ver-

schiedenen Entwickelungsstadien untersucht und immer was

ich sah mit der meisten Sorgfalt abgebildet. Meine Unter-

suchungen geben folgende Resultate:

1. Das erste Stadium ist das Ei, welches gewöhnlich eine

harte Schale besitzt, oft jedoch ganz dünnschalig ist; diese

dünnschaligen Eier enthalten schon Larven im Mutterleibe,

sodass wir annehmen können, dass in diesen Fällen die

Weibchen entweder ovovivipar, oder vivipar sind.

2. Aus dem Ei schlüpft eine sechsbeinige Larve. Oft fand

ich Larven, welche eine achtbeinige Nymphe enthielten.

Diese Larven wurden ebenfalls sorgfältig abgebildet und

ebenso die in den Larven sich befindenden Nymphen. Niemals

sah ich in einer Larve eine andere sechsbeinige Larve, wie

von den früheren französischen Forschern behauptet wird.

3. Also schlüpft aus einer Larve eine achtbeinige Nymphe,

welche ich Protonympha nenne (wie man gewohnt ist). Die

Protonymphen wurden abgebildet, wobei alle Details: Schil-

der, Epimera, Haare, etc. sorgfältig berücksichtigt wurden.

Ich fand verschiedene solcher Protonymphen, welche eine

achtbeinige Nymphe enthielten. Diese Nymphen wurden sorg-

fältig beobachtet und abgebildet, und zeigten immer andere

Charactere als die Nymphen, worin sie eingeschlossen waren.

4. Also ändert sich die Protonympha in eine anders ge-

formte Deutonympha. Niemals sah ich in einer Protonympha

eine ganz ähnlich gebaute Nympha. Aber die Deutonympha

kommen in zwei Formen vor, die bis auf eine winzige

postanale, in der Regel dorsale, Copulationsöffnung, ein-

ander wie zwei Tropfen ähnlich sind. Die eine, die

Copulationsöffnung besitzende Nymphe, ist die weibliche

DER VOGELBEWOHNENDEN ACARIDIAE. Ig!

Deutonympha; die andere, ohne Copulationsöffnung, ist die

mannliche Deutonymphe.

5. Wenn eine mannliche Deutonympha im Begriff ist zu

hauten, enthalt sie immer ein Mannchen, niemals nochmals

eine 8-beinige Nymphe. Also ändert sich die männliche

Nymphe in ein Mannchen.

6. Wenn eine weibliche Deutonymphe im Begriff ist zu

hauten, enthalt sie immer ein Weibchen, niemals nochmals

eine 8-beinige Nymphe. Also ändert sich die weibliche

Nymphe immer in ein Weibchen.

7. Wenn die Paarung stattfindet, sind die Mannchen immer

an einer Deutonympha verbunden, welche selbstverstandlich

eine weibliche ist. Es ist also nicht richtig, diese weibliche

Deutonympha femelle nubile oder femelle accou-

plée zu nennen. Besser ware es, von einer Nymphe

nubile zu reden, was jedoch überflüssig ist.

Obwohl CANESTRINI in Das Tierreich, Demodi-

cidae und Sarcoptidae, ohne einiges Recht ver-

sichert (S. 4), die Metamorphose aller Sarcoptidae sei dinym-

phal, so müssen wir in dieser Hinsicht sehr vorsichtig sein,

ohne Untersuchungen diese Regel als für alle Sarcoptidae

geltend anzunehmen. Wir können jetzt nur von den Sub-

familien der 7yroglyphinae und der Analginae (sensu lato)

mit Bestimmtheit versichern, die Metamorphose sei dinymphal.

Von den anderen Subfamilien: den Zzs/rophorinae, Acarinae

(Sarcoptinae), Psoralginae, Epidermoptinae, Psoroptinae, Hete-

ropsorinae, Laminocoptinae, Linobiinae, Cytodytinae, Hemi-

sarcoptinae, muss die Entwickelungsgeschichte gänzlich von

Neuem durchgearbeitet werden.

Nachschrift.

Wie bekannt, ist die Deutonympha eigentlich eine Trito-

nympha, und schaltet sich öfters eine abweichende Deuto-

nympha (Hypopus-Form) zwischen die Proto- und Trito-

nympha ein.

Arnhem, 9 Nov. 1921.

Een nieuwe Tellervo-vorm van Boeroe

(Lepidoptera)

door

J. H. JURRIAANSE en G. VOLBEDA.

In een zending vlinders van Boeroe bevinden zich een

aantal Zellervo's, die afwijken van de vormen die wij in de

ons bekende literatuur beschreven vinden en wij zullen daarom

trachten een vergelijking te maken tuschen de 7e//ervo-vormen

van Boeroe, Ceram en Ambon.

Een eigenaardige moeilijkheid deed zich voor, toen het

er op aan kwam vast te stellen onder welke soort de dieren

moesten worden gerangschikt.

FRUHSTORFER neemt aan dat alle vormen onder slechts

één soortnaam kunnen worden ondergebracht en hij noemt

ze dus allen Zoilus F. (Zie Seitz IX, p. 272—273, uitgave

13, 2, 1911). Andere onderzoekers daarentegen splitsen het

geslacht in twee soorten, namelijk Zoz/us F. en Assarica CR.

JOICEY & TALBOT b.v. geven in de Transactions of the

Entom. Soc. 1916, p. 70 en 71, een korte beschouwing over

dit onderwerp, doch eindigen die met de opmerking dat

„wanneer Zellervo uit twee soorten bestaat, een goede omschrij-

ving daarvan nog steeds moet worden gegeven”.

ROTHSCHILD onderscheidt eveneens twee soorten. In zijn

beschrijving der Macrolepidoptera verzameld door de British

Ornithologist’s Union and Wollastons Fxpeditions in the

Snow-Mountains of Southern Dutch New Guinea 1915, p.:14,

onderscheidt hij wel degelijk de soorten Zoz/us en Assarica.

Ook in de Nov. Zool. XXII (1915) p. 22, doet hij hetzelfde,

zonder intusschen een nadere toelichting van zijn handelwijze

te geven.

Waar intusschen de verschillen tusschen de beide genoemde

EEN NIEUWE TELLERVO-VORM VAN BOEROE. 193

soorten vrij opvallend zijn, hebben wij gemeend hier het

voetspoor der laatstgenoemde Engelsche onderzoekers te

mogen volgen.

De literatuur 7e//ervo betreffend, is voor zooverre wij

kunnen nagaan niet uitgebreid en wij waren dus verplicht

ons licht, dit genus betreffend, op te steken bij de verschil-

lende grootere Musea en collecties.

Onderstaand geven wij in het kort een overzicht over

onze bevindingen.

Het Museum te Leiden was zoo vriendelijk ons het geheele

aldaar aanwezige Zellervo-materiaal van Ambon en Ceram

te zenden, hetwelk bestaat uit 3 blijkbaar zeer oude stukken,

namelijk 1 d, gemerkt No. 1 van Ceram en genoemd 7. zoz-

lus assarica. Dit stuk komt met de voor ons liggende Ceram-

exemplaren overeen.

I 9, gemerkt No. 2, geëtiketteerd Ceram, dito naam ; klopt

niet met onze 22 van Ceram. De 2 vlekken op het sub-apicale

deel der voorvleugels zijn geheel anders geplaatst. Zij vormen

geen band, doch staan zoodanig, dat de bovenste vlek eindigt

waar de onderste ongeveer begint.

Daarenboven is er een zeer groot verschil tusschen de

discale witte band op de onderzijde van de achtervleugel.

Waar bij onze exemplaren van Ceram de onderrand dezer

band vrij scherp omlijnd is en getand, is bij het stuk uit

Leiden deze rand volkomen ongetand en vervloeid. Wij

moeten dus veronderstellen, dat dit stuk van een andere

vindplaats afkomstig is.

I 2, gemerkt No. 3, geëtiketteerd Ambon, zelfde naam als

No. 2. Dit stuk komt niet overeen met de afbeelding in

CRAMER (Vol. IV, pl. 363) alwaar een 2 is afgebeeld. (Ook

HOLLAND in de Nov. Zool. Vol. VII, p. 60, meent dat CRAMER

hier een © afbeeldt).

Wij zouden No. 3 durven rangschikken onder het Sub.

sp. Azempsal FRUHST. van ex Duitsch Nieuw Guinea, omdat

het enorm afwijkt van alle andere exemplaren, die wij voor

ons hebben, namelijk:

Ar so, en 2277 van Boeroe;

BEd en 9 2, van Ceram.

I d van Ambon.

104 J. H. JURRIAANSE EN G. VOLBEDA,

Hierbij zijn de Leidsche stukken niet in aanmerking

genomen.

Het Britsche Museum bezit geen Zellervo-materiaal van

Boeroe en moest dus afgaan op de door ons ingezonden

photo. Blijkbaar is genoemd Museum het volkomen met ons

eens. Het Tring Museum heeft slechts 1 9 van Boeroe, dat

met onze exemplaren overeenkomt. Ook hier heerscht

overeenstemming met onze zienswijze, namelijk dat wij met

een nog onbeschreven vorm te doen hebben.

The Hill Museum was zoo welwillend een serie van 3 dd

en 9 22 van Ceram ter vergelijking te zenden, omdat zij

noch van Boeroe noch van Ambon materiaal bezitten.

Deze zending was ons zeer welkom, omdat wij daardoor

in de meening versterkt zijn, dat de Boeroe-vorm sterk

afwijkt van alle ons bekende andere vormen.

De Boeroe-vorm is vrij sterk melanistisch en dit valt voor-

namelijk op bij vergelijking der mannelijke exemplaren.

De sub-apicale vlekken der dé van Boeroe zijn veel sterker

zwart bestoven dan bij die van Ceram. Daarbij komt dat bij

de Boeroe-exemplaren deze vlekken zeer scherp gedeeld zijn

door de zwarte aderen en de vlekken, elk voor zich zelve,

een zuiver ovaal vormen, waar bij de Ceram-stukken deze

vlekken eenigszins rechthoekig zijn. Bij den Ambon & vormen

zij een zeer aangesloten band, waarbij voornamelijk de groote

vlek in veld 3 aan de buitenzijde rechthoekig is. Bij de

achtervleugels is eveneens een vrij groot verschil te consta-

teeren. De discale vlek bij de Boeroe-exemplaren is iets

smaller dan bij die van Ceram, en veel smaller dan bij den

Ambon-vorm. Verder is aan de onderzijde van de Ceram-

exemplaren een haakvormige zwarte lijn, aan de basis het

dikste, die het apicale deel van de cel gedeeltelijk afsluit.

Dit missen de Boeroe- en Ambon-stukken. Bovendien is bij

de Boeroe-stukken de onderrand van de witte discale vlek

meer getand, omdat daar de aderen eenigszins zwart bestoven

in het witte veld treden.

Wat betreft de 92 van Boeroe, hierbij kunnen de volgende

verschillen met die van Ceram worden genoemd. De sub-

apicale vlekken zijn bij de Boeroe-exemplaren donkerder van

EEN NIEUWE TELLERVO-VORM VAN BOEROE. 195

kleur, terwijl de voorvleugellengte 2 a 4 millimeter kleiner

is dan die van den Ceram-vorm.

Op basis van hetgeen hierboven is gezegd, geven wij hier

de beschrijving en noemen wij:

Tellervo assarica boeroeénsis Subsp. nov.

d Bovenzijde voorvleugel. Drie sub-apicale ovale

donker bestoven witte vlekken, waarvan de onderste in veld

3 de langste is en terminaal circa 2 mm. uitspringt. Deze

drie vlekken vormen een band, door de zwarte aderen ge-

deeld. Boven de bovenste vlek schijnt een klein wit vlekje

door, dat aan de onderzijde als een smalle streep aanwezig

is. Een afgerond driehoekige zwart bestoven witte vlek in

de cel. De witte basale streep in de cel-onderzijde schijnt

eenigszins door.

De velden 1a, 1 en het onderste gedeelte van 2 over het

basale deel grauwachtig zwart, terwijl de overige deelen van

den vleugel roetzwart zijn.

Bovenzijde achtervleugel met een discale helder

witte vlek die zich uitstrekt tot den binnenrand bij de basis.

Deze vlek is circa 2!/, maal zoo lang als zij breed is.

Onderzijde voorvleugel. In het basale gedeelte der

cel, een lange driehoekige witte streep. In het discale deel

van de cel, een afgerond driehoekige witte vlek, die de cel

over 2/, van zijn breedte opvult. Drie sub-apicale witte

vlekken als op bovenzijde, doch grooter. Een kleine witte

vlek in veld 10 en een rij sub-marginale witte vlekken in

velden 6, 5, 4, 3, 2 en I, waarvan die in veld 5 somtijds

ontbreekt.

Omiderzijde achtervleugel Een witte vlek in de

basis der voorrands ader tegen de precostalis. Twee kleine

witte vlekken boven de cel dicht aan den voorrand. De

discale witte vlek als op bovenzijde.

Een rij van 8 sub-marginale eenigszins ovale vlekken,

waarvan de middelste het grootst zijn.

2 Bovenzijde voorvleugel. Grond-kleur geheel zwart.

De sub-apicale band bestaat uit 4 tot 5 witte vlekken,

196 J. H. JURRIAANSE ENG. VOLBEDA, EEN NIEUWE ENZ,

‘waarvan de drie middelste geheel overeenkomen met die

van den d', daarenboven is steeds aanwezig een kleine lang-

werpige vlek aan de voorrandzijde en bij 3 van de 4 exem-

plaren in de collectie, een kleine vlek in veld 2 onder de

lange. Juist boven den cel-apex staat een kleine witte vlek.

In het discale deel van de cel staat een witte vlek als bij

den &. In het basale deel van de cel is een zwart bestoven

witte lijn die eindigt in een heldere punt, correspondeerend

met de basis van den gelijkbeenigen witten driehoek, die

aan de onderzijde is geplaatst.

Bovenzyde-.achtervleugel) alssbj den’g.

Onderzijde voorvleugel als bovenzijde, met dezelfde

submarginale vlekkenrij als bij den &

Onderzijde achtervleugel, zelfde teekening als bij

denm.

Lengte voorvleugel: d 23—24 mm., 2 24—25 mm.

Eiland Boeroe, vangst Dec. 1920.

4 dd en 2 9 in Coll. JURRIAANSE.

Type-nummers 963—966.

Met het oog op den hoogen prijs van de cliché’s is een

photo beschikbaar voor dengene die hiertoe den wensch te

kennen geeft.

21 April 1922:

Chrysophanus dispar Haw. in Nederland

door

Dr. J. TH. OUDEMANS.

Met Plaat3utot 6.

Toen in den zomer van 1915 Chrysophanus dispar HAW.

in Nederland (Friesland) ontdekt werd, verwekte dit feit in

entomologische kringen groote belangstelling. De reden

daarvan was, dat de type dezer soort uitsluitend uit

Engeland bekend was en daar sedert lang is uitge-

storven'), terwijl een verwante, maar aanmerkelijk van

den type afwijkende vorm, de var. rutilus WERNB., dikwijls

1) In het standaardwerk: „The Lepidoptera of the British Islands”

van CHARLES G. BARRETT, F.E.S., Vol. I, Rhopalocera, 1893, p. 56—60,

Plate 9, Fig. 1, ra, rb, vindt men o.a. de uitstervings-lijdensgeschiedenis

dezer soort uitvoerig beschreven. Zij kwam uitsluitend voor in zekere

moerassen. Whittlesea Mere, Yaxley Fen en Holm Fen, in Cambridgeshire

en Huntingdonshire, waren de meest bekende vindplaatsen; verder nog

eenige dergelijke terreinen in Norfolk en Suffolk. Vooreerst werd zij

om hare fraaiheid (velen noemden haar den schoonsten engelschen

vlinder) sterk achtervolgd, ook door leeken, die er handel in dreven.

Verder hebben veenbranden en overstroomingen schade berokkend,

doch de definitieve uitroeiing is stellig wel het gevolg geweest van het

in cultuur brengen — ontwateren enz. — der zeer vochtige terreinen,

welke zij bewoonde en waar de voedselplant, Rumex hydrolapathum

Hups., zonder twijfel welig tierde. Daar deze zuringsoort op vele vochtige

plaatsen zeer algemeen is, ligt hierin weder een bewijs, dat niet alleen

de aanwezigheid van de voedselplant, doch ook allerlei andere plaatselijke

omstandigheden over het al of niet voorkomen van vele diersoorten,

meer in ’t bijzonder de „locale” soorten, beslissen. Dit in cultuur brengen

der oorspronkelijke vindplaatsen moet ongeveer 1850 hebben plaats

gehad en daarna zijn hier en daar nog enkele exemplaren gevangen,

misschien wel de laatste nakomelingen van exemplaren, die, van de oude

woonplaatsen verdreven, getracht hebben, zich elders te vestigen. Zoo

worden nog vangsten vermeld tot 1860, wellicht tot 1865, doch daarna

niet meer, weshalve men de soort thans als in Engeland volkomen uit-

gestorven beschouwt.

198 DR. J. TH. OUDEMANS,

de ,,vastelandsvorm’” van deze soort genoemd, eerst véél

oostelijker en zuidelijker dan Nederland wordt aangetroffen.

De vraag was nu:

1°. Is de nederlandsche vorm gelijk aan den engelschen

type en is dus de in Engeland uitgestorven vorm thans

in Nederland teruggevonden? of:

2°, Is de nederlandsche vorm gelijk aan den ,,vastelands-

vorm” (rutilus), als wanneer alleen zou blijken, dat het

verspreidingsgebied daarvan grooter is dan men tot

nog toe veronderstelde? of:

3°. Is de nederlandsche vorm aan geen van beiden gelijk,

in welk geval het de vraag wordt, of hij zich, en dan

in welke mate, aansluit bij den engelschen type, dan

wel bij den ,,vastelandsvorm” (rutilus) — tenzij het

mocht blijken, dat hij ongeveer het midden houdt

tusschen deze beiden.

Deze vragen hebben aanleiding gegeven tot eene mede-

deeling van N. D. RILEY, conservator aan het British Museum

(Natural History), en twee van CH. OBERTHüR, welke schrijvers

tot geheel tegenovergestelde uitkomsten geraken. Terwijl

toch OBERTHUR de identiteit der (door hem aanschouwde)

nederlandsche voorwerpen met de engelsche voorstaat, somt

RILEY een aantal punten van verschil op, die (voor de door

hem bestudeerde exemplaren) het tegendeel moeten bewijzen.

Genoemde drie publicaties zijn de volgende:

N. D. RILEY, F.E.S., A note «on Dutch Chrysophanus

dispar HAW. The Entomologist, Vol. LIT, January 1920, p. 10.

CH. OBERTHUR, Le Chrysophanus dispar HAWORTH, éteint

en Angleterre est retrouvé en Hollande. Bull. de la Soc.

ent. de France, 1920, No. 15, D. 254%

CH. OBERTHiR, Le Chrysophanus dispar HAWORTH de

Hollande. Bull. de la Soc. ent. de France, 1921, No. 1, p. 15.

OBERTHUR deelt in zijn eerste stuk mede, dat: „Dernière-

ment, le C. dispar, absolument conforme à la race anglaise

éteinte, a été découvert en Hollande. J'ai pu comparer un

superbe & hollandais . . . . aux anciens échantillons anglais

que renferme ma collection. Il me paraît impossible de

constater aucune différence entre les C. dispar hollandais et

CHRYSOPHANUS DISPAR HAW. IN NEDERLAND. 199

anglais’. Op te merken valt, dat de schrijver destijds over

slechts een nederlandsch ex., een &, beschikte.

In zijne tweede publicatie laat dezelfde auteur, nadat hij

ook het nederlandsche £ had leeren kennen (en misschien

nog meer ex. van beide sexen, wat echter niet vermeld

wordt), zich niet meer zóó absoluut uit als voorheen. Hij zegt

daarin n.l.: „Les deux sexes de la race néerlandaise sont

bien semblables a la race anglaise éteinte depuis longtemps”.

RILEV heeft 7pnecerlandsche ex. 3x8 en A 2, onder de

oogen gehad en met de engelsche ex., aanwezig in de ver-

zameling van het British Museum (99 stuks, gelijk de heer

RILEY mij schreef), vergeleken. Op zeer duidelijke wijze heeft

hij de door hem waargenomen verschilpunten, zes in getal,

in zijne publicatie opgesomd en besluit daaruit als volgt:

„From the above it will be seen that the Dutch race is

clearly intermediate between dispar and rutilus, and to my

mind is equally distinct from both these forms. It is only

natural to expect to find in the Dutch specimens the race

most nearly allied to our extinct race and most pleasing to

find that this is actually the case”. Tevens verklaart RILEY

in den aanvang zijner mededeeling: ,, Although they cannot

be called true æspar, they make the nearest approach to

dispar I have seen in any Continental race”.

Nadat ik van het standpunt der beide schrijvers had kennis

genomen, meende ik, dat de beste methode, om deze aan-

gelegenheid tot meerdere klaarheid te brengen, daarin moest

bestaan, een zoo groot mogelijk aantal nederlandsche

exemplaren in oogenschouw te nemen en deze met een zoo

groot mogelijk aantal voorwerpen van den engelschen type

eenerzijds en van den,,continentalen vorm” rutilus anderzijds

te vergelijken. Want dit is een feit, dat het aantal neder-

landsche exemplaren, dat aan de beide boven aangehaalde

schrijvers ten dienste heeft gestaan, slechts zeer gering

geweest is, en kwam het mij derhalve niet onwaarschijnlijk

voor, dat de bestudeering van een groot aantal voorwerpen

de kloof, die tusschen beider meeningen bestaat, zou kunnen

overbruggen.

Ik ben er in geslaagd, de meeste der in Nederland ge-

vangen exemplaren in oogenschouw te nemen en zal hier-

onder mijne bevindingen mededeelen.

200 DR. J. TH. OUDEMANS,

Toen ik op 6 Juli en de heer ‘RoAY POLAK op 16%en a7

Juli 1915 als eerste entomologen de door een niet-entomoloog,

den heer WARMOLTS, toevallig ontdekte vindplaats bezochten,

hebben wij slechts een matig aantal voorwerpen buitgemaakt;

ik vond nog bijna uitsluitend mannetjes, de heer POLAK ook

verscheidene wijfjes; laatstgenoemde trof ook de eieren op

de voedselplant aan. Sedert heb ik de vindplaats niet

weder bezocht, doch was het mij bekend, dat voornamelijk

drie verzamelaars een aanzienlijk aantal exemplaren in de

jaren na 1915 hebben gevangen, nl. de heeren Ir. G. A.

Graaf BENTINCK, "P. J: VAN DEN BERGH EZ: len JEE:

WITTPEN. Alle drie heb ik bezocht en werd ik met de

grootste welwillendheid in de gelegenheid gesteld, de voor-

werpen te bestudeeren en diegene, welke ik nog nader wilde

onderzoeken of doen photographeeren, mede te nemen. Ook

zag ik bij den heer Mr. A. BRANTS eenige absoluut gave

exemplaren, gekweekt uit de door den heer POLAK gevonden

eieren. Het gezamenlijk getal nederlandsche voorwerpen,

door mij gezien, bedraagt ruim 180. Voorts stelde het

Leidsche Museum haren geheelen voorraad exemplaren dezer

soort, type en variëteiten, te mijner beschikking, waarvoor

ik mijn dank betuig aan den directeur, den heer Prof. Dr.

E. D. van OORT, en aan den conservator, den heer R. VAN

EECKE. Onder deze voorwerpen bevonden er zich een viertal

met het etiquet ,,Anglia”. Eindelijk wil ik nog vermelden,

dat de conservator van de entomologische verzameling van

het Missiehuis St. Michael te Steyl, pater BERCHMANS, mij

een engelsch exemplaar, benevens verscheidene voorwerpen

der var. rutilus, ter vergelijking aanbood, waarvoor ik ook

hem hierbij mijne erkentelijkheid betuig.

Wat nederlandsche exemplaren betreft, beschikte ik dus

over een zeer uitgebreid, in een 7-tal opeenvolgende jaren

verzameld en dus stellig wel geheel voldoende materiaal,

terwijl van den veel algemeener bekenden vorm rutilus

eveneens genoeg voorhanden was. Om echter eene grondige

vergelijking met engelsche exemplaren van authentieke

vindplaatsen te kunnen bewerkstelligen, was daarvan

meer materiaal gewenscht. Te dien einde stelde ik mij in

verbinding met den heer N. D. RILEY, boven vermeld, con-

CHRYSOPHANUS DISPAR HAW. IN NEDERLAND. 201

servator aan het British Museum, met wien ik trouwens reeds

correspondentie over de quaestie gevoerd had. Met buiten-

gewone welwillendheid, waarvoor ik hem hierbij dank betuig,

heeft de heer RILEY de geheele serie engelsche exemplaren,

99 stuks, in het Museum aanwezig, doorgezien en daaruit een

6-tal mannetjes en een 6-tal wijfjes uitgezocht, die gezamenlijk

zooveel mogelijk geëigend waren, om een goed beeld van

de soort, dus van den type, te geven. Alle werden zoowel

van de bovenzijde als van de onderzijde gephotographeerd

door den heer HERB. G. HERRING, photograaf aan het

Museum, wien ik voor zijne bijzondere zorgen, in overeen-

stemming met mijne wenschen, dank zeg.

Ten behoeve dezer verhandeling heb ik van onze Neder-

landsche exemplaren eveneens een 5-tal mannetjes en een

5-tal wijfjes, zoowel van de boven- als van de onderzijde,

doen photographeeren. Deze opnamen zijn onder mijn per-

soonlijk toezicht vervaardigd op het atelier der Lichtbeelden-

Vereeniging te Amsterdam, en dat wel tot mijne volkomen

tevredenheid, met behulp van een kleurenfilter en panchro-

matische platen. Deze laatste zijn eveneens voor de engel-

sche photographieën gebezigd, welke echter zonder kleuren-

filter gemaakt zijn, gelijk de heer HERRING mij mededeelde.

Enkele tintverschillen worden hierdoor verklaard. Evenals

der heer Ricevi eene keuze deed uit de 99 ex. van zijn

museum, deed ik dat uit de 180 door mij onderzochte voor-

werpen. Op die wijze geven de bij dit opstel gevoegde af-

beeldingen zooveel mogelijk eene voorstelling van de ver-

schillende engelsche en nederlandsche exemplaren.

Ik heb er van afgezien, ook van de var. rutilus afbeel-

dingen bij te voegen. Deze is zóó bekend en zóó goed in

tal van werken beschreven en afgebeeld, dat ik dit on-

noodig achtte. De gewoonlijk geringere grootte, de kleinere,

soms zeer kleine, vlekken op de bovenzijde der vleugels van

het 2 en op de onderzijde der vleugels van beide geslachten,

de smalle oranje band op de onderzijde der achtervleugels

en nog meerdere andere kenmerken zijn geheel voldoende ter

onderscheiding. De quaestie, waarom het gaat, concentreert

zich dan ook veel meer tot die der eventueele verschillen

tusschen den nederlandschen en den engelschen vorm, dan

202 DR. J. TH. OUDEMANS,

wel tusschen deze beiden of een van beiden eenerzijds, en

dem vorm rutilus anderzijds.

Het komt mij het beste voor, de verschillen, die RILEY

vermeldt op grond zijner vergelijkiug tusschen 7 neder-

landsche en al zijne engelsche exemplaren, thans te toetsen

aan de 180 nederlandsche voorwerpen, welke ik kon onder-

zoeken, ten einde na te gaan, in hoeverre deze verschillen

blijken van constante geldigheid te zijn.

In grootte en kleur in 't algemeen vindt RILEY geen ver-

schil. Mijne bevinding is dezelfde. MEYRICK geeft in zijn

boek „British Lepidoptera”, p 346, 48 mM. als grootste

maat (vleugelspanning) op. Dit geldt natuurlijk voor het 9,

dat grooter is dan het &. Enkele wijfjes van die uiterste maat

zijn ook in Nederland gevangen; Fig. 30 stelt er een voor.

Gaan wij thans over tot de behandeling der verschillen,

zooals RILEY die opsomt, waarbij de drie belangrijkste het

eerst genoemd zijn !).

I. „In both sexes the marginal red band on hind wing

underside is consistently narrower than in dzspar; it is

also consistently broader than in other continental races

I have examined”.

Men vergelijke hierbij de figuren 13-24 met 35-44.

Nauwkeurige beschouwing doet zien, dat bedoelde band,

zoowel bij de engelsehe als bij de nederlandsche exem-

plaren, aan vrij groote verschillen in breedte onderhevig is.

Zoo heeft Bv. het jengelsche «oi Pig. 15 een zeerbreeden

band, breeder dan een der afgebeelde nederlandsche voor-

werpen doet zien; er zijn echter ook nederlandsche voor-

werpen, die aan andere engelsche exemplaren niets toe-

geven; verg. b.v.. g’ eng, Fic.13 met ned. Fie 36, ende

eng. 99 Fig. 21-24 met de ned. 99 Fig. 40 -43. Het ned.

2 Fig. 44 heeft een vrij smallen band, doch dat heeft het

eng. 9 Fig. 21 ook; dit laatste wordt door vele ned. exem-

plaren (van dezelfde grootte, want hiermede moet men bij

1) Hierbij zal gedurig verwezen worden naar de afbeeldingen. PI. 3,

Fig. 1—12, geeft de bovenzijde van 12 engelsche ex., 6 g' en 6 9; Pl.

4, Fig. 13—24, de onderzijde van dezelfden; PI. 5, Fig. 25—34, de

bovenzijde van ro nederlandsche ex, 5 oh en 5 Q; Pl. 6, Fig. 35—44,

de onderzijde van dezelfden.

CHRYSOPHANUS DISPAR HAW. IN NEDERLAND. 203

de vergelijking steeds rekening houden) hierin overtroffen.

Mijne conclusie is, dat, hoewel sommige engelsche exem-

plaren een zeer breeden band hebben, er nederlandsche

exemplaren bestaan, bij welke de band breeder is dan bij

sommige engelsche exemplaren, zoodat daaruit niet een

steeds doorgaand en standvastig verschil tusschen :

engelsche en nederlandsche exemplaren is af te leiden.

2 The black spots on’ the underside, especially ‘of

hind wing, are consistently smaller than in dzspar, and on

the whole larger than is the rule on the Continent.”

Wy zullen de voor- en achtervleugels afzonderlijk be-

handelen.

Voorvleugels. Bi vergelijking van de afgebeelde

enpelsche go, zie Fics 13—18, met de nederlandsche, zie

Fig. 35 — 39, valt het op, dat het eng. ¢ Fig. 16 bijzonder

groote vlekken heeft. Een dergelijk exemplaar zag ik onder

de nederlandsche voorwerpen nog niet. Andere geven

elkaar weinig of niets toe. Vergelijk b.v. het eng. £ Fig. 13

met het (kleinere) ned. & Fig. 35. Ook bij de eng. go Fig.

I4 en 18 vind ik geen verschil van beteekenis met de ned.

dd Fig. 36-39, terwijl het ned. d Fig. 35 grootere vlek-

ken heeft.

Bij de wijfjes treft men iets dergelijks aan. Het eng. 9

Fig. 20 heeft inderdaad zeer groote vlekken, doch daarop

zou volgen het ned. ? Fig. 44, dat te dezen opzichte de

5 andere eng. ex., Fig. 19 en 2I - 24, overtreft.

Kon men de oppervlakte der vlekken bij een groot aantal

exemplaren nauwkeurig berekenen, wellicht dat dan bij de

dg een voordeel aan de engelsche zijde te boeken zou zijn;

ik acht dit zelfs zeer waarschijnlijk. Bi de 99 geloof ik niet,

dat men daarin zou slagen.

Achtervleugels. Bij de meeste der afgebeelde engel-

sche dd zijn de zwarte vlekken op de achtervleugels inder-

daad iets grooter dan bij de nederlandsche gg, inzonderheid

by de Pig, 15 en 16. Verselgkt mem echter het eng. d

Fio: 18 met het ned. guUFis. 35, dan is het verschil al heel

klein.

Wat de wijfjes aangaat, bevind ik het verschil gering.

De grootste vlekken heeft het eng. 9 Fig. 20, doch daarna

204 DR. J. TH. OUDEMANS,

wedijvert het eng. 9 Fig. 19 met het ned. 9 Fig. 41. Dan

volgen weder een paar engelsche exemplaren, terwijl men

de kleinste achtervleugelvlekjes vindt bij de ned. ex. Fig.

42,en 43)

Dooreengenomen zal er dus in de grootte der achter-

vleugelvlekken wel eenig verschil ten voordeele der engel-

sche exemplaren bestaan, doch individueel gaat dit

weder niet steeds op. Het is niet constant.

3. „In the & the black marks in all and at 'cell-end

on the upper side of fore wing are consistently smaller

than in dar; also on the whole larger than is the

average of Continental specimens”.

Bij gave nederlandsche exemplaren heb ik niet kunnen

ontdekken, dat het zwart, als boven omschreven, minder

ontwikkeld zou zijn dan bij de engelsche voorwerpen, althans

bij de in Fig. 1--6 afgebeelde. Eene goed ontwikkelde vlek

aan het einde der middencel vond ik steeds aanwezig, ter-

wijl eene duidelijke, zij het ook soms kleine stip wortel-

waarts daarvan vaste regel is. Hebben de voorwerpen eenigen

tijd gevlogen. dan komt het voor, dat er van de op deze

plaatsen aanwezige zwarte schubben verloren zijn gegaan. Bij

een voorwerp, dat schijnbaar de stip miste, bleek deze bij

vergrooting nog door een gering aantal zwarte schubben

vertegenwoordigd te zijn. Waarschijnlijk waren de overige ver-

loren gegaan. Bij de beschouwing der afbeeldingen bedenke

men, dat aan de onderzijde der vleugels, juist op dezelfde

plaatsen, ook zwarte vlekken, en wel grootere, staan, welke

eenigszins doorschemeren — evenals de boogrij, die

aan de bovenzijde ontbreekt. Aldus hebben vlek en stip

nog eene donkere omgeving, die echter tot de onder-

zijde behoort. De terugkaatsing der lichtstralen op het

lichte grondvlak heeft dit bewerkt; bij beschouwing der

objecten op donkeren ondergrond is hiervan veel minder te

zien. Het zwarte boogje op de bovenzijde der achtervleugels

is bij de nederlandsche exemplaren niet minder ontwikkeld

dan bij de engelsche.

4. „Ihe hind margins of fore wings below in both sexes

are invariably greyer than in dzspar, in which they are

usually brownish”.

CHRYSOPHANUS DISPAR HAW. IN NEDERLAND. 205

De photo’s geven te dezen opzichte geen uitsluitsel; ik

heb dus de mij ten dienste staande 5 engelsche exempla-

ren onderzocht, doch kan aan dit kenmerk geene waarde

van beteekenis toekennen. Al moge bij sommige neder-

landsche exemplaren de kleur daar iets grijzer zijn; bij

andere is zij geheel gelijk aan die mijner engelsche voor-

werpen. Ook is het de vraag, of de tijd hier niet van eeni-

gen invloed op de kleur kan zijn geweest, daar grijze kleu-

ren bij vlinders op den duur gewoonlijk iets meer in het

bruine of geelbruine trekken. Zoo vind ik te dien opzichte

o. a. verschil tusschen versche en oude exemplaren van

Zephyrus quercus L. (ook eene Lycaenide) aan de onderzijde.

5. „Ihe tendency in the 9 for the black spots in the

band on the upperside of the fore wing to be produced

towards the base of the wing in long rays is apparently

very pronounced in Dutch specimens —- much more so than

in dispar or in any Continental race I know of”.

Hier schijnt eenigszins het toeval in het spel te zijn ge-

weest. De wortelwaartsche uitrekking der vlekken komt,

evenals bij sommige engelsche, ook bij sommige nederland-

sche exemplaren voor, doch, naar mijne ondervinding, vol-

strekt niet zeer algemeen of buitengewoon opvallend. Als

men dan ook de ned. 99, Fig. 30-34, vergelijkt met de

eng. 22, Fig. 7—12, dan kan ik niet zeggen, dat er verschil

van beteekenis is waar te nemen. Bij het ned. © Fig. 31 zijn

de vlekken inderdaad eenigszins uitgerekt; het eng. 2 Fig.

8 vertoont echter hetzelfde.

Naast deze toespitsing der boogvlekken komt het bij som-

mige nederlandsche wijfjes voor, dat wortelwaarts van deze

vlekken zwarte stippen staan. Soms zijn deze met de boog-

vlekken verbonden en dan ontstaan wat men zou kunnen

noemen ,,pijlvlekken”. Wellicht, ja waarschijnlijk, zijn dit

de door RILEY bedoelde exemplaren met de „black spots

produced in long rays”, doch dan is deze afwijking hier te

lande beslist zeldzaam. Verder is het de vraag, of het zich

wortelwaarts toespitsen der boogvlekken zelve niet eigenlijk

iets anders is dan het zich verlengen dezer vlekken door

samensmelting met stippen, die ook wel geisoleerd voor-

komen.

206 DR. J. TH. OUDEMANS,

De extra groote vlekken van het ned. 2 Fig. 34 vindt

men terug bij het eng. Q Fig. 11. Nagenoeg ronde vlekken

vind ik ook bij ned. 99, terwijl de afbeeldingen in engel-

sche werken ook dikwijls 92 met min of meer driehoekige

en langwerpig driehoekige vlekken vertoonen. De vorm der

vlekken als in Fig. 30 en 32 is de meest voorkomende bij

de nederlandsche exemplaren; vlekjes, zoo klein als Fig. 33

die vertoont, zijn eene groote uitzondering.

Ik kom dus tot de gevolgtrekking, dat deze vlekken,

zoowel bij de eng. als bij de ned. ®9, uiterst variabel zijn,

zoowel in grootte als in vorm.

6. „The ground-colour of fore wings below in both sexes

is slightly paler than in dispar, but not so pale as in

ordinary Continental forms.”

Omtrent deze kleurquaestie geven de photo’s natuurlijk

weinig uitsluitsel. Dat over het algemeen de engelsche

exemplaren aan de onderzijde der voorvleugels levendig

oranje gekleurd zijn, valt niet te ontkennen. Dat zij echter

de ned. exemplaren daarin steeds zouden overtreffen (wat

RILEY trouwens ook niet beweert), is niet juist. Wel zijn

er onder de nederlandsche voorwerpen sommige, waar de

oranje kleur, inzonderheid wortelwaarts, lichter wordt. Om

nu de verschillen te toetsen, heb ik, tusschen een 4-tal

levendig gekleurde nederlandsche voorwerpen, 2 der

mij ten dienste staande engelsche exemplaren gestoken en

toen aan verschillende personen verzocht, de rangorde te

bepalen ten opzichte van de intensiteit der oranje grond-

kleur ter plaatse voornoemd (onderzijde der voorvleugels).

Hierbij bleek, dat “de ‘rangorde steeds en'gelscheen

nederlandsche ‘exemplaren ‘door elkänderabe

vatte, volstrekt niet eerst de engelsche en vervolgens de

nederlandsche.

De in de meeste gevallen gelijke of bijna gelijke rang-

orde pleit voor de juistheid der waarnemingen. Die rang-

orde was: N,E.N.E.N.N. 5. Hieruit volgt, dat, als men

gave, krachtig gekleurde nederlandsche exemplaren

met de engelsche exemplaren (voor zoover mij dat mogelijk

2) N = nederlandsch, E = engelsch ex.

CHRYSOPHANUS DISPAR HAW. IN NEDERLAND. 207

was) vergelijkt, het bedoelde verschil niet van beteekenis is.

Er bestaan echter ook (vooral wortelwaarts) bleeker getinte

nederlandsche voorwerpen, die te dezen opzichte bij de (mij

bekende) engelsche exemplaren achterstaan.

Wanneer ik nu alle genoemde kenmerken te zamen

overzie, meen ik te moeten besluiten, dat het onderzoek

van een zeer groot aantal nederlandsche voorwerpen

mij geleerd heeft, dat de door RILEY opgesomde verschillen

voor het meerendeel en in het algemeen wel bestaan, doch

niet de standvastigheid blijken te bezitten, welke hij ver-

onderstelde. Dit is trouwens ook zeer natuurlijk. De grenzen,

waarbinnen de nederlandsche exemplaren varieeren, blijken

bij onderzoek van een zeer talrijk materiaal aan-

merkelijk ruimer uiteen te liggen, dan na het

onderzoek van een 7-tal voorwerpen kon worden aange-

nomen. Dientengevolge komen de verschillen bij een deel

der voorwerpen te vervallen; zij zijn niet meer steeds

en constant (consistently) geldig. Nu eens is dit met

het eene, dan weder met het andere of met meerdere der

opgesomde verschillen het geval. Dat de nederlandsche

„vorm’ (dien ik echter niet als een bepaalden ,,vorm”

erken) geheel identiek is met den engelschen, zal

ik dus volstrekt niet beweren; wèl echter, dat

de nederlandsche exemplaren — gezien al hunne schakee-

ringen — zóó dicht bij de engelsche staan, zich er zoo-

danig bij aansluiten, dat ik het onnoodig, ja ongerijmd zou

vinden, daarvoor een afzonderlijken naam te scheppen. De

verschillen tusschen nederlandsche exemplaren onder-

ling zijn véél en véél grooter dan tusschen de gemid-

delden van engelsche en van nederlandsche exemplaren,

welke zeer dicht bijeen liggen. Vat men dus het onderling

verschil der nederlandsche voorwerpen op als gewone varia-

biliteit, zooals ik dat zeker doe, behoudens wellicht een of

ander op zich zelf staand aberrant exemplaar, dan bestaat

er m. i. op morphologischen grondslag ook geen reden,

aan de nederlandsche voorwerpen „als geheel’ een naam

te verleenen. De herkomst, en niets meer, door een

208 ° DR. J. TH. OUDEMANS,

naam aan te geven, acht ik geheel overbodig; daarvoor

zijn oorsprongs-etiquetten voldoende. Voor het scheppen

van namen voor ,,rassen”, die men toch ‘niet voldoende

kan karakteriseeren, gevoel ik evenmin iets.

Ik blijf dus onze nederlandsche exemplaren beschouwen

als wa 1 He me bin ne nd ee rem zens we Vike idem

eyyperbrepealen:

Nog wil ik opmerken, dat de heer RILEY thans de neder-

landsche exemplaren ook als uiterst naverwant aan de

engelsche beschouwt, veel meer nog, dan ten tijde zijner

publicatie. Schreef hij destijds aan het slot daarvan: „From

the above it will be seen that the Dutch race is clearly

intermediate between dispar and rutilus, and to my mind

is equally distinct from both these forms”, later, 28 October

1921, schreef hij mij het volgende: ,,I have seen very few

Dutch dispar, but I have a series in the Museum here of

99 English dzspar. On this material your race is very

much nearer to our extinct race than it is to anything else,

but it appears to be quite constantly separable. If one

regarded typical dispar and rutilus as two distinct species,

then I should without the slightest hesitation refer your

race to dispar as a good local race, not to rutzlus.”

Uit een en. ander ziet men, dat de verschillende mee-

ningen elkander allengs meer genaderd zijn, terwijl ik uit

de benamingen „Dutch dzspar’’ en „English dzspar’ meen

te mogen afleiden, dat de heer RILEY er even weinig voor

gevoelt als ik, om een nieuwen naam te scheppen bij zóó

groote verwantschap.

Ik wil thans nog op enkele bijzonderheden de aandacht

vestigen, zonder daaraan verdere gevolgtrekkingen te ver-

binden.

In SEITZ, „Die Grossschmetterlinge des Palaearktischen

Faunengebietes”, I, p. 284, vind ik de volgende opmerking:

„Die Frühlingsform !) des rutilus, vernalis HORMUZ, kommt

in manchen Gegenden den englischen dzspar ziemlich nahe

1) In Nederland komt zonder eenigen twijfel slechts ééne generatie

per jaar voor.

CHRYSOPHANUS DISPAR HAW. IN NEDERLAND. 209

(so bei Bordeaux etc.), während der Sommerform erheblich

kleiner ist.”

In de .,Additions and Corrections” van BARRETT, reeds

genoemd, p. 312. vind ik het volgende: „Specimens of the

variety Rutelus, in which the spots of the underside are

small and the colour less blue, were taken more than

sixty years ago in the fen district. Eight in all were secu-

red, and two of these were exhibited at one of the Ento-

mological Society’s meetings in 1892, by the captor’s son,

Mr. G. T. BETHUNE—BAKER.

Onder de talrijke beschrijvingen en afbeeldingen van

Chrysophanus dispar in engelsche werken, die ik zooveel

mogelijk geraadpleegd heb, wil ik wijzen op de niet onver-

dienstelijke afbeelding in CURTIS, British Entomology, Vol. I,

No. 12 (Lycaena dispar), waar een loopend ¢ en een vlie-

gend 9 zijn voorgesteld, inzonderheid, omdat plaat en deel

gemerkt zijn 1824 en de afbeeldingen gemaakt zijn naar

Verscherexemplaren, die, volgens de bijsevoegde

beschrijving, in de jaren 1822 en 1823 te Whittlesea Mere

door de heeren B. en J. STANDISH gevangen werden. Deze

afbeeldingen zouden best nederlandsche voorwerpen kunnen

voorstellen. Destijds was de voedselplant nog niet bekend;

CURTIS veronderstelde, dat deze riet zou zijn, daar de

vlinders daartusschen vliegend gevangen werden.

De naam rutilus werd opgesteld door WERNEBURG in

zijn. werk: „Beiträge zur Schmetterlingskunde”, I, 1864,

p. 391. Ik merk op, dat elke nadere beschrijving ontbreekt;

alleen geeft cene noot op p. 494 eenige nadere verklaring,

waarom de naam opgesteld is.

De nederlandsche voorwerpen zijn over het algemeen

vrij groot van stuk; men vergelijke de hierbij gevoegde

afbeeldingen. Een groot aantal ,,gemiddelde” exemplaren,

door mij gemeten, bewoog zich, wat de dd betreft, tusschen

38 en 42 mM., en wat de 99 aangaat, tusschen 40 en 44

mM. Daarnaast komen kleinere, doch ook grootere exem-

plaren voor. De grootste maat, reeds vermeld, bedraagt

210 DR. J. TH. OUDEMANS,

47 a 48 mM. (voor het 9), wat tevens ook het maximum

voor Engeland is.

Als curiositeit wil ik nog vermelden, dat ik op 7 Juli

1915 ook een zoogenaamd ,,dwergmannetje” ving; derge-

lijke abnormaal kleine voorwerpen komen bij vele Lycae-

niden voor. Dit ex. had eene vleugelspanning van niet

meer dan 28 mM. over de grootste breedte en van 26 mM.

tusschen de vleugelpunten. Het is dus niet grooter dan een

Chrysophanus phlaeas L. van gemiddelde afmeting. Het

ex. toont zuiver het adzspar-type, heeft niets van den

rutilus-vorm.

Er worden als aberraties van den engelschen type door

TUTT: „British Butterflies”, twee vormen genoemd, n.l. ab.

cuneigera TUTT en ab. alba TUTT '). Bij eerstgenoemde is

de vlek in de middencel van den voorvleugel tot eene

overlangsche streep uitgevloeid, die een groot deel dezer

cel vult. Dit kan natuurlijk alleen op het 9 betrekking

hebben. :

De ab. alda is eene albinistische afwijking, zooals die bij

vele Chrysophanus-soorten nu en dan voorkomen en waarbij

het albinistische gedeelte gewoonlijk niet symmetrisch en

onregelmatig van vorm is.

De heer BENTINCK en de heer WITTPEN hebben ieder

een albinistisch & gevangen; bij dat van eerstgenoemde was

de linker voorvleugel, bij dat van laatstgenoemde de rechter

voorvleugel uiterst bleek van kleur. De heer BENTINCK

deelde mij onlangs mede, dat hij een 9 bezat, waarbij de

beide vlekken in de middencel versmolten waren. Ik twijfel er

niet aan, of dit ex. is de ab. cuneigera, of daaraan verwant.

Eene niet benoemde afwijking bestaat daarin, dat zich

bij het 9, wortelwaarts van de twee vlekken in de middencel,

nog eene zwarte vlek ontwikkelt te midden der daar veelal

reeds aanwezige zwarte bestuiving. BARRETT, l.c. p. 57, ver-

meldt een dergelijk voorwerp als aanwezig in de collectie

„of the late Mr. H. DOUBLEDAY in the Bethnal Green

Museum”. Enkele dergelijke voorwerpen heb ik ook tusschen

de nederlandsche exemplaren aangetroffen.

1) Ik citeer volgens SEITZ.

CHRYSOPHANUS DISPAR HAW. IN NEDERLAND. ZII

De groote meerderheid der inlandsche wijfjes heeft zwarte

achtervleugels met meer of minder roode aderen. Slechts

bij een zeer gering percentage, naar schatting ongeveer 4

percent, is de grondkleur zelve roodachtig; in dat geval

schemeren de vlekken van de onderzijde eenigszins door.

Men vergelijke Fig. 32, zoomede het eng. 2 Fig. 12.

PLAATVERKLARING.

Alle figuren zijn op natuurlijke grootte,

a ie Ve iy ae

Fig. 1 tot 6. Manlijke engelsche exemplaren van de

bovenzijde.

Fig. 7 tot 12. Vrouwelijke engelsche exemplaren van de

bovenzijde.

Plaat 4

Fig. 13 tot 18. Manlijke engelsche exemplaren van de

onderzijde.

Fig. 19 tot 24. Vrouwelijke engelsche exemplaren van de

onderzijde.

Plaat: 5

Fig. 25 tot 29. Manlijke nederlandsche exemplaren van de

bovenzijde.

Fig. 30 tot 34. Vrouwelijke nederlandsche exemplaren van

de bovenzijde.

Plaat 6.

Fig. 35 tot 39. Manlijke nederlandsche exemplaren van de

onderzijde.

Fig. 40 tot 44. Vrouwelijke nederlandsche exemplaren van

de onderzijde.

N.B. Het tintverschil tusschen rood en zwart is bij de

afbeeldingen der nederlandsche exemplaren meer in het oog

vallend dan bij de engelsche exemplaren. De oorzaak hier-

van is “wel, dat, terwijl beide met behulp van panchroma-

tische platen vervaardigd zijn, bij de nederlandsche boven-

dien een lichtfilter gebezigd is. Verder zijn de engelsche

exemplaren in den winter bij ongunstig daglicht, de neder-

landsche bij helder zomerweer vervaardigd.

Merkwaardige Oost-Indische vlinders,

door

P. J. VAN DEN BERGH LZN.

Met plaat 7 en 8.

1. Papilio Merapu DOHERTY 2. (Nieuw voor de Fauna

van Soemba; PI. 7).

Van een mijner vrienden ontving ik den laatsten tijd

enkele Papilio’s van een soort, die mij voorkwam geheel

nieuw te zijn voor de fauna van dat eiland.

Men behoeft slechts verzamelaar te zijn van vlinders uit

Nederlandsch Indië om direkt te kunnen zeggen, dat deze

nieuwe vrouwelijke vorm tot het bekende geslacht Memnon

behoort, waarvan de & het eerst beschreven werd door

DOHERTY onder den naam van Papilio Merapu, terwijl het

? tot heden onbekend bleef.

Van dezen zeer zeldzamen vlinder ontving ik de laatste

jaren meerdere dd, totdat mij eindelijk, tot mijn groot ge-

noegen, eenige 92 bereikten. Een andere Memnonvorm dan

de door DOHERTY beschreven soort komt op Soemba niet

voor, zoodat ik moet aannemen, dat dit het? van genoemde

Merapu is.

Deze nieuwe vorm is ongestaart en gelijkt het middenveld

der achtervleugels zeer veel op dat van de op Borneo voor-

komende soort, echter met dit verschil, dat de groote zwarte

vlekken in den breeden donkeren band meer langwerpig zijn

en naar boven in de richting van den wortel spits toeloopen.

De bovenvleugels zijn bruinlichtgrijs, soms ook zwartgrijs

met een groote roode vlek aan den wortel.

Beide vleugels hebben aan den onderkant groote roode

wortelvlekken, terwijl op de achtervleugels langs den rand in

bogenrij 7 groote zwarte vlekken geplaatst zijn, die spits

toeloopen in de richting van den wortel. Ik merk daarbij

P. J. VAN DEN BERGH LZN., MERKWAARDIGE ENZ. 213

nog uitdrukkelijk op, dat deze vlekken soms nog dunner en

spitser kunnen zijn, soms echter ook minder puntig, terwijl

weer bij anderen op de onderzijde der achtervleugals meer

wit voorkomt dan bij het afgebeelde exemplaar.

De gele vlekken langs den achterrand aan den onderkant

der achtervleugels zijn echter steeds geel.

De aderen zijn bij dezen vlinder sterk geprononceerd,

sterker dan bij andere Memnons, vooral op de onderzijde

der achtervleugels, zooals op de afbeelding duidelijk is te zien.

Het lijf is donkerbruingeel met een flauwe zwarte streep

erover. De grootte varieert van 130/132 mM. vleugelspanning.

Tot nu toe werden 5 exemplaren bemachtigd, die allen

in mijn collectie berusten.

2. Papilio Caunus WESTw. (Pl. 8, Fig. 1.)

De op plaat 1 afgebeelde vlinder, behoorende tot de

Paradoxa-groep, is Papilio Caunus, in 1848 beschreven en

afgebeeld door WESTWOOD in zijn Cabinet of Oriental Ento-

mology (Plaat 9 fig. 4). Een zeer ruwe schets, met als

onzekere vindplaats opgegeven Java.

Op ’t oogenblik berusten er 3 mannelijke exemplaren in

3 verschillende collecties (Nederlandsche) die allen van Java

afkomstig zijn, zoodat thans aangenomen kan worden, dat

de opgegeven vindplaats juist is.

Tot nu toe is het wijfje van deze soort nog onbekend.

Op de wintervergadering der Ned. Entomologische Ver.

gehouden 27 Februari 1921 werd door de Heeren Pr. ROEPKE,

LEEFMANS en OVERDIJKINK, welke laatste zeer veel op Java

heeft verzameld, medegedeeld, dat zij dezen /’apzlio nog

nimmer hadden waargenomen.

Aangezien deze Papilio een buitengewone zeldzaamheid

is en nergens is afgebeeld, behalve in bovengenoemd werk

maar dan nog zeer slecht, wordt hiervan thans de juiste

afbeelding verstrekt.

De Papilio Caunus in mijn collectie voorkomende stamt

van West Java.

3. Ismene Castnioides VAN DEN BERGH. (Nieuw voor de

fauna van Nederlandsch Indie (Pl. 8, Fig. 2).

214 P. J. VAN DEN BERGH LZN.

De op plaat 8 afgebeelde Hesperide, behoorende tot het

genus /smene, is wel de grootste soort, die tot nu toe van

Nederlandsch Indié bekend is geworden. Hoewel de helft

grooter, gelijkt deze vlinder in kleur en teekening op den

bovenkant zeerveel op /swene Harisa van HEWITSON. Bij

laatstgenoemde ontbreekt echter de schitterende blauw-

groene weerschijn, een kenmerk, dat dezen prachtigen vlinder

direkt van al zijn soortgenooten doet onderscheiden.

Deze glans, die van den wortel der vleugels blauwgroen

schijnt en vervolgens over de vleugels in goudgroen over-

gaat met uitzondering van den voorrand der achtervleugels,

gelijkt volkomen op dien van sommige Castuia's uit Zuid

Amerika, zooals Daedalus, Lycus enz. hetgeen voor mij

aanleiding was dit prachtige dier den naam van /smene

Castnioides te geven.

Behalve de vleugels, heeft ook de sterk behaarde thcrax,

een gedeelte van het abdomen en het bovengedeelte van

den kop dezen blauwgroenen glans. Jammer genoeg is op

de teekening de glans niet voldoende weer te geven.

Overigens zijn de vleugels lichtbruin met een lichtere lang-

werpige vlek aan het einde der cel in de bovenvleugels terwijl

de voorrand der achtervleugels mat bruingeel gekleurd is.

De franje langs den buitenrand der vleugels is bruin-

achtig wit. De achtervleugels zijn aan de onderzijde staal-

blauw met lichtere glanzende strepen tusschen de aderen,

die allen in de richting van den wortel loopen.

De bovenvleugels zijn van den onderkant minder staal-

blauw, terwijl langs den binnenrand vanuit den wortel

komend een bruingele matte vlek loopt, die in het midden

zich naar boven buigt tot bijna aan de cel, verder weer

smaller wordt en reikt tot den binnenrandshoek.

In het uiteinde der cel steat in het donkerblauwe mid-

denveld een langwerpige witte vlek en daaromheen een

rij witte vlekken, iets blauwachtig, allen geplaatst tusschen

de aderen.

Deze vlekken bestaan uit smalle witte streepjes, die zich

naar beneden verbreeden en reiken tot het matte bruingele

veld aan den binnenrandshoek. Over beide vleugels aan den

onderkant licht een blauwe glans.

MERKWAARDIGE OOST-INDISCHE VLINDERS. 215

De laatste ring van het abdomen is oranjegeel behaard,

welke beharing zich aan den onderkant voortzet tot onge-

veer °/, van de geheele lengte. Verder loopen er witte

cirkels om het abdomen, die aan den bovenkant niet zicht-

baar zijn vanwege de beharing (zie Fig. 20).

De kop is van boven blauwgroen behaard, de oogen

bruingeel, de palpen, de eerste leden zeer dik oranjegeel

behaard, bovenste gedeelte donker bruin met als eindlid

2 naakte donkerbruine stompjes.

Sprieten donkerbruin, na de verdikking zeer spits toe-

loopend.

Van bovengenoemden vlinder, die in 1919 werd ontdekt,

is de vindplaats de Minahassa op Noord Celebes.

Er werden 2 exemplaren bemachtigd, die in mijn collectie

aanwezig zijn en waarvan de afmetingen respectievelijk 67

en 71 mM. bedragen.

Boekbespreking.

Jhr. Dr. Eb. EVERTS, Coleoptera Neerlandica. De

schildvleugelige insecten van Nederland en het aan-

grenzend gebied. ’s-Gravenhage, MARTINUS NIJHOFF,

1922. Deel III. XVIII en 667 blz. met 19 tekstfiguren

en uitslaande tabel. gr. 8. vo. Prijs in losse vellen

f 28.—, in halflederen band f 32.—.

Mocht de verschijning van de twee deelen van de ,,Coleop-

tera Neerlandica” in 1898 en 1903 met vreugde begroet zijn,

niet minder zal dit het geval zijn met het nu verschenen

derde „deel Vanaf, de: voltooiing» der ceerste deelensis ide

schrijver onvermoeid bezig geweest om het hem van alle

zijden toestroomende materiaal te bewerken en te toetsen

aan nieuwe gezichtspunten.

Wel werden de resultaten daarvan telkens gepubliceerd,

met name in negen lijsten” verschenen in het Tijdschrift

voor Entomologie van 1904 tot 1915, vervolgens in de 34

„Nieuwe vondsten voor de Nederlandsche fauna, enz.”, te

vinden in de Entomologische Berichten No. 86--119; de

talrijkheid dezer mededeelingen maakte het werken er mede

lastig. De samenstelling van al dit nieuwe tot een geheel

was zeer gewenscht. Dankbaar mogen wi echter zijn, dat

Dr. EVERTS niet volstond, met de compilatie hiervan, maar

deze gelegenheid aangreep om meer te leveren. Zoo ontstond

dit kloeke boekdeel.

In de voorrede motiveert .de schrijver de gevolgde nomen-

clatuur, die uit den aard der zaak zich bij het hoofdwerk

moest aansluiten. In het boek zelf blijkt dit geen beletsel te

zijn, om alle van andere zijde gehuldigde opvattingen tot

hun recht te laten komen. Overal is de synonymie zooveel

mogelijk uitgebreid gegeven en is de meest gangbare meening

speciaal aangeduid. Vooral, maar niet uitsluitend, is hierbij

BOEKBESPREKING. 27

gebruik gemaakt van de fauna germanica van REITTER, een

werk dat dit laatste decennium voor zoover het Midden-

Europa betreft de kennis der schildvleugeligen sterk domineert.

Ook de daarin vervatte tabellen zijn, waar zij op een-

voudiger of zekerder wijze tot de kennis der soorten voeren,

veelvuldig benut, waardoor het raadplegen van REITTER’s werk

naast dat van EVERTS dikwijls overbodig zal worden.

Nog mag hier gewezen worden op het eenige feit, dat op

zeer weinige uitzonderingen na, het geheele materiaal waarop

het boek van EVERTS steunt, aanwezig is in de door den

schrijver gevormde verzameling, die later te Leiden geplaatst

zal worden en zoodoende steeds ten dienste zal staan om

de door den schrijver vermelde resultaten te verifieeren. Van

de 3560 in Nederland vertegenwoordigde soorten zijn er

3553 in de standaard-collectie te vinden. Moge het den

schrijver of zijn medewerkers gelukken, ook de laatste

ontbrekende bewijsstukken aan de collectie toe te voegen.

De inleiding geeft cen rangschikking en indeeling van

hetgeen de schrijver tot de Coleoptera van het Nederlandsch

gebied rekent. Daar de geografische grenzen hierbij iets

ruimer getrokken zijn, dan in het oorspronkelijk hoofdwerk,

zijn van zelf meer soorten opgenomen dan vroeger, terwijl

ook het aantal in dit gebied nieuw gevondene c.q. nieuw

beschrevene zich uitgebreid heeft.

Volgt een tabel met de systematische rangschikkingen der

Coleoptera volgens LAMEERE, KOLBE en REITTER (GANGL-

BAUER).

Het eigenlijke boek bevat, bladzijde voor bladzijde, het

hoofdwerk volgende, alles wat de schrijver over de Neder-

landsche kevers, zoowel op systematisch als op biologisch

gebied in deze twintig jaren bijeen heeft kunnen brengen.

De daarin bijeengegaarde kennis is enorm. Haast geen blad-

zijde of men vindt de menigvuldige bronnen vermeld, waar

deze : gegevens te vinden zijn, terwijl op blz. 652—657,

bovendien nog een overzicht volgt van de niet in den tekst

vermelde litteratuur.

Het valt niet te betwijfelen of juist hierin ligt de groote

aantrekkelijkheid van dit nieuwe deel en zal dit zeker den

jongeren Coleopterologen een aansporing zijn om vooral deze

218 BOEKBESPREKING.

biologische gegevens, ook speciaal voor ons land, te toetsen

en uit te breiden. Zij zullen daarbij het voordeel hebben op

vasten systematischen bodem te staan.

Daarnaast vindt men, zooals reeds gezegd, alle gegevens

die sinds het verschijnen van het hoofdwerk faunistisch van

belang waren.

Was oorspronkelijk dit gedeelte op ı Mei 1921 afgesloten,

een vertraging in de publicatie was oorzaak, dat door middel

van een ,,Aanhangsel” en een ,,Vervolg” daarop tot op

Juni 1922, de datum van de inleiding, alle faunistische ge-

gevens opgenomen konden worden. Opgemerkt moet worden,

dat deze laatste gegevens niet meer door het alphabetisch

De talrijke beschrijvingen van aberraties zullen ook wel

aanleiding worden, dat vele daarvan ook bij ons blijken

voor te komen. Vele aberraties zijn door den schrijver voor

het eerst nader omschreven en van een naam voorzien.

Voor critici, waartoe ondergeteekende zich niet rekent,

blijft het steeds een moeilijk punt hoever men daarmede

moet gaan. Zie ook wat de schrijver zelf daaromtrent te

berde brengt in de voorrede.

Nieuwe soorten in het boek beschreven zijn: Stzchoglossa

Vijttenboogaarti (p. 85), Atheta Devost (p. 102) en Mantura

Reclatret (p. 454).

Voor bezitters van de twee eerste deelen is, zooals uit

het besprokene blijkt, dit derde deel een onmisbare aan-

vulling. Moge het den schrijver gegeven zijn, nog vele

nieuwe winsten voor onze Nederlandsche Coleopterenfauna

te boeken, zijn werk zal er zeker de aanleiding toe zijn.

Amsterdam. Dr. D. MAC GILLAVRY.

BES:

Fig.

Fig. 4:

E. Wasmann phot.

AVE ONU

eva E LCM,

Big.-12

E. Wasmann phot.

BI.

VE ECV. : Bl.

Chrysophanus dispar Haw.

Engelsche Exemplaren.

av. Er ISV

Chrysophanus dispar Haw.

Engelsche Exemplaren.

Begel A

Chrysophanus dispar Haw.

Nederlandsche Exemplaren.

TENUE BIG"

Chrysophanus dispar Haw.

Nederlandsche Exemplaren.

av. BE, LEV;

PAPILIO MERAPU

Don.

BI.

Fig. 1. PAPILIO CAUNUS Wesrw. gd.

Fig. 2. ISMENE CASTNIOIDES v. p. BERGH.

Avis

La Société Entomologique des Pays-Bas prie les Comités |

d’adresser dorénavant les publications scientifiques, qui lui sont

destinées, directement a:

gische Vereeniging,

AMSTERDAM, Plantage Middenlaan 15.

Bibliotheek der Nederlandsche Entomolo=

p/a. Bibliotheek van het Koloniaal

Instituut, —

Toutes les autres publications et la correspondance doivent :

etre adressées au Secrétaire.

Entomologie” est faite par lui.

L’expédition du „Tijdschrift voor

Si l’on n’a pas reçu le numéro précédent, on est prié de lui.

adresser sa réclamation

sans aucun retard, parce qu'il ne lui

serait pas possible de faire droit à des réclamations tardives.

R. VAN EECKE,

Secrétaire de la Société

entomologique des Pays Bas,

Maredyk 161,

Leiden.

INHOUD

VAN DE

EERSTE, TWEEDE EN DERDE AFLEVERING.

Verslag van de vijf-en-vijftigste Wintervergadering

Verslag van de zeven-en-zeventigste Zomervergadering

Ledenlijst ‘der Ned. Enit: Ver. op'rJult 1922 _

K. J. W. BERNET KEMPERS, Nadere beschouwingen

van het adersysteem der Coleoptera in verband met

het systeem vau Prof. KOLBE en anderen .

J. WEISE, Chrysomeliden der Indo-Malayischen Region

E. WASMANN S.J., Neue oder wenig bekannte Paus-

siden aus Rhodesia . PRO oe

CHR. AURIVILLIUS, Neue Ceri ada N

Dr. JAN OBENBERGER, Sumatranische Buprestiden .

Dr. A. C. OUDEMANS, Ueber die abe der

vogelbewohnenden Acaridiae

J- H. JURRIAANSE en G. VOLBEDA, Een nieuwe A

Bladz.

I—XXXVI

XXXVII—XLVI |

LALVII

I—38 1

39—130 .

131— 159

160— 173. |

174 — 183

184—I9QI |

192— 196

vorm wan Boeroe (Lepidoptera) -

Dr. J. TH. OUDEMANS, nn en Fran

Nederland . . 7 -

P. J. VAN DEN BERGH LEN, Merkwaardige

Indische vlinders. 3

Dr. D. MAC GILLAVRY, Bockbespislint

ae DO

212 — 215

216-278

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

À ONDER REDACTIE VAN

= Dr. J. TH. OUDEMANS, Pror. DR. J. C. H. DE MEIJERE

Sad | | EN

DR. A. C. OUDEMANS

VIJF-EN-ZESTIGSTE DEEL

JAARGANG 1922 ID

ansuhläan ins EN

SN “GN

Ww JAN 1 3 ARE 4 \

+ TEIL IE B

VIERDE AFLEVERIË

(31 December 1922). UT

’S-GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

o: 1922

In Memoriam

Dr. DAVID SHARP, F. R. S.

door

sr. ED. EYERTS.

Op 27 Augustus 1922 overleed, op zijn verblijf te Lawnside,

Brockenhurst, de nestor der Engelsche Coleopterologen, ons

Eerelid, Dr. DAVID SHARP, op den leeftijd van 82 jaar.

Dr. SHARP was in 1840 te Londen geboren en verkreeg,

na volbrachten studietijd in Edinburgh, den graad van

medicinae doctor. Hij praktiseerde slechts korten tijd als

zoodanig, daar hij zich voor de studie der Entomologie veel

meer aangetrokken gevoelde.

Een degelijk werk ‚Revision of the British species of

Homalota (thans Atheta genoemd)’ verscheen in 1869 in de

Transactions of the Entomological Society of London; de

auteur deed zich daardoor kennen als een voortreffelijk be-

oefenaar der pygmaeén onder de Coleoptera. Daarna be-

studeerde hij de weinig bekende insectenfauna van Nieuw-

Zeeland en publiceerde na eenige jaren zijn klassiek werk

„On aquatic carnivorous Coleoptera or Dytscrdae” in The

Scient. Transact. of the Royal Dublin Society, ser. 2, Vol.

II, 1882. Hierop volgde eene doorwrochte studie over de

Coleoptera van Centraal Amerika, in hoofdzaak bewerkt naar

het materiaal bijeenverzameld door GODMAN and SALVIN en

uitgegeven in hun groote werk ,,Fauna Centrali Americana”.

In 1884 ging SHARP naar Cambridge, waar hij zich in

hoofdzaak bezig hield met de studie der insecten van de

Hawaiian-eilanden, uitgegeven door de Royal Society. In

Cambridge schreef hij ook het standaardwerk, in twee deelen,

over insecten in de , Cambridge Natural History”. Ook

werkte hij daar aan het ,,Zoological Record”, uitgegeven

door de Zoological Society of London, waarin cene jaarlijksche

220 IN MEMORIAM.

lijst van alle nieuwe publicaties over alle onderdeelen der

Zoologie gegeven werd. In 1892 werd SHARP hiervan de

leider der redactie, waarbij groote volledigheid en zeldzame

nauwgezetheid bijzonder opvallend waren; hij revideerde het

werk van al ziine medewerkers der verschillende zoölogische

groepen en zelf bezorgde hij wat de insecten betrof. Tot

1922 ging hij met dit werk voort en completeerde het deel

over de literatuur, loopende over 1920. Om gezondheids-

redenen moest van verdere medewerking worden afgezien.

SHARP was een tenger, eerwaardig man met langen witten

baard. In 1904 ging hij voor goed metterwoon in Brocken-

hurst, kwam echter dikwerf in Londen te midden van een

grooten vriendenkring. Eenmaal was hij president van de

„Entomological Society”, ,,Fellow” van meerdere natuur-

historische vereenigingen in Engeland en eerelid, lid of cor-

respondeerend lid van tal van buitenlandsche Entomologische

Vereenigingen, zoo ook Eerelid der Nederlandsche Entomo-

logische Vereeniging.

In Augustus 1912 had schrijver dezes het voorrecht, bij

gelegenheid van het tweede Entomologisch Congres te Oxford,

persoonlijk met Dr. SHARP kennis te maken. De ontmoeting

was helaas wat kort, daar SHARP zich slechts op één der

vergaderingen vertoonde.

Met hem is een der meest beteekenende entomologen ten

grave gedaald; de ,, Times” noemt hem terecht „the most

learned of British entomologists”. Zijne werken zijn in alle

landen in hooge mate gewaardeerd en zullen van blijvende

beteekenis voor onze wetenschap zijn.

Op 31 Aug. had de begrafenis te Brockenhurst plaats.

Boekbespreking.

WILLIAM LUNDBECK, Diptera Danica; Part VI. Pipun-

culidae, Phoridae. With 132 Figures. G. E. C. GAD,

Copenhagen 1922.

Schon lange mangelte es in der dipterologischen Literatur

an einem abgeschlossenen Werke, das beim Studium der

europäischen Phoriden als zuverlässiger Führer hätte dienen

können. TH. BECKERS Monographie „Die Phoriden” Wien

1901, ist trotz ihrer Verdienste veraltet, enthält nicht die

(erst später) von MALLOCH geschaffene Gattungseinteilung

und von den rund 330 jetzt bekannten europäischen Arten

kaum den vierten Teil. Woop behandelt in seiner Studie

„Ihe British species of the genus P%ora” nur einen be-

schränkten Formenkreis und ist durch viele Neubeschrei-

bungen von MALLOCH, SCHMITZ und LUNDBECK weit überholt.

Des Referenten lokalfaunistische Arbeit „Die Phoriden von

Holländisch Limburg, mit Bestimmungstabellen aller bisher

kenntlich beschriebenen europäischen Arten’ ist erst teilweise

erschienen und bespricht die Arten der älteren Autoren

meist nur cursorisch.

Es ist deswegen freudig zu begrüssen und in unserem,

für fachwissenschaftliche Veröffentlichungen so ungünstigen

Zeitalter ein wahres Ereignis, dass uns LUNDBECK in dem

soeben herausgegebenen VI. Bande der ,,Diptera Danica”

eine neue grosszügige und abgeklärte Darstellung der Familie

der Phoriden schenkt. Zwar beschränkt er die Einzelbe-

schreibungen entsprechend der Anlage des ganzen Werkes

auf die in Dänemark bisher gefundenen Arten. Aber diese

sind sehr zahlreich — im ganzen 213 — und gerade bei der

artenreichsten Gattung Aphzochaetu sind auch 63 nicht dänische

Arten mit in die Bestimmungstabelle aufgenommen worden,

sodass man das Werk auch beim Bestimmen ausserdänischer

Phoriden mit dem grössten Nutzen gebrauchen und bezüglich

der Aphiochaeta-Arten jedem andern vorziehen wird.

LUNDBECK beginnt mit einer Schilderung der Familien-

charaktere, welche 20 Seiten umfasst, einer musterhaften

Synthese, die in dieser Ausführlichkeit bisher noch von

keinem Autor geboten wurde. Er erklärt sich eingangs der-

selben gegen die Vereinigung der Termitoxeniiden mit den

222 BOEKBESPREKING.

Phoriden (p. 69—70), wenigstens bei dem gegenwärtigen

Stand unserer Kenntnisse. Ich nehme. dieselbe Stellung

gegenüber dieser Frage ein und finde das zustimmende

Urteil eines so gewiegten Systematikers und Phoridenkenners

sehr bemerkenswert, zumal es sich gar nicht auf den viel-

bestrittenen Hermaphroditismus der Termitoxeniiden, sondern

auf deren übrige Eigentümlichkeiten stützt, die in der Tat

m. E. für sich schon genügen, die Selbständigkeit dieser

Familie zu begründen. Übrigens ist auch über den Herma-

phroditismus trotz der ablehnenden Äusserungen des neuesten

Untersuchers (SILVESTRI 1920) das letzte Wort noch nicht

gesprochen; mein Freund und Kollege Dr. J. ASSMUTH wird

demnächst darüber eine Studie veröffentlichen, welche die

vorgebrachten Schwierigkeiten löst und neue Beweise für die

Zwittrigkeit der typischen Gattung Zermitoventa erbringt.

Nachdem er die exotische Subfamilie der 7 aumatoxeninae

kurz gekennzeichnet, geht LUNDBECK zur Schilderung der

beiden andern, in Europa vertretenen Subfamilien der

Phorinae und Platyphorinae über. Hier, wie auch bei den

späteren Gattungs- und Artbeschreibungen, tritt neben der

innigen Vertrautheit des Verfassers mit den einheimischen

Formen seine ausgedehnte Literaturkenntnis zutage; jede

einschlägige Angabe der neueren Literatur ist am richtigen

Platze verwertet. Auch verschiedene Irrtümer anderer Autoren

werden richtig gestellt. — In wenigen untergeordneten Ein-

zelheiten kann ich LUNDBECK nicht ganz beistimmen. Die

von mir erwähnte ventrale Chitinplatte der Metopina dd

gehört nicht dem 6. Segment an (p. 75), sie erstreckt sich

über mehrere der vorhergehenden Segmente und ist wahr-

scheinlich eine sekundär erworbene Neubildung ohne meta-

meren Charakter. Der 4. Hinterleibsring von Aphiochaeta

zonata ist oben nicht weichhäutig, wie von mir früher selber

und von LUNDBECK p. 76 angegeben, sondern, nach der

Behaarung zu urteilen, chitinisiert, jedoch ist die Chitinplatte

weiss. Richtig ist p. 78 hervorgehoben, dass die Teile des

Praetarsus bei den Phoriden im allgemeinen von geringer

Grösse sind, es hätte aber auf den merkwürdigen Fall ver-

grösserter Pulvillen an den Vorderbeinen mehrerer Hypocera-

Arten und stark verkiimmerter Vorderklauen bei Hyfocera

carinifrons hingewiesen werden können. Beide Erscheinungen

BOEKBESPREKING. 223

kehren bei tropischen Phoriden öfters wieder, z.B. bei

Melaloncha. Dass dieser Gattung in beiden Geschlechtern

die Ocellen fehlen (p. 80), kann ich nicht bestätigen; in der

Beschreibung von Melaloncha pulchella BRUES und M. (Phora)

stylata SCHINER steht das nicht, und die mir von Stettin

aus zugänglich gewordene Type von M. (Udamochiras)

colossta ENDERLEIN d hat 3 normale Ocellen.

Sehr gut ist die Übersicht über die Entwicklungszustände

der Phoriden p. 82—85. Leider ist darüber verhältnismässig

wenig bekannt; von 8 europäischen Gattungen /Parasteno-

phora, Phora, Beckerina, Mallochina, Tubicera, Gymnophora,

Pseudacteon, Metopina liegen noch gar keine Mitteilungen

vor. LUNDBECK beschreibt zum ersten Male die Puppen zweier

Chaetoneurophora-Arten und die Larve und Puppe einer

Trupheoneura-Art (sublugubris).Von Dohrniphora-Arten werden

3 Puparien neu beschrieben (florea, oldenbergi, concinna).

Über die systematische Stellung der Familie äussert sich

der Verfasser sehr zurückhaltend (p. 86). Die natürlichste

Anordnung scheint ihm zu sein, wenn man die Lonchopte-

riden ans Ende der Orthorrhaphen und die Phoriden an den

Anfang der Cyclorrhaphen setzt. Jede Beziehung zu den

Mycetophiliden oder Bibioniden lehnt er bestimmt ab. Ich

möchte hierzu bemerken, dass die Ähnlichkeit mit den

Mycetophiliden (incl. Sciariden) doch nicht bloss im Flügel-

geäder und in der Behaarung der Borsten besteht, die

LUNDBECK allein erwähnt. Es gibt noch manche andere

auffallende Merkmale, die die Mycetophiliden bzw. Sciariden

mit den Phoriden gemein haben; ich nenne nur die verlän-

gerten (Vorder)hüften, den eigentümlichen Glanz der Flügel,

dieselbe Neigung zum Apterismus, das Auftreten der eigen-

tümlichen Sinnesgrube am I. (bei Phoriden einzigen) Taster-

gliede, endlich die Anordnung der Haare und Borsten an

den Schienen und Tarsen. Was das Flügelgeäder betrifft,

so lernte ich eine noch unbeschriebene Phoridengattung

vom Bismarck-Archipel kennen (Epichonocephalus m.), bei

welcher die 3. Längsader ganz so wie der ihr homologe

„Radialramus” (ro_;) einer Sciara mittels eines kurzen,

queraderähnlichen Basalabschnittes, der mit dem Endabschnitt

einen rechten Winkel bildet, aus der ı. Längsader ent-

springt. So notwendig es zweifelsohne ist, die Phoriden

224 BOEKBESPREKING.

in unserm fertigen System weit von den Mvcetophiliden

und Sciariden zu trennen, so wahrscheinlich will es mich

dünken, dass sie doch entwicklungsgeschichtlich mit ihnen

aus derselben Wurzel hervorgegangen sind. Mit DE MEIJERE

(Beiträge zur Kenntnis der Dipteren-Larven und -Puppen,

in: Zool: Jabrb. Syst. - Vol.. 40 [ror6lrpa 3 erst) halte ich

die Phoriden für eine alte Familie, die sich schnell, unter

Beibehaltung vieler archaischer Merkmale, zu Cyclorrhaphen

weiter entwickelte, während ihre nächsten Verwandten

nemocere Orthorrhaphen blieben und sich in dieser Hinsicht

weit weniger von ihrer ursprünglichen Stufe entfernten.

Für die Kürze des deszendenztheoretischen Abschnittes

bei LUNDBECK wird man durch die Gediegenheit und Fülle

des in anderer Weise Gebotenen reichlich entschädigt. Die

überaus sorgfältigen, von manchen guten Abbildungen be-

gleiteten Beschreibungen der in Dänemark heimischen

Gattungen und Arten sind zugleich eine Fundgrube inte-

ressanter neuer Angaben in historischer, nomenklatorischer,

biologischer und tiergeographischer Hinsicht. Nur einiges

davon kann in diesem kurzen Referat erwähnt werden. Wir

erfahren, dass die erste, jemals beschriebene Phoride die

Empis minuta des FABRICIUS ist, und dass sich hinter diesem

Namen die Art Parastenophora pubericornis MALLOCH ver-

birgt, die darum VP. minuta F. heissen muss, eine sehr

seltene, in Schottland an Pilzen vorkommende Phoride, die

sonst meines Wissens noch nicht gefunden wurde. Bei

Chaetoneurophora thoracica Q wird am 5. Abdominalsegment

ein ausstülpbares, sackartiges Organ beschrieben, des unerklär-

licher Weise den zahlreichen Beschreibern dieser längstbe-

kannten und grössten europäischen Phoridenart bis jetzt

entgangen ist. Es spielt eine Rolle bei der Annäherung der

Geschlechter zwecks Copula. Dass die Gattung Paraspinr-

phora zwei heterogene Gruppen von Arten enthält und in

zwei aufgeteilt zu werden verdient, ist LUNDBECK nicht ent-

gangen; ich habe inzwischen in einer, schon vor dem Er-

scheinen des LUNDBECKschen Werkes abgesandten, aber erst

später gedruckten Abhandlung (über das Vorkommen von

Kreuzborsten bei Phoriden) diese Teilung vorgenommen und

für die Arten mit behaarten Mesopleuren (bohemannt, eryth-

ronota, spinosissima) die Gattung Chaetopleurophora errichtet.

BOEKBESPREKING. 225

Dadurch verschwindet jede Heterogenität bis auf einen,

meines Erachtens nicht wichtigen Umstand, die Anordnung

der Haare an der Dorsalkante der Hinterschiene: es fehlen

nämlich bei spznosissima die bei bohemanni und erythronota

vorhandenen Querkämme. Vielleicht sind sie nur verdrängt

durch die zahlreichen hier vorhandenen langen Einzelborsten.

Im Gegensatze zu LUNDBECK glaube ich nicht, dass Aypocera

mordellaria mit bohemanni und erythronota etwas zu tun hat.

Dagegen stimme ich ihm völlig darin bei, dass die Gattung

Hypocera stark heterogen zusammengesetzt ist. Ihre vollstän-

dige Aufteilung wird besser verschoben, bis die aussereuro-

päischen Arten und Verwandten besser bekannt sein werden.

Schon jetzt lässt sich erkennen, dass diese Gattung gewisser-

massen eine zentrale Stellung einnimmt, dass von ihr wie

von einem Knotenpunkt Linien ausstrahlen, welche zu man-

chen andern, scheinbar isolierten Gattungen hinführen. So

ist z. B. auch Phora mit Hypocera durch H. angustifrons

ENDERLEIN verbunden, und die Platyphorinen haben auch

hier ihre Wurzel. — Von den 13 von mir 1920 unterschie-

denen europäischen Arten der Gattung Phora hat LUNDBECK

7 in Dänemark gefunden, einige davon in kopulierten

Pärchen, sodass jetzt nur noch von 5 Arten: artifrons,

convergens, edentata, pubipes, penicillata die Weibchen unbe-

kannt oder nur unsicher bekannt sind.

Die oben schon erwahnte Bestimmungstabelle der euro-

paischen Aphzochaeta-Arten (p. 212—231) ist theoretisch und

praktisch sehr wertvoll. LUNDBECK teilt die rund 230 Arten

in 7 Gruppen, und sein Einteilungsprinzip verdient vor allen

bisher angewandten den Vorzug; es scheint mir sogar den

Weg zur natürlichen Aufteilung der umfangreichen Gattung

zu bahnen. In faunistischer Beziehung ist es sehr interessant,

dass wir jetzt auch von Dänemark die Verbreitung der

Aphiochaeta-Arten genauer kennen. Wie zu erwarten war,

finden sich sehr viele der von WOOD aus England beschrie-

benen Arten in Dänemark wieder; die fehlenden Arten

sind merkwürdiger Weise fast genau dieselben, die auch

ich in Holland vermisst und überhaupt in keiner europäischen

Sammlung bisher gesehen habe. Als solche, LUNDBECK

sowohl wie mir bisher gänzlich unbekannt gebliebene Arten

führe ich an: atrimana, spinata, hirsuta, crassipes, armata,

barbulata, verralli, serrata, rivalis, surdifrons, denotata, nt-

226 BOEKBESPREKING.

grescens, ledburiensis. Alle diese Arten ausser hzrsuta bezeich-

net Woop als selten oder nur einmal gefangen. — Bei den

Angaben über das ausserdänische Vorkommen der einzelnen

Arten scheint LUNDBECK das Derde Supplement op de N. N. v.

Nederl. Diptera von DE MEIJERE (Tijdschr. v. Ent. Vol. 62

[1919] p. 161—195) nicht berücksichtigt zu haben. Die Ver-

mutung, dass die Weibchen aller oder der meisten Aphzochaeta-

Arten an der Basis des 6. Tergits einen ähnlichen Ausschnitt

zeigen wie pygmaea, wird sich, fürchte ich, nicht bestätigen.

Von der Gattung Phalacrotophora ENDERLEIN kommt in

Dänemark nur die 1920 von mir beschriebene Ph. berolinensis

vor. Ich beobachtete diese Art jetzt auch in Bonn und

zergliederte mehrere Exemplare, um Klarheit über den Bau

der letzten Hinterleibsegmente zu erlangen. Dabei konnte

ich feststellen, dass das 5. Abdominaltergit in der Tat, wie

LUNDBECK p. 420 vermutet, durch eine sehr kleine, unter

dem Hinterrand des 4. Tergits verborgene Chitinplatte dar-

gestellt wird. Zwei relativ grosse, ovale, sackförmige, frei

unter der Hinterleibsdecke gelegene Drüsen münden am

Hinterrand des 5. Tergits und scheiden eine farblose, aro-

matische Flüssigkeit von ölartiger Konsistenz nach aussen ab.

Das Ganze wird wohl als ein Duftapparat zur Anlockung

der Männchen aufzufassen sein. — Während LUNDBECK die

vier vordersten Stirnborsten der Phalacrotophora-Arten als

eine stark konvexe Querreihe auffasst, halte ich daran fest,

dass wir hier 2 Querreihen zu je 2 Borsten annehmen

müssen, mit Rücksicht auf die exotischen Arten. Dass die

2 vordersten Borsten von Pha/acrotophora den innern Borsten

der 1. Querreihe von Apkzochaeta nicht homolog sein können,

erkennt man schon daraus, dass sie nicht nach der Stirn-

mediane hin geneigt sind, was bei Ap/zochaeta-Arten (ausser

nudipes BECK., die wahrscheinlich keine echte Aphzochaeta ist)

stets der Fall ist.

Ausser den Fhoriden enthält der VI. Band der Diptera

Danica die Pipunculiden (p. 1—69), mit 3 dänischen Gat-

tungen und 28 Arten.

Möge es dem Verfasser beschieden sein, sein grosses

Dipterenwerk, dessen Bedeutung mit jedem Bande wächst

und weit über Dänemarks Grenzen hinausreicht, bald weiter

und mit der Zeit zu einem glücklichen Ende zu führen.

Bonn a. Rh. 21. August 1922. H. SCHMITZ S. J.

ARACHNOIDEA.

Dermaleichus 186.

Thomisus decipiens Forb. IV.

COLEOPTERA. ')

Abirus fortunei Bal. 51.

Achenium humile Nic. XLV.

Acrotinium cupricolle Jac. 54.

Aenidia pallipes F. 87.

Agetocera discedens Ws. 64.

—— orientalis Ws. 63.

Agrilus amicalis Ob. 18c.

——- corporaali Ob. 178.

—— sinensis Thoms. 179.

—— sumatrae Ob. 170.

Alcidion 170.

Aldrisma Fairm. 125.

—— externecostata Fairm. 125.

Allonyx VIII.

Allotopus Alb. XVII.

— — moellenkampi XVII.

Alopena collaris Bal. 71.

Amphimela moroorum Ws. 127.

Anicera 126.

Anisopodus consimilis Aur. 169.

—— conspersus Aur. 169.

Anteriscus conspicuus Ws. 44.

—— leucographus Ws. 45.

Aphanisticus 182.

Aphthona flaveola Jac. 121

—— kanarensis 122.

—— nubiia Ws. 122.

—— ochracea Ws. 121.

—— varipes Jac. 122.

Apophylia flavovirens Fairm. 108.

Arthropteropsis 141.

Arthropterus 141.

Atheta devosi Er. 218.

Atysa Bal. 67.

Aulexis elongata Jac. 51.

—— nigricollis Bal. 50.

Basilepta Bal. 47.

—— fulvipes Motsch. 47.

Basilepta haroldi Jac. 48.

leachi Jac. 47.

oberthuri Lef. 47.

robusta Ws. 48.

sinarum Ws. 47.

—— ab. sellata 47.

Prada xanthospilota Bal. 129.

Bonesia 99.

Bottegia rubra Aur. 160.

Callimorpha Latr. 51.

Calomorpha Stähl 51.

Cassena albertisi Jac. 129.

aruensis Jac. 129.

collaris Bal. 128.

mysolensis Ws. 128.

punctatissima Jac. 129.

tonkinensis Ws. 128.

Centrura montana Pasc. 162.

subaequalis Aur. 162.

Cerapterus 132, I4I.

hottentottus Kolbe 135.

lateratus Dohrn 135.

longipennis Wasm. 135.

pilipennis Wasm. 133.

—— —— form. nigra 133—135.

Ceratia Chap. 59.

atripennis F. 62.

bhamoensis Jac. 63.

bicolor Web. 59, 62.

boisduvali 61.

flavomarginata Duv. 59.

ioptera Wied. 61.

martia Ws. 59.

nigripennis Motsch. 62.

orientalis Hornst. 59.

rosea: 62:

sexpunctata Ol. 62.

sordidula Ws. 61.

Ceratotrix Ws. 84.

Cerophysa biplagiata Duv. 69.

eo dc EN To

nodicornis Wied. 60.

Cerotrus melanocephalus ab.

[bifasciatus Ws. 126

1) De talrijke soortnamen, vermeld in Kempers’ verhandeling over het

adersysteem der Coleoptera (p. 1—38), zijn in het register niet opgenomen.

228

Cerotrus melanocephalus ab. bima-

(culatus Jac. 126.

Chaetocnema ingenua Bal. 130.

Chlorophorus palavanicus Aur. 161.

Chreonoma cavernifera Aur. 172.

Chrysobothris corporaali Obenb. 175.

—— parallela Deyr. 176.

—— solieri Ol. 175.

—-- tristis Deyr. 176.

Chrysochroa corporaali Obenb. 174.

— — levior Keır. 175.

——- mutabilis F. 175.

Chrysolampra splendens Bal. 46.

Chrysomela concolor F. 105.

—— haemopterus L. 36.

Cleoporus niger Ws. 52.

—— pygmaeus Ws. 53.

Clerus VIII.

Clytra conformis Latr. 42.

—— —— ab. chinensis Ws. 42.

--— coreana Kolbe 43.

——- dispar Redt. 42.

Cneorane burchardi Ws. 72.

—— cariosipennis Fairm. 72.

—— fokiensis 71.

—— formosana 72.

—— intermedia 72.

Coeligethes unicolor Jac. 98.

—— robustus All. 98.

Coptocephala 43.

Corynetes VIII.

Corynodes ignicollis Hope 54.

—— parryi Bal. 54.

Crioceris egena Ws. 41.

—— impressa F. 41.

—-— neptis Ws. 40.

—— potens Ws. 39.

Cryptocephalus calabaricus Ws. 44.

—— fokiensis Ws. 44.

—— simplex Suffr. 44.

—— trifasciatus F. 44.

Cylindromorphus corporaali Ob. 181.

Cylindrosytra Aur. 166.

—— albomaculata Aur. 166.

Cynorta albidicornis Ws. ror.

—— apicalis Wied. 99.

—— citrina Jac. 99.

—— dichroa Ws. 101.

—— scalaris Ws. 100.

— — trilineata Ws. 100.

—— var. fallax Ws. 100.

Dees ile

— — abdominalis Jac. 95.

—— amoena WS. 95, 97.

—— capitata Jac. 94.

—— flaviventris Jac. 94, 96.

—— flavofasciata Bal. 97.

—— femoralis-Ws. 97.

Dercetes laetifica Ws. 97.

— — laevicollis Jac. 96.

—— metallica Ws. 96.

—— nigricornis Ws. 94.

—— pallida All. 97.

—— quadrimaculata Jac. 95, 96.

—— quadriplagiata Fairm. 95.

—— rufipennis Ws. 94.

—— unifasciata All. 97.

Dimax javanensis Jac, 118.

—-— media Ws. 118.

Dioryctus exilis Ws. 43.

Doridea basalis Jac. 109.

—— costatipennis Jac. 109.

—— nigripennis Bal. 108.

Dytiscus X.

Ectonia Ws. 119.

—— laeta Ws. 120.

Edaphopaussus 143.

Elithea Ws. 110.

Elytropachys aeneipennis Ws. 121.

—— —— ab. diluta Ws. 121.

Emathea moseri Ws. 98.

—— subrugosa Jac. 98.

violaceipennis Bal. 98.

Endelus 182.

—— corporaali Ob. 182.

Eohomopterus 141.

Epilachna sp. XVI.

Eumela davidis Fairm. 54.

Euphytrea Bal. 125.

—— micans Bal. 126.

Exocentrus seriatopunctatus Aur.

Galerucella 73. [167.

—— nymphaeae 68.

—— paludosa Ws. 68.

—— tenella L. XXXVII.

Galerucida 93.

—— annulipennis Fairm. 93.

—— bifasciata Motsch. 91.

—— fulgida Redt. go.

--— —-- ab. coerulescens 91.

—— gebieni Ws. 92.

—— haroldi Ws. 92.

—— micans Fairm. go.

—— moseri 93.

— — nigromaculata Bal. 92.

—— simplex Ws. 91.

- singularis Har. 92.

tenuicornis Ws. QI.

Galleruca pallipes 87.

Glechonis rubripennis Ws. 108.

Glenea minerva Aur. 171.

Goniopleura moseri Ws. 50.

Gynandrophthalma japonica Bal.

fab. mandarina Ws. 43.

Haltica bisulcata 110.

— brevicosta Ws. 110.

Haltica cyanea Web. 109.

—-- latericosta 110.

—-— palustris 109.

— — quercetorum 110.

— — viridicyanea Bal. rog.

Haplosonyx albicornis Wied. 86.

—— apicalis Ws. 87.

—— chalybaeus Hope 86.

—— lituratus Ws. 88.

—— nigripennis Jac. 88.

— —; sumatrae Web. 87.

—— testaceus Web. 87.

—— unicolor F. 87.

Homopterus 141.

Hoplasoma 74.

—— celebensis Jac. ab. butonensis

Hoplasomoides egena Ws. 74. [69.

—— serena Boh. 74.

Hylaspes ornatipennis Duv. 93.

Hyphasoma feae Jac. 125.

—— fuscifrons Ws. 125.

—— moseri Ws. 124.

—— unicolor Jac. 124.

— — sucki Ws. 124.

Ischyurus insignis 70.

Isotes Ws. 64.

—— quadrimaculata Ws. 65.

Laemophloeus VII.

Lebia 141.

Leptarthra 68.

—— dohrni Bal. 68.

—— fraternalis 68.

Lochmaea crataegi 67.

—— japonica Ws. 67.

Luperodes javanus Jac. 80.

— — praeustus Motsch. 80.

—— —— —— var. insularis 81.

— — suturalis Motsch. 80.

—— —— —— ab. vittatus Ws. 80.

—— —— -—— var. nigrobilineatus

[Motsch. 81.

—— —— —— var. abbreviatus 81.

Luperus pinicola 103.

Lypsimena brasiliensis Aur. 164.

—— fuscata Lec. 164.

Macrodontia cervicornis L. XVII.

—— dejeani Gory XVII.

Malaconida indecora Fairm. 108.

Manobia propria Ws. 119.

Mantura reclairei Ev. 218.

Megalopaussus 141.

Merista 68.

—— interrupta Redt. 68.

—— trifasciata Hope 68.

—— variabilis Har. 68.

Metopides occipitalis var. cordata

Miltina 99. [Aur. 162.

—— dilatata Chap. 99.

229

Mimastra 74.

— — bisignata 76.

—— costata Bal. 75.

—— costatipennis 74.

—— cyanura Hope 79.

—— fumida 76,

—— hirsuta Jac. 75, 77.

—— javana Ws. 79.

—— membranacea Ws. 77.

—— rugosa Jac. 75.

—— semimarginata Jac. 79.

— — seminigra Ws. 75.

—— soreli Bal. 78.

—— suturalis Jac. 75.

Monolepta aemula Ws. 107.

— — biarcuata Ws. 104.

—— ceylonica Ws. 107.

—— concolor Boh. 105.

-—— var. nigripes Har. 105.

—-— conformis Ws. 105.

—— cyanea Jac. 104.

—— discrepans Ws. 107.

—— dividua Ws. 107.

—— divisa Jac. 107.

—— erythromelas Ws. 107.

—— fokiensis Ws. 104.

—— hieroglyphicus Motsch. 104.

—— —— —— ab. simplex 104.

—-—- imitans Jac. 107.

—— kedenburgi Ws. 106.

— — kraepelini Ws. 102.

—— luperina Ws. 103.

marginata Jac. 107.

—— neglecta Sahlb. 102.

—— nigra Ws. 107.

—— nigriceps Ws. 106.

—— nigricornis Blackb. 107.

—— pallida Gah. 107.

—-— pectoralis Har. 107.

—— singhalesorum Ws. 107.

—— submarginata Ws. 107.

Moseria Ws. 110.

—— partita Ws. 110.

Nacerda apicipennis Bal. 85.

Necrobia VIII, X.

—— ruficollis de G. VIII.

—— rufipes de G. VIII,

Neolepta biplagiata Jac. 83.

—— spilota Ws. 83.

Neotoxoscelus corporaali Ob. Was

[176.

Nisotra chrysomeloides Jac. 126.

—— indica Motsch. 126.

—— javana Motsch. 126.

—— madurensis Jac. 126.

—— nigripennis Jac. 126.

Nodina chinensis Ws. 119.

—— fulvipes Bal. 49.

230

Nodostoma Motsch. 47.

= — modestum Jae. var?

Nyctimene palavanica Aur. 162.

Oberea auricollis Aur. 172.

Ochralea nigricornis Clark 105.

Oedicerus apicipennis 85.

Oides 64.

—— bipunctata F. 56.

— — chinensis Ws. 57.

— — leucomelaena Ws. 58.

—— livida Web. 57.

—— rhabdoscelis Ws. 57.

Ombrosaga boettcheri Aur. 168.

Oncideropsis Aur. 165.

—— nebulosa Aur. 165.

Opilo VIII.

Ornithognathus 73.

Orthaulaca posticalis 64.

OS rOSCA re 07:

Orthoxia boisduvali Clark 67.

Otacilus fulvus Jac. 108.

Ozineus dimidiatus Aur. 169, 170.

— — dubius Aur. 170.

Pachnephorus bretinghami Bal. 52.

— — plagiatus Bal. 52.

— — porosus Bal. 52.

= seriatus,Lefi’ 52.

Pachypalpa luteicornis F. 120.

Paralina chinensis Ws. 54.

Paraulaca angulicollis Motsch. 70.

— — quadriplagiata Bal. 70.

Paumumua Bal. 67.

Paussus 142.

—-— americanus Kolbe 141, 143.

—— audouini Westw. 151.

—— bennigseni Wasm. 145.

—— bohemani Westw. 150.

-—— canaliculatus Wasm. 143, 146.

— — cridae Gestr. 133, 143, 145, 146,

[155.

— — cucullatus Westw. 133, 155.

—— curtisi Westw. 155.

— — cylindricornis Per. 134.

—— damarinus Westw. 133, 134, 145.

—— dollmani Wasm. 133, 143, 155,

[156.

133, 143,

[152, 154.

— — HallaxMhenpessyalsO:

—— favieri Fairm. 151.

—— howa 158.

—— humboldti Westw. 146.

—_— klugi Westw. 133, 147, 149.

-— latreillei Westw. 132, 133, 148,

[

—— donisthorpei Wasm.

110. |

———, manicanus'iBer.133;1E43-

— — marshalli Per. 157.

—— murrayi Westw. 157.

Paussus oculatus Wasm. 133, 144, 153.

— — penicillatus 157.

— — planicornis Wasm. 133,150, 151.

—— rotundicollis Wasm, 133, 143;

È [146, 147.

—-— rugosus Raffr. 157.

—— rusticus Pér. 134.

—— shuckardi Westw. 143, 154.

—— spiniceps Wasm. 157.

—— spinicoxis Westw. 133, 134, 143,

ave. ['45.

—— squamicornis Wasm. 133, 143,

[153.

—— van Rooni Wasm. 134, 143, 154.

—— woerdeni Rits. 144, 153.

Pentaplatharthrus 141.

—-- dollmani Wasm. 133, I4I.

——— natalensis 142.

—— paussoides Westw. 142.

Periclitena vigorsi Hope 66.

—— —— —— var. viridissima 66.

Phaedon cochleariae 55.

—— fulvescens Ws. 55.

—— incertus Bal. 55.

Philopona vibex Er. 123.

—— —-— ab. japonica Bal. 123.

—— —— ab. limbata 123.

— — —— ab. luzonica 123.

Phyllecthrus 70.

Phyllobrotica nigrita Jac. 69.

Phyllotreta chotanica 123.

—— Cruciferae 123.

—— downesi 123.

—— subtilis Ws. 122

Physauchenia pallens F. 42.

—— -—— ab. bifasciata Jac. 42.

Plagiodera marginipennis Jac. 56.

—-— siemsseni Ws. 56.

Platyxantha Bal. 108.

— — apicicornis Jac. 109.

—— bella Ws. rog.

—— bifasciata Jac. 109.

—— coerulescens Ws. 109.

—— fasciata 100.

—— jacobyi Ws. 109.

— — metallina Jac. 109.

—— monstrosa Jac. 108.

—— viridis Ws. 109.

Plerodia conspersa Aur. 164.

Pleuropterinus Wasm. 136.

Pleuropterus alternans Westw.

[131— 136.

—— —— subsp. nigrita Wasm.

[134, 138, 140.

—— dohrni Rits. 135.

—+— lujae Wasm. 135, 140.

— — parallelicornis Wasm. 133, 134,

[139, 140.

Pleuropterus simplex Reich. 140.

— — trapezicollis Wasm, 133, 134,

[139, 140.

Prasyptera angusta Ws. 81.

-- — haroldi Bal. 81.

—— septentrionalis Ws. 82.

Prosopocoelus rosenbergii XVII.

Protopaussus 141.

Pseudocophora 70.

Rhytiphora blackburni Aur. 163.

— — frenchi 163.

Rondibilis lateralis 166.

—— octomaculata Aur. 166.

Sastra violacea Ws. 66.

Sastracella Jac. 67.

Sastroides indica Jac. 67.

Scallodera Har. 125.

—— fulvipennis Bal. 125.

Scaphipaussus 142, 155.

Sciades melanotis Pasc. 168.

Sebaethe 120.

bicolor Ws. 114.

bifasciata Jac. 114.

dichroa Ws. 113.

fusca F. 112.

—— ab. decora Ws. 112.

fuscipennis Ws. 115.

moseri Ws. 114.

nigricornis Bal. 112.

trilineata Ws. 113.

variabilis Jac. 114.

violaceipennis Jac. 114.

Sepharia rubricata Fairm. 108.

Serixia argentea Aur. 171.

—— subaurea Aur. 170.

—— ab. niveiventris 171.

—— varians Pasc. 171.

Sermyloides bicolor Ws. 89.

— — pallicornis F. 89.

Siemssenius Ws. 73.

—— modestus Ws. 73.

Sphaeroderma alienum Ws. 116.

—— apicale Bal. 116.

—— fuscipenne Ws. 115.

——- luteipenne Ws, 118.

—— seriatum Bal. 116.

— — signatum Ws. 117.

Sphaerometopa fruhstorferi Jac. 115.

Sternacanthus unifasciatus Aur. 162.

Stethodes tibialis Lef. 53.

Stichoglossa uyttenboogaarti Ev. 218.

Sutrea chevrolati Guér. 112.

—— laevipennis Jac. 111.

—— soror WS. III.

Syricta Bal. 51.

Thanasimus VIII.

Thaumacera deusta 85.

—— drescheri Ws. 85.

281

Thaumacera fulvicollis Jac. 85.

—— laevipennis Jac. 85.

—-— sucki Ws. 84.

Theopea elegantula Bal. 107.

—— kedenburgi Ws. 107.

Titanus giganteus L. XVII.

Toxoscelus 177.

Trichochrysa imperialis Bal. 51.

Trichodes VIII.

Trichomimastra 75.

Xanthophorus seriatus Ws. 49.

Xenapta humeralis Aur. 168.

Xenoda pallida Jac. 80.

—— puncticollis Ws. 79.

Xenodella Ws. 80. 4

Zonopterus corbetti Gah. 161.

—— rugosus Aur. 160.

DIPTERA.

Agromyza johannae de Meij. XLI.

Aphiochaeta 221.

albidohalteris Felt. V.

albipennis Wood V, VII.

armata 225.

atrimana 225.

barbulata 226.

crassipes 225.

dentata 226.

hirsuta 225.

ledburiensis 226.

nigrescens 226.

nudipes Beck. 226.

paludosa Wood V.

pygmaea 226.

rivalis 226.

serrata 226.

spinata 225.

surdifrons 226.

- verralli 226.

zonata 222.

Beckerina 223.

Calliphora azurea Fall. VIII.

Ceratopogon VI.

—— hirtipes de Meij. VII.

Chaetoneurophora 223.

—— thoracica 224.

Chaetopleurophora 225.

—— bohemanni 224.

—-— erythronota 224.

— — spinosissima 225.

Chloropisca notata Mg. VI, VII.

Chlorops laeta VI.

Conops scutellatus Mg. IX.

Dohrniphora concinna 223.

—— florea 223.

—— oldenbergi223.

Empis minuta 224.

32 REGISTER,

Epichonocephalus 223.

Eriozona syrphoides Fall. IV.

Gymnophora 223.

Hypocera angustifrons End. 225.

— — carinifrons 223.

—— mordellaria 225.

Liriomyza amoena Mg. XL.

— — hieracii XL.

—— pusilla Mg. XL.

—— pusio Mg. XL.

—-- strigata XL.

— — wachtlii Hend. XL.

Mallochina 223.

Melaloncha colossia End. 223.

—— pulchella Brues. 223.

— — stylata Schin. 223.

Melanagromyza aeneiventris Fall.

Metopina 222. [XLI.

Napomyza lateralis Fall. XX XIX.

Ophiomyia pinguis Fall. XXXIX.

Pachyrhina V.

Parastenophora pubericornis Mall.

—— minuta F. 224. (224.

Phalacrotophora berolinensis 226.

Phora artifrons 225.

—— convergens 225.

—— edentata 225.

—— penicillata 225.

—— pubipes 225.

Phytomyza albipes Mg. XXXVIII,

—— clematidis Kalt. XL.

—— flava Fall. XXXVIII.

—_ flavofemorata Strobl XXXIX.

—— flavoscutellata Fall. XXXVIII.

—— obscurella XXXIX.

—— praecox Mg. XXXVIII.

—— pubicornis Hend. XXXVIII.

ranunculi Schr. XXXVIII.

—— tripolii de Meij. XLI.

Protocalliphora azurea Fail. IV.

—— —— sordida Zett. IV.

Pseudacteon 223.

Sciara 223.

Termitoxenia 222.

Tipula V.

Trupheoneura sublugubris 223.

Tubicera 223.1

Volucella bombylans L. IV.

HYMENOPTERA.

Bombus terrestris L. IX.

Lasius niger XXVI.

Myrmicaria eumenoides Gerst. 140.

Pheidole impressifrons Wasm. 155.

—-— punctulata Mayr 155.

Vespa austriaca Panz. XLV.

—— crabro L. XLVI.

Vespa germanica L. XLVI,

—— media de G. XLVI.

—— norvegica XLVI.

—— rufa L. XLVI.

—— saxonica F. XLV.

—— silvestris Scop. XLVI.

LEPIDOPTERA.

Aglia tau XIV.

Agrotis castanea Esp. XIV.

Apamea nictitans Bkh. XLI.

—— paludis Tutt XLII.

Anthocharis cardamines L. XIV, XV.

Brotolomia meticulosa L. XIV, XV.

Castnia cyrus 214.

—— daedalus 214.

Catocala fraxini L. XV, XLII.

Charaxes mars Stgr. XIV.

Chloantha polyodon Cl. XLII.

Chlorocystis debiliata Hbn. XXIV.

Chrysophanus dispar Haw. 197.

—— —— ab. alba Tutt XXI, 210.

—— —— ab. cuneigera Tutt XXI,

[210.

—— —-— var. rutilus Wernb. 197.

—-- —— var. vernalis Horm. 208.

Cidaria didymata L. VI.

Delias melusina Stgr. XIV.

Emmelia trabealis Sc. XLIII.

Ennomos fuscantaria Haw. XXIV.

Hadena porphyrea XIV.

Harpyia VII.

Harsiesis hecaerge Hew. XIII.

—— hygea Hew. XIII.

—— pallidifascia XIII.

Iontha umbrina Doubl. XIV.

Ismene castnioides v. d. B. 213.

— — harisa Hew. 214.

Larentia badiata Hb. XLIII.

—— flavofasciata Thbg. XLIII.

—— lugubrata Stgr. XLII.

—— nigrofasciaria Goeze XLIII,

--— silaceata Hb. XLIII.

—— variata Schiff. XXIV.

—— —— —t— var. obeliscata Hb.

[XXIV

Leucania decisissima Walk, XIV.

Lycaena dispar 209.

Morpho VI.

Nonagria cannae O. XXI.

—— dissoluta Tr. XXI.

—— geminipuncta Hatch. XXI.

-—— neurica Hb. XXI.

Papilio VI.

—— caunus Westw. 213.

—— memnon 212.

—— merapu Doh. 212.

Papilio paradoxa 213.

—-— rumanzovia var. semperinus

[XIV.

Plusia jota L. XXIII.

Plusia pulchrina Haw. var. percon-

[tatrix Aur. XXIII.

Saturnia pavonia L. XV.

Scotosia rhamnata Schiff. XLIII.

Spilosoma mendica Cl. XLIII.

Tapinostola hellmanni Ev. XXIV.

Tellervo assarica Cr. 192.

—— —— boroensis 195.

—— —— hiempsal Fruhst. 193.

—— roilus F. 192.

Tephroclystia abietaria Göze XXIV.

—— indigata Hbn. XXIV.

—— innotata Hufn. XXIV.

— — linariata.F. XXIV.

— — scabiosata Bkh. XXIV.

— — tenuiata Hbn. XXIV.

Toxocampa pastinum Tr. XIV.

Xyleutes persona XIII.

Xylina ornitopus Rott. XIV.

Zanclognatha emortualis Schiff, XLIII.

Zephyrus quercus L. 205.

ODONATA.

Anax magnus Ramb. VI.

Cordulegaster annulatus Latr. XI.

ORTHOPTERA.

Blatta germanica L. IX.

Cyphocrania sp. XVI.

Pulchriphyllium pulchrifolium Serv.

[XVI.

RHYNCHOTA.

ze zophora alni Fall. XLIII.

— alpina Mel. XLIII.

—— corticea Germ. XLIII.

—-— salicis de G. XLIII.

— 2 Val. tornen Haupt SE

Tat var. unicolor Ha pf XE

Cicadula cyanae Boh. XI.

Elasmostethus fieberi Jak. XII.

—— griseus L. XII.

Hydrometra gracilenta Horv. XI.

TRICHOPTERA.

Parachiona Thoms. XI.

Micropterna XI.

—— sequax Mac Lachl. XI.

Stenophylax luctuosus Pill. Mitt. X.

—-- permixtus Mac Lachl. X.

—— speluncarum Mac Lachl. XI.

—— —— picicornis Pict. XI.

ALGEMEENE ZAKEN.

Bentinck (Ir. G. A. Graaf). Zeldzame

Nederl. Lepidoptera. XXI.

Bergh Lzn. (P.J. van den). Zeldzame

Nederl. Heterocera. XIV.

Merkwaardige Oost-Indische

Heterocera. XIV.

Berkhout (Dr. A. H.) Lid bedankt.

XXVIII.

Beth (E. W.). Lid. XXX,

Bibliotheek. Toestand der. XXXIV.

Bolten (D.). Lid bedankt. XXVIII.

Coldewey (H.). Larentia lugubrata

Stgr. XLII.

— — Zeldzame Nederl. vlinders. XLIII.

— — Schrijnen, vlindernamen. XLIII.

Commissie v. h. nazien v. d. rekening

en verantwoording v. d. penning-

meester. XXXIII, XXXIV.

Corporaal (J. B.). Pulchriphyllium,

Cyphocrania, Epilachna-mimicry.

XVI.

Eecke (Mej. J. M. van). Begunstigster.

XXIX.

Erp Taalman Kip (M.J. v.). Lid. XXIX.

Everts (Mevr. H. L. A.T.—Canselaar).

Begunstigster, overleden. XXVIII.

Everts (Jhr. Dr. Ed.) Necrobia-larven.

VII.

—— Coccinelliden-pophuid. IX.

—— Dekschilden Dytiscus QQ. IX.

—-— Schadelijke Coleoptera (Galeru-

cella tenella en Balaninus venosus

Grav.). XXXVII.

—— Stenus fn. n. spp. XXXVIII.

Heyde (Dr. H. C. van der) Lid be-

dankt. XXVIII.

Janse (A, 1. Eide XXIX

Jurriaanse (J. H.). Brief inzake Dr.

Friederichs. II.

——- Harsiesis hecaerge Hew., Xyleu-

tes persona Le Guill. XIII.

Kalshoven (L G. E.) Lid. XXIX.

Kempers (K. J. W. Bernet). Ader-

systeem kevervleugels. XVIII.

Lako (T.). Lid. XXIX.

Leeuwen (Dr. W. Docters van). Lid.

XXIX.

Lieftinck (M. A.). Lid. XXIX.

234

Lukkien (J. A. C.). Lid bedankt.

XXVIII.

Lycklama (Dr. H. J. — a Nyeholt).

Apamea nictitans Bkh. XLI.

Mac Gillavry (Dr. D.). Merkwaardige

Nederl. Trichoptera, Libellen en

Rhynchoten (Stenophylax luctuo-

sus Pill. Cordulegaster annulatus

Latr., Cicadula cyanae Boh., Hy-

drometra gracilenta Horv., Elasmo-

stethus fieberi) X, XI.

—— Nederl. Aphrophorae. XLIII.

Martin (Prof. Dr. K.). Lid bedankt.

XXVIII.

Meijere (Prof. Dri J.C, H..de). Plaat

Thomisus decipiens. 1V.

—— Eriozona syrphoides Fall. fn. n.

sp. IV.

—— Protocalliphora azurea Fall. IV.

—— Nederl, Phoriden. V.

—— Voorkomen van vliegenzwer-

men. VI.

—— Chironomiden, die bloed zuigen

bij insecten. VI.

—— Biologie enz. van Agromyzinen.

XXXVIII

—— Mededeeling omtrent Dr. Frie-

derichs. XXXVII.

Nonnekens (A. C.). Lin. XXIX.

Oudemans—Hacke (Mevr. S. J. M.).

Begunstigster. XXIX.

Oudemans (Dr. J. Th.). Nederl. Vespa-

soorten, o.a. saxonica F. en aus-

triaca Panz. XLV.

—— Prepareeren van Hymenoptera.

XLVII. i

Penningmeester, Finantieele toestand

der Vereeniging. XXX.

Phaenologische Vereeniging. (Brief

Nederl.-). XXIV.

Polak (R. A.), Catocala fraxini L. XV.

—— Saturnia pavonia, kleuraberra-

tie en abnormale cocon. XV.

President, Jaarverslag. XXVIII.

Ruyter (J. Th. Hart de). Lid bedankt.

XXVIII.

Roon (G. van). Merkwaardige Prio-

niden en Lucaniden. XVII.

Uyttenboogaart (Mr. D.L.). Achenium

humile Nic. XLV.

Uyttenboogaart—Eliassen (Mevr. E.).

Begunstigster. XXIX.

Vaart (H. van der). Lid. XXIX.

Vries—de Vries (Mevr. M. de). Be-

gunstigster bedankt. XXVIII.

Wetswijzigingen. XXXVI.

Wintervergadering (Plaats der a.s.).

II.

Wittkamp (W.). Lid. XXIX.

Zomervergadering (Plaats der a.s.).

XXXVI.

Avis

La Société Entomologique des Pays-Bas -prie les Comites

d’adresser dorénavant les publications scientifiques, qui lui sont

destinées, directement a: Bibliotheek der Nederlandsche Entomolo-

gische Vereeniging, p/a. Bibliotheek van het Koloniaal Instituut,

AMSTERDAM, Plantage Middenlaan 15.

Toutes les autres publications et la correspondance doivent

être adressées au Secrétaire. L’expedition du „Tijdschrift voor

Entomologie” est faite par lui.

Si l'on n'a pas reçu le numéro précédent, on est prié de lui

adresser sa réclamation sans aucun retard, parce qu'il ne lui

serait pas possible de faire droit a des réclamations tardives.

R. VAN EECKE,

Secrétaire de la Société

entomologique des Pays Bas,

_ Maredyk 161,

| Leiden.

INHOUD

VAN DE

VIERDE AFLEVERING.

Jhr. Dr. Ep. EVERTS, In Memoriam Dr. David Sharp,

BREST KEN zeis PULSE ft DUR MARS RON O re IT

H. Scamirz S.J., Boekbespreking .. .. . : .\-.: 221-226

Besisteri Tan Ni AU ig Val LT ETS E ER RARO ze

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

ONDER REDACTIE VAN

DR. J. TH. OUDEMANS, Pror. Dr. J. C. H. DE MEIJERE

Dr. A. C. OUDEMANS

ZES-EN-ZESTIGSTE DEEL

JAARGANG 1923

MET 1 ZWARTE EN 1 GEKLEURDE PLAAT

’S-GRAVFNHAGE

MARTINUS NIJHOFF

19 3.

ROSS

ALT PE D

INHOUD VAN HET ZES-EN-ZESTIGSTE DEEL.

Verslag van de zes-en-vijftigste Wintervergadering.

Verslag van de acht-en-zeventigste Zomervergadering

Bladz.

I- XLVII

XLIX—XCVIII

Bedenlijst der Ned. Ent. Ver. op 1 Juli 1923

Dr. JAN OBENBERGER, Eine Serie neuer Buprestidenarten

Dr. K. M. HELLER, Neue malayische, meist philippi-

nische Bockkafer und ein neuer Riisselkafer .

Dr. A. C. OUDEMANS, Studie over de sedert 1877

ontworpen Systemen der Acari; Nieuwe Classificatie ;

Phylogenetische Beschouwingen :

M. Pic, Nouveaux Coléoptères Dascillides ‘de Sumatra

Dr. H. PRIESNER, Ein Beitrag zur Kenntnis der Thy-

sanopteren Seren

C. BONNE, The male hypopy gium of Chagasia farjardi

Lutz and the systematic position of this species

C. BONNE, The male hypopygium of Anopheles

mediopunctatus Theobald .

C. BONNE, The eggs of Anopheles mediopunctatus

Theobald

W. C. VAN HEURN, Over een ‘waarschijnlijke parasiet

(Thripoctenus brui Vuillet) en een vermoedelijke

hyperparasiet (Genus? a van Thrips tabaci

Pind

Koe MW. BERNET KEMPERS, lets naar ‘aanleiding : van

d'Orchymonts „Apergu de la nervation alaire des

Coleoptères”

E. JACOBSON, Micro- Dipteren als Ectoparasiten anderer

Imsektens .

Broke Dr]: CoH. DE “MEVERE, Ceratopogon- Arten als

Ectoparasiten anderer Insekten

Dr. D. MAC GILLAVRY, Boekbespreking

J. H. JURRIAANSE, Some remarks about the supposed

scentorgans of the Genus Opsiphanes

J. H. JURRIAANSE and G. VOLBEDA, A new form of

butterfly from Tenimber .

Dr. J. TH. OUDEMANS, Faunistische Aanteekeningen

betreffende Nederlandsche Lepidoptera . ;

XCIX—CVII

I—32

33—48

49—85

86—-87

88— III

I(2— 114

115—117

118

119— 128

129— 134

135 — 136

137—142

143— 146

147— 151

ISI

152—172

173—180

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

ONDER REDACTIE VAN

Dr. J. TH. OUDEMANS, Pror. Dr. J. C. H. DE MEIJERE

Dr. A. C. OUDEMANS

——— Pon

a son k Wist, = |

ZES-EN-ZESTIGSTE DEELS à

AARGANG \

MET 1 ZWARTE EN 1 GEKLEURDE PLAAT

+ *s-GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1923.

NERSIAG

VAN DE

ZES-EN-VIJFTIGSTE WINTERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN TE UTRECHT,

OP ZONDAG, 18 FEBRUARI 1923, DES MORGENS TE II UUR.

| e: -——

Voorzitter: Dr. J. Th. Oudemans.

Aanwezig zijn: het Eerelid Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts; de

sewonetLeden*: €. Ps G..C. Balfour van Burleigh, Ir.,G. A.

Graaf Bentinck, P. J. van den Bergh Lzn., K. J. W. Bernet

Kempers. GBetrem; Mr. A, Brants, Js R..Caron, H.

Goldewey J.B: Corporaal, Revan -Eéecke,. H../C, L.,van

Eldik, M. J. van Erp Taalman Kip, D. van der Hoop, W.

de Joncheere, J. H. Jurriaanse, B. H. Klynstra, J. Koornneef,

NE van Leiden, \M.,A., Lieftinck,. Dr. D. Mat, Gillavry,

Breteler Cala desMeyere hCG. Mijnssen, A. C2 Non-

mekens, Prof. Drie ED van Oost, Dr. A. G.,.Qudemans;

Ir. Th. C. Oudemans, Dr. M. Pinkhof, van Poeteren, Hoofd

van den Plantenziektenkundigen Dienst te Wageningen, Dr.

AiReelaire, Prof. Dr.) W. Roepke;.Dr.. G. Romijn, W. A.

Schepman, T. Schaevers, M, Stakman, L.J. Toxopeus, P.

Tutein Nolthenius, Mr. D. L. Uyttenboogaart, H. van der

Viaort.ob. Ly Valek Lucassen; L.A. Wi C.. Venmans, Mr.

BED de, Nes. totwNederveen Cappel, Prof. Dr. Max C.

W. Weber, P. van der Wiel en J. H. E. Wittpen.

Afwezig met kennisgeving: het Eerelid Pater Erich Was-

Mann SJ. de gewone leden: C.;J.. Dixon, J. Lindemans,

Dr. J. Prince en H. A. de Vos tot Nederveen Cappel.

Als gast is aanwezig: Mejuffr. Mac Gillavry.

Tydschr. v. Entom. LXVI. I

II VERSLAG.

De Voorzitter opent de vergadering met een woord van

welkom tot de talrijke aanwezigen en tot de nieuwe leden

in het bijzonder en stelt de bepaling der plaats voor de

volgende Wintervergadering direct aan de orde.

Na mondelinge stemming wordt Amsterdam aangewezen.

Daarop wordt overgegaan tot de

Wetenschappelijke mededeelingen.

Met het oog op de a.s. zomervergadering te Valkenburg

en de daarmede samengaande excursies, wenscht de heer

Everts zijne medeleden attent te maken op een aantal kever-

soorten, die voor een deel niet ver buiten onze grenzen,

vooral in België, bekend zijn en niet onwaarschijnlijk voor

een deel bij ons kunnen worden gevonden. Een dezer soorten

is reeds eenmaal bij Baexem in Limburg (een defect exem-

plaar) aangetroffen en van twee andere soorten zijn slechts

zeer twijfelachtige opgaven bekend.

Spr. zal zich slechts bepalen tot de Scarabaeidae, na vooraf

gewezen te hebben op een zeer opvallend snuitkevertje,

Dorytomus dorsalis F. (sanguinolentus BEDEL), waarover Spr.

zich verbaast, dat het nog niet in Nederland is aangetroffen.

Deze soort leeft in vochtige bosschen op wilgen (Salr ca-

prea L.) en komt o. a. veelvuldig voor bij Brussel en ook

bij Aken. De larve leeft in de eindloten en de kever ver-

schijnt in Juni uit de pop.

Overgaande tot de Scarabaerdae, noemt Spr. in de eerste

plaats Szsyphus schaefferi L., een echten pillendraaier, een

kleine verwant van de Zuid-Europeesche Ateuchus-soorten.

Hij leeft, vooral op kalkbergen, in koe-, schapen- en geiten-

mest, waaruit hij pillen maakt, waarin de eieren gelegd worden;

twee kevers verrichten te zamen dit werk; de een ligt boven,

de ander onder, zoodoende rollen zij heen en weder. Soms

bevindt zich aan de zijde van het lichaam een witachtig

beslag, vermoedelijk van kalkhoudende excrementen afkom:

stig. De soort werd, voor vele jaren, in groot aantal, in

April, bij Loen, Grand-Lanaye en Lixhe nabij Visé in België,

dus niet ver van de Nederlandsche grens, gevangen.

Dan komt Onztzcellus fulvus GOEZE (flavipes F.) in België

VERSLAG. III

voor, 0.a. bij Genck in de Belg. prov. Limburg, en ook bij

Leuven. Deze soort vertoont dezelfde levenswijze als Ontho-

phagus; men vindt ze in koemest; volgens REITTER is zij in

Duitschland overal algemeen. Ook vindt men op kale kalk-

bergen, in schapenmest, o.a. bij Visé en Dinant, Onfhophagus

lemur F. en komen in België nog twee andere Onthophagus-

soorten voor, nl. furcatus F. en verticicornis LAICH. Hierbij

gaat ook nog ter bezichtiging rond een exemplaar van

Caccobius schrebert L., welke soort, maar zeer twijfelachtig,

bij Oosterbeek zou gevangen zijn; zij werd bij Brussel en

Luik aangetroffen.

Onder de op planten levende Scarabaeiden noemt Spr.

vooreerst eene meikeverachtige soort, Anoxza villosa F., welke

in België bij Calmpthout gevangen is. Ook komt in Zuid-

en West-Duitschland eene 3° Melolontha-soort voor, nl.

M. pectoralis GERM., welke misschien in het oostelijk ge-

deelte van Zuid-Limburg kan worden aangetroffen. Het eenige

in zijn bezit zijnde exemplaar, (@) uit Triest, komt Spr. voor

zeer sterk afgewreven te zijn.

Dan volgen 4 soorten van het genus Rhzzotrogus, nl.

maculicollis VILLA, marginipes MULS., ater F. (fuscus OLIV.,

non SCOP.) en rufescens LATR. Eerstgenoemde komt in den

Elzas voor, de tweede in de Rijnprov.; A. afer HRBST., welke,

maar zeer twijfelachtig, uit Noord-Brabant is opgegeven,

komt in Belgié, op meerdere plaatsen, en ook bij Aken,

op open terreinen langs boschranden, voor, waar zij, laag

bij den grond, vliegt. Het g zwermt in het midden van den

zomer, ’s ochtends vroeg; het © blijft meer in den grond

verborgen. Spr. laat hiervan zien een quit België en een?

uit Como. A. rufescens LATR. werd in de provincie Luik

aangetroffen.

De daaropvolgende Æomaloplia ruricola F., met hare zwarte

var. atrata FOURCR., leeft ’s zomers op bloeiende planten en

tusschen gras, zwermt in Juli bij zonneschijn rond. Vreemd,

dat deze soort nog niet in Nederland is waargenomen, daar

zij bij Lingen in Hannover, in Oldenburg, Westfalen en in

aantal in Belgisch Luxemburg is gevangen.

Hoplia praticola DFTS., eene op onze H. philantus FüSSL.

gelijkende soort, maar met ongespleten klauwen der achter-

IV VERSLAG.

tarsen, komt voor in Westfalen, bij Hamburg en bij Rijssel.

Dan de Cetonide: Zropinota hirta PODA bij Crefeld. —

Gnorimus vartabilis L., die eenmaal bij Exaten nabij Baexem,

in Limburg, gevangen is (het defecte exemplaar ontving Spr.

destijds van P. RüSCHKAMP), werd in aantal bij Genck in de

Belg. Kempen en ook bij Maeseyk gevangen. — Ook zou

nog eene 3° Zrichius-soort, n.l. sexualis BEDEL (= gallicus

REITT., non HEER), ontdekt kunnen worden, welke bij Rouge-

Cloitre, in Belgié, gevangen is. Deze soort is het naast ver-

want aan onzen Zrichius rosaceus VOET, die, volgens BEDEL,

moet heeten gallicus HEER, volgens REITTER : zonatus GERM.

(abdominalis ER, nec MENETR). Bij het J zijn de sterniten

wit en het £ vertoont twee insnijdingen aan den achterrand

van het laatste sterniet.

De heer de Meijere vermeldt, dat hij, den 17° Juni 1922

ca. II uur, in een elzenbosch te Linschoten met het sleep-

net werkende, daarin een Depteron-achtig diertje aantrof, dat

door zijne eigenaardig trillende vleugelbewegingen de aan-

dacht trok. Bij nader onderzoek bleek het niet minder te

zijn dan een mannelijk Strepszpteron. Het diertje werd afzon-

derlijk in een buisje medegenomen; omstreeks 4 uur was het

nog in leven, maar bij thuiskomst, kort na 6 uur, bleek het

gestorven. Zooals bekend is, bedraagt de levensduur der

mannelijke Strepsiptera slechts weinige uren. Volgens de

monographie van W. DWIGHT PIERCE, Smithson. Instit. Unit.

Stat. Nation. Mus. Bull. 66, 1909, is het Æ/enchus tenuicornis

KIRBY, althans bevat KIRByY’s zeer korte beschrijving, waaraan

ook PIERCE niets kon toevoegen, niets wat met het nu ge-

vangen exemplaar in strijd is. Van deze soort, tot dusverre

uit Engeland bekend, werd vroeger vermoed, dat zij in

hommels zou parasiteeren; in 1892 ontdekte E. SAUNDERS,

dat zij een parasiet is van Zzburnta, dus vaneene Fulgoride

(Ent. Monthl. Mag., vol. 28, p. 249—250, 297). Behalve Dr.

OUDEMANS in zijn: Nederlandsche Insecten, heeft Dr. EVERTS

op een onzer vergaderingen (zie Tijdschr. v. Entom. XXXV,

1892, p. XLII) de aandacht op deze merkwaardige orde

gevestigd. Gestylopiseerde Mymenoptera zijn in Nederland

reeds enkele malen gevonden, nl. exemplaren van de genera

VERSLAG. V

Anthrena en Halictus, dito Homoptera nog niet. Het doet

Spr. genoegen nu het eerstbekende inlandsche mannelijke

Strepsipteron te kunnen toonen, waarmede tevens de eerste

goed bestembare soort dezer orde als bewoner van ons land

is vastgesteld.

In de tweede plaats brengt Spr. ter tafel eene entomolo-

gische puzzle. Van den heer RITSEMA ontving hij eenigen

tijd geleden een $ van Pszthyrus distinctus PÉREZ, met de

mededeeling, dat dit dier na het vangen in de glazen buis,

waarin het zich bevond, 22 eieren had afgelegd, Het vreemde

was nu, dat uit deze eieren geen Pszthyrus-larven kwamen,

maar, zooals Dr. VUYCK het eerst vaststelde, Volucella-larven.

De heer RITSEMA schrijft: „ik zag, dat het Pszthyrus-2 vlug

na elkaar eieren uit den anus liet vallen of liever uitstootte.

Deze eieren waren wit en droog, ze kleefden niet aan den

glaswand vast. De larven kropen vlug als vliegenmaden,

waren dicht bezet met puntige wratjes en hadden aan het

stompe uiteinde 6 draadvormige aanhangels”. De vangst

geschiedde den 11° Juli 1922 te Diepenveen; de Psithyrus

moest volgens de afgesleten beharing en de gerafelde vleugels

al geruimen tijd gevlogen hebben. Denzelfden dag werden

de 22) eieren: geleed: «en deze kwamen „den 17: Juli uit.

Spr. ontving het exemplaar met de spoedig na het uitkomen

gestorven larven ter onderzoek, en kon vaststellen, dat de

larven behooren tot Volucella bombylans, welke Syrphide als

larve in hommelnesten leeft en zich dan voedt met de hommel-

larven. Het onderzoek van het achterlijf van den Pszthyrus

leverde niets ongewoons op. Waar in dit geval de juistheid

der waarneming niet te betwijfelen valt, is de eenige moge-

lijkheid, die Spr. zich kan voorstellen, deze, dat de Pszthyrus

de vliegeneieren als voedsel tot zich genomen heeft, deze

ongehinderd het darmkanaal hebben gepasseerd en uit den

anus zijn te voorschijn gekomen, zooals trouwens ook de

indruk van den heer RITSEMA was. Dipteren-eieren zijn

dikwijls uiterst resistent. Dat iets dergelijks reeds elders zou

zijn waargenomen, daaromtrent kon Spr. niets vinden. Hij

wil echter gaarne de aandacht, vooral der Hymenopterologen,

op deze verrassende waarneming vestigen.

VI VERSLAG.

De heer Roepke bevestigt de bovenvermelde waarneming

ten volle, doch acht opneming der Volucella-ova door de

monddeelen ondenkbaar.

De heer Mac Gillavry vraagt de aandacht zijner mede-

leden voor eenige bijzonderheden, die zich voordoen bij de

bestudeering der brachyptere Lygaezdae in ons land.

Sommige genera hebben soorten, die bijna steeds brachy-

pteer zijn, waardoor zij een staphylinidenachtig voorkomen

hebben en onderling veel gelijkenis kunnen hebben. De

soort /schnocoris hemipterus SCHILL. werd door SNELLEN

VAN VOLLENHOVEN reeds voor ons land opgegeven, maar

FOKKER toonde aan, dat dit Macrodema micropterum CURT.

was. In 1909 (T.v.E. 52, p.Lv) kon Spr. mededeelen, dat

Ischnocoris hemipterus SCHILL. toch ook bij ons voorkomt.

Beide soorten vindt men op heidevelden, wanneer men op

kleine zandige plaatsen zoekt, zooals karresporen etc. Terwijl

het gebleken is, dat Macrodema bij ons zeer gewoon is, is

Ischnocoris zeldzaam, weshalve de vondst van een enkel

exemplaar te Nunspeet, in 1921, reden was, er in 1922 ijverig

naar te zoeken, vooral omdat dit exemplaar door de donkere

kleur nog extra moeilijkheden opleverde. Het resultaat was,

dat Spr. onder zeventien van dergelijke kortvleugeligen, vijf-

tien exemplaren van Macrodema en twee van /schnocoris

aantrof. Ook deze twee exemplaren wijken af van de andere

exemplaren in Spr.’s collectie, zij 't ook, dat zij niet zoo donker

zijn, als dat van 1921.

Om de toehoorders niet te vermoeien met de overigens

interessante synonymie der variabele soorten van het geslacht

Ischnocoris, worde alleen medegedeeld, dat voor ons fauna-

gebied drie naverwante soorten ter sprake komen, waarvan

er twee nu eens als variëteiten vereenigd, dan weer, zooals

tegenwoordig, gescheiden worden.

Daarvan zou /schnocoris punctulatus FIEB. volgens FOKKER

in België voorkomen, terwijl HüEBER de soort in 1892 wel,

en in 1910 niet meer voor Duitschland opgeeft. Deze soort

is door sterkere punktuur van kop, thorax en schildje goed

te onderscheiden. /schnocoris angustulus BOH. schijnt de soort

te zijn, die in Engeland gewoon is en daar soms ook ma-

VERSLAG. VII

cronteer voorkomt. Deze is donkerder dan de volgende

soort, met name is het tweede sprietlid gedeeltelijk zwart.

Breidt zich het zwart nog uit, dan krijgt men de var. nzgrz-

cans PUT., door PUTON van Corsica beschreven en ook in de

Pyrenaeén en Marocco voorkomend. Tot het type van deze

soort moeten de. Nunspeetsche exemplaren van 1922 ge-

rekend worden, terwijl het exemplaar van 1921 tot de varie-

teit behoort. Type en var. zijn beide nieuw voor ons

land; alle drie zijn brachypteer. In Duitschland is deze

soort blijkbaar zeer zeldzaam, Spr. vindt alleen Hüsum

(Sleeswijk-Holstein) vermeld, dus bij de Noordzee-kust.

De derde soort, Zschuocoris hemipterus SCHILL., met geheel

rood tweede sprietlid, is de soort, die in Duitschland ver-

spreid is. De Nederlandsche exemplaren stammen van Arnhem,

Denekamp en Mook, dus alle dieper het land in. Nader

onderzoek zal natuurlijk moeten uitmaken, of er werkelijk

eene dergelijke scheiding in de verspreiding dezer twee soorten

of subspecies te handhaven valt. Zoo oppervlakkig gezien,

schijnt er dus aan de kustzijde eene overeenstemming met

de Engelsche fauna te zijn en dieper het land in met Midden-

Europa, waarbij de scheidingslijn over de Veluwe gaat. De

reden, dat Spr. hier echter de aandacht op vestigt, is, dat

men iets dergelijks ook aantreft voor de nu te behandelen

Macrodema micropterum CURT. Terwijl deze soort toch be-

schreven wordt met een tweede sprietlid, dat in het midden

roodgeel is, zijn de sprieten van nagenoeg alle Nederland-

sche exemplaren in Sprekers collectie vrijwel geheel zwart.

Bijna alle exemplaren zijn van de kuststreek, alleen twee,

eveneens met zwarte sprieten, uit Otterlo en Velp, maken

hierop eene uitzondering. De twee eenige exemplaren met

duidelijk licht tweede spietlid zijn van Arnhem. Nu is het

merkwaardige, dat de gewone Engelsche vorm eveneens de

zwartsprietige schijnt te zijn. SAUNDERS spreekt niet van de

kleur der sprieten, maar bij de opsomming van wat aan

het dier geel is, rept hij niet van de sprieten. Ook zijne

afbeelding geeft geheel zwarte sprieten. Echter mag aan de

afbeelding niet te veel waarde worden toegekend. De figuur

er naast, die een macropteren /schnocoris angustulus BOH.

voorstelt, vertoont b.v. voorpooten met zwarte dijen met

VIII VERSLAG.

rood uiteinde, terwijl de tekstbeschrijving zeer juist luidt:

„femora with a black apical band”. DOUGLAS en SCOTT

zeggen van MW. micropterum: „antennae black...; sometimes

the middle of the 24 broadly rufous’. Daarentegen spreken

noch PUTON, noch HüEBER van zwarte sprieten bij deze soort.

Behalve één donkersprietig 9 exemplaar uit Putten (Vel.),

dat goed ontwikkelde vleugels heeft, zijn alle Nederlandsche

voorwerpen brachypteer. Deze macroptere vorm is overal

zeldzaam. Alleen FIEBER zegt, dat de mannetjes gewoonlijk

brachypteer en de wijfjes macropteer zijn; misschien geldt

dit voor Zuidelijke streken, zeker niet voor ons gebied.

Ten slotte moge nog de opmerking geplaatst, die Spr.

nog niet vermeld vond, dat brachyptere exemplaren van

Ischnocoris, behalve door de groote oogen, direct van

brachyptere dito van Macrodema te onderscheiden zijn. door

den vorm van de membraan. Deze is bij /schnocoris rond-

achtig, bijng even lang als breed, de scheidingslijnen tusschen

corium en. membraan, links en rechts, maken met elkaar

een scherpen hoek. Bij Macrodema is de membraan een

aan de scheidingslijn evenwijdig, overal even smal strookje

en maken de twee scheidingslijnen een zeer stompen hoek

met elkander.

In de tweede plaats laat Spr., in aansluiting aan zijne

mededeeling van voor een jaar (T. v. E. 65, 1922, p. X), over

een nieuw Zrichopteron voor ons land, een mannetje zien

van Stenophylax luctuosus PILL. et MITTERP., dat hij van den

heer KOORNNEEF ontving, die het reeds 19-V-1918, even-

eens te Winterswijk, gevangen had. Van hetzelfde genus

ving de heer M. LIEFTINCK, ook te Winterswijk, 18-VI-1922,

eveneens een nieuwen vertegenwoordiger, n.l. Sf. zufumatus

MAC LACHLAN d en wel bij de kleine beek te Kotten

Eene tweede nieuwe soort is het Malesus-wijfje, door den

heer KOORNNEEF VIII 1918 te Apeldoorn aangetroffen. Het

is of A. radiatus CURTIS, Of znterpunctatus ZETT., beide nog

onbekend voor ons land. Spr. heeft nog geene goede be-

schrijving van eerstgenoemde soort, die in Engeland en

Denemarken voorkomt.

De derde waarschijnlijke aanwinst voor onze fauna is

VERSLAG. IX

Sericostoma pedemontanum MAC LACHLAN uit de oude collectie

VAN DEN BRANDT, Venlo. Deze diagnose staat nog niet

voldoende vast, maar Spr. hoopt, dat deze demonstratie

aanleiding zal zijn, dat de heeren dit jaar in Limburg vele

exemplaren van dit genus, dat bij stroomend water voor-

komt, zullen medenemen. Alleen de mannetjes, met hunne

eigenaardige maskervormige kaaktasters, zijn voor de deter-

minatie bruikbaar. Er zijn nog meerdere, zeer verwante

soorten van Serzcostoma bij ons te ontdekken. Spr. hoopt,

dat er vooral door de jongeren meer in deze orde gewerkt

zal worden; behalve dat het aantal van ruim 120 inlandsche

soorten dan wel minstens tot 200 zal stijgen, is er nog zeer

veel op biologisch gebied te ontdekken. Het feit, dat het

doorzien van twee kleine collecties direct twee f.n. sp. heeft

opgeleverd, is teekenend.

De heer Brants vangt aan met een woord van dank aan

den Voorzitter, wegens de hem geboden gelegenheid om

reeds thans, bij den aanvang der Vergadering, het een en

ander mede te deelen aangaande de ontdekking in Nederland

van zekere merkwaardige, een zakje of kokertje bewonende,

vlindersoort.

Bedoelde ontdekking dagteekent namelijk reeds van 1918,

doch de bekendmaking daarvan moest tot heden achterwege

blijven, doordien het eerst in het afgeloopen jaar mocht

gelukken, de juiste soort van het betrokken vlindertje met

de noodige zekerheid te bepalen. En nu zulks het geval is,

acht Spr. het bepaald wenschelijk, de waarneming nú dan

ook ten spoedigste — namelijk reeds bij het verslag aan-

gaande de huidige Wintervergadering — ter openbare kennis

gebracht te zien en voor die aankondiging niet het ver-

schijnen van eene der eerstvolgende afleveringen van het

Tijdschrift voor Entomologie af te wachten, zooals aanvan-

kelijk in zijn voornemen lag. Gaarne derhalve gebruik

makende van ’s Voorzitters welwillendheid, veroorlooft Spr.

zich alsnu het volgende mede te deelen:

In deel I van volume III zijner bekende , Mémoires pour

servir a l’histoire des insectes (in 1738 uitgegeven te

Amsterdam) en wel in de 5% Mémoire, getiteld : Des teignes

xX VERSLAG.

qui se font des fourreaux dont l'extérieur n’est pas lisse”

enz., behandelt de vermaarde Fransche natuuronderzoeker,

R. A. F. DE REAUMUR, uitvoerig een zonderling, nog altijd

weinig bekend insect, dat inmiddels reeds in 1666 de aan-

dacht had getrokken van zekeren natuurkundige, genaamd

DE LA VOYE, voornamelijk echter omdat die schepseltjes —

van welke hij verklaart: ,,ces vers sont renfermés dans une

„coque qui est grisatre, & grosse comme un grain d’orge,

„plus pointue d’un coté que de l’autre, a peu près comme

„une chausse d’hypocras” — destijds beslist geacht werden

zich te voeden met niet meer of minder dan met natuurlijken

steen aan gebouwen en muren, en dat gesteente soms dermate

heetten aan te tasten en te vernielen, dat het tallooze kleine

gaatjes, ja zelfs groote, diepe uithollingen vertoonde.

Blijkens een door DE REAUMUR gedeeltelijk overgenomen

brief, beschrijft genoemde Heer DE LA VOYE bedoelden

, worm” tamelijk omstandig, zonder zich daarbij evenwel in

te laten met een nader onderzoek naar den aard van dat

diertje, meer bepaaldelijk met de vraag, of het al dan niet

was onderworpen aan zekere gedaanteverwisseling.

Zich de moeite gevende, de onaannemelijkheid te betoogen

van voorschreven opvatting betreffende het aantasten van en

zich voeden met natuurlijken steen, acht DE RÉAUMUR het

vrij wat waarschijnlijker, dat de bewuste beestjes eenvoudig

leven van mosplantjes en lichens, die schier op elk meer of

min verweerd gesteente voorkomen. Met beslistheid verklaart

die schrijver verder, dat men hier heeft te doen met een

insect, en wel met een van die gekorven diertjes, welke

hij aanduidt met de benaming: ,,Teignes”, daaronder dan

verstaande: „tous les Insectes qui se font de véritables

„habits, des enveloppes qu'ils peuvent transporter avec eux”.

De bij de betrokken mémoire behoorende plaat 15 geeft,

in voor het meerendeel vergroote afbeeldingen, eene tamelijk

duidelijke voorstelling van het kokertje en het daarin levende

rupsje (fig. ı tot 6) alsmede van het ongevleugeld diertje

(fig. 17 tot 19) door DE REAUMUR opgekweekt uit de hier

bedoelde soort van zijne „teignes des murs”. Een en ander

nauwkeurig beschrijvende, voegt die schrijver daaraan toe,

dat de zijnerzijds, destijds (omstreeks 1732) ingezamelde

VERSLAG. XI

kokertjes hem uitsluitend niet van vleugels voorziene insecten

opleverden, in welke hij, bij nadere beschouwing, vrouwelijke

vlindertjes herkende. Hoewel deze vlindertjes bleken een

groot aantal eieren bij zich te dragen, verkreeg DE REAUMUR

daaruit geen nieuw broedsel zakdragertjes, ’t geen hem

intusschen vrij natuurlijk voorkwam, daar de diertjes geen

manlijke soortgenooten vonden, met welke zij zouden kunnen

paren. Parthenogenetische voortplanting der soort nam die

geleerde derhalve niet waar.

Dit schijnt evenmin het geval te zijn met E, L. GEOFFROY,

die, in deel II van zijne „Histoire abrégeé des Insectes qui se

trouvent aux environs de Paris”, het zakje en het daarin

levende rupsje, een dertigtal jaren later, onder verwijzing

naar de afbeelding I, 2 en 3 op bovenaangehaalde plaat,

vermeldt als: „La teigne des pierres à fourreau rond en

capuchon”. De rups en haar verblijf met een enkel woord

beschrijvende deelt deze natuuronderzoeker daarbij mede,

dat hij dit zeer algemeen voorkomende diertje dikwijls heeft

verzameld, doch daaruit nooit ,,l’insecte ailé’’ mocht zien

verschijnen, evenmin als DE RÉAUMUR.

Sedert dien verliep geruime tijd, zonder dat dit zak-

dragertje de aandacht der Entomologische wereld vermocht

te trekken. Zelfs den grooten LINNAEUS schijnt het te zijn

ontgaan; in elk geval, men zal het vruchteloos zoeken in

diens vermaard „Systema Naturae’. En, waar J. A. E. GOEZE,

in 1783, aan het slot van zijne ,,Entomologische Beyträge”

tot de 12° uitgaaf van evengenoemd standaardwerk, trachtte

in die leemte te voorzien, door onder den naam: ,, 77760

Lapidelia — die Steinmoosmotte” en met aanhaling van DE

REAUMUR’s bovenbedoelde afbeelding der kokertjes, zekere

soort zakdragend rupsje te vermelden, had die veelbelezen

schrijver, naar algemeen wordt aangenomen, niet het oog

gericht op het onderwerpelijk parthenogenetisch insect, doch

op een daaraan naverwant diertje, dat wel is waar in gelijk

gevormde kokertjes huist en dezelfde leefwijs voert als dit,

doch grooter is en in beiderlei geslacht wordt aangetroffen.

De meest bekende werken op vlinderkundig gebied, die

het licht zagen nà GOEZE’S evenbedoelde, tamelijk vluchtige,

vermelding, tot ongeveer het midden der 19% eeuw, be-

XII VERSLAG.

handelden het hier besproken zakdragertje in het geheel niet,

of schijnen, voorzoover zij DE REAUMUR'S voorschreven waar-

nemingen weder in herinnering brachten, het eigenaardig

parthenogenetisch karakter van die vlindersoort, al even

weinig als die geleerde zelf, te hebben opgemerkt. Laatst-

bedoelde entomologen beschreven dat vlindertje dan echter

veelal, òf als nieuwe soort, onder verschillende benamingen,

òf wel als behoorende tot evengenoemde 771ea lapidella

van GOEZE.

Den Engelschen was het dan ook voorbehouden, in het

midden der vorige eeuw, afdoende uit een te zetten, dat

onder de door DE REAUMUR uitvoerig behandelde en de door

onderscheiden vlinderkundigen na hem opgemerkte, op

korst- en andere mossen, aan muren, boomstammen, palen

enz., in kegelvormige, meer of min gebogen en met mos-

deeltjes bekleede zakjes levende Lefidoptera, verschillende

naverwante soorten schuilen, van welke in elk geval ééne,

hoewel uitsluitend in vrouwelijke voorwerpen voorkomende,

haar geslacht behoorlijk weet in stand te houden; langs

parthenogenetischen weg alzoo.

Einde Mei 1850 namelijk, ontdekte J. F. STEPHENS, nabij

Camberwell in Engeland, aan oud paalwerk eene menigte

dergelijke zakjes, uit welke reeds in het midden der eerst-

volgende Juli-maand, bij uitsluiting echter niet van vleugels

voorziene (vrouwelijke) vlindertjes te voorschijn kwamen. De

groote overeenkomst van die diertjes met de door DE

REAUMUR, onder de bovenaangehaalde figuren 17 tot 19,

afgebeelde vleugellooze diertjes trof STEPHENS dermate, dat

hij ze aanstonds voor daarmede identiek hield. Bij de bekend-

making zijner waarnemingen ten deze (in het Appendix tot

deel VIII van het tijdschrift ,,The Zoologist’’), sloeg hij dan

ook voor, dat insect aan te duiden met den naam: „Zer-

chaultella”, ontleend aan den 3° voornaam (Ferchault) van

evengenoemden onvermoeiden Franschen natuurkundige.

Sedert dien is deze benaming aangehouden door voor-

aanstaande ‘entomologen, zoowel in Engeland, onder anderen

door T. A. CHAPMAN en J. W. TUTT, als daarbuiten, b.v.

in den ,, Catalog der Lepidopteren des palaearctischen Faunen-

gebietes”, door STAUDINGER & REBEL.

VERSLAG. XIII

Eerstgenoemde Engelsche vlinderkundige heeft de punten

van verschil tusschen bedoeld parthenogenetisch vlindertje

en het als GOEZE’s /apidella te naam staande duidelijk

aangegeven, in Volume XI van ,, The Entomologist’s Record”

(1899) nadat zijn bekende landgenoot TUTT, blijkens

denzelfden jaargang van dat tijdschrift, de nauwe verwant-

schap van beide soorten met Bacotia sepium SPEYER had

betoogd en dat drietal zakdragertjes (vermoedelijk met nög

een paar aanverwante soorten, die echter nog niet voldoende

zijn nagegaan en onderling onderscheiden) als vertakking

van zijne hoofdfamilie der Psychidae, onder den naam:

Luffitdae, vereenigd had tot eene afzonderlijke groep van

die uitgebreide vlinderafdeeling.

In volume II van zijn groote werk: A Natural History

of the British Lepidoptera, werkt TUTT die indeeling nader

uit en behandelt hij — gelijk trouwens alles, wat in dien

reuzenarbeid is opgenomen — deze ,,Luffiidae” met zeld-

zame uitvoerigheid, daarbij alles bijeenbrengende, wat tot

op het verschijnen van dat deel van zijn werk (Mei 1900)

omtrent de betrokken vlindersoorten was bekend gemaakt.

Schrijver splitst genoemde groep dan in de geslachten

Luffia en Bacotia, van welke het eerstgenoemde, behalve

de in beiderlei kunne voorkomende soort Zafzdella GOEZE,

voorshands slechts de parthenogenetische ferchaultella

STEPHENS omvat, en het geslacht Bacozza uitsluitend SPEYER’s

septum kent.

Voorzoover Spr. vermocht na te gaan, geldt dit ook nog

op het huidig oogenblik en hebben geene nadere waar-

nemingen de noodzakelijkheid van aanvulling of splitsing

van evengenoemde twee soorten van het geslacht Zuffa

Turr aan het licht gebracht. Trouwens, beide vlindersoorten

schijnen ver van algemeen verbreid, en tot nog toe integen-

deel slechts op een tamelijk beperkt aantal punten van

West- en Zuid-Europa te zijn waargenomen. Dit geldt meer

in het bijzonder voor het onderwerpelijk diertje, waarvoor

TuTT — hoewel de mogelijkheid eener grootere verspreiding

aannemende — als vaststaande vindplaatsen slechts een

dozijn punten in Engeland en één of twee localiteiten,

onderscheidenlijk in Frankrijk, in het zuiden van Zwitserland

XIV VERSLAG.

en in Noord-Italië, weet aan te geven. Ook met het oog

daarop, is het te opmerkelijker, dat, naar thans is gebleken,

Nederland dient te worden toegevoegd aan de weinige

bekende woonplaatsen van meergenoemde Zuffia ferchaultella

STEPHENS, eene vlindersoort, die in zoo hooge mate de

aandacht verdient, alléén reeds van wege het opmerkelijk

natuurverschijnsel, dat zij zich — voor zoover valt na te

gaan — thans alreè nagenoeg twee eeuwen achtereen, bij

uitsluiting langs parthenogenetischen weg, heeft weten te

handhaven.

Het is Spr. dan ook bijzonder aangenaam, de ontdekking

van dat insect ten onzent bekend te mogen maken en

dienaangaande het volgende te kunnen melden: In het

midden van de maand Juni 1918 zond de heer P. DE BRUYNE,

een niet onverdienstelijk Conchylioloog te Middelburg, hem

een tiental bewoonde rupsenzakjes, nabij diens woonplaats

aan met algen en mosplantjes begroeide iepenboomen aan-

getroffen. Het viel Spr. aanstonds op, dat die kokertjes weinig

overeenkomst vertoonden met de zakjes van een der overige

inlandsche zakdragertjes en dan ook stellig moesten behooren

tot eene vlindersoort, wier voorkomen in Nederland nog

onbekend was. Zij waren namelijk kegelvormig, achterwaarts

gaandeweg toegespitst, met zeer wijde, schuingeplaatste voor-

opening en daarbij eenigszins gebogen en in vorm wel wat

herinnerende aan korte runderhorens. Uitwendig bleken deze

huisjes, die ongeveer 5'/, mM. lang, op het midden 1!/, mM.

breed waren, bijna uitsluitend bekleed met zeer fijne deeltjes

grijsachtig-groen en donkergrauw boommos, aangebracht in

op elkander volgende lagen, soms van tamelijk verschillende

tinten.

Ook de daarin verblijvende, kortlijvige, dikke rupsjes, die

nagenoeg eenkleurig donker bruingrauw van huid waren en

glanzig zwarte kopjes en schilden op de 1*'® en de 2“ geleding

bezaten, verschilden in uiterlijk aanmerkelijk van die der

andere inlandsche vlindersoorten, wier leefwijs en grootte

overigens ongeveer dezelfde zijn. De meeste gelijkenis had

het rupsje nog met dat van Bacotia sepium SPEYER.

Reeds in het laatst der volgende maand Juli ontwikkelden

zich uit deze kokertjes enkele vlindertjes, uitsluitend echter

VERSLAG. XV

ongevleugelde, vrouwelijke voorwerpen, die in voorkomen

en houding z66 groote overeenkomst te zien gaven met de

wijfjes van onderscheiden soorten uit de geslachten Fwmea

en Solenobia, dat eene juiste soortbepaling eenvoudig niet

doenlijk bleek; te meer daar de diertjes slechts een paar

dagen in leven bleven en zich al zeer spoedig na het ver-

laten der pophuls, geheel ingekrompen en onkenbaar, lieten

vallen van het voormalig verblijf, aan de buitenzijde waarvan

zij zich aanstonds hadden vastgeklampt en nagenoeg onbe-

weeglijk waren blijven zitten. Blijkbaar hadden zij in dat

kortstondig tijdsverloop heur levenstaak volbracht, door in

het zoo juist verlaten zakje, welks achteropening voortdurend

werd opgezocht en binnengedrongen met de buitengewoon

lange legbuis, de groote hoeveelheid eieren, die het lichaam

bij de geboorte schier geheel vulden, zoo snel mogelijk in

veiligheid te brengen.

Dat deze eitjes de noodige levenskiemen bevatten, zoude

intusschen weldra blijken. In het najaar van 1918 toch,

bemerkte Spr. op eenmaal in het kweekglas, waarbinnen de

bewuste vlindertjes zich hadden ontwikkeld en zich zeer

stellig geen enkel manlijk voorwerp had bevonden, een

menigte uiterst kleine, okerbruine rupsjes, die voor een

deel vrij aan een draadje aan de gazen afdekking hingen,

doch voor het meerendeel reeds huisden in kegelvormige,

eenigszins gekromde kokertjes, met welke zij zich tamelijk

snel voortbewogen. Hier had hij alzoo een parthenogenetisch

broedsel voor zich van zeker zakdragertje, dat reeds terstond

bij de geboorte opvallende punten van verschil met de tot

dusver in Nederland waargenomen vertegenwoordigers van

die eigenaardige vlindergroep opleverde.

Zeer tot zijn spijt, ging het geheele broedsel in den loop

van den winter gaandeweg te loor, doch de heer DE BRUYNE

voornoemd, had de goedheid hierin zooveel mogelijk te

voorzien, door hem in Mei 1919, eene nieuwe bezending

zakjes, herkomstig van de oorspronkelijke vindplaats, te

doen toekomen, waaronder een aantal nog tamelijk klein en

bewoond.

De in deze kokertjes levende rupsjes, die evenals de zakjes

zelf, in alle opzichten overeenkwamen met die, welke hij

XVI VERSLAG.

ten vorigen jare had ontvangen, ontwikkelden zich gunstig

en leverden, evenals deze, nog véor Augustus, onderscheidene,

ook nu echter wederom bij uitsluiting vrouwelijke (ongevleu-

gelde) vlindertjes, die, op het voorbeeld van de in 1918

waargenomen diertjes, na een kortstondig bestaan, dat zij

hadden benut om de eitjes in de pas verlaten huisjes te

bergen, levenloos en geheel verschrompeld, ter aarde vielen.

Het door deze diertjes achtergelaten broedsel verscheen

ook nu weder tijdig in het najaar, doch Spr. mocht de toen

geboren rupsjes evenmin volwassen zien en derhalve niet

de vlindertjes daaruit opkweeken. Andermaal alzoo werd hij

teleurgesteld in de hoop om, door kweeking uit het ei,

wellicht te kunnen uitmaken met welken vertegenwoordiger

van de zoo merkwaardige groep der Psychiden hij te doen

had — misschien wel tot de wetenschap te komen, of het

hier gold een zakdragertje, dat bij uitsluiting partheno-

genetisch vermag in stand te blijven, dan wel eene soort, bij

welke — zij het ook bij uitzondering en slechts onder bepaalde

omstandigheden — het verschijnen van manlijke individuen

voorkomt, en dan ook allicht een vereischte is om die soort

op den duur de noodige levenskrachten te doen behouden.

Dank zij de welwillende hulp van den ontdekker van het

insect in Nederland, zag Spr. zich intusschen in staat gesteld,

het onderzoek voort te zetten en opnieuw te beproeven, om-

trent een en ander eenig meerder licht te verkrijgen. Hij

mocht daarbij tevens een zeer gewaardeerd medewaarnemer

vinden in het geachte lid dezer Vereeniging, den heer G.

A. GRAAF BENTINCK, met wien Spr. de onderwerpelijke zaak,

na afloop van de Wintervergadering van 1921, terloops

besprak. Evengenoemd mede-lid gaf zich namelijk, kort

daarop, de moeite, onder geleide van den heer DE BRUYNE,

de plaats nabij Middelburg, alwaar deze de bewuste zakjes

herhaaldelijk had aangetroffen, persoonlijk te bezoeken.

Beide heeren smaakten toen de voldoening, een groot

aantal kokertjes te verzamelen, waaronder, evenals in 1919,

wel is waar vele, die reeds verlaten waren en, te oordeelen

naar het uiterlijk voorkomen, behoorden tot eene andere

soort dan de oorspronkelijk aangetroffen diertjes, doch ook

eene voldoende hoeveelheid zakjes, in welke zich alsnog

VERSLAG. AVII

rupsjes bevonden, kennelijk van dezelfde soort als die, welke

tot nog toe uitsluitend ongevleugelde vlindertjes hadden

opgeleverd. Reeds in den loop van de maand Juli ontwikkelden

zich dan ook uit laatstbedoelde kokertjes, zoowel bij den

heer BENTINCK als bij Spreker (die de door den heer DE

BRUYNE, in gezelschap van evengenoemd mede-lid, buitge-

maakte zakjes mocht ontvangen), onderscheiden vlindertjes,

ook nu echter wederom slechts vrouwelijke voorwerpen. In

Februari van het afgeloopen jaar was de heer DE BRUYNE

zoo goed, den heer BENTINCK zoowel als Spreker nogmaals

ruimschoots te voorzien van door hem, nabij Middelburg en

ook gedeeltelijk onder Domburg, bij elkaàr gezochte zakjes,

waaronder een aantal nog zeer klein en rupsjes bevattende,

die amper een paar millimeter lengte bereikten. De beider-

zijds verkregen uitkomsten bij kweeking dezer diertjes,

stemmen geheel overeen met de in vorige jaren opgedane

ervaring. De vlindertjes toch, die in het laatst der meand Juli

1922 de zakjes verlieten, bleken al wederom uitsluitend tot

het vrouwelijk geslacht te behooren en zich in alle opzichten

zóó te gedragen, als reeds bij herhaling waargenomen,

waaraan Spr., wat hem betreft, kan toevoegen, dat hy ook

nu weder uit de kokertjes een broedsel zag geboren worden,

dat de moederlijke zakjes in den loop van September j.l.

verliet, zich aanstonds, ten koste van de bekleeding dier

huisjes, kokertjes van den eigenaardigen, eenigszins gebogen,

vorm vervaardigde en daarmede, nog heden ten dage, ge-

regeld rondkruipt, gelijk te zien is aan het tiental hier thans

ter kennisneming rondgaande exemplaren.

Inmiddels had de heer BENTINCK toevallig gelegenheid

gevonden, een der Entomologen, verbonden aan het Britsch

Museum te Londen, te raadplegen omtrent de in het voorjaar

van 1921 nabij Middelburg verzamelde kokertjes en de daaruit

verkregen vleugellooze vlindertjes. Laatstbedoelde deskundige

gaf daarop, na vergelijking met de rijke verzameling insecten

in dat museum, te kennen, dat zakjes en ingedroogde vlin-

dertjes beide, zonder eenigen twijfel behoorden tot de nog

weinig waargenomen Luffia ferchaultella STEPHENS, van

welke soort tot nog toe nooit een manlijk voorwerp is ver-

kregen. In verband met deze determinatie J. W. TUTT’s

XVII VERSLAG.

boven aangehaald werk betreffende de Britsche Lepidoptera

naslaande, trof Spr. daarin (Volume II, blad" 245 tot 252)

een uiterst minutieuse en volledige behandeling van genoemd

zakdragertje aan, welke tot in de kleinste bijzonderheden

afdaalt en in alle opzichten overeenstemt met al, wat nauw-

gezette waarnemingen hem, gedurende een 5-tal jaren ach-

tereen, leerden kennen ten aanzien van de vlindersoort, wier

kokertjes in 1918 voor het eerst in Nederland werden ge-

vonden.

Naar Spr.’s besliste overtuiging, is hier dan ook inderdaad

sprake van één en hetzelfde diertje, en is het niet langer

twijfelachtig, welk insect de heer P. DE BRUYNE destijds in

ons Vaderland mocht aantreffen. Dank zij die ontdekking,

staat het zijns inziens vast, dat Zuffia ferchaultella STEPHENS,

metterdaad ook in Nederland voorkomt. En nu zulks

eenmaal is uitgemaakt, acht hij het ook zeer waarschijnlijk,

dat genoemd zakdragertje ten onzent, niet slechts op het

eiland Walcheren, doch ook elders is te vinden. Moge de

bekendmaking hier ter plaatse van DE BRUYNE’s merkwaardige

vondst menig Nederlandsch Entomoloog aansporen tot een

nauwgezet onderzoek naar het mogelijk voorkomen van

het betrokken insect, ook in andere streken van het Land.

Ter bevordering van bedoelde nasporingen vervaardigde

Spr. eenige thans onder de Leden rondgegeven af beeldingen,

waarmede hij heeft getracht o.a. het rupsje en diens verblijf,

in de op elkaâr volgende ontwikkelingstoestanden, van af de

geboorte, zoowel als het vrouwelijke vlindertje, aanschouwelijk

te maken.

Niet slechts de opsporing van Luffia ferchaultella STEPHENS,

ook buiten Zeeland, ware daarmede wellicht, wat Nederland

althans betreft, tot oplossing te brengen, doch ook de o.a. door

CHAPMAN opgeworpen vraag, of meergenoemd Zakdragertje

bi uitsluiting parthenogenetisch voortbestaat, dan wel

—- gelijk hij vermoedt ten aanzien van een nabij Biasco, in

het Zuiden van Zwitserland, waargenomen ras van dat diertje

— evenals sommige aanverwante, in zakjes levende Lepi-

doptera, onder bepaalde omstandigheden, in beide ge-

slachten kan worden aangetroffen.

De verrassende ontdekking van den nog immer onbe-

VERSLAG. XIX

kenden manlijken vorm van de onderwerpelijke vlinder-

soort zoude daaraan alsdan mogelijk gepaard gaan!

In verband met het bovenstaande wenscht de heer Brants

alsnog mede te deelen, dat door kweeking in het voorjaar

van 1922 is gebleken, dat de telkens in gezelschap der

kokertjes van Zuffia ferchaultella STEPHENS, aangetroffen,

in den regel echter reeds verlaten, gerstekorrelvormige, meer

of min driekantige zakjes, eenmaal tot verblijf hebben ge-

diend aan exemplaren van het fraaie, opvallend geteekende

vlindertje, dat thans bekend staat onder den naam van

Narycia monilifera GEOFFROY, en in verschillende provin-

cién van Nederland wordt aangetroffen, doch, zoo hij zich

niet bedriegt, uit Zeeland nog niet bekend was. Zoowel bij

den heer BENTINCK als bij hem namelijk, ontwikkelde zich,

in het vorige jaar, op het eind van de maand Mei en in de

eerste dagen van Juni, uit dergelijke, alweder door den heer

DE BRUYNE ingezamelde zakjes, in beiderlei geslacht, een

aantal voorwerpen van genoemd uiterst sierlijk motje.

De heer Bentinck laat rondgaan eenige door hem in 1922

en vroeger buitgemaakte, minder algemeene, ZLepzdoptera-

soorten, te weten: Agrotis praecox L., Acidalia inornata Hw.,

Lavrentia sordidata F. en Nola albula Schiff, allen te Over-

veen gevangen in 1922 bij electrisch licht; en één exemplaar

van Larentia tristata L., gevangen op den Slangenburg bij

Doetinchem op 1 Aug. 1906. Voor zoover Spr. kan nagaan,

werd deze soort tot nog toe alleen in Zuid-Limburg waar-

genomen; verder eenige exemplaren met meerdere zakjes

der volgende soorten: Fumea betulina Z., Bacotia sepium

SPR., Solenobia pineti Z. en Narycia monilifera GEOFFROY =

(Aysmatodoma melanella Hw.), allen in larvetoestand gevonden

op boomschors, vooral op beuken, te Amerongen in April

en Mei 1922, de laatste echter ook gevonden in groote

hoeveelheid tegen een aantal iepen van een laan te Middel-

burg, en enkele exemplaren te Meyendel bij Wassenaar.

Ten slotte eenige exemplaren van Luffia ferchaultella STE-

PHENS, met verscheidene zakjes, eveneens in larvetoestand

gevonden op iepen- en eikenschors op verschillende plaatsen

op Walcheren, vooral bij Middelburg en Domburg, ook in

XX VERSLAG.

gezelschap van Narycia monilifera GEOFFROY. Deze weinig

bekende soort is nieuw voor de Nederlandsche fauna, en

was alleen vermeld uit Engeland, Frankrijk en Zwitserland,

en aldaar zeer locaal en zeldzaam. Het ¢ is onbekend, daar

de soort alleen parthenogenetisch voorkomt.

Door hare groote verwantschap met Bacotia sepium SPR.,

heeft J. W. TUTT het geslacht Zuffia opgenomen onder de

Psychiden. Volgens deel II van “A Natural History of the

British Lepidoptera (1900)” gaat die schrijver nog verder,

door o. m. ook de 7a/aeporidae hier nog bij te voegen, als

deel der Psychiden. Dat de hier bedoelde, uit Nederland

nog onbekende, soort te Middelburg voorkwam, werd op-

gemerkt door den heer P. DE BRUYNE, aldaar wonende,

die eenige bewoonde zakjes toezond aan Mr. A. BRANTS.

Door de aangename samenwerking met deze heeren, vermocht

Spr. deze diertjes zelf te gaan vinden op Walcheren, waar

hij tevens eene vindplaats van Varycia monilifera GEOFFROY

ontdekte, zooals reeds genoemd. Om Luffia ferchaultella

STEPHENS verder op te kweeken, vereischte veel tijd en

geduld. Zoo verliepen enkele jaren voordat genoeg gegevens

bijeen verzameld waren door Mr. BRANTS en Spr., die de

diertjes in ’t groot kweekten, om te constateeren met welke

soort men te doen had. Spr. geeft door een schetsje weer,

de eigenaardige wijze van rondkruipen van de rups, en

verwijst daarbij naar het straks door Mr. A. BRANTS reeds

medegedeelde, als ook naar diens nadere bespreking van de

soort, welke ten spoedigste volgen zal in dit Tijdschrift. Het

thans rondgaand schetsje toont den runderhoornvormigen

zak en. ihoe «de “rups dien zak ‘onder teens Woeckevaness

graden op den boomstam draagt, in de jeugd zelfs nagenoeg

loodrecht, evenals Lacotza sepium SPR., en in tegenstelling met

alle andere zakdragers, bij welke de zak min of meer tegen

den stam rust. Het 9 trekt, bij het verlaten van de pop, de

poppenhuls niet mede uit den zak, evenals de geslachten

Fumea en Bacotıa, in tegenstelling met de Talaeporiden 99,

die wel de huls mede naar buiten trekken. Het £ wordt,

zoodra het dood is, eenkleurig bruin, doch schijnt bij haar

leven, zooals REAUMUR ook schrijft (die een afbeelding van

den zak en van het ongevleugelde diertje geeft), grijs, van-

VERSLAG. XXI

wege de breede geledingen, die witachtig zijn en niet voorzien

van schubjes en de ringen, die bezet zijn met donkerbruine

schubjes. Het is verder iets kleiner dan het £ van Fumea

betulina Z., en gelijkt daar ook op, wat vorm en gedaante

betreft. De verpopping heeft plaats in Juni en het $ verlaat

den zak in Juli, leeft slechts enkele dagen en blijft voort-

durend op den zak zitten.

De heer A. C. Oudemans laat een winternest van Zefra-

nychus telartus L. rondgaan, dat hij zooeven van den heer

VALCK LUCASSEN ontving. De Zetranychidae zijn zoo ge-

noemd, omdat zij, behalve één of twee klauwen, aan het

tarseinde vier in een driehoekig lapje eindigende, stijve

haartjes bezitten, die de diertjes in staat stellen over de

gladste oppervlakten te loopen. De lapjes zijn dus. hecht-

lapjes, die door luchtdruk functionneeren. Uit de palpen

kunnen de mijten eene in de lucht verhardende vloeistof doen

vloeien, eene soort zijde, hetgeen hun den naam Zelarıus of

Spinnende Mijten deed geven. In sommige jaren, stellig af-

hankelijk van meteorologische invloeden (droogte!), ver-

menigvuldigen de Zetranychidae zich verbazend, zoodat ééne

linde eenige millioenen huisvesten kan. In Augustus vertoonen

zulke linden dan reeds verschrompelde, bruine bladen. In

het laatst van September en het begin van October verlaten

de mijten de bladen en de takken, om op den stam, aan de

niet-zonzijde, gezamenlijk een ragfijn, zilverglanzend weefsel

te spinnen, waaronder zij dan overwinteren. Spreker heeft

éénmaal, den 5%" Oct. 1904, zulk eene linde in den tuin

van den heer Mr. J. R. H. VAN SCHAIK te Arnhem gezien.

Gok herinnert hij Zieh," dat, de heer” Mr:! A. BRANTS. in

Augustus 1900 in de buurt van Cancale (Bretagne) uitgestrekte

velden van Ulex europaeus L. geheel bedekt zag door het

zilverglanzend weefsel van milliarden Zetranychus telarius

(Ends Nederland pi 279, 280). „En

in October 1922 zag de heer VALCK LUCASSEN te Brummen

zeer vele linden door Zefranychus aangetast. Vele bladeren

waren tot nesten saamgevlochten, zooals er thans een rond-

gaat. — Merkwaardig is nog het volgende. Des zomers zijn

de Tetranychidae geheel groen, tengevolge van het chlorophyl,

XXII VERSLAG.

dat in haar lichaam opgenomen is. In het najaar verandert

het groen in geel, vervolgens in oranje, om ten slotte

najaarsrood te worden. In het lichaam der Zetranychidae

ondergaat het chlorophyl dus dezelfde scheikundige verande-

ringen en hetzelfde verval als in de bladeren der boomen; er

vormt zich dan rhodophyllien (C,,H,,O,N,Mg).

De heer Roepke spreekt over Zoraptera. Het betreft zeer

eigenaardige, kleine insecten van slechts ongeveer 2 mM.

lengte, waarvan de eerste vertegenwoordiger door den be-

kenden entomoloog E. E. GREEN op Ceylon omstreeks 1910

werd ontdekt. Vervolgens maakte prof. SILVESTRI 5 ex. in

West-Afrika buit, en ongeveer gelijktijdig vond de heer

JACOBSON een onvolwassen exemplaar te Semarang, dat met

andere, kleine insecten uit humus werd verzameld. Op grond

van dit materiaal, dat SILVESTRI kon bewerken, richtte deze

in 1913 de nieuwe orde der Zoraptera op (Boll. Portici VII),

bestaande uit één geslacht, Zorotypus, met drie soorten:

ceylonicus, guineensis en javanicus. De exemplaren, die

SILVESTRI onderzocht, waren vleugelloos, zoodat de orde

als apteer gekenmerkt werd. Zonder zich over de systematische

verwantschap uitvoerig uit te spreken, plaatste SILVESTRI de

insecten in de nabijheid van de Dlattoidea en Isoptera. In

de eerstvolgende jaren hoorde men niets meer over deze

hoogst merkwaardige insecten. Spr. zelf is het op Java niet

gelukt ze te vinden. In 1920 verscheen eene mededeeling

van CAUDELL (Proc. Ent. Soc. Wash. XXI), waaruit bleek,

dat deze insecten ook in Amerika voorkomen en dat er

tevens gevleugelde vormen van bestaan.

Nu verdient het de aandacht, dat kort geleden de entomo-

loog KARNY te Buitenzorg er in geslaagd is, een aantal

Zoraptera te verzamelen, en wel in de Lampongs (Z. Sumatra).

Een mannelijk exemplaar daarvan kwam, door de welwillend-

heid van den heer KARNY, in het bezit van Spr., dat ter

bezichtiging is medegebracht. KARNY vond van beide seksen

zoowel gevleugelde als ongevleugelde exemplaren, en daarnaast

ook zulke, die slechts vleugelstompjes bezaten; deze laatst-

genoemde bleken hunne vleugels, op daarvoor gepredisponeerde

plaatsen, afgeworpen te hebben, zooals het Termieten en

VERSLAG. XXIII

sommige Panesthién (Blattiden) plegen te doen. Of de soort

met Zorotypus javanicus identiek is, kon nog niet met

zekerheid worden uitgemaakt. In aflevering 1 vol. III van

» Treubia” is eene uitvoerige publicatie over deze insecten

van de hand van den heer KARNY verschenen, waarnaar

Spr. verwijst. Hij wenscht alleen nog de aandacht op het

zeer belangrijke feit te vestigen, dat volgens KARNY de fam.

der Thysanoptera zoo niet rechtstreeks van de Zoraptera

zelven, dan toch van Zoraptera-achtige stamvormen is af te

leiden. Daar deze laatstgenoemden volgens KARNY op hunne

beurt tot de verwantschap van zekere primitieve Orthopteroidea

(Corydiinen) behooren, is de sluier omtrent de nog steeds

duistere phylogenie der 7hysanoptera thans een weinig ge-

licht. Spr. houdt het voor zeer wel mogelijk, dat nog meer

dergelijke „missing links’ zullen worden gevonden, wanneer

eenmaal de reusachtig uitgestrekte gebieden van onzen Ar-

chipel door kundige micro-insecten-verzamelaars zullen worden

geëxploreerd. |

Voorts laat Spr. circuleeren eene lade met een aantal

vormen van Agta tau L., grootendeels af komstig van wijlen

Prof. STANDFUSS in Ziirich. Door de onderzoekingen van

dezen grooten geleerde en genialen experimentator is het

insect in kwestie een classiek voorbeeld geworden op het

gebied der moderne mutatie- en erfelijkheidsleer. Deze Satur-

nide nl. geeft een aantal erfelijke factoren te zien, waarvan

sommige weinig in het'oog vallen en daarom genetisch

niet gemakkelijk zijn te analyseeren (licht- of donkerbruine

grondkleur, grijze sprenkeling der wijfjes, licht rose tint

vooral aan den achterkant, donkere beschaduwing van de

oogvlek e. a), terwijl andere scherp afsteken en dus gene-

tisch met groote nauwkeurigheid kunnen worden onderzocht.

Dit zijn in de eerste plaats die vormen, waarbij een erfelijke

factor optreedt, die eene uitgebreide zwarte pigmenteering

doet ontstaan. Er zijn twee dergelijke factoren dominant

aanwezig, waarvan de dragers als forma ,,ferenigra” resp.

„melaina” bekend staan. Beide komen zoowel heterozygoot

als homozygoot voor, wat volgens STANDFUSS aan de ver-

schillende intensiteit der verkleuring, binnen zekere grenzen,

is te herkennen. Reeds jaren geleden heeft STANDFUSS de

XXIV VERSLAG.

ferenigra-heterozygoten en -homozygoten onderscheiden als

»lugens”’ resp. „nigerrima’. Volgens hem is melarna GROSS he-

terozygoot en noemt hij den homozygotischen vorm „enthrax”.

Verschillende dezer mutaties kunnen gecombineerd optreden,

zoo de lichte of donkerbruine grondkleur met de factoren

der ferenigra of melaina. Eene combinatie der factoren

„licht rose tint” en ,,#eelazna” staat al sedert jaren bekend

als ,,cupreola” WERNER. Genetisch bijzonder instructief is de

combinatie ferenigra met melaina (forma ,,weismanni” STDFS.),

die, wanneer zij voorts den factor ,,sudcaeca’’ STRAND (donkere

oogvlek) bevat, een vrijwel geheel roetzwart dier doet ontstaan.

Instructief is de weismannt-vorm daarom, omdat hij de Men-

delsche erfelijkheidswetten bijzonder duidelijk illustreert; bij

onderlinge kruising splitst de F,.-generatie in 25°/, ferenigra

(homoz.), 50°/, wezsmannz en 25 °/, melaina (homoz.). Wordt

eene „zuivere” tau gepaard met „weesmaunnt”’, dan levert de

F,.-generatie 50°/, ferenigra en 50%, melaina op, beide

heterozygoot.

Geheel afzonderlijk staat eene laatste ,,mutatie”, n.l. de vorm

„Auemeri’’ STDFS., gekenmerkt door eene reductie der don-

kere teekening, waardoor de oogvlekken kleiner worden, de

donkere zoom minder scherp afsteekt en vaak de donkere

dwarsschaduw van den achtervleugel-onderkant verdwijnt. Ook

de „Auemeri”’-factor laat zich combineeren met feremigra en

melaina, echter is de Mendelsche splitsing niet met zekerheid

vastgesteld kunnen worden, aangezien met het optreden van

den Auemer:-factor eene groote mortaliteit samen gaat Sedert

het overlijden van Prof. STANDFUSS zijn alle Auemert-gene-

raties dan ook uitgestorven.

De heer Van den Bergh laat ter bezichtiging rondgaan

eene Mestra, genaamd chersonesta (FRUHST.), een Leuconoe-

vorm, dien hij ontving van Sumatra's Oostkust (Serbadjadi);

voor zoover hij weet, is dit het eerste exemplaar, dat

vandaar bekend is. Tot nu toe werd er slechts één exemplaar

op Sumatra bemachtigd en wel aan de Westkust in 1915

(Landschap Indrapoera door den heer JACOBSON).

Verder vertoont Spr. 2 afbeeldingen van 2 nieuwe Delzas-

soorten, die tijdens de Boeroe-expeditie 1921/22 door den

heer L. J. TOXOPEUS zijn verzameld.

VERSLAG. XXV

De heer A. Reclaire vertoont eenige Ziodes-soorten, die

hij gedurende den vorigen zomer bij Hilversum verzameld

heeft. Deze dieren gelden in het algemeen voor zeldzaam,

't geen echter wel te verklaren zal zijn door de verborgen

levenswijze in onderaardsche fungi; zij verschijnen slechts

kort voor en na zonsonder- en opgang. Spr. heeft eerst

gezocht op volgens hem gunstige plekken in bosschen, open

grasplaatsen, met dun gras begroeide lanen, echter zonder

succes, totdat hij vond, dat op een in aanleg zijnd villa-

terrein, waar nog slechts enkele huizen staan, en waar de

straten reeds voor eenige jaren aangelegd en sindsdien ver-

waarloosd en met onkruid begroeid zijn, de dieren geregeld

te vinden waren, vaak in vrij groot aantal. (Lzodes picea ILL.,

obesa SCHMIDT, dubia KUGEL. met var., Zriepkei SCHMIDT,

lucens FAIRM., calcarata ER. en oblonga ER.). Vooral op grof

grind, dat met Zrigeron canadense overwoekerd was, kwamen

deze kevertjes veel voor. Het gelukte hem in het algemeen

niet voor ongeveer een kwartier voor en tot cen kwartier na

zonsondergang de soorten machtig te worden. Men zou dus

moeten aannemen, dat onder het grove grind veel onder-

aardsche fungi voorkomen, of dat de dieren niet direkt aan

de tegenwoordigheid van deze planten zijn gebonden. Verder

wijst Spr. op een door M. LINKE te Leipzig uitgegeven

„Verzeichnis der in der Umgebung von Leipzig beobachteten

Staphyliniden” !) met een later verschenen supplement ?).

Hoe dor op het eerste oogenblik een dergelijk werk moge

schijnen, verdient het volgens Spr. toch wel voor een klein

gebied in ons land navolging. Het is toch gebleken, dat

sinds het verschijnen van VON KIESENWETTER's Staphyliniden-

fauna van Leipzig *) vele soorten gevonden zijn, die VON

KIESENWETTER moeilijk over het hoofd heeft kunnen zien,

terwijl andere sinds dien tijd niet meer teruggevonden zijn.

Zoo bericht Vv. K. over het in massa voorkomen van Sienus

opticus GRAV. op boomstammen en meldt hierover o. dn

1) Besonderer Abdruck aus den Sitzungsberichten der Naturforschen-

den Gesellschaft zu Leipzig, 1906—1907. Het feit, dat deze fauna op

deze wijze is verschenen, heeft er toe bijgedragen, dat zij zoo goed als

onbekend is gebleven.

>) „Entom. Blätter”, 1913, Beg:

>) „Stettiner ent. Ztg.’’, Bd. 5, nblz..308.

XXVI VERSLAG.

„An einer Eiche findet sich dieser Käfer in jedem Frühjahr

zu unglaublichen Massen, so dass der Erdboden unmittelbar

um den Stamm im buchstäblichen Sinne von diesen Tieren

vollkommen überdeckt ist, ja dass sie fast schichtenweise

übereinander sitzen’’. Deze soort is door LINKE en ook door

Spr., die jarenlang bij Leipzig heeft verzameld, nimmer

teruggevonden! LINKE denkt aan een degeneratieverschijnsel.

lets dergelijks, ofschoon niet in die mate, heeft Spr. voor

een verwanten Steuus, n.l. crassus STEPH., waargenomen; deze

soort heeft hij gedurende twee lentes in groote massa uit

een hoop uitgebaggerde planten verkregen, die langs een

vijver van een verlaten buitenplaats te Baarn liggen. LINKE

deelt nog verscheidene biologische bijzonderheden mede,

o.a. omtrent Atheta incana ER., een bij ons vaak in het

voorjaar in aantal in dood riet voorkomenden kortschild:

„Als eigentlicher Fundort dieser Art sind wohl die Frass-

gänge der Schilfeule Nozagria cannae O. zu betrachten. Ich

fand daselbst bis 8 Stück in einem Frassgang”. Dit zou dus

eene soort nestbewoning zijn!

De heer Corporaal vertoont 2 exemplaren van Platypsyllus

castoris RITS., vermoedelijk de eerste die in ons land gevangen

zijn na de ontdekking van het dier omstreeks 1869 op een

Canadeeschen bever in de diergaarde te Rotterdam. Deze

zijn gevonden op een paartje van den Europeeschen bever,

afkomstig uit Aamli in Noorwegen. Toen het Genootschap

„Natura Artis Magistra”, na hem lang ontbeerd te hebben,

met veel moeite weer eens een paartje uit Noorwegen ont-

ving, was de vreugde helaas van korten duur, daar beide

I4 en I6 dagen na aankomst stierven. Op het mannetje

vond Spr. één exemplaar van onzen kever, op het twee

dagen later gestorven wijfje een stuk of 8. In de mondhoeken

van het mannetje vond Spr. aan de haren bovendien een

aantal mijten, waarvan eene teekening, vervaardigd door

Prof. BUGNION, mede rondgaat, en die wellicht den kever

tot voedsel hebben gestrekt. Merkwaardig is, dat in zijne

in 1896 verschenen, uitstekende monographie over den

Noorweegschen bever, COLLETT vermeldt, vergeefs naar

Platypsyllus gezocht te hebben. Overigens kreeg Spr. van

VERSLAG. XXVII

Dr. LYNSHOLM in Trondjhem bericht, dat hij sedert in

Noorwegen gevonden is.

Verder vertoont Spr. twee paartjes van den Oostindischen

Necrodes osculans VIGORS, door den heer TOXOPEUS uit

Boeroe medegebracht. Het merkwaardige van een der man-

netjes is de vlieghouding, waarin hij blijkbaar gestorven is.

Bij oppervlakkige beschouwing zou men meenen, eene andere

soort met kielvormig verheven naad der dekschilden voor

zich te hebben.

De toedracht is echter aldus: Bij het vliegen worden de

dekschilden 180° omgedraaid, waarbij zij, daar de gewrichten

juist op het midden tusschen buitenrand en schildje gelegen

zijn, en daar de dekschilden zeer vlak zijn, wederom tegen

elkander aan komen te liggen. De epipleuren der dekschilden

vormen dan den bovengenoemden ,,kiel”. De uitgesneden

hoeken, die in rust het scutellum omsluiten, komen nu juist

boven de gewrichten der ondervleugels te liggen, zoodat

deze laatste zich kunnen ontplooien en zich vrij kunnen

bewegen. Dat deze wel eene van de voordeeligst mogelijke

vlieghoudingen is, behoeft geen betoog; misschien is deze

houding nog wel geschikter dan die der Cetoniden, waarbij

boven en naast de gewrichten der ondervleugels in de

epipleuren der dekschilden eene opening uitgespaard is.

In de literatuur vond Spr. over den Europeeschen N.

littoralis L., waarvan ook een exemplaar ter bezichtiging

rondgaat, niets omtrent eene dergelijke vlieghouding ver-

meld; evenwel zou het zeker merkwaardig zijn, dit na te

gaan. De vorm der dekschilden en de grootte van het

scutellum van onzen JV. Zittoralis sluiten zeker de mogelijk-

heid van eene dergelijke vlieghouding niet uit. Spr. zou de

Coleopterologen willen opwekken, indien zij zoo gelukkig

zijn, den kever te vinden, er eenige in leven te houden in

een ruim insectarium of eventueel levend aan Spr. toe te

zenden, ten einde de vlieghouding van onze Europeesche

soort na te kunnen gaan.

Naar aanleiding van de terloops medegedeelde conclusie

van den heer BRANTS, dat het voor de steeds vleugellooze,

zich parthogenetisch voortplantende Psychiden moeilijk moet

zijn, haar areaal uit te breiden, merkt Spr. op, dat dezelfde

XXVIII VERSLAG.

moeilijkheid geldt voor alle Psychiden, daar immers een

vliegvermogen, dat alleen aan de mannetjes eigen is, nimmer

de verbreiding der soort ten goede kan komen. Echter komt

het Spr. voor, dat de Psychiden er toch iets op gevonden

hebben, zooals Spr. dikwijls waargenomen heeft op Sumatra,

waar vele cultuurgewassen te lijden hebben onder veelal

hoogst ernstige Psychiden-plagen. De pasgeboren rupsjes

zijn bij vele soorten n.l. vooreerst zeer talrijk (van één wijfje

verkreeg Spr. eens + 3000 jonge rupsjes), maar ook zeer

beweeglijk, in tegenstelling met de moeders, en zeer reis-

lustig. Zij hechten zich dikwijls in groot aantal aan de

kleederen van voorbijgangers, en vermoedelijk ook wel aan

haren enz. van dieren en worden zoo ongetwijfeld in groot

aantal passief over dikwijls groote afstanden vervoerd.

Op eene vraag van den heer Everts antwoordt de heer

A. C. Oudemans, dat de naam van de parasitische bevermijt

is: Schizocarpus mingaudi TROUESSART Jan. 1896 (synonie-

men: Hzstéophorus castoris FRIEDRICH Febr. 1896, Haptosoma

truncatum KRAMER Mrt. 1896).

Toen de teekening, die rondging, den Spr. bereikte, ver-

klaarde deze, dat zij niet den door hem genoemden Acarus

voorstelde, daar deze spadevormige tarsen I en II heeft, wat

bij de rondgaande teekening niet het geval is.

De heer Schoevers wenscht eenige mededeelingen te

doen over aantastingen van planten door insecten, waarover

in 1922 verzoeken om inlichtingen bij den Plantenziekten-

kundigen Dienst zijn ingekomen. Hij is er zich van bewust,

dat hij hiermede op een terrein komt, waarop de meeste

leden der Entomologische Vereeniging niet werkzaam zijn;

het is er den Plantenziektenkundigen Dienst niet om te doen,

nieuwe soorten of afwijkingen te vinden, maar om de schade,

door insecten aan onze cultuurgewassen aangericht, zooveel

mogelijk te beperken en te voorkomen Voor juiste deter-

minatie wordt daarbij vaak de hulp ingeroepen van de specia-

listen, en niet zelden vinden deze dan bij het hun toegezonden

materiaal een of ander, dat hun bijzonder interesseert of bij

hunne studies te pas komt. Zoo ontmoet men elkander

VERSLAG XXIX

weder; Spr. wil niet nalaten, ook te dezer plaatse te getuigen

van de erkentelijkheid van den Dienst aan de Leden der Ned.

Ent. Ver., die steeds bereid zijn hunne hulp te verleenen.

Overgaande tot zijn onderwerp, begint hij met een aantal

beukenbladeren te laten zien, die, volgens waarneming van

den heer F. W. BURGER, boschbouwkundig student te Wa-

geningen, afgebeten zijn door den welbekenden beuken-

springsnuitkever, Orchestes fagi L.; de heer B. zag in zijn

praktijkstijd in Denemarken den bodem van bosschen in See-

land in de lente bezaaid met afgebeten bladeren. Spr. zelf

kende dit verschijnsel niet; daarom werd aan de ambtenaren

van den Dienst een rondschrijven gericht, met verzoek, in

hunne omgeving er op te willen letten, maar er kwam geen

enkel bericht over in. Toch geschiedt dit af bijten ook h. t. 1;

de heer BURGER zelf vond in het afgeloopen jaar bladeren

op den grond in bosschen bij Hoenderloo, echter in veel

minder aantal dan in Denemarken, terwijl de heer VAN POE-

TEREN zich met zekerheid weet te herinneren, herhaaldelijk

tal van beukenbladeren in de lente op den grond te hebben

zien liggen. Spr. verzoekt daarom den leden, er ook eens

op te willen letten.

Vervolgens deelt hij mede, dat in eene groote brouwerij

te Rotterdam groote overlast werd ondervonden van Sz/vanus

surinamensıs L., het aan het getande halsschild zoo gemak-

kelijk kenbare kevertje, dat in duizenden exemplaren aan-

wezig was en de gekiemde gerst beschadigde. Bestrijding

vond plaats door berooking met blauwzuurgas, waardoor de

overgroote meerderheid om het leven kwam, maar toch nog

een zeker percentage aan den dans ontsnapt bleek, waar-

schijnlijk doordat zij zich tijdens de berooking hadden op-

gehouden in schuilhoekjes, als bij de afschutting van ver-

schillende ruimten gebruikte gepleisterde rietstengels, waarin

het gas te langzaam kan doordringen.

De heer Roepke spreekt over de primaire beschadiging

door S. surzuamensis L., terwijl de heer Uyttenboogaart meent,

dat de kevers secundair optreden en zich voeden met de

reeds eerder aanwezige Acarî. De heer van Poeteren kan

het laatste niet bevestigen, daar de bestrijding plaats vond

nadat de gerst was weggehaald. De heer van der Hoop heeft

XXX VERSLAG.

opgemerkt, dat de kevers vooral in broeiende gerst voorkomen.

In gezonde gerst komen zij niet voor. Ten slotte voeren nog

eenige sprekers het woord over de bestrijding met zwavelkool-

stof en blauwzuur, waarbij de heer Reclaire nog opmerkt, dat

blauwzuurdampen direct op te merken zijn, wanneer men

rookt (bittere smaak). De heer Schoevers vervolgt:

Het schildpadtorretje der bieten, Casszda nebulosa L., trad

in den nazomer op vele bietenvelden zeer schadelijk op;

het is bekend, dat het insect op melde leeft, maar vandaar

niet zelden op bieten overgaat. Spr. vertoont een praeparaat

van een gedroogd, op karton geplakt bietenblad, dat duidelijk

de beschadiging vertoont; eenige kevertjes waren daarop

bevestigd. Zulke praeparaten worden, vergezeld van een kor-

ten, verklarenden tekst, inhoudende de beschrijving van de

verschijnselen, de oorzaak, verbreiding en schade, bestrijding

en literatuur, evenals een aantal andere dergelijke praeparaten

over plantenziekten en voor planten schadelijke dieren, door

den Dienst ter beschikking gesteld van land- en tuinbouw-

scholen en -cursussen, om bij het onderwijs en voor demon-

stratie te dienen.

Behalve van dit kevertje, hadden vele bietenvelden in den

voorzomer te lijden van aantasting door aaskeverlarven,

Blitophaga (Silpha) opaca L., en undulata MüLL. Beide plagen

werden met succes bestreden met het tegen vretende insecten

probate middel, bespuiting met een arsenicum-praeparaat,

in dit geval Urania-groen.

Na nog medegedeeld te hebben, dat vlas en aardappelen

in Friesland in het afgeloopen jaar sterk te lijden hadden

gehad van aardvlooien en dat engerlingen veel schade aan-

richtten aan weilanden langs de Maas in Limburg, behandelt

Spr. enkele beschadigingen door Lefzdoptera. Iepenbladeren

te Waalwijk werden sterk beschadigd door bladrollerrupsjes,

die enkele bladeren aan elkaar hechtten en deze bladeren

beiderzijds afvraten. Daar in de literatuur niets over deze

beschadiging te vinden was, moest de imago worden opge-

kweekt, hetgeen gelukte. In den nazomer, en wel in ’t

laatst van October, verschenen in de kweekkastjes vlindertjes,

die door Mr. A. BRANTS, welwillend als altijd, werden

gedetermineerd als Acalla boscana FABR., welke, zooals de

VERSLAG. XXXI

heer B. schreef, „dermate verschilt van de zomerteelt dezer

Tortricine, dat zij langen tijd heeft bekend gestaan als eene

afzonderlijke soort, onder den naam paristana GUENEE (=

scabrana STEPH.). Eerst in 1877 heeft een Engelsch entomo-

loog, door kweeking van de hierbedoelde, licht-leikleurige

vlindertjes uit eieren, verkregen van de nagenoeg witte

zomergeneratie, uitgewezen, dat de reeds eerder onderstelde

saamhoorigheid van beide vormen inderdaad bestaat’. Het

is algemeen opgemerkt, dat de ,,najaarsvariéteit oneindig

algemeener voorkomt dan de zomervorm. Het geval te

Waalwijk was dus wel een buitengewoon, tot dusver op

zich zelf staand geval. Het is te hopen, dat het daarbij blijft

en het insect niet op den duur schadelijk zal worden”.

Hierop laat Spr. eene foto circuleeren van eene doornheg

nabij Wageningen, die met vele andere heggen in den lande

het lot deelde in den voorzomer geheel kaal gevreten te

worden door een ontzaglijk aantal rupsen van Yponomeuta

padellus L., de heggen zagen er door de spinsels uit, alsof

zij bedekt waren met rijp, hetgeen in den zomer een vreemd

effect maakte. Op de circuleerende foto is dit bijzonder

duidelijk te zien; eene wilde roos stak geheel onbevreten

boven de kale, door de spinsels witglanzende heg uit.

Thans wordt een klein vierkant blikje vertoond, inhoudende

een tweetal biscuits, het z.g. noodrantsoen voor den soldaat

in oorlogstijd, wat elke soldaat in zijne bepakking mede-

krijgt, om er alleen in den uitersten nood gebruik van te maken.

Deze biscuits, in alle richtingen doorvreten en door uit-

werpselen en spinsel verontreinigd, waren volkomen onbruik-

baar gemaakt door de rupsen van Zphestia kuelniella Z., de

welbekende meelmot. Daar hierdoor groote schade wordt

aangericht, werd getracht, het militaire magazijn te Amster-

dam te ontsmetten met blauwzuurgas. Dit geschiedde, terwijl

het magazijn leeg was; gehoopt wordt, dat alle vlindertjes

en poppen, die er in aanwezig waren, gedood zijn, zoodat

de nieuwe voorraad, die in het magazijn zal worden opge-

slagen, onaangetast blijft.

Overgaande tot de Rhynchota, deelt Spr. thans iets mede

over schade, door een, tot de dikwijls aan planten schadelijke

XXXII VERSLAG.

Capsiden (bloemwantsen) behoorende, soort toegebracht aan

appelen te Schellinkhout.

Het is Plesiocorus rugicollis FALL., die in Engeland en

Skandinavié reeds lang aan dit feit schuldig bevonden is.

Ofschoon de soort inlandsch is, heeft de Plantenziekten-

kundige Dienst eerst in het vorige jaar appelen in handen

gekregen, die misvormd en „pokkig” waren als gevolg van

steken door deze wants. Eene bespuiting met carbolineum

in den winter gaf zeer gunstige resultaten ; de in de schors

gelegde eieren, die niet volkomen verborgen zitten, maar

nog al eens een eindje er uitsteken, werden klaarblijkelijk

gedood ; de appelen aan de bespoten boomen bleven prak-

tisch vrij van de beschadiging, terwijl aan naburige onbe-

spoten boomen wel 20—50 °/, werd aangetast.

Eene eveneens vrij zeldzame beschadiging wordt nu met

haar veroorzaker gedemonstreerd, nl. die van de springwants

Halticus saltator GEOFFR. aan komkommerbladeren te Huis-

sen (O.B.). De bladeren werden bleekgeel door de vele

steken ; de planten staakten den groei, De vele zwarte uit-

werpselen verraden de aanwezigheid der wantsen; deze zijn

enkele m.M. lang, zwart, met licht gekleurde pooten en

bruinen kop; er komt een gevleugelde en een ongevleugelde

vorm van voor, die beiden ook te Huissen aanwezig waren,

Behalve komkommers, werden, evenwel in veel mindere

mate, ook asters, boonen, meloenen, augurken en selderij

aangetast. Door bestuiving met tabaksstof gelukte het spoedig,

de wantsen uit de bakken te verdrijven.

Daarop vertoont Spr. een buisje met eenige mimosatakjes

van het Comomeer, waarop schildluizen, die hij determineerde

als /serya purchast MASK., welk insect vooral bekend is ge-

worden door de succesvolle bestrijding langs biologischen

weg in Californië met behulp van het uit Australië expres-

selijk voor dat doel geïmporteerde lievenheersbeestje /Vovzus

cardinalis Murs. Op dit vermaarde geval, dat bij de aan-

wezigen wel bekend zal zijn, wordt niet verder ingegaan.

Onder de Orthoptera moeten oorwormen vermeld worden,

die op verschillende plaatsen, o.a. in kassen te Rijswijk en

bij de Grebbe, buiten-perziken, op de laatstgenoemde plaats

ook morellen, beschadigden door de laagstzittende bladeren

VERSLAG. XXXII

uit te kauwen of te zuigen, waardoor niet veel meer dan

de nerven overbleef en de bladeren afvielen. Eenige dier

bladeren, gedroogd op eene kaart geplakt, circuleeren. Bestrij-

ding moet mogelijk zijn door bespuiting met een arsenicum-

praeparaat.

Bij de later volgende discussie vraagt Dr. Mac Gillavry,

bij herhaling van de beschadiging de soort te determineeren,

daar laag bij den grond de kleinere soorten zich meer

ophouden dan de grootere Forficula auricularia L., die meer

opvalt.

Eenige mededeelingen over Diptera volgen nu.

Dilophus vulgaris MEIG., de bekende zwarte vlieg van de

lente, wordt elk jaar ingezonden als verdacht van schade

toe te brengen aan bloeiende boomen; zij is daaraan vol-

maakt onschuldig, daar de vlieg alleen afkomt op de zoete

uitwerpselen van bladluizen. De larve echter is enkele malen

schadelijk geworden, o. a. aan slaplanten in bakken en enkele

jaren geleden op groote schaal aan jonge haverplantjes in

Groningen. In Januari werd wederom sla, in bakken te Delft

geteeld, sterk bevreten door de larven, die daar waarschijnlijk

met de mest waren ingebracht. Beproefd werd de larven te

dooden door gebruik te maken van wat men in Amerika

„poisoned bait’’, vergiftigd lokaas, noemt, n.l. met Parijsch

groen vergiftigde zemelen. De proef had echter niet geheel

op de voorgeschreven wijze plaats, zoodat wel rusultaat ver-

kregen scheen te worden, doch ook de plantjes eenigszins

beschadigd werden, hetgeen echter weinig te beduiden had.

Of de larven werkelijk gestorven waren, werd niet gecon-

stateerd. Het is altijd moeilijk, zulke proeven op grooten

afstand van zijne woonplaats goed te controleeren. Een buisje

met eenige larven, poppen en mannelijke en vrouwelijke

vliegen, gemakkelijk door den vorm van den kop van elkaar

te onderscheiden, gaat rond, gevolgd door een met fritvliegen,

poppen en larven (Oscznzs frit L.). Dit voor granen, vooral

haver, in het voorjaar zeer schadelijke insekt, is in den winter

herhaaldelijk ingezonden in winterrogge-plantjes, vooral uit

Limburg en Brabant, die door de vreterij der larven in het

hart geheel gedood waren. Waarschijnlijk staat deze sterke

beschadiging, waarover zelden geklaagd wordt, in verband

XXXIV VERSLAG.

met den zachten winter. Een andere graanvijand, die bij ons

te lande lang niet algemeen schijnt te zijn, wordt nu met

een beschadigden tarwehalm vertoond, n.l. de gele halmvlieg,

Chlorops taeniopus MEIG. De larve vreet den tarwehalm onder

de aar uit en verpopt in de door haar gemaakte open gang.

Het insect werd in 1922 waargenomen op een der proefvelden

.van den Dienst te Wageningen; klachten uit de praktijk

kwamen er niet over in.

Het interessantste in de rij der te behandelen insecten

heeft Spr. voor het laatst bewaard; hij laat een paar stekken

2-jarig wilgenhout zien, waarop in de lengterichting lange,

bruine, platte gangen loopen. Dit hout is afkomstig uit

Culemborg; op eene uitgestrekte griend in die buurt is

vrijwel geene enkele stob onaangetast. De gangen zagen er

geheel uit als insectengangen; Spr. slaagde er echter in het

eerst niet in, insecten, resten daarvan, excrementen, vlieg-

gaten of andere duidelijke sporen te vinden; het feit, dat

vele der gangen gevuld waren met los, parenchymatisch

weefsel, maakte de zaak nog raadselachtiger. Eindelijk echter

werden in eene der gangen twee larven-resten, klaarblijkelijk

van een Dipteron, met krachtige mondhaken gevonden; Prof.

A. TE WECHEL, een der Wageningsche boschbouwkundigen,

bij wien Spr. inlichtingen inwon over de mogelijkheid van

het ontstaan van nieuw weefsel in een in hout gemaakte

gang, deelde hem mede, dat dit inderdaad van uit de merg-

stralen geschiedt en dat deze ,,mergvlekken” (op doorsnede

doen de gangen zich als platte bruine vlekken voor) reeds

lang bij els, populier, wilg e. a. bekend zijn en in sommige

variëteiten zoo geregeld voorkomen, dat zij zelfs als kenmerk

voor de soorten gebruikt worden. Hierdoor kwam Spr. op

het spoor van de bestaande literatuur; merkwaardigerwijze

staat er in de boschbouw-entomologische handboeken geen

enkel woord over. Het insekt is eene Agromyza-soort; NIELSEN,

in Denemarken, de eerste die er in geslaagd is de imago

te kweeken uit in April uit den bodem rondom aangetaste

elzen: verzamelde, poppen) (Zool. Jahr Abt Syst pda,

1906, p. 725), noemt Agromyza carbonaria ZETT.; in de

phytopathologische literatuur wordt deze soort vermeld als

de oorzaak van mijnen in klaverbladeren. Nu is het al heel

VERSLAG. XXXV

moeilijk aan te nemen, dat hetzelfde dier zulke totaal ver-

schillende beschadigingen bij geheel andere plantengroepen

zou teweegbrengen; ook was de door Spr. in de wilgengangen

gevonden larve veel te groot. Prof. DE MEIJERE schreef hem

hierover: „carbonaria ZETT. is zeer verschillend opgevat.

NIELSEN's beschrijving in zijn artikel is onvoldoende ken-

schetsend. HENDEL heeft in zijn voorloopige tabel der Agro-

myzinen „carbonaria” gehouden voor een zeer bepaalde soort,

waarvan ik een paar exemplaren uit Nederland bezit. Of dit

werkelijk de soort is, die de ,,Markflecke” veroorzaakt, zou

eerst bij kweek van vliegen uit deze „Markflecke” blijken. Er

zijn meerdere evengroote zwarte soorten, die zeer op elkaar

lijken. De ,,carbonaria” uit klaver is met bovenstaande wel

niet identisch; dit is een der andere zwarte soorten, waar-

schijnlijk degene, die ik in mijne collectie heb onder den

naam Domomyza nana.

Spr. zal nu trachten, poppen te verzamelen en de imago

op te kweeken, terwijl hij ook hoopt, dezen zomer de larven

aan het werk te kunnen vinden; het is wel merkwaardig,

dat van eene zoo algemeen voorkomende en kennelijke

beschadiging, die reeds in 1847 onder den naam ,,Mark-

wiederhohlungen” beschreven is, de oorzaak nog niet met

absolute zekerheid bekend is. Wellicht zal in den komenden

zomer met behulp van Prof. DE MEIJERE deze zekerheid

verkregen kunnen worden.

De heer A. C. Oudemans meent de platte gangen aldus

te moeten verklaren: de gangen worden in de cambiumlaag

aangelegd ; de cambiumcellen groeien vlug en planten zich

door deeling snel voort, voornamelijk in tangentiale richting,

waardoor de aanvankelijk ronde gangen in dwarsrichting

uitgerekt worden en dus plat worden. Dat groote gedeelten

der gangen weer met parenchymateus weefsel gevuld zijn,

meent Spr. door het groote herstellingsvermogen van het

cambium te kunnen verklaren. En dat geene excrementen

der borende larven in de gangen gevonden zijn, zou het

gevolg zijn van een ontbreken van een anus bij die larven.

Dit zou zoo vreemd niet zijn, daar ook de larven van

Myrmeleon, Apis en eenige andere Hymenoptera en der

Diptera pupipara geen anus bezitten.

XXXVI VERSLAG.

Voorgaande Spr. stapt nu van de eigenlijke insecten af,

om nog een paar interessante beschadigingen door mijten

te bespreken. Hij laat een komkommerblad circuleeren, dat

met tal van kleine gaatjes doorzeefd is. .Deze beschadiging

werd in 1922 voor het eerst opgemerkt; de oorzaak was (deter-

minatie A. C. OUDEMANS) de mit Zyroglyphus putrescentiae

SCHRANK (= lougtor GERVAIS = infestans BERLESE). Deze

soort is zeer algemeen in allerlei afval; van aantasting van

levende planten hoorde Spr. voor het eerst in 1921 in

Engeland, waar te Cheshunt jonge komkommerplantjes er

nogal van te lijden hadden; de mijt kwam klaarblijkelijk uit

versche paardenmest. Het dier was op dat oogenblik nog

niet gedetermineerd; hij nam eenige exemplaren mee voor

Dr. OUDEMANS, die 7. putrescentiae vaststelde; later berichtte

men uit Engeland, dat ook de deskundigen van het Natural

History Museum tot deze determinatie waren gekomen.

Het is wel merkwaardig, dat in 1922 in Holland, en wel

te Zwijndrecht, dit insect ook groote schade deed. De planten

onder 100 ramen ontwikkelden zich zeer slecht; het meeren-

deel was vernietigd; de bladeren zaten vol witte vlekjes.

Het bleek, dat de mijten eerst a. h. w. een putje in het blad

groeven, waarin zij zaten; dan groeven zij rondom zich heen

met hare scherpe monddeelen het parenchym onder de

opperhuid weg, zoodat deze alseen wit vliesje bleef bestaan ;

eene micro-foto laat dit zien. Eindelijk vielen gaatjes in het

blad. Ter bestrijding werd aangeraden bespuiting met zwavel-

lever en tarwebloempap, waarover vlugschrift 36 van den

Plantenziektenkundigen Dienst nadere bijzonderheden geeft.

Als laatste object in deze bonte rij laat Spr. nu nog een

buisje rondgaan, waarin een haverhalm, die vlak onder de

pluim als een kurketrekker gekronkeld is. Dit is het typische

gevolg van aantasting door de havermijt Zarsonemus spirifer

MARCHAL, voor het eerst in 1915 in ons land door Spr.

gevonden en naar aanleiding van deze vondst door Dr. Ou-

DEMANS keurig afgebeeld en beschreven in het „Tijdschrift

over Plantenziekten” in dat jaar. Het is merkwaardig, dat

men in de jaren tusschen 1915 en 1922 niets van deze mijt

vernam, maar in den, op den drogen zomer van 1921 volgen-

den, eveneens zeer drogen voorzomer van 1922, deed zij niet

VERSLAG. XXXVII

alleen in ons land, maar ook in het buitenland op vele

plaatsen, veel schade. Dit dier schijnt dus wel speciaa! van

droogte te houden; het is dus niet waarschijnlijk, dat het zich

in ons vochtige klimaat ooit tot eene ernstige plaag zal ontwik-

kelen, al kan het soms plaatselijk wel tamelijk schadelijk zijn.

Spr. is nu aan het eind van zijne wel wat lang geworden

opsomming gekomen; hij vraagt nu nog even de aandacht

der leden, om hunne medewerking in te roepen voor de

Nederl. Phaenologische Vereeniging, die zeer gaarne vele

entomologen onder hare medewerkers zou tellen. Van ver-

schillende zijden wordt deze medewerking toegezegd. Men

zie hierover ook den Brief van het Bestuur der Nederl. Phaen.

Vereeniging aan onzen Voorzitter, opgenomen in het Verslag

der 545° Wintervergadering, Febr. 1922.

De heer Van Poeteren dankt den heer EVERTS ten zeerste

voor de collectie Coleoptera, welke hij aan den Planten-

ziektenkundigen Dienst geschonken heeft en moedigt de

andere leden aan, om het goede voorbeeld van den heer

EVERTS te volgen.

Vervolgens deelt Spr. een en ander mede over het, over

eenige jaren te verwachten, voorkomen van den Colorado-

kever in ons land. Reeds is deze aardappelbeschadiger waar-

genomen te Mühlheim, in Sachsen, in de Tilbury-docks,

te Hamburg en te Bordeaux. De aardappelvelden ten Zuiden

van Bordeaux zijn reeds vrij ernstig aangetast. Spr. laat den

kever circuleeren en verzoekt den leden dringend om hem

direct te waarschuwen, wanneer zij den Amerikaanschen

indringer opmerken.

De heer Van der Hoop wijst er nog op, dat de Colorado-

kever vooral daardoor vervoerd kan worden, omdat de aard-

appelvrachten met het loof plegen afgedekt te worden.

Ten slotte verzoekt ook de heer Van Poeteren aandacht

voor de Nederlandsche Phaenologische Vereeniging. Niet

slechts gegevens omtrent de data van verschijning en omtrent

het voorkomen van insecten, doch ook van andere, voor

den landbouw schadelijke of nuttige dieren, zijn zeer welkom.

XXXVIII VERSLAG.

In antwoord op het verzoek der beide voorafgaande spre-

kers deelt de heer Coldewey mede, dat nij reeds sedert

eenige jaren bezig is listen aan te leggen omtrent alle

vlinders, die ’savonds zijne kamers komen binnenvliegen.

Hierdoor komen werkwaardige dingen aan het licht. Spr.

wil dus gaarne aan het phaenologisch onderzoek medewerken.

De heer Balfour van Burleigh wenscht de aandacht der

leden te vestigen op een door hem medegebrachten beuketak,

waarvan alle bladeren dicht bezet zijn met de gallen van de

Beukengalmug, Mikrola fagi HARTIG, Op meerdere bladeren

bevinden zich: 14 en meer gallen: De “tak 1s’ door Spr.

medegebracht uit Masserberg, een der hoogste punten van

het Thuringer Woud. In de buurt van Masserberg was met

recht te spreken van eene plaag van deze galmug. Op vele

plaatsen waren alle beuken, zoowel de struiken als de hooge

boomen, buitengewoon sterk met gallen bezet. Waar deze

gal zich altijd op een hoofd- of zijnerf bevindt, spreekt het

vanzelf, dat door eene zoo dichte bezetting er mede eene be-

langrijke voedselonttrekking plaats vindt. NüSSLIN—RHUMBLER

geeft in zijn Lehrbuch der Forst-Insecten-Kunde op, dat

deze galmug nooit schadelijk voorkomt.

Verder wenscht Spr. even te memoreeren de vangst van

Melitaea athalia ROTT. g in de buurt van Loenen (Veluwe)

op 5 Juni 1922. Op dien datum waren de dieren reeds vrij

sterk afgevlogen. Hoewel deze vlinder niet direct zeldzaam

is, behoort hij toch tot de meer locale soorten, een reden,

waarom Spr. van deze vangst mededeeling doet.

De heer Toxopeus vertoont eene Noctuïde, die hem door

het medelid den heer M. PINKHOF ter hand werd gesteld

ter determinatie. Behalve het dier zelf is ook eene foto van

de rups (op + halve grootte) en eene leege pophuls aanwezig.

De vlinder bleek te zijn een 9 van Prodenza litura F., beter

bekend onder den jongeren naam £. /ttoralis BSD. Het is eene

circumtropische soort, die bovendien vrij ver doordringt tot

in het palaearctische en nearctische faunagebied, en zoo b.v.

voorkomt op de Canarische eilanden en Azoren.

Het vertoonde exemplaar heeft zich in Nederland tot imago

VERSLAG. XXXIX

ontwikkeld, maar is als rups geimporteerd met pisang, waar-

mee deze zich des nachts voedde en zich overdag daarin

verschool. De ontwikkeling tot vlinder geschiedde zeer snel.

Prodenia litura blijkt, naar Spr. kon nagaan, in vele

tropische streken schadelijk te zijn. Zoo is zij op Sumatra

en Java een vijand van de tabak, gelijk jaar op jaar in de

mededeelingen van het Delisch Proefstation vermeld wordt.

Onder de voedselplanten, die de heer DE Bussy heeft nagegaan,

wordt ook pisang vermeld, en daarvan vooral het jonge blad;

verder verschillende kruiden. ,,SEITZ Grossschmetterlinge”,

Palaearkten, noemt den heester Lantana als voedsel. De rups

is donkerbruin of paarsbruin, met zwarte oogvlekken op de

eerste ringen. De ontwikkeling is verder ook zeer nauwkeurig

door den heer DE Bussy bestudeerd, tijdens zijn verblijf op

Deli en Java. Aldaar is zij bekend als de eierhoopjesrups.

Ter vergelijking voegde Spr. bij het hier ontpopte exem-

plaar eene kleine serie uit Boeroe en I ex. van Celebes (reede

van Makassar), door hemzelf bijeengebracht; zij komen geheel

overeen met een exemplaar uit de collectie van N. A. M.

door SNELLEN VAN VOLLENHOVEN gedetermineerd.

De groote verspreiding en de variabiliteit der soort hebben

een groot aantal synonymen in het leven geroepen, die Spr.

voorbijgaat.

Werkelijke indigenen zijn de drie overige species, die ter

bezichtiging worden rondgegeven. Deze dagteekenen reeds

van 1920/21. Twee daarvan werden gevangen op eene voor-

jaarsexcursie in Zuid-Limburg, in de buurt van Epen. Daar

deze twee faunae novae species, Erebta medusa F. en Lavrentia

suffumata HB., nog niet aan de medeleden werden vertoond,

en op de zomervergadering van 1920 geene mededeeling van

de vangst is geschied, heeft Spr. ze op deze vergadering

meegebracht. Hij heeft reeds bijzonderheden in het T. v. E.

1920 gepubliceerd, maar ter aanvulling hiervan moge nog

gezegd worden, dat uit de 15 poppen van L. suffumata 4

min of meer gave vlinders te voorschijn zijn gekomen,

waarvan Spr. 2 stuks, met het oorspronkelijke, afgevlogen

Q dier, aan de collectie van den heer H. A. DE Vos TOT

NEDERVEEN CAPPEL te Apeldoorn heeft afgestaan, voor de

welwillende hulp, door dezen bij het kweeken van de soort

XL VERSLAG.

verleend. Ook het vertoonde exemplaar van Ærebia medusa

is in diens- collectie overgegaan.

De derde soort, in slechts één exemplaar aanwezig,

is Larentia pomoertaria EV., uit het Slochterbosch in de

prov. Groningen. Deze soort is zeer locaal, in verband met

de verspreiding van de voedselplant, /mpatiens Noli tangere,

die slechts in oud bosch groeit. Spr. was met de vindplaats

van de plant reeds eenige jaren bekend en had tevens

opgemerkt, dat de bladeren soms waren aangevreten. In

Sept. 1920, toen hij in de gelegenheid was, een kort bezoek

aan Slochteren te brengen, vond hij de plant op hare oude

groeiplaats terug en klopte hij daaruit drie rupsjes van L.

pomoeriarıa, twee onvolwassen en donkerbruin, één bijna

volgroeid en lichtblauw. Deze twee phasen staan ook afge-

beeld in HOFMANN—SPULER, „die Raupen der Schm. Mittel-

Europas.” Het ineengekronkelde lichtblauwe rupsje was nau-

welijks te onderscheiden van den opgerolden vruchtwand der

springzaadplant. De rupsen werden verder grootgebracht

met blad van /mpatiens parviflora, die in een hoekje van

het Vondelpark te Amsterdam jaren geleden werd uitgezaaid

en daar verwilderde. Twee rupsen verpopten zich, en eene

daarvan heeft den gedemonstreerden vlinder opgeleverd.

In verband met deze soort wil Spr. wijzen op het feit, dat

een andere /mpatiens-bewoner van Midden-Europa, Zygrzs

reticulata THNBG., nog niet uit Nederland vermeld is, en hij

spoort daarom de leden aan, in de maanden Sept. en Oct.,

de in hum bereik zijnde groeiplaatsen der plant naar de rups

van deze soort te onderzoeken.

De heer van Eecke wijst op het onderzoek, verricht door

het Departement van Landbouw te Buitenzorg, naar het

ontstaan der fauna en flora op het door eene uitbarsting

geteisterde eiland Krakatau. Dit eiland werd in 1883 geheel

verwoest, zoodat geen plant of dier meer over was. Nadien

zijn verscheidene onderzoekers, o. a. de heer EDW. JACOBSON,

op het eiland geweest en hebben aldaar gegevens verzameld.

Zoo heeft Spr. onlangs eene zending Lepidoptera ontvangen

van den heer DAMMERMAN, Directeur van het Zoölogisch

Museum te Buitenzorg, die eene zeer recente publicatie gaf

VERSLAG. XLI

in Treubia III, p. 61—112, welke zending drie merkwaardige

vlindervormen bevat. Op Krakatau en Sebesi komen zoowel

de Sumatraansche Danazs plexippus sumatranus MOORE met

witte achtervleugelvlekken, als de Javaansche Danazs plexippus

intensus MOORE, met roodeachtervleugels, naast elkander

voor. De Javaansche vorm is reeds tot de Lampongs voort-

gedrongen, terwijl van den Sumatraanschen vorm tot heden

slechts een enkel exemplaar op Java, en wel te Kediri, door

MR. PIEPERS werd buitgemaakt. Daar Danazs plexippus zeer

variabel is en bijzonder geneigd tot het vormen van zeer karak-

teristieke lokale rassen, gelijk die van Engano, Nias en

Simaloer, zal het zeer interessant zijn na te gaan, hoe beide

vormen zich op de kleine, geisoleerde eilanden zullen ge-

dragen, ook ten opzichte van elkander. Hetzelfde geval doet

zich voor met den zeldzameren Danazs melanippus CRAM. De

derde merkwaardige vorm is een exemplaar van Danais

aspasia F., welke met den vorm van Borneo het meeste

overeenkomt. Overigens bevat deze zending de meest alge-

meene vlindersoorten van onzen archipel. Voor het overige

verwijst Spr. naar de bovengenoemde publicatie en laat eenig

materiaal van de drie genoemde soorten ter bezichtiging

rondgaan.

De: heer J. Th. Oudemans deelt mede, dat hij zich in

1922 heeft bezig gehouden met het voortzetten der proeven,

indertijd door wijlen ons medelid Dr. A. J. van ROSSUM

verricht, tot het nagaan van den invloed, welke toluyleen-

rood, aan het voedsel toegevoegd, heeft op het uiterlijk van

verschillende larven en, wat natuurlijk heel wat belangrijker

is, op de daaruit voortkomende imagines, voornamelijk van

Lepidoptera. De uitkomsten dezer proeven zijn neergelegd

in eene verhandeling, onlangs verschenen in afl. 22 van de

„Bijdragen tot de Dierkunde”, uitgegeven door het Kon.

Zoöl. Genootschap „Natura Artis Magistra” te Amsterdam.

Daar deze publicatie onlangs verschenen en in veler handen

is, kan nadere bespreking hier achterwege blijven; alleen

wil Spr. een buitengewoon sterk rozerood gekleurd voorwerp

van Pieris brassicae L., het object, waarbij de roodkleuring

door het voedsel het allerbest geslaagd is, laten rondgaan,

XLII VERSLAG,

zoomede eene geprepareerde, wijnrood gekleurde rups van

dezelfde soort. De kleuring der getoonde imago is zeer veel

intenser dan indertijd door VAN ROSSUM verkregen werd;

daarentegen was de roode tint van andere voorwerpen der-

zelfde soort en van dezelfde teelt, die op dezelfde wijze be-

handeld werden, niet sterker dan VAN ROSSUM b.v. verkreeg

bij Aporia crataegi L. Vreemd is het, dat, gelijk in de ver-

handeling beschreven is, verschillende insecten zich, ten

opzichte van de roodkleuring, zoo verschillend gedragen, ja,

dat die kleuring zelfs bij verschillende exemplaren derzelfde

soort zoo uiterst ongelijk uitvalt. Spr. hoopt de proeven in

1923 voort te zetten.

Vervolgens deelt Spr. mede, dat hij in Juli 1891 op Schoven-

horst onder Putten een aantal bladwesplarven gezellig bijeen

op berk aantrof, welke hem onbekend waren. Hij meende

er larven van eene Arge-(Hylotoma-) soort in te herkennen,

doch verkreeg dienaangaande geene zekerheid, daar zij zich

wèl insponnen (in cocons met een dubbelen wand), doch

geene imagines leverden. Eerst 28 jaar later, in 1919, vond

hij dergelijke larven opnieuw. Spr. herkende ze onmiddellijk.

Thans was hij gelukkiger, want in Juni 1920 kwamen meer-

dere exemplaren uit de cocons te voorschijn. Het bleek te

zijn Arge metallica KL., eene nieuwe soort voor onze fauna.

Volgens ENSLIN, „Die Tenthredinoidea Mitteleuropas’’, p. 599,

is de metamorphose van deze Arge nog onbekend en werd

zij tot nog toe, vrij zeldzaam, alleen aangetroffen in Frankrijk,

Duitschland en Siberié. Spr. hoopt een en ander uitvoerig te

beschrijven in het T.v. Ent. Larve, cocon en imago gaan ter

bezichtiging rond.

Nog van eene andere bladwesp kon Spr. de metamorphose,

die eveneens onbekend was, vaststellen. Het Nematiden-genus

Nematus ENSLIN, dat men vroeger, althans ten deele, /7o/-

cocneme noemde, bevat (volgens ENSLIN’s opvatting) een 7-tal

soorten, waaronder er twee voorkomen, die buitengewoon

sterk op elkander gelijken (zie hierover o.a. T.v.E. DI. 44,

verslag p. 27). Het zijn Nematus coeruleocarpus HTG. en

Nematus crassus FALL. (= Holcocneme coeruleocarpa HTG.

en crassa FALL.). Het verschil zetelt in hoofdzaak in de

lengte van de sporen der achterschenen. N. coeruleocarpus

VERSLAG. XLIII

is niet zeldzaam en de metamorphose is bekend; de larve

leeft op Sax en Populus en werd ook door Spr. meermalen

aangetroffen. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN beschreef de ge-

daanteverwisseling in het T. v. Ent., DI. 1, p. 148, pl. 6.

De andere soort, N. crassus, is veel zeldzamer en de meta-

morphose, volgens ENSLIN, nog onbekend. Nu vond Spr. bij

gelegenheid van de excursie te Winterswijk in Juni 1921 een

aantal groene Nematiden-larven op eene groote zuringsoort

(waarschijnlijk Rumex hydrolapathum HUDS. of À. hippola-

pathum FR.), groeiend in eene vochtige weide. De groene

larven waren meest volwassen, kropen weldra in den grond

en leverden de imago in de tweede helft van Juli van het-

zelfde jaar. Deze imagines bleken Nematus crassus FALL. te

zijn, zoodat hiermede bekend geworden is, waarop de larve

leeft. Ook van deze soort hoopt Spr. de metamorphose nog

nader te beschrijven.

Hierna vertoont Spr. een paartje van ZLarentia lugubrata

STGR., de voor onze fauna nieuwe ZLarentia-soort, die ten

vorigen jare door den heer COLDEWEY als zoodanig vermeld

en getoond werd, zie T. v. Ent. DI. 65, p. XLII. Genoemde

voorwerpen waren van 1913; het is den heer COLDEWEY

echter gelukt, de soort in ’t begin van Augustus 1922 terug

te vinden, zij ’t ook niet op de oude vindplaats, dan toch

in de buurt daarvan. Eene op 15 Augustus daarheen ge-

houden excursie van Spr. en zijn zoon, onder geleide van

den heer COLDEWEY, leverde verscheidene exemplaren op,

waaronder het thans getoonde paartje. Spr. heeft ook eieren

verkregen en de rupsen gekweekt, die nu in het popstadium

overwinteren en in Mei wel de imagines der eerste generatie

zullen leveren.

Eindelijk toont Spr. de eerste twee afleveringen van een

nieuw Duitsch werk over de biologie der bijen, van Prof.

Dr. H. FRIESE, getiteld: ,, Die europaischen Bienen (Apidae).

Das Leben und Wirken unserer Blumenwespen. Berlin und

Leipzig 1923, WALTER DE GRUYTER und Co.”. Door de

uitgevers werd Spr. aangezocht, eene recensie over dit werk

te geven en die te doen opnemen in het Tijdschrift voor

Entomologie, waartoe hij zal overgaan, zoodra het. werk

compleet zal zijn. Sedert is eene derde aflevering verschenen,

XLIV VERSLAG.

waarna er vermoedelijk nog twee zullen volgen. Naar alle

waarschijnlijkheid zal dit werk dus spoedig geheel gereed zijn.

De heer Lieftinck bespreekt een aantal systematische en

biologische bijzonderheden omtrent eenige Nederlandsche

Odonata.

In de eerste plaats laat Spr. ter bezichtiging rondgaan

een aantal exemplaren van een Zygopteron, nl. Ischnura

pumulio CHARP. Deze soort vertoont, evenals alle overige

bekende soorten van het genus /schnura, eene sterk uitge-

sproken kleurendimorphie bij het 9. Er worden hier twee

vormen onderscheiden: een grasgroenen en een oranjevorm,

de laatste onderscheiden als ? var. aurantiaca DE SELYS.

Het merkwaardige is, dat beide vormen, zonder dat sprake

kan zijn van verschil in leeftijd, door eenige tusschenvormen,

te onderscheiden aan kleur en teekening, in elkaar overgaan.

De var. 2 aurantiaca DE SELYS werd het eerst in ons

land aangetroffen door Prof. DE MEIJERE (Mook, 23-VI-1912,

But, Ber. nos 67 dll p 270). Het issSpr. gelukt, omsın

den loop der laatste drie jaren een groot aantal individuen

dezer soort te verzamelen. Het eerste en eenige exemplaar van

het „type, een zeer donker exemplaar, ving Spr. aan een

heiplas bij Epe (Veluwe), 11-VIII-1920. Het volgende jaar

werd de soort, en nu ook de gg, in aantal gevangen achter-

eenvolgens aan een leemplas onder Belfeld (L.) en aan

dergelijke leempoelen bij Winterswijk (VI-1921). Uit deze

vangsten bleek reeds, dat de soort op eenige zeer locale

plaatsen niet zeldzaam is. In 1922 werd /schnura pumilio

in eenige ex. aangetroffen aan een diepen heipoel onder Eext

(Dr.); het buitgemaakte ® was een onvolkomen ex. van de

P var. aurantiaca. Eenige weken later trof Spr. op de

meergenoemde localiteit onder Belfeld (L.) de soort weer in

groot aantal aan; zoowel het eigenlijke type als donkere en

lichte overgangsvormen naar de oranjevariëteit konden

worden verzameld. In verband hiermede demonstreert Spr.

tevens een paartje van dezelfde soort, dat in copula kon

worden geprepareerd (Winterswijk VI-1921).

Vervolgens deelt Spr. eenige biologische bijzonderheden

mede omtrent Odonata, die door hem aan een + 30 M?.

VERSLAG. XLV

grooten leemplas, overblijfsel van eene voormalige steenfabriek

aan de Duitsche grens bij Oeding, te Winterswijk in VI-1922

werden waargenomen. In de eerste plaats een fraai d van

Anax imperator LEACH, die hier in groot aantal voorkwam.

In een half uur tijds werden niet minder dan 28 exuviae

van de oeverplanten ingezameld; zeer opvallend was het

feit, dat de larven, voordat zij hare metamorphose onder-

gingen, soms wel i'/, M. hoog tegen de rechte 7ypha-

stengels omhoogkropen.

Eene tweede merkwaardigheid kan Spr. meedeelen van

eene eveneens daar ter plaatse waargenomen libel, n.l. Orthe-

trum cancellatum L. De larven van deze soort vond Spr.

in groot aantal, niet alleen aan de oeverplanten in de

onmiddellijke nabijheid van het water, doch ook in massa

tot 8 M. van het water verwijderd in de droge heide, han-

gend aan Calluna-struikjes, of zelfs in den top van lage denne-

tjes! Hetzelfde gold voor eenige larven van Cordulia aenea L.

Het was Spr. niet bekend, dat Odonaten-larven zulke verre

reizen over land konden ondernemen, voordat de gedaante-

verwisseling plaats grijpt '). Er kon in dit geval geen sprake

zijn van eene plotselinge sterke daling van het water na het

uitkomen der dieren, daar Spr. Orthetrum-larven met eigen

oogen op ver verwijderden afstand van het water zag uit-

komen. Uiterlijke kenteekenen, die op een snel afnemenden

waterstand zouden kunnen wijzen, waren evenmin te be-

speuren.

Tenslotte vraagt Spr. nog een oogenblik de aandacht

voor een biologisch hoogst merkwaardige gewoonte, waar-

genomen bij dd van Leucorrhinia caudalis CHARP. TüMPEL ?)

deelt hierover het volgende mede: „Eine höchst merkwürdige

„Beobachtung ist bei den Männchen von Libellula caudalis

„CHARP. und Cordulia aenea L. gemacht worden. Die Hinter-

„leibsspitze dieser Tiere verbreitert sich und wird auf der

„Unterseite von einer breiten Längsrinne durchzogen, an

„deren Ränder steife Haare sitzen; dort haften bei vielen

„dd der genannten Arte häufig grosze Haufen von Eiern,

1) De heer M. PINKHOF kan hieraan toevoegen, dat door hem iets

dergelijks is waargenomen aan het Waschmeer bij Hilversum.

2) R. TUMPEL, Die Geradflügler Mitteleuropas, Jena 1908.

XLVI VERSLAG.

„welche unter dem Mikroscop deutlich, die in ihnen enthal-

„tenen Embryonen erkennen lassen. Man findet diese Eier

„noch bei Exemplaren, welche schon eine Reihe von Jahren

„getötet sind. Sollten diese Eier die eigenen Eier der ge-

„nannten Arten sein, umd das ist die nächstliegende Ver-

„mutung, so läge hier eine höchst interessante Brutpflege

„der dd von Libellula caudalis CHARP. und Cordulia aenea

„L. vor. Schwer ist allerdings zu erklären, wie diese Eier

„bei der eigentümlichen Begattung der Libellen von den

„Weibchen auf die Unterseite der Hinterleibsspitze der

„Männchen gebracht werden”. Het schijnt Spr. van belang,

om de aandacht der aanwezigen eens op dit z.i. nog niet

voldoende bewezen, in ieder geval nog te weinig onderzochte

feit te vestigen, te meer daar eerstgenoemde soort, Leucorrhinia

(= Libellula) caudalis CHARP., met geene enkele inlandsche

soort is te verwarren. Spr. vertoont een Jen een © der soort.

Van een zijner kennissen ontving de heer van Eldik

eenigen tijd geleden een paar sigaren, welke door insecten

waren aangevreten. De sigaren waren, verpakt in blikken

kisten, van Holland naar Amerika verzonden. Na eenigen

tijd aldaar bewaard te zijn, moesten deze sigaren naar Neder-

land teruggezonden worden en bleek bij opening der kisten

verreweg het grootste deel daarvan aangevreten te zijn door

Dermestes carnivorus F. Zoowel de volwassen kevers als de

larven waren in de sigaren aanwezig, echter allen dood. Of

deze dieren reeds voor het dichtsoldeeren der kisten in de

tabak aanwezig waren, of nog kans gezien hebben door wel-

licht over het hoofd geziene openingen in de kisten terecht

te komen, is niet bekend.

De heer Toxopeus meent, dat de Dermestes eerst in cada-

vers geleefd hebben en later in de tabak gekropen zijn.

Daar er nog tijd beschikbaar is, brengt de heer Mac

Gillavry ter sprake, dat hij, naar aanleiding van vroegere

mededeelingen over „Eiszeitrelikte”, van Prof. J. VAN BAREN

de vraag ontving, opgave te doen van de in ons land als

zoodanig gesignaleerde insecten en de plaatsen, waar zij

gevonden zijn. Deze gegevens wil hij in zijn werk over den

VERSLAG, XLVII

bodem van Nederland verwerken. Ook vondsten van steppen-

dieren, als Stenobothrus-soorten, door Spr. op de Veluwe

gevonden, welke volgens WILLEMSE (T. v. E. 62, 1919, p. 37)

op een Xerothermisch gebied schijnen te wijzen, zijn van

belang voor geologisch onderzoek. Spr. verzoekt den aan-

wezigen, specialisten op ander gebied dan hij zelf, hem daar-

mede te willen helpen, of wel eventueele vondsten direct

aan prof. VAN BAREN te Wageningen te berichten.

De heer J. Th. Oudemans wijst op de moeilijke definitie

van dergelijke vormen, terwijl de heer Romijn eene verklaring

geeft, door te wijzen, hoe koudwaterdieren niet verdrongen

zijn, door zich stroomopwaarts te verplaatsen. De heer Mac

Gillavry noemt nog de bergfauna in de Leuvenumsche beek

(ro M. boven zeespiegel).

De heer Coldewey heeft ter bezichtiging meegebracht

eenige vlinders, die in 1922 zijn gevangen en tot de betere

soorten behooren, nl. : Numerta pulveraria L. (23 V), Ephyra

orbicularia HB. (31 V), Mamestra chrysozona BKH. (13 VII),

Mamestra serena F. (11 VII).

Deze vier zijn in Doetinchem buitgemaakt; de volgende

in Twello: Pheosta dictaeoides Esp. (26 VII) en Agrotis

umbrosa HB. g en 9.

Hierna sluit de Voorzitter na rondvraag de vergadering.

i D

vi iede pij bie

n A1 à hee

| j

77 fx

: N 2 /

“

È +

i i

+ Ì

ni ,

h ‘

ws |

| >.

} 5

iù 2

VERSLAG

VAN DE

A CHT-EN-ZEVENTIGSTE ZOMERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN TE VALKENBURG (L.),

OP ZATERDAG, I6 JUNI 1923, DES MORGENS TE II UUR.

Voorzitter: Dr. J. Th. Oudemans.

Aanwezig zijn: de Eereleden Erich Wasmann S.J. en

kes or: Ed Te Gr Evests rde sewanenLedenr C Br GC:

Balfour van Burleigh, H. Coldewey, Jos. Cremers, Mr. E. J. F.

van Dunné, R. van Eecke, H. C. L. van Eldik, J. H. Jurriaanse,

A. E. Kerkhoven, B; H. Klynstra; „Dr: „Hie Js Lycklama à

Nijeholt, Dr. D. Mac Gillavry, Prof. Dr. J. C. H. de Meijere,

LME Ch Oudemans DreApReclairer De GiRomija; PE.

Riischkkamp S. J., H. Schmitz S. J., P. Tutein Nolthenius,

Mrs Din Uyttenboogaart ET. Valek: Lucasseti,}\Me.cL.

H. D. de Vos tot Nederveen Cappel, Prof. Dr. Max C. W.

Weber, P. van der Wiel en C. Willemse.

Afwezig met kennisgeving : de gewone Leden Ir. G. A.

Graaf Bentinck, P. J. van den Bergh Lzn., K. J. W. Bernet

Kempers, Mr. A. Brants, M. Caland, J. B. Corporaal, G. Door-

man, Jhr. W. C. van Heurn, D. van der Hoop, M. A. Lief-

tmck EC Mijnssen, ‚Prof. Dr.) E..D.;van: Oort, Dr. A.C.

Oudemans, P. J. M. Schuyt, W. A. Schepman, H. van der

Vaart en H. A. de Vos tot Nederveen Cappel.

De Voorzitter opent de vergadering in de volgende be-

woordingen:

Tijdschr. v. Entom, LXVI. I

1p VERSLAG.

„Mijne Heeren,

Laat mij beginnen met U allen welkom te heeten op deze,

de acht-en-zeventigste Zomervergadering onzer Nederlandsche

Entomologische Vereeniging en den wensch uit te spreken,

dat zij zich waardig moge aansluiten bij hare voorgangsters

en in hooge mate bevorderlijk moge zijn aan de belangen

der Entomologie en aan de onvolprezen vriendschappelijke

verhouding tusschen onze leden. Mogen vooral zij, die voor

het eerst hier aanwezig zijn, een goeden indruk van deze

bijeenkomst behouden en daardoor worden aangespoord,

allengs tot de getrouwe bezoekers daarvan te gaan behooren.

Overgaande tot de vermelding der gebeurtenissen, die voor

onze Vereeniging in het sedert de vorige Zomervergadering

verloopen jaar van belang waren, heb ik dan allereerst de

verliezen mede te deelen, welke haar getroffen hebben.

Door den dood verloren wij in de eerste plaats:

Dr. D. Sharp te Brockenhurst, Hants., Engeland,

Eerelid sinds 1914;

voorts van de Gewone Leden:

V. M. Aghina, te Huissen (G.), lid sedert 1875, en

S. Lako, te Middelburg, lid sedert 1922.

Voor het lidmaatschap bedankten:

J. L. Addens, te Bellingwolde, lid sedert 1918,

Dr. H. Boschma, te Oegstgeest, lid sedert 1918,

Fr. Copijn, te Groenekan, lid’ sedert 1921,

Mevr.M. van Eck— van Oordt, te Vianen, lid sedert 1920,

L. W. A. van Oyen, te ’s-Gravenhage, lid sedert 1920,

A. A. van. Pelt Lechner, te Arnhem, lid 'sedert 1892;

Prep. Je J: Ras;’te Arnhems hd®sedert 7876,

Prof. Dr. R. H. Saltet, te Amsterdam, lid sedert 1882,

Dr. A. L. J. Sunier, te Weltevreden, Java, lid sedert 1904,

AMC; Valstar, vroeger te Utrecht, lid sedert Tor, sen

J. Willink Az., te Winterswijk, lid sedert 1918.

Tegenover deze vrij aanzienlijke verliezen staan de volgende

aanwinsten: Als Begunstigster trad toe:

Mevr. J. J. Hacke--Oudemans, te Driebergen,

en als leden zijn te vermelden:

Mr. E. van Delden, te ’s-Gravenhage,

F. C. Mijnssen, te Amsterdam,

VERSLAG. LI

L. H. Scholten, te Herwen bij Lobith, en

Mr Je. Vermeer) te Putten: (G.):

Aan deze nieuwe leden roep ik een hartelijk welkom toe

en hoop, dat zij tot den groei en den bloei onzer Vereeni-

ging, ieder op zijne manier, zullen bijdragen en wederkeerig

de Vereeniging ten volle aan hunne verwachtingen moge

beantwoorden,

Onze Vereeniging bestaat thans uit:

ı Het Buitengewoon Eerelid,

8 Eereleden,

12 Begunstigers,

6 Correspondeerende Leden,

6 Buitenlandsche Leden en

128 Gewone Leden.

161, tegen verleden jaar 171.

Wat de nieuwe Begunstigster, Mevr. HACKE—OUDEMANS,

betreft, zoo verwierf deze zich dien titel door het storten

in eens van een bedrag à f 200—, dus het dubbele van

hetgeen noodig is, om zich levenslang als Begunstigster

beschouwd te zien. Zij zond dit bedrag in op den zestigsten

verjaardag van Uwen Voorzitter, wetende, hem een groot

genoegen te doen door eene gift te schenken aan de Ver-

eeniging, die hem zoo lief is. De schenkster gaf verder als

haar wensch te kennen, haar gift beschouwd te zien als de

gekapitaliseerde waarde van een lidmaatschap en verzocht

aan het Bestuur, steeds: tot wederopzeggens toe, een ver-

dienstelijk entomoloog tot lid te benoemen, die anders geen

lid der Vereeniging zou zijn. Het Bestuur heeft deze opdracht

aanvaard en tot lid der Vereeniging benoemd den heer Prof.

Dr. J. Ritzema Bos, die, bij het verkrijgen van zijn emeritaat

op 70-jarigen leeftijd, als lid der Vereeniging bedankt had.

Hier deed zich dus juist het gewenschte geval voor, n.l. dat

het Bestuur in staat gesteld werd, een verdienstelijk ento-

moloog, want dat is de heer Ritzema Bos zonder twijfel, die

voor onze Vereeniging verloren zou zijn gegaan, aan haar

verbonden te houden. Van deze eervolle onderscheiding zal

aan den heer Ritzema Bos thans kennis worden gegeven.

Ik twijfel niet, of gij allen zult met deze keuze instemmen.

LII VERSLAG.

Wat onze uitgegeven geschriften betreft, kan ik mededeelen,

dat Deel LXV van het Tijdschrift voor Entomologie gereed

kwam en dat van de Entomologische Berichten Nr. 126 tot

en met 131 het licht zagen. Onze Wet werd herdrukt met

de wijzigingen, vastgesteld in de vorige Zomervergadering,

en usin Uh aller i bezit-

Omtrent onze Bibliotheek zal onze Bibliothecaris, Prof. de

Meijere, U zoo aanstonds nader inlichten, terwijl onze Penning-

meester. de heer van der Hoop, die in het buitenland

vertoeft, bij monde van den Secretaris den staat onzer

geldmiddelen aan U zal blootleggen. De Commissie, belast

met het nazien der rekening en verantwoording van den

Penningmeester, zal daarna haar verslag uitbrengen.

Ten slotte spreek ik den wensch uit, dat, na een vrucht-

baar wetenschappelijk en daarna gezellig samenzijn op heden,

de morgen te houden excursie door goed weer begunstigd

moge worden en den alouden roep van ,,zeldzame vangsten

in Zuid-Limburg’ moge bevestigen.

Na voorlezing van eenige ingekomen stukken geeft de

Secretaris, namens den Penningmeester, de volgende toelich-

ting op den staat der fondsen van de Vereeniging:

„De rente van kasgeld is veel lager dan het vorig jaar,

wat toe te schrijven is aan het geringer bedrag, dat op de

Spaarbank heeft gestaan. In het bedrag is begrepen / 3.78 als

rente op onze Postrekening genoten. De contributie van leden is

veel hooger dan verleden jaar, doordien f 142.— aan achter-

stallige contributiën van leden in onze koloniën is binnen-

gekomen. Bij de uitgaven is de aanzuivering van het tekort

van de vorige rekening van het Fonds voor de uitgave van

het Tijdschrift, volgens besluit der vergadering van 10 Juni

1922, eene groote uitgave geweest. De verschotten aan

bestuursleden zijn belangrijk lager, doordien er minder is

betaald moeten worden voor incasso der contributiën. Bij

de post „drukken van Ent. Ber.” moet vermeld worden,

dat dit hoofd bevat de kosten van het drukken van g

nummers en het Register op Deel 5.

Fonds voor de uitgave van het Tov. E.

De ontvangsten zijn normaal. De uitgaven daarentegen

VERSLAG.

Lill

zeer hoog, daar Deel 64 en 65 betaald zijn geworden. De

Penningmeester stelt voor, het nadeelig saldo van f 2477.20

door de Algemeene Kas te doen aanzuiveren. Zeer groote

zuinigheid is wel geboden.

Fonds der Bibliotheek Hartogh Heys v.d. Lier.

LE]

Deze rekening vereischt geene toelichting.

Algemeene Kas.

Ontvanesten.

Batig saldo vorig jaar .

Rente van effecten

» » kasgeld

Contributie van leden .

» » begunstigers :

Vergoeding voor extra-nummers der Bar Ber

Verkochte geschriften . CRE e

Afgelost f 1000.— Pandbr. 3'/,° Rotterd.

Hyp. Bank . i

3.419.58

484.77

24.83

1.332.—

60.—

44.42

12.05

6.377.65

Uitgaven.

Aanzuivering tekort Fonds voor de u;

van het Tijdschrift 1921--'22

Assurantie van beide bibliotheken en van hei

fonds .

Jaarlijksche Birke aan +. Phy paiono

Vereeniging (1923) SOA ES SIAT SEA

Jaarlijksche bijdrage aan de Nederlandsche

Heide-Maatschappij (1923). ;

Jaarlijksche bijdrage aan de Vereeniging tot

behoud van Natuurmonumenten.

Aankoop van boeken

Verschotten aan bestuursleden .

Binden van boeken .

Drukken van verslagen PMR

» » Ent. Ber. No. 118—120 en Re-

gister en Ent. Ber. No. 126—31

Administratieloon boedel wijlen Dr. H. J. Veth

Transporteeren.

LIV VERSLAG.

Transport 7377 2437:49

Drukken (Nic wed Webi RE ORTE 63.65

BijdragePasteur-herdenkine NA REISE 10.—

Geschenk s;Mej Bouvy a=. VOS 6.85

Kosten zomervergadering 1922. . . ESS 14,50

Drie kaartendoozen voor de Bibliotheek SU pad 6.

Aankoop 1000.— Pandbr. 3!/, °/, Rotterd.

Ely pes Bank® ea, TA EATER EEE 876.—

Sf 3.464.49

De ontvangsten bedroegen / 6.377.65

De uitgaven » » 3.464.49

Dus batie”salde#.9,.772'9173.10

Fonds voor de uitgave van het Tijdschrift.

Ontvanssten.

Bijgepast door de Algemeene Kas Nadeelig

saldo 1921—'22 . . See SERIE 42:09

Rijkssubsidie, 4 Be SE er RE 500.—

Verkochte exemplarenaan’de leden2 222385 324.—

» » >. den) boekhandel “2. > 275.85

Bijdragensvan4besunstisers es eee. ee 35.—

Extra-overdrukken Deel164 green 12.90

> » > VOR Ren eee Ii 19.76

GéschenkiG van JRoonss PRE ee 25.—

f 2.335.20

Uitgaven.

Nadeelig saldo vorig jaar. . . IT Ge 142709

Zegel en leges op de ile -ubsiaie > 1024

Drukloon? Deel 64 ne, « © ROOMS 05945

» rota i © Sy RIO Boe LOI

Platenrekenine#Deel#6552 platen 5 un » 332.90

Vierschotten Redactieleden, 051" (Re aio 9.40

JF 4.812.409

VERSLAG. LV

De uitgaven bedroegen f 4.812.40

De ontvangsten » »112.335.20

Dussnadeeliessaldo 4") 2:47720

Fonds der Bibliotheek Hartogh Heys van de Lier.

Ontvangsten.

Batig saldo vorig jaar. . . sar APR OSE

Rente inschrijving 3 °/, Grier wean Gel coca? 302.84

f 965.41

Urittaagieni:

Aankbopt van boeken 226 m Ong Ae ee nr HAS

BHE Va Beeken AE HUEY ARL Geto yt > 122.65

f 496.65

De ontvangsten bedroegen f 965.41

De uitgaven > » 496.65

Dus batig saldo . . f 468.76

De Commissie, belast met het nazien der rekening en

verantwoording van den Penningmeester over 1922—’23,

verklaart, bij monde van den heer P. van der Wiel, dat zij

de rekeningen der verschillende fondsen heeft nagezien en

accoord bevonden. Zij meent dus de vergadering te moeten

adviseeren, om den Penningmeester onder dankzegging voor

zijn keurig beheer te dechargeeren,

Nadat de Penningmeester onder applaus is gedechargeerd,

benoemt de Voorzitter de heeren H. Coldewey en F. T.

Valck Lucassen tot leden der Commissie tot nazien van

het financieel beheer over 1923—’24. Beide leden aanvaar-

den deze benoeming.

Het verslag van den Bibliothecaris luidt als volgt:

Mine Eleercn,

Omtrent onze bibliotheken geloof ik te mogen verzekeren,

LVI VERSLAG.

dat zij zich onder de goede zorgen van het Koloniaal

Instituut bij voortduring in bevredigenden staat bevinden.

Mejuffrouw A. F. Bouvy, die de laatste jaren als biblio-

thecaresse fungeerde, verliet wegens huwelijk en vertrek

naar Nederlandsch-Indié in October 1.]. het Instituut. Een

woord van dank voor hare bemoeiingen zij haar ook hier

gebracht. Het beheer wordt thans gevoerd door den Heer

Ir. W. L. Utermark, Assistent-Bibliothecaris van het Koloniaal

Instituut, terwijl alle werkzaamheden, uitgezonderd het cata-

logiseeren, geschieden door den Heer W. A. Kolsteeg. Het

gebruik was voor onzen beperkten kring als gewoonlijk

voldoende. Over het tijdstip van 1 Januari tot 31 December

1922 bedraagt het aantal bons van uitgeleende boeken 162

stuks, verdeeld over 30 personen. Het aantal bezoekers was

in hetzelfde tijdsverloop 37. Van de nieuwe aanwinsten wer-

den geregeld lijsten opgemaakt. Van de volgende personen

en instellingen werden in het tijdvak van 1 Juni 1922 tot

de nu onlangs uitgekomen lijst van nieuwe aanwinsten ge-

schenken ontvangen: R. van Eecke, Prof. Dr. K. M. Heller,

F. Jensen, ‘Draga. GC: C! Loman, Dr iD%Maci Gillavszsr

Melnikow, A. Reyne, Prof. Dr. J. Versluys, E. Wassman S. J.,

Bibliotheek van het Koloniaal Instituut, Senckenbergische

Naturforschende Gesellschaft, Frankfurt a/M., Smithsonian

Institution, Washington, Zoölogisch Museum en Laboratorium,

Buitenzorg. Photo’s voor het album der leden zijn dit jaar

niet ontvangen. Een aantal der in den oorlogstijd ontstane

hiaten in de tijdschriftreeksen werd op aanvrage aangevuld;

de overige tijdschriften, in ruil en in abonnement, worden

geregeld ontvangen.

Ofschoon de huidige lokaliteiten volstrekt niet onbevre-

digend zijn, mag ik toch met voldoening vermelden, dat

de bouw der grootsche stichting van het Instituut thans

zoover gevorderd is, dat het plan bestaat binnenkort een

gedeelte in gebruik te nemen. Ik heb reden te verwachten,

dat dan weldra daarna ook de voor de boekerijen bestemde

afdeeling hare voltooiing bereiken zal. Inmiddels beveel ik

de belangen onzer bibliotheken weder gaarne bij U aan.”

Aan de orde is dan de bepaling der plaats van bijeenkomst

VERSLAG. LVII

voor het volgend jaar. Achtereenvolgens worden genoemd:

Denekamp, Oisterwijk, Doetinchem en Nijmegen, terwijl de

Heer Balfour van Burleigh wederom eene lans breekt voor

eene zomervergadering in Juli en liefst het eene jaar dichter

bij en het andere verder af. Na stemming en herstemming

tusschen Denekamp en Oisterwijk, wordt laatstgenoemde

plaats aangewezen en bepaald, dat er in 1924 nà 20 Juni

vergaderd zal worden.

Vervolgens wordt overgegaan tot het houden der

Wetenschappelijke mededeelingen.

Pater E. Wasmann S.J. houdt een voordracht over het

hieronder genoemde onderwerp met demonstratie van door

hem zelf vervaardigde photographiën.

„Zum Mimikrytypus der dorylophilen Aleocharinen”.

Vielleicht den interessantesten und hochgradigsten Anpas-

sungen der Myrmecophilen begegnen wir unter den dory-

lophilen Staphyliniden der alten wie der neuen Welt.

Diese Kafer leben bei Wirten, welche die gefrassigsten

Insektenräuber sind und begleiten letztere sogar als Jagdgäste

auf ihren Raubzügen. Der hohen Anpassungsnotwendigkeit,

welche diesen Wirten gegenüber bestand, entspricht die

Anpassungshäufigkeit und Anpassungshöhe der

Gäste. Unter allen Ameisen der ganzen Erde haben gerade

die räuberischen Wander- und Treiberameisen die grösste

Gattungs- und Artenzahl gesetzmässiger Gäste aus die Familie

der Kurzflügler. Der Mimikrytypus, der Trutztypus und der

Symphilentypus der Myrmecophilen erreicht hier die höchsten

uns bekannten Stufen. Ich habe hierauf schon in einer Reihe

von Arbeiten seit 35 Jahren aufmerksam gemacht und bereits

mehrere Dutzende neuer Gattungen und über hundert neuer

Arten dorylophiler Staphyliniden aus dem tropischen Amerika

und Afrika beschrieben. Für jene, die sich für dieses Gebiet

interessieren, mache ich besonders aufmerksam auf meine

Arbeit No. 278: „Neue Anpassungstypen bei dorylophilen

Staphyliniden Afrikas” in der Zeitschr. f. wissensch. Zoologie

1917, Heft 2. Dort sind auch zusammenfassende Übersichten

jener Anpassungstypen gegeben sowie ein ausführliches Lite-

LVIII VERSLAG.

raturverzeichnis. Gegenwärtig bin ich nun mit einer ähnlichen

umfangreichen Arbeit über die ecitophilen Staphyliniden des

neotropischen Gebietes beschäftigt, welche in den Memorie

dell’ Accademia Pontificia Romana dei Nuovi Lincei mit

einer Reihe photographischer Tafeln erscheinen soll.

Mein heutiger Vortrag will Ihnen hauptsächlich auf Grund

jener beiden Arbeiten das tiefere Verständnis des Mimikry-

typus der dorylophilen Staphyliniden erschliessen, wobei ich

mich jedoch auf die Aleocharinen einschliesslich der

Gattungen Mimeciton und Mimanomma beschränke, welche

durch ihre extreme Anpassung so hochgradig modifiziert sind,

dass sie nicht bloss als eigene Tribus der Aleocharinae

sondern sogar als eigene Unterfamilien der Staphylinidae

betrachtet werden könnten. Unter den Aleocharinen finden

wir die zahlreichsten Formen des Mimikrytypus, teils in

klassischer Vollendung, teils in mannigfachen Übergangs-

stufen, die uns den Weg der Entstehung der ersteren andeuten.

Für die Mimikry der Paederinae gelten teilweise andere

Gesetze, da hier manche Gattungen von ameisenähnlicher

Gestalt sich finden, die ebensowenig mit der Tastmimikry

etwas zu tun haben als unsere Medon, Scopaeus und Stilicus.

Die Paederinen werden daher hier nicht besprochen.

Bereits in meinem Buche „Die psychischen Fähig-

keiten der Ameisen’ (Zoologica, Heft 26, 1. Aufl. 1899,

2. Aufl. 1909) hatte ich in einem eigenen Abschnitt die

Mimikry bei Dorylinengästen behandelt. Meine damalige

Auffassung über die ihr zu Grunde liegenden Gesetzmässig-

keiten hat sich durch das neue, reiche Material, das ich seither

erhielt, glänzend bestätigt. Die betreffenden Gesetz-

mässigkeiten sind kurz folgende:

I. Die Mimikry der Dorylinengäste ist primär auf

den ‚Bühlertastsinn der Wurterbere chef,

welche teils ganz blind sind (Dorylus mit subgen. Anomma,

und Aenzctus), teils an Stelle der Netzaugen einfache Seiten-

ocellen besitzen (/czfon mit seinen Untergattungen). Die

Mimikry der Dorylinengäste ist somit primär eine Tast-

mimikry, und muss von diesem Standpunkt aus beurteilt

werden, nicht vom Standpunkt des Gesichtsbildes,

das beim Anblick dieser Tiere auf unserer Netzhaut entsteht.

VERSLAG. LIX

Daher ist für die Entscheidung, ob im betreffenden Falle

eine Mimikry vorliegt, die Oberansicht des Gastes gar

nicht massgebend, wohl aber in vielen Fällen die Seiten-

ansicht, da das Profilbild dem Tastbilde annähernd

entspricht. Klassische Bestätigungen hiefür werden Sie auf

den Photographien sehen (besonders auf Taf. II, Fig. 10

| Deploeceton| und Fig. 11 [Labidomimus]; ferner auf Taf. II,

Fig. 16 [Dorylomimus| und Taf. IV, Fig. 20 [Mimanomma]).

2. Bei den Gästen jener (neotropischen) Zezton, welche

gutentwickelte Seitenocellen besitzen (Untergattungen Æcziton

s.str. und Acamatus) tritt zu der primären Tastmimikry

noch eine sekundäre Gesichtsmimikry hinzu,

während letztere bei den Gästen jener Zezton, welche rudi-

mentare Ocellen besitzen (Untergattung Zadzdus), fehlt. Man

vergleiche in meiner Sammlung die Gäste von Zezton bur-

chelli \NESTW. (foreli MAYR) und quadriglume HALID. und

Acamatus legionis SM. mit jenen von ZLabidus praedator SM.

Die Gäste des Mimikrytypus, welche bei Zezton mit gutent-

wickelten Seitenocellen leben, gleichen ihren Wirten

sesetzmäassieimider: Färbung und: zwar bis

in die Färbungsdetails, während jene Vertreter des

Mimikrytypus, welche bei Zez£on mit rudimentären Ocellen

(Labidus) oder bei völlig blinden Dorylinen (Dorylus-Anomma)

leben, keine gesetzmässige Ähnlichkeit ihrer Färbung mit

jener der Wirte zeigen. Aus dieser vergleichend biologischen

Tatsache schloss ich schon 1899, dass die einfachen Ocellen

von Zeiton nicht nur Helligkeitsunterschiede sondern auch

Farbenunterschiede wahrzunehmen vermögen.

3. Die Tastmimikry der dorylophilen Aleocharinen

beginnt mit einer wirklichen oder scheinbaren

Formähnlichkeit einzelner Körperabschnitte (des

Thorax oder des Hinterleibes oder beider) des Gastes

nit penendes Wirbesysechreitet fort zur Form

wbin lichikeit: dertgesamten Körpergestalt

wardi pfie lt: emdiiehwimider Gleichheit der

Publerbildung desa@gastes. mit ‚jener dies

Wirtes. Letzteres Moment leitet von der passiven Mimikry

zur aktiven über, indem die Gäste nicht bloss in den Form-

verhältnissen ihren Wirten gleichen, sondern auch in ihrem

LX VERSLAG.

Benehmen den Fiihlerverkehr ihrer Wirte nachahmen,

und zwar um so erfolgreicher, je ähnlicher ihre Fühlerbildung

mit jener des Wirtes wird. Beispiele werden Sie bei den

Photographien der neotropischen Aczton-Gaste kennen lernen:

bei Labidomimus eine bloss scheinbare, auf Täuschung des

Fühlertastsinnes berechnete Formähnlichkeit, bei Dzploeczton

eine Formähnlichkeit der einzelnen Körperabschnitte

des Gastes mit jenen des Wirtes, welche nicht zu einem

Gesammtbild der Formähnlichkeit zwischen Gast und Wirt

sich vereinigt, bei Mzmeciton endlich eine fein ausgearbeitete,

gleichsam idealisierte Ameisengestalt des Gastes in Verbin-

dung mit einer vollkommenen Ähnlichkeit seiner Fühlerform

mit jener des Wirtes.

4. Sowohl die Tastmimikry als die Gesichts-

mimikry, d.h. die Nachahmung sowohl der Körperform des

Wirtes als auch seiner Färbung (bei den Gästen von Zezton

mit gutentwickelten Ocellen, siehe oben, Punkt 2), bezieht

sicihustet sn ur au tddierdemiGiastemidicaskeor

pergrosseam mac his tien ns teheadierAr beiten:

form des Wirtes, also auf die kleinen bis kleinsten

Arbeiterinnen, selten auf die mittleren (Ecztophya), niemals

auf die grossen Arbeiterinnen und noch weniger auf die

Soldaten. Besonders lehrreich ist in dieser Beziehung Dzploe-

citon, da hier die Körpergrösse des Gastes die Durchschnitts-

grösse der Arbeiterinnen seiner Wirtsart sogar etwas überragt.

5. Die höchste Entwicklungsstufe des Mimikrytypus

ist biologisch mit einem echten Gastverhältnis

(Symphilie) verbunden, indem die Gäste durch ihre

passive und aktive Ähnlichkeit mit den Wirten nicht bloss

gegen die Angriffe derselben wirksam geschützt sind und

an der Jagdbeute derselben teilnehmen dürfen, sondern auch

schliesslich von ihren Wirten als angenehme Gesell-

schafter beleckt und gefüttert werden. Zu den Aleocha-

rinen des Mimikrytypus, welche zugleich echte Gäste sind,

zählt in der afrikanischen Fauna auf Grund direkter Beobach-

tungen die Gattung Dorylomimus, in der neotropischen Fauna

die Gattungen Lcztophya und Mimeciton.

6. Von dieser höchsten Stufe des Mimikrytypus aus hat

die Entwicklung des echten Gastverhältnisses weiterhin zur

VERSLAG. LXI

Ausbildung eines hochgradigen Symphilentypus

geführt, wofür ein klassisches Beispiel Dorylocratus vom

belgischen Congo ist, der zweifellos vom Mimikrytypus von

Dorylomimus stammesgeschichtlich abzuleiten ist. Näheres

darüber finden Sie in meiner obenerwähnten Arbeit von 1917

(No. 278); man vergleiche auch die folgenden Photographien

Taf. III, Fig. 16 und Taf. IV, Fig. 18. Als morpholo-

gischer Typus ist dieser Symphilentypus vom

Mimikrytypus verschieden durch die hohe Entwicklung

von symphilen Exsudatorganen, welche beim Mimikrytypus

höchstens in ihren Anfängen vorhanden sind.

7. Zwischen den Vertretern des Mimikrytypus der dory-

lophilen Staphyliniden in der alten und der neuen Welt

besteht keinerlei näherer stammesgeschicht-

licher Zusammenhang. Es handelt sich lediglich

um Konvergenzerscheinungen, bedingt durch

die analoge Lebensweise. Ich habe schon 1902 auf diesen

Umstand aufmerksam gemacht. Auch zwischen den verschie-

denen Vertretern des Mimikrytypus in ein und dersel-

ben Fauna besteht meist kein näherer phylogenetischer

Zusammenhang; sie haben sich vielmehr gewöhnlich selb-

ständig aus ehemals freilebenden oder auf niederen

Anpassungsstufen stehenden Gattungen entwickelt, unter

denen die kosmopolitische Gattung Myrmedonia wohl das

zahlreichste Kontingent stellt. Dagegen ist ein direkter phylo-

genetischer Zusammenhang zweifellos anzunehmen zwischen

Dorylomimus und Dorylocratus einerseits, sowie zwischen

Dorylomimus und Dorylonannus andererseits. Im allgemeinen

bietet der Mimikrytypus der dorylophilen Aleocharinen somit

das Bild einer polyphyletischen Entwicklung.

8. Inbezug auf die Entwicklungsfaktoren muss

ich mich mit einigen Andeutungen begnügen. Die Wirk-

samkeit der Selektion mit ihrer hier ganz handgreiflichen

Auslese, die von den rauberischen Wirten gegeniiber

ihren eigenen Gästen geübt wird, dürfte wohl ausser Zweifel

stehen auch für jene, welche keine Parteigänger des Darwi-

nismus sind. Mir scheinen die Tatsachen hier so unzweideutig

zugunsten einer Selektion zu sprechen wie kaum auf irgend-

einem anderen Gebiete der Tierbiologie. Von einer ,,Allmacht

LXII VERSLAG.

der Naturziichtung” kann jedoch auch hier keine Rede sein.

Die Naturalselektion besitzt auch hier nur den Wert eines

negativen, ausmerzenden Faktors, der allerdings als

Entwicklungsimpuls für die durch positive,

endogene Faktoren (die „inneren Entwicklungsge-

setze’) entstandenen hochgradig spezialisierten Anpassungs-

formen dienen kann. Bei der Entwicklung der letzteren ist

ferner das instinktive Moment der aktiven Anpas-

sung gegenüber dem morphologischen der passiven

Anpassung in höheren Grade zu berücksichtigen, als es bisher

gewöhnlich geschah. |

Ich gehe nun zur Erklärung der Photographien

über. Da dieselben hier nicht reproduziert werden können,

gebe ieh’nur’ein Verzeichnis der vorgezeieten

Abbildungen, mit kurzena’ Diag niosen! den

neuen Gattun@en)) und’ Arten:

Mimikrytypus der dorylophilen Aleocharinen.

A. Neotropische Formen (£czton-Gaste).

Tafel I.

I. Tetradonia göldii WASM. Bei Eciton quadriglume HALID.

Minas Geraés. (9: 1).

2. Ecitonidia wheeleri WASM. Bei Æcifon schmitti EM.

Bexas.-(11 15):

3. Ecitonilla claviventris WASM. Bei Æciton praedator SM.

SAPaulo;:n(Er, 11):

4. Ecitonilla impressicollis n. sp. !) Bei Eciton praedator.

Minas Geraés. (II: 1).

5. Ecitophytes coniceps n. g. n. sp. ?) Bei Eczton quadriglume

HALID. Minas Geraés. Vorderkörper. (12: 1).

5a. Ecitophytes coniceps. Seitenansicht. (6 : 1).

1) Unterscheidet sich von £. clavicornis und socia WASM. durch kürzere

Gestalt und namentlich durch den Quereindruck hinter der Mitte des

Halsschildes.

2) Ecitophytes n.g. Von Lcitophya WASM. verschieden besonders durch

den kegelförmigen Kopf, den kurzen Fühlerschaft und das nicht ver-

längerte 3. Fühlerglied.

Ecitophytes coniceps n.sp. Schwarz, glanzlos, mit völlig verloschener

Skulptur, abstehende Beborstung fein und mässig lang.

VERSLAG. LXIII

6. Ecitomorpha arachnoides WASM. 9. Bei Æciton burchelli

WESTW. S. Catarina. (8: 1).

6a. > > Seitenansicht des d. (10: 1).

60. » » Seitenansicht‘ des’? (ios 1):

Tafel II.

7. Ecitophya simulans WASM. 9. Bei Eczton burchelli WESTW.

(Foreli MAYR). S. Catarina. (6.5 : 1).

Vea. > > Gi “Seitenansicht., (6:5 > 2).

8. Maimeciton pulex WASM. G und Æciton praedator SM. 8.

Rio de Janeiro. (ro :\1).

8a. > > 9 bei Eczton praedator. S. Paulo. (10 : 1).

9. > zikäni d n. sp. 1). Bei Æciton praedator. Minas

Geraes.. (TOT):

10. Diploeciton constrictum n. g. n. sp. *). Bei Eczton pilosum

SM. Minas Geraés. (Io: 1).

104. » > Seitenansicht. (10: 1).

11. Labsdomimus petiolatus n. g. n. sp. 3) Bei Eczton coecum

LATR. Minas Geraés. Seitenansicht. (12: 1).

rra. Labidomimus petiolatus.

[Mimonilla ecitonis WASM. konnte wegen schlechter Er-

haltung der Type nicht photographiert werden].

2) Unterscheidet sich von .WM. Zulex hauptsächlich durch die schlan-

keren Fühler, deren Schaft halb so lang ist wie die Geissel, und das

Endglied der letzteren doppelt so lang als das vorletzte. Der Prothorax

ist schmaler und der Mesothorax (der Flügeldeckenknoten) länger als bei

pulex. Färbung hell rostrot, glänzend, mit abstehenden gelben Borsten.

2) Diploeciton (Doppel-Eczéon) n. g. Vor allen anderen Aleocharinen-

gattungen ausgezeichnet durch die sechs Quereinschnürungen des

Körpers (1. zwischen Kopf u. Halsschild; 2. in der Mitte des Halsschilds;

3. zwischen Halsschild und Flügeldecken; 4. zwischen Flügeldecken u.

Hinterleibsstiel; 5. zwischen dem 1. u. 2. Hinterleibsglied; 6. zwischen

dem 2. und dem folgenden. —- Diploeciton constrictum n. sp. Glinzend

schwarz, lang abstehend beborstet.

3) Labidomimus n.g. Ausgezeichnet durch das kugelförmige, hinten

ausgehöhlte Halsschild, und das stielförmige Mesonotum ohne Spur von

Flügeldecken. — Zabidomimus petiolatus n. sp. Glänzend rotgelb, Hinter-

leib fein und lang abstehend behaart.

Ecitobium n.$g. oxytelmarum. Mit Syntomium verwandt. Gestallt kurz

und breit, flach, Vorderkörper hoch längsgekielt. Kopf herzformig,

Halsschild querrechteckig. Fühler 11 gliedrig, sehr breit und kurz. Beine

kurz, flachgedrückt. Tarsen 5 gliedrig, Glied 2—4 gelappt. — Zeilobium

zikani n.sp. Rotgelb, sehr dicht punktiert, nur die Kiele glänzend. g

mit langem Apicalbüschel. 3 mm. Minas Geraés.

LXIV VERSLAG.

B. Aethiopische Formen (Dorylus- Anomma-Gäste).

Patel

12. Ocyplanus formicarius FAUV. (Dorylonia laticeps WASM.).

Bei Anomma wilverthi EM. Belg. Congo. (8: 1).

13. Dromanomma hirtum \NASM. Bei Anomma wilverthi.

Bela. Conso. (7 = 1).

13a. » > Seitenansicht. (7: 1).

14. Dorylogaster kohli WASM. Bei Anomma wilwerthi. W. Belg.

Congo. (10: 1).

15. Dorylogaster longipes \NASM. Bei Anomma wilverthi. W.

Bele; Conso. (12:1).

16. Dorylomimus kohli WASM. Form vestitus WASM. Bei

Anomma wilverthi. Belg. Congo. (8: 1).

16a. Dorylomimus kohli WASM. Form vestitus WASM. Seiten-

ansicht. (8: I).

160. Dorylomimus kohli WASM. Form nudus WASM. Bei

Anomma wilverthi. Belg. Congo. (8: 1).

17. Dorylonannus lujae WASM. Bei Anomma wilverthi. Belg.

Congo (277):

Tafel IV.

18. Dorylocratus rex WASM. Bei Anomma wilverthi. Belg.

Congo. (8:1).

18a. » > » Seitenansicht. (6.5 : 1).

182. > » > Vorderkörper mit den Exsu-

datgruben. (12: 1).

10. Dorylostethus raffrayi WASM. Bei Dorylus helvolus L.

Transvaal. (18: 1).

19a. > > > Seitenansicht. (18: I).

20. Mimanomma spectrum WASM. Bei Anomma sjöstedti EM.

Kamerun, (12: 1).

200. > » » Seitenansicht. (12: 1).

Zum Schluss mögen noch einige Einwendungen kritisch

geprüft werden, welche gegen meine Theorie der Tast-

mimikry der Dorylinen-Gäste erhoben worden sind.

Prof. W. M. WHEELER hat in seinem prächtigen, über

1000 Seiten umfassenden Buche ,,Ants of the Belgian

Congo” (Bull. Amer. Mus. Nat. Hist. XLV, 1921—1922),

in dem von W. M. MANN bearbeiteten Abschnitte über

VERSLAG. LXV

Myrmecophilen Westafrikas (623—630) durch eine briefliche

Mitteilung an MANN (S. 625) Stellung genommen zur Mimi-

kry von Mimanomma spectrum WASM. Er vertritt hier die

neue Ansicht, dass die Körpergestalt dieses Käfers nicht,

wie ich gezeigt hatte, eine hypertelische Mimikry-

form („eine über das Ziel hinausschiessende Mimikry’’)

darstelle; er meint vielmehr, die auffallend schlanke, dünne

und schmale Körperform diene dem Käfer nur dazu, um

sich in den temporären Nestern von Anomma leichter zwischen

die zu dichten Klumpen zusammengeballten Wirtsameisen

eindrängen zu können. Als Beweis führt er nur an, dass

der Kafer bei Oberansicht ,,phasmoid”, nicht aber

»myrmecoid” aussehe, was ich ja durch den systematischen

Artnamen spectrum’ zum Ausdruck gebracht hatte.

Ich kann nur bedauern, dass WHEELER diese neue Hypo-

these aufgestellt hat; denn sie entbehrt völlig der sachlichen

Grundlage und bedeutet nicht eine Verbesserung, sondern

eine Verschlechterung unserer Kenntnis der dorylophilen

‘Anpassungsformen. WH. hätte den Käfer doch auch von

der Seite ansehen müssen, um sich ein richtiges Urteil zu

bilden. Er hätte ferner Mimanomma nicht isoliert betrachten

dürfen, sondern ihn auch mit anderen dorylophilen Staphy-

liniden des Mimikrytypus vergleichen müssen. Auch das hat

er unterlassen; er begnügt sich mit einem allgemein gehal-

tenen Hinweise auf die Körperformen der Anomma-Gäste.

Es ist befremdlich, dass WHEELER, der doch meine Arbeiten

über den Mimikrytypus der Dorylinengäste, die ich ihm seit

Jahrzehnten zusandte, kennen musste, gar keinen Begriff .

von dem Wesen der Tastmimikry zu haben scheint.

Die Oberansicht eines Tieres ist für die Beurteilung, ob

eine solche Mimikry vorliegt oder nicht, völlig wertlos,

da nur die Profilansicht uns über das ,,Tastbild” Auf-

schluss geben kann. Letztere zeigt aber’ bei Mimanomma

einen geradezu lächerlich in die Länge gezogenen Ame i-

senkörper, in welchem auf einen lang walzenförmigen

Kopf und einen noch länger walzenförmigen Thorax, an

dem jede Spur von Flügeldecken fehlt, ein 2-gliedriger

Fünswierleribsstrebaumdn.ern:ziemlichrdicket,

5-gliedriger, ameisenähnlicher Hinterleib

LXVI VERSLAG.

folgt! Eine solche Kérpergestalt, die bei keinem anderen

Käfer vorkommt, sondern nur unter den Hymenopteren ihres-

gleichen hat, verlangt unbedingt eine besondere Erklärung.

Soll etwa der dicke, gewölbte Hinterleib mit seinem langen,

schmalen Stielchen dem Käfer dazu dienen, um sich leichter

zwischen die Ameisen einzudrängen? Im Gegenteil, dafür ist

er nur hinderlich, wie unschwer einzusehen ist; ein gleich-

mässig schmal zylindrischer Körper wäre dafür viel geeig-

neter. WHEELER’s Erklärung der Gestalt von Mimanomma

versagt somit vollständig.

Zum Verständnis der Korperform von Mimanomma (Taf.

IV, Fig. 20) müssen wir sie vergleichen mit jener von Dory-

lostethus (Fig. 19), die ihr am nächsten komt. Dorylostethus

wasmanni BRAUNS und raffrayi WASM. leben aber bei

unterirdisch wandernden Dorylinen (Dorylus helvolus L.),

die gar keine ,,Ameisenklumpen” in temporären Nestern

bilden wie die oberirdisch ziehenden Anomma. Ferner ist

Dorylostethus wasmanni nach den Beobachtungen von Dr.

BRAUNS in seiner raschen Bewegungsweise den Ameisen,

bei denen er lebt, sehr ähnlich. Da er hellrot ist wie diese,

nicht schwarzbraun wie Dorylostethus raffrayi, ist es daher

auch für unser Auge schwer, ihn unter den Ameisen beim

Aufheben eines Steines, der eine Dorylus-Kolonie bedeckt,

zu finden. Seine den Wirten ähnliche Färbung ist keine

Mimikry, sondern einfach Hypogäenfärbung. Die Körperform

beider Dorylostethus-Arten ist eine schlanke Tast-

mimikryform, welche gleichsam die Vorstufe bildet zu

Mimanomma mit seiner, von oben gesehen, fast stabförmigen

Gestalt. Wir finden dadurch bestätigt, dass die bizarre Kör-

perform van Mzmanomma spectrum als hypertelische

Mimikry zu erklaren ist.

Viel gewichtiger als WHEELER’s Einwand erscheint ein

Bedenken, das M. C. PIEPERS schon vor zwanzig Jahren

gegen die Tastmimikry erhoben hat in seinem Buche ,,Mi-

mikry, Selection und Darwinismus” (Leiden 1903).

Er bestreitet die biologische Grundlage derselben, indem

er folgendermassen argumentiert: Der Hauptsinn der Ameisen,

durch den sie andere Insekten als Koloniegenossen erkennen,

ist nicht der Tastsinn, sondern der Geruchsinn

VERSLAG. LXVII

der Fiihler. Die Formahnlichkeit eines Gastes mit seinen

Wirten ist daher vollkommen gleichgültig für seine friedliche .

Duldung: riecht er nicht ameisenähnlich, so hilft ihm seine

Formähnlichkeit nichts; besitzt er aber einen den Ameisen

zusagenden Geruch, so ist für ihn die Nachahmung der Form

seiner Wirte ganz überflüssig. Also ist die biologische Basis

der Tastmimikry offenbar unhaltbar, weil sie auf einem

physiologischen Irrtum beruht. — Was ist hierauf zu erwidern ?

Bereits 1905 (Natur u. Offenbarung, 51. Bd) hat mein

Kollege P. HERMANN SCHMITZ auf diesen scheinbar so über-

zeugenden Einwand auf Grund meiner Angaben geantwortet

in seiner Abhandlung „Der wissenschaftliche Wert

den Nimier eam Ge (Ss 40m i.) Ich will hier kurz

und klar andeuten, wo der Fehler in der Beweisfiihrung von

PIEPERS liegt. Darin hat er ohne Zweifel recht, dass der

Geruchsinn der Ameisenfihler der Hauptsinn ist,

mittelst dessen sie Freunde von Fremden unterscheiden. Das

habe ich selber durch zahlreiche Beispiele aus den Beziehungen

der einheimischen Ameisengäste zu ihren Wirten bestätigt,

besonders in meiner Schrift „Die psychischen Fähig-

Bientendier Amets en (Zoologica, Heft) '26, rr! Aufl.

1899, 2. Aufl. Stuttgart 1909). Trotzdem enthält die Beweis-

führung von PIEPERS einen Fehlschluss; derselbe beruht auf

der anthropomorphistischen Trennung von Geruchfunktion

und Tastfunktion der Ameisenfühler. Die Wahrnehmungen

und Vorstellungen der Ameisen sind überhaupt keine ,,ding-

hafte” gleich den unsrigen, die wir zwischen dem Objekt

und seinen Eigenschaften unterscheiden. Die Tiere nehmen

nur ,,Qualitatenkomplexe” wahr, und diese allein bilden

den Inhalt ihrer Vorstellungen. Das hat HANS VOLKELT in

seiner vortrefflichen Studie „Über die Vorstellungen

der Tiere’ (Leipzig und Berlin 1914) besonders durch

Beobachtungen aus dem Spinnenleben illustriert. Die Wahr-

nehmungen und Vorstellungen, welche den Ameisen durch

Berührung eines Gegenstandes mittelst ihrer Fühlerspitzen

vermittelt werden, umschliessen aber in ganz hervorragendem

Grade Qualitätenkomplexe, nämlich eine für uns Menschen

schwer vorstellbare innige Verbindung und Ver-

einigung von Geruchs- und Tastelementen

LXVIII VERSLAG.

Wir haben zum Riechen eine Nase, die unbeweglich in der

Mitte des Gesichtes sitzt; zum Tasten haben wir dagegen

die Fingerspitzen, die ihrerseits keine Gerüche wahrnehmen

können. Für uns sind daher der Geruch und die Form eines

Gegenstandes zweiganz verschiedene Eigen-

schaften. Für die Ameisen hingegen, deren Fühler

„bewegliche Nasen”, sind bilden sie nur eine, tatsächlich

untrennbare Komplexqualität; sie nehmen durch die

Berührung eines Gastes mit den Fühlerspitzen per modum

unius dessen Geruch und dessen Form wahr, obwohl ver-

schiedene nervöse Endorgane (Riechkegel und Tastborsten)

es sind, welche der Geruch- und der Tastfunktion dienen.

Für sie hat daher der Geruch eines Gegenstandes auch

zugleich eine Form, was bei uns unmöglich ist. Wie

ich daher schon 1899 von einer ,,Geruchsform der Ameisen-

fahrte’’ sprechen konnte, so kann ich jetzt von „einer

Geruchstormt derN:Gasitesnreden.

Auf dieser innigen physiologischen Verbindung von Ge-

ruchs- und Tastwahrnehmung in der Sinnesfunktion der

Ameisenfühler beruht meine Theorie der „Tastmimikry”.

Die Dorylinen, welche wegen Mangels der Netzaugen in

noch höherem Grade als andere Ameisen auf ihren Fühler-

sinn angewiesen sind, nehmen bei Berührung eines Gastes

mit ihren Fühlerspitzen dessen Geruch und Form nicht

getrennt wahr wie wir, sondern als einheitliche

sGeruchsform”. Ein Gast, der ausser seinem Ameisen-

seruch auch eine Ameisenform hat, muss ihnen daher in

höherem Grade als „ihresgleichen” erscheinen als ein anderer,

der mit dem nämlichen Geruch eine abweichende Form ver-

bindet. Wie die Aczton- und Anomma-Gäste für ihre Wirte

riechen, können wir selbstverständlich nicht feststellen.

Die Æciton haben z. T. einen sehr durchdringenden Geruch,

wie ZIKáN insbesondere für Eczton (Acamatus) pilosum SM.

mir brieflich mitteilte, der für unser Geruchsorgan ganz

hervorragend „stinkt, wenn man eine Ameise zerquetscht.

Leider berichtet ZIKaN nichts über den Geruch des Dzfloe-

citon, des klassischen Gastes des Mimikrytypus jenes Zezion ;

ich werde ihn darauf aufmerksam machen, den Geruch dieses

Käfers experimentell auf seine Ähnlichkeit mit dem Geruch

VERSLAG. LXIX

des Wirtes zu priifen. Da fiir unsere menschliche Sinnes-

wahrnehmung in der Komplexqualität ,,Geruchsform” einst-

weilen nur das Formelement, nicht aber das Duftelement

kontrollierbar ist, kann die Anwendung der Tastmimikry

selbstverständlich nur auf dem Vergleich der Formver-

hältnisse des Gastes mit der Form seines Wirtes beruhen.

Dass wir es hier mit einer wirklichen Mimikry

zu tun haben, zeigt sich bei Dzploectton und Labidomimus

noch klarer als bei Mzmeciton, obwohl letzterer die feinste

Vollendung des Mimikrytypus darstellt, während

man die beiden ersteren nur ,,Mimikryversuche” nennen

kann im Vergleich zu Mimeciton (Taf. II, Fig. 8 und 9).

Diploeciton, der die mittlere Grösse der Arbeiterform seines

sehr kleinen Wirtes (3 mm) ein wenig überschreitet

und daher für den Tastsinn der Ameisenfühler ein ganz

ansehnlich ausgedehntes Objekt ist, bat 6 Quereinschnürungen

des Körpers statt 3 der Ameise, damit letztere bei jeder

Berührung des Käfers eine ihren eigenen Körperabschnitten

ähnliche Kurve wiederfinden. (Man vergleiche dazu Taf. Il, Fig.

roa). Diese Einzelwahrnehmungen zu einer Gesamtvorstellung

„Doppeleciton” zu verbinden, wie wir es tun bei seitlicher

Betrachtung eines Diploeciton, fällt den Eciton gar nicht ein;

dafür haben sie auch keine Zeit in ihrer hastigen Jagd.

Labidomimus bestätigt uns noch anschaulicher die Richtig-

keit der Tastmimikry. (Vgl. Taf. II, Fig. rra). Hier hat die

Form des Körpers auch bei seitlicher Ansicht für unser Auge

keine statische Ameisenähnlichkeit der einzelnen Körper-

abschnitte. Der Hinterleib ist, wenn er aussgestreckt wird,

nicht kugelförmig, sondern flach ausgehöhlt; auch das Thorax-

profil ist für unser Auge kein plastisches Bild des Thorax-

profils der Ameise. Wie kommt hier trotzdem eine ,,Tast-

mimikry” zu stande? Auf dynamischem Wege. Der Käfer

hält für gewöhnlich, wie auch ZIKáN mir berichtet, seinen

Hinterleib hochaufgerollt wie unsere Lomechusa; dann hat

derselbe für die Fühlerspitzen der ihn berührenden Ameise

in der Tat die Form eines gewölbten Zctton-Hinterleibes,

wenn auch nur eine vorgetäuschte, keine reelle, sondern

eine bloss ‚ideelle’’. Lässt nun die Ameise ihre Fühlerspitzen

an der Vorderseite dieses erlogenen Ameisenhinterleibes

LXX VERSLAG.

hinabgleiten, so muss sie auch ein Stielchen finden wie

bei ihresgleichen. Die wirkliche Abdominalbasis des Kafers

liegt jedoch unter dem aufgerolten Hinterleib verborgen;

wo bleibt also der ,,ideelle Hinterleibsstiel’’, der zum ,,ideellen

Ameisenhinterleib” gehört? Derselbe wird dargestellt durch

den stielfidrmie umeebildeten: Mels ot hogar

der unmittelbar hinter der Aushohlung des kugelig gewolbten

Prothorax einsetzt, mit einer schmalen Basis beginnend, nach

hinten sich allmahlich verbreiternd; die Fliigeldecken sind

einfach in Wegfall gekommen. Diese von allen übrigen

Aleocharinen und auch von allen ibrigen Coleopteren so

merkwürdig abweichende Korpergestalt von Zabidomimus

wird in der Tat nur biologisch verständlich auf Grund meiner

Theorie der Tastmimikry.

Ich bin kein fanatischer Anhänger der Mimikrylehre, aber

ebensowenig ein fanatischer Gegner derselben. Unbeeinflusst

durch Zuneigung oder Abneigung für das pro oder das contra

jener Theorie suche ich nur die Tatsachen möglichst

vernunftgemäss zuerklären. Das ist es, was mich

zur Aufstellung der Tastmimikry der Zezton-Gäste geführt hat,

und ich glaube, im Vorliegenden eine neue schlagende

Bestätigung für die Richtigkeit derselben erbracht zu haben.

De Heer Everts bespreekt het navolgende:

Hij is bezig met de bewerking van eene nieuwe Lijst der

in Nederland en het aangrenzend gebied voorkomende

Coleoptera. Dit werk vordert slechts zeer langzaam, maar

toch hoopt hij op het einde van het jaar er mede gereed te

zijn. De bedoeling is alle als volkomen zeker in Nederland

geconstateerde soorten van doorloopende nummers te voor-

zien, evenals in de Lijst van 1906, en de rangschikking in

hoofdzaak naar REITTER’S Fauna Germanica te volgen. De

in Nederland bekende variéteiten en aberraties zouden weder

van een * voorzien kunnen worden, wat doelmatiger blijkt

te ziin dan het * voor niet in ons land bekende soorten

te bezigen; het eventueel bijvoegen is dan eene eenvoudige

zaak. Dan vindt Spr. het van belang, om alle soorten, die

in de omstreken van den Haag bekend zijn, van een bijzon-

der teeken te voorzien, daar van alle streken uit Nederland

juist dit gebied, vooral de omgeving van den Haag en

VERSLAG. LXXI

Leiden, het oudst bekende entomologisch doorzochte terrein

is; bovendien heeft de auteur van de Lijst het meer dan

50 jaren lang coleopterologisch doorzocht, nadat vooraf wijlen

Mr. Snellen van Vollenhoven de eerste ernstige onderzoeker

geweest is. Hoe willekeurig ook, dient toch eene grens be-

paald te worden, wat Spr. in zijne Coleoptera Neerlandica III

1922 nader besproken heeft en door een rondgaand kaartje

duidelijk maakt.

Dan is het van belang, om eveneens van een teeken te

voorzien alle Coleoptera-soorten, die uitsluitend uit Zuid-

Limburg bekend zijn. De vraag is nu: van waar af kan

men van Zuid-Limburg spreken; men zou daarop moeten

antwoorden, daar, waar de oudere gronden beginnen. Eene

scherpe grens te traceeren blijft toch ondoenbaar; het een-

voudigst zou zijn, om, na eene denkbeeldige lijn getrokken

te hebben langs de zuidgrens van Nederland (van Sas van

Gent naar Roermond), het gedeelte bezuiden die lijn als

Zuid-Limburg te beschouwen, dus bezuiden den spoorweg

Weert—Roermond—Vlodrop. Een ander idee zou kunnen

zijn, het gedeelte van Limburg bezuiden eene lijn Roosteren—

Nieuwstadt, dus van het smalle gedeelte van Limburg af, als

Zuid-Limburg te beschouwen. Om geheel Limburg met een

bijzonder teeken aan te duiden, is niet geschikt; dan zou

men evengoed ook voor andere provincién iets dergelijks

dienen te doen. Wel zou misschien een bijzonder merkteeken

kunnen gebruikt worden voor die soorten, welke uitsluitend

de kuststreken bewonen, d.w.z. de stranden, duinen en de

zeekleigronden, als de schorren en gorsen.

Dan acht Spr. het wenschelijk, om speciaal te wijzen op

dwergvormen, monstruositeiten, anomalién en onuitgekleurde

vormen, die meermalen door auteurs met bijzondere namen,

als aberraties of varieteiten, werden aangeduid. Dus: forma

nana, immatura, deflorata, montruosa, anomala.

Wanneer eenigszins twijfel bestaat, of eene soort wel in

Nederland gevonden is, dan zou deze van een ? te voorzien zijn,

doch geen nummer krijgen. Is de twijfel sterk gemotiveerd, dan

geene nadere aanduiding. Voor de uit het omliggend gebied be-

kende soorten eene eenvoudige vermelding; is dit eenigszins

twijfelachtig, dan deze tusschen haakjes. De nummers worden

LXXII VERSLAG.

op het laatste oogenblik bijgevoegd, wanneer besloten is, dat

de lijst gedrukt zal worden. Platypsyllus castoris zou ge-

voegelijk vermeld kunnen worden als eene hier uitgestorven

soort, die tegelijk met den bever in Nederland is uitgeroeid ;

maar en in de Rotterdamsche Diergaarde op een Canada-

bever ontdekt, en in het vorige jaar in Natura Artis Magistra

op een bever uit Noorwegen verzameld werd ; dus geimporteerd.

In FAUVEL’s „Faune Gallo—Rhénane etc. (Coléoptères),

Staphylinides, 1868—, Caen, p. 248”, vermeldt deze

auteur bi) Stenus intricatus ER. als vindplaatsen: Breda

(HEYLAERTS); Lyon, Morgon, Provence, Languedoc (REY);

Hérault, Vendres (MAYET); Béziers! Carcassone! Tarbes (PAN-

DELLE); aussi en Espagne, Italie, Corse, Sardaigne et Algérie.

Dus eene Zuid-Europeesche soort, welke ook uit Breda ver-

meld is, wat overigens geene verwondering behoeft te baren.

Uit de collectie HEYLAERTS ontving Spr. twee exemplaren

van deze soort, uit Breda, door FAUVEL gedetermineerd.

Maar thans, nu Spr. deze soort ook uit Winterswijk, Brummen,

Loenen (Veluwe), Bergen-op-Zoom en Exaeten (L.) zag, is

hij overtuigd geworden, dat zoowel de Breda’sche als de

overige exemplaren niet tot zw#ricatus, maar tot de aan-

verwante Sf. longitarsis THOMS. moeten gerekend worden,

welke laatstgenoemde soort, door FAUVEL zelf, duidelijk van

intricatus onderscheiden is en uit meer noordelijke streken

van Frankrijk en bovendien uit Scandinavië, Groot-Brittannië,

Duitschland en Spanje vermeld is.

Heeft FAUVEL zich vergist en Bredasche exemplaren als

intricatus geduid, of was inderdaad onder die exemplaren

een werkelijke zztrzcatus; de collectie van wijlen FAUVEL zou

misschien de zaak kunnen ophelderen. Dat FAUVEL de beide

soorten duidelijk wist te onderscheiden, bewijzen zijne be-

schrijvingen en bovendien van elk een exemplaar, dat Spr.

voor vele jaren van hem ontving; een echte zuzrzcatus uit

Sardinië, een echte /ongztarsis uit Fontainebleau.

REITTER vermeldt wel S. /ongztarsis THOMS. uit Duitsch-

land, maar noemt niet S. zutrzcatus ER. Ook GANGLBAUER

kent alleen S. longitarsis uit: ,,Nord- und Mitteleuropa,

Spanien, Selten”, maar niet zu/rzcatus, waarbij hij voegt:

(Ex. FAUVEL). Het resultaat van Spr.’s onderzoek is, dat alle

VERSLAG. LXXIII

exemplaren uit ons land, onder den naam van Stenus intri-

catus ER. vermeld, moeten heeten: /orgitarsis THOMS. Sedert

ontving Spr. een schrijven van den heer Ste-CLAIRE-DEVILLE

met de mededeeling, dat FAUVEL ook wel eens Fransche

exemplaren verkeerd gedetermineerd heeft.

In zijne „Coleoptera Neerlandica I, p. 319”, heeft Spr. de

twee soorten scherp onderscheiden, maar is door de deter-

minatie van FAUVEL gesuggereerd geweest, dat wij de Zuid-

Europeesche soort zouden hebben.

Voorts vermeldt Spr., dat hij in het bezit gekomen is van

eene collectie microskopische preparaten van monddeelen

van Coleoptera, afkomstig van wijlen ons medelid den heer

S. LAKO te Middelburg. De erven van genoemden heer

hebben deze collectie aan Spr. ten geschenke gegeven. Spr.

laat de lijst der 340 verschillende preparaten ter bezichtiging

rondgaan, waarbij enkele voorwerpen. Het ligt in de bedoe-

ling van Spr., dat later deze collectie ten dienste staat van

het bestuur der Ned. Ent. Ver., om daarover te beschikken,

voor het geval, dat iemand het microskopisch onderzoek der

monddeelen met ernst wenscht te ondernemen.

Nog laat Spr. ter bezichtiging rondgaan een werk van

Prof. Dr. PAUL PFURTSCHELLER, over Zoölogische Wandplaten,

zeker wel de beste schetsen, die men zich denken kan. Van

iedere wandplaat is bij den text eene reproductie er van

gegeven. Prof. Dr. J. F. VAN BEMMELEN zegt bij eene aan-

beveling: „the best collection of educational plates in

existence’. MARTINUS NYHOFF is de uitgever.

Over de bepaling van eene scheidingslijn van Zuid-Limburg

ontstaat eene discussie, waaraan achtereenvolgens door de

heeren Wasmann, Schmitz, Rüschkamp e. a. wordt deel-

genomen. Ten slotte wordt men het vrijwel eens, dat de

geologische scheidingslijn, over Sittard ongeveer, de beste is.

Prof. Weber uit de wenschelijkheid, om ook een index

aan de lijst toe te voegen, wat het opzoeken zéér zal ver-

eenvoudigen, terwijl de heer Klynstra voorstelt, om de varië-

teiten etc. met Romeinsche cijfers aan te duiden.

De heer de Meijere doet mededeeling van eenige nieuwe

resultaten betreffende zijne onderzoekingen over de biologie

EXXIV VERSLAG.

der Agromyzinen. Met medewerking van den heer SCHOEVERS

verkreeg hij in de eerste plaats materiaal van de door dezen

op de laatste wintervergadering besproken, aan wilgentakken

schadelijke soort. Uit Culemborg werden hem n.l. een aan-

tal puparién toegezonden, die volgens den door NIELSEN

gegeven raad in de aarde bij den voet der wilgen waren

opgezocht. Uit een dezer puparién ontwikkelde zich in het

verwarmd vertrek, waarin zij den 10° Maart gebracht waren,

reeds den 25° de eerste vlieg. Bij determinatie met HENDEL’s

Prodromus komt men op Disygomyza carbonaria ZETT., dus

op denzelfden soortnaam, welken NIELSEN in zijne verhan-

deling over de Markflecke (Zool. Jahrb. Abt. Syst. 23, p. 725)

aan deze soort geeft, zoodat gelukkigerwijs deze reeds in

verschillende werken overgenomen soortnaam niet weder

gewijzigd behoeft te worden. Het is eene relatief groote,

zwarte Agromyzine, door hare grootte licht met het $ van

eene Anthomyine te verwarren; de pupariën zijn ca. 5 mm.

lang en dus ook voor de familie van ongewonen omvang.

Spoedig daarna verschenen nog enkele exemplaren, en vol-

gens mededeeling van den heer SCHOEVERS kwam bij kweek

buiten te Wageningen het eerste exemplaar den 30° April

te voorschijn; de overige verschenen in Mei.

Eene 2° soort, waarvan de biologie ontdekt werd, bleek

eene nog onbeschrevene Ophzomyza te zijn. KALTENBACH ver-

meldt, dat hij uit stengels van Melandrium een zwart vliegje

kweekte en identificeert dit met Agromyza pulicarta MG.

In een terrein bij Haarlem, waar laatstgenoemde soort voor-

komt, werden door Spr. werkelijk pupariën in den stengel

dezer plant aangetroffen in Augustus 1922; hieruit ontwik-

kelden zich in ’t voorjaar van 1923 de vliegen, maar deze

waren niet: gulicarta, maar eene Ophiomyta, gelijkende op

Oph. curvipalpis 7ETT., als hoedanig dergelijke exemplaren

ook reeds in de standaardcollectie der Ned. Diptera aanwezig

waren. Intusschen leeft Oph. curvipalpis volgens HENDEL in

bladmijnen van Solidago, en de larven, die Spr. van deze

soort van den heer HENDEL ontving, bleken hem van geheel

anderen bouw dan de larven uit de Melandrium-stengels,

zoodat van identiteit geen sprake kan zijn en wij hier met

eene tot dusverre niet onderscheiden soort te doen hebben.

VERSLAG. LXXV

Omtrent pulicaria is juist onlangs door HERING gevonden,

dat zij in Taraxacum-bladeren mineert.

Voorts wil Spr. nog mededeelen, dat hij vormen van de

Liriomyza pusilla-groep nu ook gekweekt heeft uit grassen

en uit Equisetum-stengel; de ontwarring dezer groep wordt

bij toename van het aantal verschillende voedingsplanten,

mijngangen en larvenvormen steeds ingewikkelder. De reeds

uit Equisetum bekende Zzr. vergo ZETT. komt ook bij ons

voor; zij heeft eene geheel andere larve dan de genoemde

pusilla-vorm. Eene verdere soort, die in gras bleek te leven,

is Phytomyza nigra MG.; zij behoort tot het type der veel-

verbreide en polyphage azrzcornis MG. en als bij deze blijft

het puparium in de mijngang. Van afrzcornts onderscheidt

zich dit puparium door langere voorstigmen, van dat van

milii KALT., eveneens in grassen te vinden, door de niet

priemvormige en de bladhuid niet doorborende achterstigmen.

Ten slotte laat Spr. mijnen van de vier soorten van Agro-

myzinen zien, diein Lonicera leven, en waarvan de uitwerking

der synonymie en nomenclatuur met groote moeilijkheden

gepaard ging, omdat de auteurs blijkbaar de soorten en

bijbehoorende mijnen niet voldoende uit elkaar gehouden

hebben. Het resultaat is nu, dat, bijons althans, de volgende

soorten te onderscheiden vallen:

I°. Napomyza xylostei KALT. (= harlemensis WEYENB.);

mijn in den beginne stervormig, met ééne lijn van excrement-g

korrels; verpopping in het blad.

2°. Phytagromyza lonicerae KALT. (= harlemensis in HEN-

DEL’s Prodromus); mijn dikwijls langs den bladrand verloopend,

met twee rijen excrementkorrels; verpopping in de aarde.

3°. Phytomyza luteoscutellata DE MEIJ. (= lonicerae BRISCHKE).

Mijngang veelal kort, naar het einde vrij breed, excrement

onduidelijk vlekkig, verpopping in de aarde; imago met geel

schildje en gelen bovenzoom der borstzijden.

4°. Phytomyza periclymeni DE MEI. Mijn in den beginne

soms stervormig, later verbreed en dikwijls blaasvormig,

bladoppervlakte rimpelig; excrement onregelmatig, verpop-

ping in het blad. Imago zwart.

Pater H. Schmitz spreekt over I°. ,,diaphanol”, het onlangs

in den handel gebrachte nieuwe middel tot bleeken van

LXXVI VERSLAG.

chitine, vervolgens II°. over verschillende binnen- en buiten-

landsche Phoridae (Diptera).

I°. Er is in den laatsten tijd in verschillende tijdschriften

herhaaldelijk sprake geweest van een nieuw reagens voor

de microscopische techniek, diaphanol genaamd, dat

o.a. een voortreffelijk middel zou zijn, om chitine te ont-

kleuren. Wel bestaan er al tal van middelen voor dit doel,

o.a. kali kausticum, eau de Javelle, chloor in statu nascendi

— maar diaphanol zou voordeeliger werken, om de volgende

redenen: a. Het zou zeer vlug en zeer sterk ontkleuren.

„Jedes auch noch so dunkel pigmentierte Chitin wird schnee-

weiss bei einer Einwirkung von !/, Stunde bis zu mehreren

Tagen je nach dem Objekt. Man kann auf diese Weise

ganze Insekten beliebiger Grösse aufhelien, wie Käfer, Raupen

u. dgl., die dann einen überraschenden Anblick bieten”, zegt

P. SCHULZE (Sitz. Ber. Ges. naturf. Preunde 192% pe 130%

6. Daarbij openbaren zich qualitative verschillen tusschen

de chitine van verschillende lichaamsdeelen of van verschil-

lende soorten, die tot wetenschappelijk interessante conclusies

kunnen leiden. c. Tevens wordt de chitine door oplossing

der incrusteerende bijmengsels, die chemisch geen chitine,

maar de eenige oorzaak van de hardheid (en broosheid) van

het chitinepantser zijn, geheel week en zacht, zoodat de

bekende moeilijkheden bij het microtomeeren van chitineuze

voorwerpen verdwijnen. d. Diaphanol zou de weefsels niet

aantasten, die zich derhalve ook na het bleeken nog op de

gebruikelijke wijze electief zouden laten kleuren. ,,Man kann

sich auf diese Weise auch ohne Schnitte anzufertigen auf

Klarste etwa über die Beinmuskulatur eines Krebses ....

über den Verlauf grosser Drüsen u. s. w. orientieren. Bleicht

man z. B. ein halb vollgesogenes Ixodidenweibchen, so erkennt

man ohne Farbung alle Einzelheiten des komplizierten Darm-

verlaufes . . . . Besonders aber kann man nach geeigneter

Färbung bei aufgehellten Arthropodenextremitäten oft mit

überraschender Deutlichkeit den Verlauf der feinsten Nerven

und die Struktur der Hautsinnesorgane erkennen” (SCHULZE

l.c.). Spr. heeft diaphanol laten komen (van ERNST LEITZ,

Filiale Berlin, N. W. 6, Luisenstr, 45; 250g kostten 5000

Mark, toen = 0.63 gulden) en heeft daarmede proeven ge-

VERSLAG, LXXVII

nomen, die hem zeer hebben bevredigd. Het bleeken gaat

vlugger dan met de oplossingen van kaliumhydroxyd. By

eene Lomechusa strumosa g kwamen ook interessante quali-

tative verschillen voor den dag, in zoover als bij het ont-

kleuren de chitinehuid opverscheidene plekken hare roodbruine

kleur behield en bij nader onderzoek bleek, dat dit juist

overal en uitsluitend daar het geval was, waar exsudaat-

trichomen, myrmecophile zoowel als sexueele, aanwezig waren.

Van dezen kever maakte Spr. ook met behulp van een microtoom

serién van overlangsche doorsneden, die zeer goed gelukten.

De kleuring van de snijpreparaten (Hämalaun-Eosine) liet

wel is waar te wenschen over, maar dit schrijft Spr. aan de

omstandigheid toe, dat het resp. exemplaar van Lomechusa

reeds sinds 22 jaren in de ,,vloeistof van Bolles-Lee” had

gelegen; hij had het aldus van Pater WASMANN ontvangen. Het

isimmers bekend, dat zulk oud materiaal voor histologische

en cytologische onderzoekingen minder bruikbaar is.

II°. Overgaande tot de Phorzdae, wenscht Spr. eenige voor-

loopige mededeelingen te doen: I. over de oudste Phoride-

soort; 2. over de genera, die G. ENDERLEIN in deze familie

heeft opgericht; 3. over ecitophile Phoriden, door ZIKáN

onlangs in Brazilié verzameld.

1. Op de vraag: Welke is de oudste Phoride, m. a. w.

welke soort is het eerst van alle beschrewen, luidde tot

verleden jaar het antwoord: Phora aterrima F., vroeger alge-

meen Trineura id. genoemd, beschreven door FABRICIUS

onder den naam van Musca aterrima in 1794. In zijn ,,Diptera

Danica’’, deel VI, wist LUNDBECK evenwel in 1922 mede te

deelen, dat dezelfde FABRICIUS reeds enkele jaren vroeger

eene raadselachtige Empzs minuta beschreven had (Mantissa

Insectorum, Vol. 2, p. 365, 1787), die feitelijk eene Phoride

was. LUNDBECK heeft nl. de type bestudeerd en daarin de

soort herkend, die MALLOCH in 1908 als Phora pubericornis

opnieuw en voor het eerst op kennelijke wijze beschreef.

Nu las Spr. onlangs in eene oude verhandeling van HALIDAY

over de typen van diptera in de collectie van LINNAEUS,

welke collectie thans het eigendom is van de Linnean Society

te Londen, dat de type, behoorende tot de beschrijving van

Musca subsultans in Syst. nat. X ed. ook eene Phoride is,

LXXVIII VERSLAG.

en wel de bekende Æypocera mordellaria (MEIGEN). De ver-

handeling is getiteld : „Sendschreiben von ALEXIS H. HALIDAY

an C. A. DOHRN iiber die Dipteren der in London befind-

lichen Linnéischen Sammlung” en komt voor in Stett. Ent.

Zeitung, 1851, p. 131—145. Ze schijnt weinig bekend te zijn;

althans vindt men hetgeen HALIDAY over de identiteit van

Musca subsultans L. en Hypocera mordellaria (MG.) mede-

deelt, in geene enkele Phoriden-monographie aangehaald. Is

het resp. exemplaar werkelijk de type van LINNAEUS’ be-

schrijving — HALIDAY zegt: Ich sehe keinen Grund, hier

einen Irrtum zu vermuten — en heeft HALIDAY de soort

juist gedetermineerd, dan zal deze in 't vervolg wel Hypocera

subsultans L. moeten heeten. Het odieuze van de naamver-

andering wordt in dit geval zeker vergoed door het aardige

van het denkbeeld, dat de groote LINNAEUS, die den grond-

slag legde voor de geheele hedendaagsche zoölogische syste-

matiek, ook de eerste is geweest, die eene Phoride een plaatsje

in de wetenschappelijke literatuur heeft gegeven.

2. Door de welwillendheid van den heer G. SCHROEDER

van ’t Stedelijk Museum te Stettin, kon Spr. de typen onder-

zoeken van alle genera door Dr. GiiNTHER ENDERLEIN in

de familie Phoridae ingevoerd. Het zijn er zes, n.l. Phatacroto-

phora, Udamochiras, Byrsophrys, Pronomiophora, Crepido-

pachys, Metopotropis, waarbij nog het reeds vroeger door

ENDERLEIN opgerichte en door Spr. in 1914 ingetrokken

genus Oniscomyia (= Aenigmatias MEINERT = Platyphora

VERRALL £) komt. Van genoemde zes genera deugt alleen

het eerste, dat ook in Europa (door Phalacrotophora fasciata

(MG.), pictofasciata SCHMITZ en Jderolinensts SCHMITZ) ver-

tegenwoordigd is. Udamochiras is synonym van Melaloncha

BRUES; Byrsophrys is eene Aphtochaeta-soort met verbreede

costaalader, gelijk wij er ook in onze fauna verschillende

hebben; Metopotropis herero is identiek, waarschijnlijk niet

alleen als genus, maar ook als soort, met Coryptilomyia

armigera BRUES; Pronomiophora en Crepidopachys zijn syno-

nymen van Dohrniphora DAHL. Voor Crepidopachys was dit

niet gemakkelijk uit te maken, aangezien de typen zoo defect

waren, dat de sexe niet eens vastgesteld kon worden; maar

een correspondent van Spr. in Brazilié, de Franciscaan P.

VERSLAG. LXXIX

THOMAS BORGMEIER, te Petropolis, bezorgde hem nieuw

materiaal van ,,Crepidopachys”, en toen bleek duidelijk, dat

ENDERLEIN zijn genus op een Dorhnzphora-wijfje met verbreede

costaalader en buitengewoon langen zuiger gebaseerd heeft.

3. Dat er in de neotropische fauna evenwel vormen voor-

komen, die bij geen enkel der bestaande genera gerangschikt

kunnen worden, bleek onlangs uit eene bezending van ZIKáN,

bevattende 12 verschillende ecitophile Phoriden. Daarvan

waren aan Spr. reeds bekend: 7halloptera quadriglumis BORG-

MEIER et SCHMITZ 2, Acontistoptera brasiliensis SCHMITZ £ en

Ecitophora comes SCHMITZ 9. Nieuwe soorten zijn: Apocephalus

zikant n. sp. d, nauw verwant, naar het schijnt, aan A. spznz-

costa MALLOCH $; twee soorten van Lcztoptera BORGMEIER

et SCHMITZ i. lit., gevleugelde 99 met een aderstelsel, dat

aan Bolsiusia termitophila SCHMITZ 2 doet denken en met

een opvallend langen zuiger; Zcitophora parva n. sp., die iets

kleiner is dan £. comes 2 en ook op het 3. abdominaaltergit

een chitineplaatje bezit; Zezfophora lutezpalpis n. sp. d met

gele en £. fuscipalpis met donkere tasters, beiden van £.

bruchi SCHMITZ d gemakkelijk door de donkere kleur van

den thorax te onderscheiden. Nieuwe genera zijn Adeloptero-

myia n.g. (type A. lohgisetosa n. sp. 9) en Ecituncula n. g.

(type £. aptera n. sp. 9). Adeloteromyia 9 heeft rudimentaire

vleugels, maar groote, smalle en puntige kolfjes, 3 ocellen,

zeer breede palpen, een gesegmenteerd achterlijf met geredu-

ceerde tergieten op het I. tot 5. en eene spleetvormige klier-

opening op het 5. tergiet. Zeifuncula 9 mist de ocellen,

vleugels en kolfjes geheel en al, het achterlijf is grooten-

deels week, ongesegmenteerd, bezit chitineplaatjes op het

I. en 2. en eene zeer kleine klieropening op het 5. tergiet.

Het is opvallend, dat juist onder de myrmecophiele en termi-

tophiele Phoriden zoo’n groote verscheidenheid van genera

wordt aangetroffen; maar hetzelfde verschijnsel doet zich ook

voor bij andere insecten, die bij mieren en termieten leven,

b.v. de coleoptera; die sterk gespecialiseerde levenswijze heeft

aanpassing noodig gemaakt en derhalve vaak diep ingrijpende,

lichamelijke veranderingen met zich medegebracht.

De heer Romijn spreekt over draagbare hulpmiddelen voor

LXXX VERSLAG.

hydrobiologisch onderzoek en laat alle instrumenten achter-

eenvolgens ter bezichtiging rondgaan. De firma BECKER Sons

te Brummen had voor Spr. van aluminiumbuis stokken ver-

vaardigd, die met een steekverband aan elkander bevestigd

kunnen worden. Aan het einde der stokken bevinden zich

doppen, die de inwendige veeren beschermen en tevens

dienst doen voor de daaraan te bevestigen toestellen. Deze

bestaan uit: 1°. een grooten beugel met een geknoopt mollusken-

en plantennet; 2°. een kleinen paalkrabber, tevens modder-

schep; 3°. een planktonnet, dat, door het inplaatsen van

bijgeleverde koperen zeven, tevens als zeefnet ingericht kan

worden. Spr. heeft aan genoemde instrumenten dusdanige

veranderingen doen aanbrengen, dat zij voor de praktijk en

vooral voor het onderzoek ter plaatse verbeterd zijn. Zoo

liet hij een aluminium-bakje zien voor het afslibben, waarin

een houten blokje past, dat voorzien is van verschillende

gaten, waarin dan weer buizen geplaatst kunnen worden en

dat beschadiging van het bakje belet. Voor het determineeren

dient een tafeltje met uittrekbaren poot. De bovenzijde is

voor de grootste helft witgelakt. Om kleurlooze, hyaline

organismen gemakkelijk te kunnen uitzoeken, is een deel

van de oppervlakte zwart gelakt met witte lijnen. Het tafeltje

is van een lagen opstaanden rand voorzien, om het materiaal

niet af te laten vloeien. De onderzijde is eveneens wit gelakt,

doch van een breed zwart kruis voorzien. Daardoor kan de

tafel eveneens als zinkschijf dienen, waarbij men zoowel het

oogenblik noteert, dat het zwarte kruis, als dat de witte

schijf uit het gezicht verdwijnt.

De prijs dezer vernuftige toestellen is echter vrij hoog

te noemen.

De heer D. Mac Gillavry maakt gebruik van de gelegen-

heid, dat de vergadering te Valkenburg, het Mekka der

mieren-biologen, gehouden wordt, om eenige mededeelingen

op dit gebied te doen, als hulde aan pater WASMANN en

zijne school. In de eerste plaats merkt hij op, dat de voor

eenige jaren te Otterlo ontdekte mier, Formica exsecta NYL.,

een veel uitgebreider gebied bij ons bewoont, dan indertijd

gedacht werd. Te Nunspeet blijkt deze mier zeer gewoon te

VERSLAG. LXXXI

zijn, en gelukte het, verscheidene der reeds door WASMANN

opgegeven gasten er bij aan te treffen. Er zijn eenige redenen,

waardoor deze mier minder in het oog valt dan A. rufa L.,

waarop zij overigens, ofschoon feller van kleur, zeer gelijkt.

De hoofdzaak ligt in den nestbouw. Terwijl het vormen van

een mierenhoop het opvallende is van /. rufa, treedt dit,

ten minste in ons land, bij A. exsecta veel minder op den

voorgrond. In eersten aanleg wordt ook wel een hoop ge-

vormd, waarbij blijkt, dat deze bij voorkeur aan de basis van

een eikestruik of heideplant wordt aangelegd. Het materiaal

is echter veel fijner dan hetgeen door F. rufa wordt aan-

gewend. Het ondergrondsche gedeelte is direct veel uitge-

breider. Bij iets oudere nesten ziet men, dat het centrum

vlakker wordt. Daarop volgt het stadium met een duidelijken

ring, die slechts iets boven de omgeving uitsteekt, terwijl

het centrum zandig wordt. Die excentrische uitbreiding kan

ongelijkmatig worden, maar over het algemeen wordt de

cirkelvorm van den rand vrij goed bewaard. Spr. vertoont

eene foto van twee elkaar rakende nesten op een wegberm.

Opvallend is dus het afsterven van den plantengroei in het

midden van het nest. Vermoedelijk hangt dít samen met

het doorknagen van de fijne wortels door de mieren, daar

Spr. meent opgemerkt te hebben, dat dit materiaal mee tot de

vorming van den uitwendigen hoop gebruikt wordt. Misschien

ook is het een gevolg hiervan, dat deze mierensoort wortel-

luizen begunstigt en dat deze een slechten invloed uitoefenen

op de planten, die het eerste middelpunt van den bouw

waren. Hiervoor zal echter nog nader onderzoek noodig zijn.

Oude nesten kunnen een grooten omvang bereiken. Te

Nunspeet kent Spr. een nest, dat eene doorsnede heeft van

ruim 2 Meter. Heeft men eens het bij ons voorkomende nest-

type gezien, dan is het niet moeilijk, de nesten ook elders terug

te vinden, niettegenstaande hunne tweede eigenaardigheid.

Deze bestaat hierin, dat /. exsecta, vooral bij zonnig weer, zich

veel minder aan de oppervlakte vertoont dan 7. rufa. Daar-

door maken de nesten, mede ook door hunne zandigheid en

platheid, een verlaten indruk. Zij liggen veelal op geringen

afstand van 7. rufa-nesten, en, is men dus niet op het voor-

komen van Z. exsecta verdacht, dan worden zij voor verlaten

LXXXII VERSLAG.

of uitgegraven rufa-nesten aangezien. Graaft men er echter :

in, dan blijkt het, dat de nesten vol van de actieve mieren

zitten, die in een oogwenk tot bovenop den rustverstoorder

klimmen en zeer gevoelig bijten. Daarbij bijten zij zich vast

en maken veel minder dan /. rufa van haar spuitvermogen

gebruik. Ook bij WASMANN vindt men de opmerking, dat

het uithalen van een exsecta-nest een heel wat kriebeliger

karrewei is, dan van een 7xfa-nest.

Bij het nazien van de literatuur over mieren, heeft het

Spr. getroffen, dat men betrekkelijk weinig vermeld vindt

over de nachtelijke activiteit der mieren. Spr. heeft daarom

met opzet van bepaalde mierenhoopen op verschillende uren

nagegaan, hoe het daarmede stond en geconstateerd, dat

bij /. rufa de activiteit tot ver in den nacht even groot is

als overdag. Alleen de vroege nanacht geeft eenige stagnatie

of onderbreking, afhankelijk van koude en dauw. Laszus

fuliginosus LATR. staat daarmede op eene lijn. /. exsecta daar-

entegen is ’s nachts veel actiever dan overdag en wanneer,

zooals gezegd, de felle zon op het nest schijnt, dan kan aan

de oppervlakte zelfs een volkomen stilstand optreden. Deze

mier is dus wel in hoofdzaak een nachtdier. Deze opmer-

kingen, het zij hier nog nadrukkelijk gezegd, betreffen waar-

nemingen op de Veluwe in den zomer. Misschien slaat de

waarneming van J. TH. OUDEMANS (Ent. Ber. IV, No. 79,

p. 113, 1914), over „Verlaten mierenpaadjes”, wel op £.

exsecta NYL. Het is zeker opmerkelijk, dat deze mier, die

in Duitschland en Scandinavië tot de gebergte-dieren behoort,

bij ons op het vlakke land voorkomt, en als zoodanig wel

tot de ijstijdrelikten zal behooren. Ook heeft Spr. in zijne

eerste mededeeling (in de Ent. Ber. V, No. «ur, p. 205,

1920) er op gewezen, dat pater WASMANN hem bericht had,

dat deze mier ook in moerassige streken voorkomt. Reden

te meer, om bij biologische waarnemingen omtrent dit diertje,

vooral ook de omgeving, waarin het zich gevestigd heeft, te

vermelden. Het onderzoek der bij ons bij /. exsecta NYL.

voorkomende gasten is nog niet afgesloten en wordt op het

oogenblik ook mede voortgezet door Dr. RECLAIRE, wien

het, na kennismaking met den nestbouw te Nunspeet,

onmiddellijk gelukte, ook te Hilversum mier en gasten

VERSLAG. LXXXIII

terug te vinden. Zooals begrijpelijk is, worden in het algemeen

in oudere nesten meer gasten aangetroffen dan in jonge

nesten; verder is het jaargetijde van veel invloed. Spr. laat

eene collectie mieren en mierengasten circuleeren. Zoo

vond Spr. te Nunspeet Dinarda hagensi WASM. steeds pas

begin Aug. en nooit vroeger. De imagines en larven van

Cetonia floricola HRBST. vond Spr. alleen in groote nesten,

zooals het genoemde van 2 M. diameter; daar maakten in

sommige gedeelten de faeces der larven een groot deel van

het nestmateriaal in de diepte uit. Op die plaatsen vooral

werden exemplaren van de Histeride Dendrophilus pygmaeus L.

aangetroffen, zoodat Spr. verband zoekt tusschen het voor-

komen van beide keversoorten (zie EVERTS, Col. Neerl. DI. III,

1922, Aanhangsel, p. 650).

Nog wil Spr. opmerken, dat al moge F. exsecta NYL. bij

directe beschijning door de zon weinig actief zijn, toch de

nesten, en vooral de floreerende nesten, op plaatsen liggen,

waar de zon ten minste een gedeelte van den dag kan

doordringen. Te Nunspeet zijn zij voornamelijk gelegen in

eikenhakhout, terwijl hei, wegranden en randen van denne-

bosch niet uitgesloten zijn.

Wat het voedsel betreft, is het Spr. opgevallen, dat men

huiswaarts keerende exsecta mieren zelden (of nooit?) ziet

met iets in den bek. Misschien staat dit ook in verband

daarmede, dat zij hun voedsel grootendeels onder de aarde

vinden. !)

De Heer Jurriaanse vertoont een mannelijk exemplaar van

Opsiphanes tamarindi sikyon FRUHST., welke vlinder hij onlangs

uit eene boot, afkomstig uit Columbia, levend in handen

kreeg. Waarschijnlijk was de pop tusschen de lading geraakt

en op een der laatste dagen van de reis uitgekomen.

Het geslacht Opsiphanes behoort in de familie der Lras-

solidae, die gekenmerkt wordt door bijzondere geslachts-

teekenen bij de mannelijke exemplaren. Deze bestaan bij

1) Waarnemingen in 1923 deden zien, dat 7. exsecta allerlei boomen en

struiken bezoekt en daar bladluizen, misschien ook larven van Pentatoma

(Tropicoris) rufipes L., opzoekt; dit zal wel de verklaring zijn, waarom zij

schijnbaar zonder buit naar het nest terugkeert.

LXXXIV VERSLAG.

Opsiphanes o.a. uit penseelvormige kwastjes of pluimpjes op

de bovenzijde van de achtervleugels en eene eigenaardige

vlek aan de zijden van het abdomen.

Bij het opzetten van genoemden vlinder bleek het Spr.,

dat het kwastje of pluimpje, dat zich op de eerste binnen-

randsader bevindt, bij het ophalen van den achtervleugel

als het ware uit genoemd vlekje van het abdomen te voor-

schijn komt. Deze waarneming gaf Spr. aanleiding, nader

op dit zonderlinge verschijnsel in te gaan en daarom werd

een microscopisch onderzoek van genoemd kliertje noodza-

kelijk geacht. De gelukkige en hoogst zeldzame gebeurtenis,

dat Spr. een levend exemplaar van deze soort in handen

mocht krijgen, was voor hem dan ook eene aanleiding, om

hier met de grootst mogelijke zorgvuldigheid te werk te

gaan. De orgaantjes werden er dus uitgeprepareerd en op

passende wijze geconserveerd. Bij een voorloopig microsco-

pisch onderzoek bleek het te bestaan uit 2 deelen, die tezamen

eenigszins den vorm hebben van een verdikt uitroepteeken.

Het geheel is bezet met eigenaardig gevormde vliezige kelkjes.

Dank zij de vriendelijkheid van Dr. A. BURGERHOUT, Genees-

heer-Directeur van het Gemeente-Ziekenhuis te Rotterdam,

werd in het pathologisch-anatomisch Laboratorium van ge-

noemd ziekenhuis onder zeer gewaardeerde medewerking

van Dr. J. HULSHOFF POL, door Mej. A. LEBRET van dit

orgaantje een groot aantal microscopische praeparaten ver-

vaardigd, die een nader onderzoek mogelijk maakten. Hieruit

bleek, dat genoemd orgaantje bedekt is met talrijke beker-

vormige zakjes, uit elk waarvan eene zeer groote, vliesachtige,

bloemknopvormige schub te voorschijn treedt. De vraag dringt

zich nu op, waarvoor genoemd orgaantje dient. Spr. heeft

hieromtrent eene hypothese opgesteld en komt tot de vol-

gende conclusie: ta

Is de vlinder in rust, dan omsluit een gedeelte van de

achtervleugels het abdomen bijna geheel en komt dan juist

het pluimpje op de eerste binnenrandsader, tegenover ge-

noemd orgaantje te liggen. De mogelijkheid is groot, dat

hierin eene geurstof wordt afgescheiden, welke door middel

van vliesachtige uitsteeksels uit de cellen wordt overgebracht

op het vleugelpluimpje. Gaat de vlinder op de wieken, dan

VERSLAG. LXXXV

zorgt de vleugelslag voor de verdeeling der geurstof in de

lucht, waardoor waarschijnlijk de wijfjes worden bekoord en

aangetrokken. Behalve genoernd orgaan, bevinden zich op de

achtervleugels van Opsiphanes nog meerdere geslachtsken-

merken in den vorm van een kwastje of pluim. Het onder-

zoek hieromtrent is verre van afgeloopen, doch hoopt

Spr. binnenkort eene meer uitgebreide verhandeling over dit

onderwerp gereed te hebben, welke verhandeling in het

Tijdschrift voor Entomologie zal worden gepubliceerd.

Spr. laat enkele mannelijke exemplaren van het geslacht

Opsiphanes rondgaan. Van enkele voorwerpen is het abdomen

verwijderd, om te dienen voor een nader onderzoek der

daarin liggende organen.

Pater F. Rüschkamp S.J. bringt einige Bemerkungen zur

Neubearbeitung des Käferverzeichnisses der Niederlände:

Unser unermüdlicher Altmeister Jhr. Dr. ED. EVERTS hatte

kaum seinen dritten Band der Coleoptera Neerlandica ver-

öffentlicht, als er schon daran ging, die ,,Lijst der in Neder-

land en het aangrenzend gebied voorkomende Coleoptera”

neu zu bearbeiten. Die Notwendigkeit liegt auf der Hand.

Die Liste von 1906 führte 3214 Arten auf, 1922 war aber

die Zahl der in den Grenzen wahrgenommen Coleopteren

bereits auf über 3560 gestiegen. Nur wenige inländische

Coleopterologen werden ihre Liste a jour beigehalten haben,

und doch wiinscht jeder eine Liste zur Hand zu haben, die

auf der Höhe des Tages steht. Wie uns selbst wird die neue

Liste auch den Kollegen der angrenzenden Gebiete gute

Dienste tun als Ansporn und Wegweiser bei Exkursionen

und bei Einschätzung des faunistischen Wertes der Sammel-

ergebnisse. Ueber den Kreis der inländischen und benach-

barten Kollegen hinaus wird die neue Liste Bedeutung haben,

namentlich für das Studium des Ausbreitungsgebietes der

Arten. SCHILKY’s Systematisches Verzeichnis der Käfer

Deutschlands und Deutsch-Oesterreichs (1909) findet durch

ein gutes Verzeichnis der niederländischen Käfer eine wert-

volle Ergänzung, und nach seinem Erscheinen wird — so

erwarten wir mit Recht — im neuen europäischen Katalog

die bisherige stiefmiitterliche Behandlung unseres Gebiets

LXXXVI VERSLAG.

wieder gutgemacht werden. Die Liste von 1906 hat sich in

ihrer Anlage mit der durchlaufenden Nummerierung unge-

mein bewährt. Die ohne Nummern eingefügten Arten benach-

barter Gebiete machten das Anzeichnen der seit 1906 bei

uns konstatierten über 350 weiteren Arten sehr bequem.

Durch Anzeichnen der in der eigenen Kollektion vertretenen

Arten dienten sie auch für jeden Sammler als Katalog und

beim Austausch als Desideratenliste. Heute verlangte man

aber von einem Faunenverzeichnis mehr als blosse

nüchterne Aufzählung der Arten. Es soll zugleich ein

Beitinag- seim zur, Differenz ierume: der zoe

geographischen Elemente der betreffenden

Fauna. Keiner weiss das besser als unser Senior. Im April

d. Js. bat er mich, bei Gelegenheit dieser Sommerversamm-

lung mit ihm meine Wiinsche betreffs der Neuauflage des

Verzeichnisses zu besprechen. Um aber diese Wiinsche auch

der Diskussion der Kollegen zugänglich zu machen, darf

ich wohl hier Ihre Geduld kurz in Anspruch nehmen.

L. Dieinden angrenzenden Gebieten, aber

noch nicht innerhalb der Landesgrenzen festgestellten

Arten werden hoffentlich auch in der Neuauflage angefiihrt

als Arbeitsplan fiir weiteres systematisches Vorangehen beim

Sammeln. Erwiinscht ware es, wenn hinter diesen Arten

durch Abkürzungen : B. R. W. Na. angegeben würde, ob

diese Species in Belgien, Rheinland, Westfalen, Nassau

gefunden wurde, sowie es Dr. EVERTS in der Liste im ,,Jaar-

boek 1916 van het Naturhistorisch Genootschap im Limburg”

und Spr. im Jahrbuch 1919 tat.

2. Arten, für deren Vorhandenseinrinzunse

Beim andmuir zwier fheldh a fitte Belewerdazsiingd

sollten meines Erachtens nicht, wie andere inländische Arten,

in die fortlaufende Zahlenreihe mitaufgenommen werden;

so sollte es z.B. nicht heissen: „2400 Orsodacna cerast L.’’,

sondern: „Orsodacna cerasi L. W., R., Na., B., Ne(derland)?”

3. Arten, die zwar sicher, aber nur ganz verein-

zeltinnerhalb der Landesgrenzen gefunden

wurden, sodass man zweifeln kann, ob es sich nur um

verschlagene Stücke oder um wirklich endemische Tiere

handelt, wie z.B. Gnorimus variabilis L., den ich einmal bei

VERSLAG. LXXXVII

Exaten fand, sollten zwar mitgezahlt, aber als ‚vereinzelt’’

bezw. ,,einmal” im Verzeichnis gemeldet werden. Das regt

an, eventuelle weitere Funde dieser Arten zu publizieren

und bewahrt die Faunisten vor Verallgemeinerungen über

das Vorkommen dieser Arten in unserem nordwestlichen

Teile der rheinischen Subregion.

4. Die strittige Frage, ob in einem faunistischen Verzeichnis

nur die vermutlich endemischen Arten oder auch impor-

tierte Arten mitgezählt werden sollen, dürfte wohl so

gelöst werden können, dass man die eingeschleppten Stücke

von ihrer ersten Auffindung an zwar mitzählt, wie es auch

bisher geschah, aber durch ein Zeichen (SCHILSKY 1909 durch

den Handel eingeschleppt) als solche kenntlich macht. Denn

für die angewandte Entomologie ist es wichtig, über alle ge-

legentlich eingeschleppten Insekten orientiert zu sein. Ferner

muss der Faunist damit rechnen, dass es bald diesem, bald

jenem Fremdling gelingen wird, nach berühmten Mustern,

wie Lathridius nodifer WESTW., Niptus hololeucus FALDERM.

u.a., sich bei uns einzubürgern; oft ist es ihm auch gar

nicht möglich, zu unterscheiden, ob und wie weit es einer

fremden Art gelungen ist, durch Anpassung bei uns festen

Fuss zu fassen. Ich erinnere an Crcindela trisignata LATR.,

an den interessanten Azollakäfer Stenopelmus rufinasus GYLH.

— So fand ich im hiesigen Jesuitenkolleg Sz/vanus mercator

Fauv.; dies wärmeliebende Tierchen hat sich in der Bäckerei

des Klosters allen Verfolgungen des Bruder Bäckermeisters

zum Trotz schon über 10 Jahre behauptet. Es bilden also

die Insekten der Adventiv-fauna eine interessante Stufen-

leiter: bald handelt es sich um stets neuen Import, bald um

sporadisch auftretende, bald um lokal eingebürgerte und

endlich um völlig autochthon gewordene Arten. Dieser Er-

scheinung, sowie dem erwähnten Bedürfnis der angewandten

Entomologie wird der Faunist gerecht, wenn er die gesamten

akzidentell vorkommenden Arten in seinem Faunenverzeich-

nis mitzählt, aber als Fremdlinge durch ein Zeichen kennt-

lich macht.

5. Was von den durch menschliche Verschleppung

eingeführten Arten gilt, gilt auch für de durch Wind

und Wasser ins Land gebrachten Arten, wie z. B. Cleonus

LXXXVIII VERSLAG.

emarginatus F. — Auch solche Arten sollten mitgezählt

werden, da meines Erachtens die Zahlenreihe des

Verzeichnisses rde Koll eereinierlktitas cm

sicheren Statistik alle rinmerhalbidenL an

desgrenzen ckonsit atiertenm Artenihat:

6. Die Hauptmasse der durchlaufend zu nummerierenden

Arten bildet die Zahl der endemischen Käfer. Sie sind aber

nicht gleichmässig im ganzen Gebiete ansässig, sodass wir

unter ihnen weiter differenzieren müssen, wenn anders die

Liste ein übersichtliches Bild der Zusammensetzung unserer

Käferwelt bieten soll.

Scharf begrenzt in ihrem Vorkommen sind da zuerst die

Halophilen im weiteren Sinn. Ohne mit F. SCHUMACHER

echte Salztiere und salzliebende im weiteren Sinn zu unter-

scheiden, möchte ich in der neuen Liste diejenigen Arten

als halophil hervorgehoben sehen, die entweder im Salzwasser

leben oder auf Seetang und ähnliche salzliebende Pflanzen

angewiesen sind. So gewinnen wir einen Ueberblick über

die Kiisten- und Deltatiere. Im genannten ,,Jaarboek 1919”

habe ich bereits ca 80 halophile inländische Arten zusam-

mengestellt. Den dort aufgeführten Arten dürfte wohl Zydro-

porus tesselatus DRAPIEZ beizuzählen sein. Dieser Käfer ist

laut EVERTS C.N. III, 56, in der. Provinz Südholland, auf

Seeland und am Moerdijk sehr verbreitet, lebt also im salz-

haltigen Wasser. Im Süsswasser scheint er nicht vorzukom-

men. GANGLBAUER, K. v. M., I, 475, giebt als Fundort an

westliches Mitteleuropa und Mittelmeergebiet; SCHILSKY, I909,

26, ist das Vorkommen in Deutschland fraglich; REITTER,

F. G., I, 217, zitiert nur GANGLBAUER und SCHILSKY. In Süd-

Limburg wurden bislang keine salzliebenden Arten entdeckt,

weil tertiare Meere hier keine Bodensalze zurückgelassen zu

haben scheinen. Interessant ist aber, was Prof. KEULLER,

Maastricht, am 2. V. auf der Monatsversammlung van het

Natuurhistorisch Genootschap über salzhaltige Brunnen in

Südlimburg berichtet. Während das Maaswasser kaum Koch-

salz führt und gewöhnliches Wasser ca 30—50 mg per I.

enthält, finden sich im äussersten Südosten von Limburg

Brunnen, die 234 resp. 270 mg per I enthalten. Ist das auch

im Vergleich zur Kaiserquelle in Aachen mit ihren 2837 mg

VERSLAG. LXXXIX

verschwindend, so würde sich doch das Studium der Biocö-

nosen dieser Limburger Brunnen lohnen, umsomehr, als man

auch am Vieh besondere Vorliebe für die von Prof. KEULLER

genannten Brunnen beobachtete. Vielleicht, wer weiss, würde

man so doch noch halophile Coleopteren in Limburg finden.

7. Neben den Halophilen verdienen die sporadisch vor-

kommenden Arten, wie Dytiscus lapponicus GYLH., Platynus

consimilis GYLH., Deronectes canaliculatus LAC. u.s.w. als

»Eiszeitrelikte” in der Liste gekenzeichnet zu werden.

8. Endlich sind durch ein Zeichen oder durch die Buch-

staben Z-L (Zuid-Limburg) jene inlàndischen Arten

und Abarten, dre bisher nurin Sudlimburg

konstatiert wurden, kenntlich zu machen. Die uns

allen bekannte Eigenart dieses südlichen Teiles mit ihrer

besonderen Flora und Fauna, auf die auch Prof. MAX. WEBER

in seinen Beschouwingen over de Fauna van Nederland

(s. Bijdragen tot de Dierkunde, Afl. XXI) mit Recht hinweist,

bringt es naturgemass mit sich, dass eine Zahl inlandischer

Käferarten auf diesen Teil des Landes beschränkt ist. Als

Südlimburg in diesem Sinn betrachtet Dr. EVERTS neuerdings

das Gebiet südlich der Bahnlinie Weert— Roermond— Vlodrop,

ein Gebiet, das unter die geradlinig verlängerte Südgrenze

des Landes fällt. Die innerhalb dieses südlimburger Teiles

ausschliesslich bekannt gewordenen inländischen Arten be-

tragen ungefähr 300, nicht gerechnet die zahlreich nur dort

gefundenen Aberrationen und Varietäten.

Zweifelsohne sind nicht alle diese Arten und Abarten der

langen südlimburger Liste typisch südlimburgisch, d.h. in

ihrem Vorkommen an die limburgischen Bodenformationen

und ihre Flora gebunden. Aber in Südlimburg liegt alte

tertiäre Steilküste, also ein Teil der ehemals äussersten

Grenze der westeuropäischen Lebewelt, somit ein Teil der

Einmarschlinie des Lebens in das nördliche jüngere Neuland,

das die zurückflutenden Meere und die Schotterablagerungen

des Rhein-Maasdeltas entstehen liessen. Was Wunder, wenn

wir in diesem Teil des Landes manche Arten finden, die

noch nicht weiter nordwärts vorgedrungen sind. Ein anderer

Teil dieser südlimburger Funde wird aber überhaupt nicht

weiter vordringen ins Land, es ist jener Teil unserer Fauna,

XC VERSLAG.

der an den Kalkboden und seine Flora gebunden ist. Diese

Kalk-Fauna aus der Masse der anderen herauszuheben wird

eine lohnende Aufgabe besonders der limburger Coleoptero-

logen sein. Im April d. Js. bat mich Dr. WILLEMSE, Eijgels-

hoven, für einen Artikel über die Fauna des St. Pieter ihm

die Kafer anzugeben, die nur dort gefunden sind, Ich konnte

ihm eine kleine Liste von 18 Arten und 12 weiteren Abarten

zusenden. Aber auch das ist nur ein noch unbehauener

Baustein zur Aufstellung unserer Kalk-Käfer-Fauna, die, so

hoffe ich, bis zur dritten Auflage der Everts’schen Liste be-

arbeitet sein wird.

Fine besondere Rubrik hochgradig angepasster

Hohlenkafer brauchen wir nicht aufzustellen. Die von

Pater H. SCHMITZ begonnenen und von mir fortgesetzten

Untersuchungen iiber die unterirdische Fauna unserer Mergel-

Grotten hat nichts von dem zu Tage gefördert, was die

Coleopterologen beim Durchsuchen der Höhlen im Karst

so befriedigt. Wenn es wahr ist, dass die Römer hier schon

Mergel-Grotten vorfanden, diese Steinbrüche also z.T. an

die 2000 Jahre alt sind, dann liefert das ergebnislose Suchen

in den Höhlen nach deutlich wahrnehmbar angepassten

Käfern uns einen kleinen historischen Maasstab für das

Tempo beim Entsehen solcher Anpassungen. Wie viel Zeit

muss dann vergangen sein, ehe z.B. die interessanten

Höhlen-Silphiden des Karst so geworden sind, wie sie sich

uns heute präsentieren.

Die hier gemachten Vorschläge für die Neuauflage des

Käferverzeichnisses zielen sämtlich dahin, diezoogeographische

Zusammensetzung unserer Käferwelt anzudeuten. Ihre Durch-

führung wird allerdings viel Mühe und Arbeit, aber kaum

Papier und Drukkerschwärze kosten; dafür macht sie aber

das Verzeichnis zu einem mustergültigen Faunenbild, das

allen modernen Anforderungen entspricht.

Ob es wegen der vom europäischen Katalog und anderen

Autoren abweichenden systematischen Anordnung der Gruppen

erwünscht ist, am Schluss des neuen Verzeichnisses ein

alphabetisches Register der Gattungen und Untergattungen

und Synonyme zu geben, lasse ich dahingestellt.

Vergleichen wir den rein zahlenmässigen Inhalt der neuen

VERSLAG. XCI

Liste und damit den Stand der coleopterologi-

schen Erforschung der Niederlande mit dem

der benachbarten Gebiete, so diirfen wir mit dem bisherigen

Ergebnis wohl zufrieden sein. — V. HEYDEN giebt in seinem

Verzeichnis der Käfer von Nassau-Frankfurt 3548 Arten an.

Im Jahresbericht des westphälischen Provinzialvereins 1887

giebt REEKER für Westphalen 3345 Arten an. C. ROETTGEN,

dem diese Angaben entnommen sind, kennt für das Rhein-

land 1911 3550 Arten. Im dritten Bande der C. N. giebt

uns EVERTS für die Niederlande alo Gesamtzahl 3560. Der

tatsächliche Reichtum an Käfern ist in Westphalen. Rhein-

land und Nassau unzweifelhaft grösser als in den Niederlanden.

Wenn trotzdem das Verzeichnis der niederländischen Käfer

einen Rekord aufstellen wird, wie wir ihn auch in unserem

dreibändigen Faunenwerk und in der Standard-Kollektion

besitzen, so haben wir das in erster Linie unserm zielbewussten

Führer, Jhr. Dr. ED. EVERTS, zu danken.

De heer Everts dankt den spreker voor zijne wenken en

hoopt hem later de lijst ter inzage te kunnen zenden.

He heer Uyttenboogaart merkt op, dat geimporteerde

soorten aan eene bepaalde levensvoorwaarde gebonden zijn,

b.v. aan geimporteerde Spaansche matten. Verdwijnen deze,

dan gaat de soort te gronde.

Pater Wasmann wijst er op, dat men slechts buiten de

IJstijdgrenzen eene holenfauna kan verwachten.

De heer Coldewey bespreekt en toont eenige vangsten

uit de eerste maanden van 1923. Een d van Hydernia

rupicapraria HB. kwam op 26 Januari te Doetinchem binnen-

vliegen; eenige weken later vischte hij een dood exemplaar

op uit den vijver op „Slingevliet’”, tegelijk met eene hevig

spartelende Biston strataria HUFN. Het is Spr. opgevallen,

hoe dikwijls men in den nawinter of in het vroege voorjaar

doode of levende vlinders in slooten en vijvers vindt.

Op den eersten dag der lente had hij het geluk, na

ijverig zoeken, op eikestammen 3 mannelijke en I vrouwelijk

exemplaar van Biston hispidaria F. aan te treffen, op het

XCII VERSLAG.

onvolprezen „Slangenburg”. Het wijfje zat, dicht bij den

grond en naast eene spleet in den stam, waaruit een donker-

bruin sap vloeide, verborgen onder een overhangend stuk

mos. Nadat hij op zijne kamer het © met één der gd had

laten paren, heeft het diertje verscheidene grijze, als zilver

glanzende eitjes gelegd, zoo diep mogelijk in reten van de

schors. Hij heeft deze eieren ten geschenke gegeven aan

Dr. J. TH. OUDEMANS, die de rupsen heeft opgekweekt en-

ze onlangs in den grond heeft zien verdwijnen ter verpop-

ping. Verder kan Spr. nog laten zien een d Drymonia

chaonta HB. (6 Mei, Twello), een d Æpicnaptera tremulifolia

HB. (4 Mei, Doetinchem) en een ® Bafta pictaria CURT.

(7 Mei, Doetinchem). In de laatste jaren heeft onze Voor-

zitter eenige stuks van deze soort uit Keppel en Lobith

ontvangen, zoodat dit diertje over het geheele Geldersche

gebied ten Oosten van Rijn en IJsel verbreid schijnt te zijn.

Verbetering in het Verslag van de 56° Winterver-

gadering (blz. XLVII):

3° regel van onderen staat: (26 VII); lees: (26 VII.

Dea » > » : umbrosa HB. gen Q; vul aan:

(2° helft van Augustus).

De heer Lycklama à Nijeholt laat de leden grasduinen in

een aantal door hem medegebrachte doubletten, waarvan

een dankbaar gebruik wordt gemaakt.

De heer Van der Wiel deelt het volgende mede over twee

voor ons land nieuwe keversoorten.

In de eerste plaats Ochthebius exaratus Murs. Deze soort

werd door Spr. in April in één ex. uit aanspoelsel bij Door-

werth verkregen. Het is een der kleinste soorten van het

genus Ockthebius. Ter vergelijking staan in het doosje de

bij ons zeer veelvuldig voorkomende O, riparius ILLIG. en

de kleinste soort, welke tot heden bij ons voorkwam, nl.

O. margipallens LATR. O. exaratus MULS. wordt door GANGL-

BAUER o. a. uit Frankrijk gemeld en schijnt in Duitschland

en België nog niet gevonden te zijn.

Ten tweede: Pogonochaerus hispidulus PILL. Van deze soort

ving Spr. één ex. in Mei, bij Winterswijk, door eikentakken-

VERSLAG. XCII

bosschen uit te kloppen. In de „Coleoptera Neerlandica”

wordt vermeld, dat deze soort leeft op de doode takken van

verschiliende loofboomen, vooral katjesdragende; ook tegen

iepenstammen en klimop. Volgens REITTER daarentegen leeft

deze soort op naaldhout. Eigenaardig zou het zijn, wanneer

deze soort èn op naaldhout, èn op loofhout voorkomt. Ter

vergelijking heeft Spr. de vijf in ons gebied voorkomende

Pogonochaerus-soorten bijeengeplaatst. /. ovatus GOEZE, de

kleinste, werd nog niet in ons land aangetroffen. Zij leeft

op loofhout en werd in België en in de Rijnprovincie reeds

gevonden.

De heer Van Dunné doet namens den heer Van Dissel

mededeeling van een artikel in de „Deutsche Landwirt-

schaftliche Presse”, waarin Cantharis obscurus L. schadelijk

genoemd wordt op jonge eikenscheuten.

De heer Everts zegt, dat C. obscurus L. een nuttig insect

is en vermoedelijk geaasd heeft op de werkelijke beschadigers,

Acarinen of larven van andere insecten.

De heer J. Th. Oudemans vestigt de aandacht der aan-

wezigen op den geweldig grooten invloed, dien het weder

op de insectenfauna — vooral op de vliegende insecten —

heeft. Juist in een jaar als het tegenwoordige, valt dit scherp

op. Weken lang ziet men nu, anders een der gunstigste

jaargetijden, bijna geen insect vliegen. Spr., die er alle dagen

zijne aandacht aan wijdt, zag nog nooit zóó weinig overdag

vliegende Lepidoptera en Hymenoptera in de maanden Mei

en Juni als in 1923.

Terwijl in Maart en April en begin Mei nu en dan vrij

warme dagen voorkwamen, waarin de temperatuur soms tot

70° F. en hooger rees, dagen waarop te Putten in Spr.’s

omgeving o.a. Rhodocera rhamni L. en Cyaniris argiolus L.

in aantal vlogen, zoomede Pieris rapae L. en nap: L. en

later P. brassicae L. vrij veelvuldig voorkwamen, was ’t

daarna bijna voortdurend koel, bewolkt en regenachtig, terwijl

de wind dikwijls krachtig was; in één woord: geen insecten-

weer. Wat de bijen (Apiden) betreft, merkte Spr. in ’t bij-

zonder op, dat de ,,langhoornbij”, Eucera longicornis L., die

XCIV VERSLAG.

in Spr.s naaste omgeving zeer gewoon is en die b.v. in

1922 werkelijk, althans wat de mannetjes betreft, in de 2de

helft van Mei bij duizenden rondvloog, in 1923 zoo goed

als geheel ontbrak. Eerst op 5 Juni zag Spr. 2 exemplaren

en op 10 Juni weder twee. De parasietbij dezer Eucera, n.l.

Nomada sexfasciata PZ., in 1922 in massa aanwezig, heeft

Spr. in 1923 in ’t geheel niet gezien. Van Anthophora retusa

L., ter zelfder plaatse ook eene zeer gewone soort, werden

slechts 2 exemplaren gezien, één op 21 April en één op

4 Mei, beide mannetjes. Het kan moeilijk anders, op vele

soorten zullen, nu het voor haar ongunstige weder zoo lang

aanhoudt, daardoor duchtig in ongunstigen zin beinvloed

worden, Het groote herstellingsvermogen, gelegen in de tal-

rijkheid der nakomelingschap bij de meeste insecten, vormt

echter een tegenwicht, dat bij gunstige omstandigheden de

sporen van tegenspoed al ras uitwischt.

Hierna behandelt Spr. een paar zeldzame Lepidoptera.

Bapta pictaria SCOP. werd voor ’t eerst in ons land aan-

getroffen in 1873, toen de heer VAN MEDENBACH DE ROOY

op 9 April een exemplaar uit de pop verkreeg, welk voor-

werp zich in Spr.’s verzameling bevindt. Zevenenveertig jaar

lang is dit het eenige inlandsche exemplaar gebleven, totdat

op 18 April 1920 de heer COLDEWEY zoo gelukkig was, een

voorwerp te bemachtigen, dat in de buurt van Steenderen,

dus ongeveer halfweg tusschen Zutphen en Doetinchem,

des avonds in een tramwagen kwam binnenvliegen. Niet

lang daarna ontdekte Spr. in eene hem ter determinatie

gezondene partij Lepidoptera twee voorwerpen, die op 3 April

1921 te Hoog-Keppel waren verzameld. Nu onlangs vernam

Spr. van den heer COLDEWEY, dat deze in dit voorjaar

opnieuw een exemplaar bemachtigd had, en wel te Doetin-

chem; juist toen dit feit te zijner kennis kwam, was Spr.

bezig, eene partij Lepidoptera voor ons nieuwe lid, den heer

SCHOLTEN, te determineeren, en vond daaronder niet minder

dan drie exemplaren der genoemde Papta, alle gevonden

te Herwen, nabij Lobith. Zoekt men nu de vermelde vind-

plaatsen op de kaart op, dan blijkt, dat deze vrij dicht bij

elkander liggen en is wel aan te nemen, dat, althans in dat

gebied, oostelijk van Arnhem, de soort niet zoo bijzonder

VERSLAG. XCV

zeldzaam is. De vroege vliegtijd, April, zal echter ook wel

eene der oorzaken zijn, dat zij nog weinig is waargenomen.

De rups, die in Juni op sleedoorn leeft, zou wellicht thans

ook in deze streken, Zuid-Limburg, te vinden zijn.

Een andere, naar ’t schijnt overal zeldzame vlinder is

Scardia boleti L. Dit is een, echter vrij groot, Microlepido-

pteron, tot de 7zneinae behoorend. Zij werd in ons land ont-

dekt door Mr. A. BRANTS, die op 25 Juli 1880 te Ruurlo

een manlijk exemplaar tegen een beuk aantrof. De volgende

vangst was 18 jaar later, toen op 12 Juni 1898, gedurende

de excursie in de buurt van Venlo, een voorwerp door den

heer SCHUYT bemachtigd werd. Spr. zelf heeft, wat hij nog niet

vermeldde, twee vrouwelijke exemplaren te Putten (G.) gevon-

den; het eene op 25 Juli 1912, het tweede op 24 Aug. 1922.

Nu leeft de rups van Scardia boleti in paddestoelen, echter

geenszins in weeke soorten, zooals die van het genus Boletus,

gelijk de naam zou doen vermoeden, doch in de zeer vaste,

harde soorten van het genus Polyporus, wellicht slechts in

één of meer bepaalde soorten daarvan. Na een gesprek hier-

over, toog Spr.’s zoon er einde Mei op uit en ontdekte, diep

in het Speulderbosch, ongeveer een uur van Spr.’s woning,

een aantal stobben van zware eiken en beuken, die na het

vellen der boomen, dat eenige jaren geleden plaats vond, in

den grond waren blijven zitten, en waarop zich een aantal

flinke Polyporus-vruchtlichamen hadden ontwikkeld. Gewa-

pend met eene bijl en een grooten zak, zijn Spr.’s zoon en

hij zelf toen daarheen gereden en hebben de zwammen

meegenomen, en.... reeds op 9 Juni j.l. kwam een prachtig

manlijk exemplaar te voorschijn. Een tweede voorwerp werd

mede reeds als pop ontdekt, zoodat er wel kans bestaat, dat

uit het vrij omvangrijke materiaal nog meerdere voorwerpen

voor den dag zullen komen. De soortnaam van den Polyporus

hoopt Spr. eerlang te vermelden.

Ten slotte vermeldt Spr. het volgende merkwaardige geval.

In Mei van dit jaar vond hij op eik eene spanrups van het

genus Memoria. Daaruit kroop aan de buikzijde op 18 Mei

eene kleine larve, die dus als parasiet in de rups geleefd

had; deze larve spon zich in in een wit coconnetje, juist

vóór de plaats, waar de rups zich vastgezet had. Van dat

XCVI VERSLAG.

oogenblik af is de rups onbeweeglijk blijven zitten, sloeg

echter wel van zich af, als zij verontrust werd. Eten deed

zij absoluut niet. Na eenige dagen verplaatste Spr. haar en

zette haar op versch voedsel. De rups nam den vroegeren

stand aan en gedroeg zich als zooeven vermeld. Later eens

op de punt van eene naald geplaatst, greep zij zich daaraan

zoo normaal mogelijk vast met de achterste twee pootparen,

strekte zich en spon zelfs een draad aan de naaldspits vast,

die dus den kop daarmede verbond, iets wat spanrupsen in

ruststand veelvuldig doen. Daarna bleef de rups weder vol-

komen bewegingloos zitten. Op 31 Mei kwam de parasiet

als imago uit haar cocon te voorschijn; de rups leefde nog

steeds. Eerst elf dagen later, op 10 Juni, stierf zij en had

dus, zonder eenig voedsel te gebruiken, het oogenblik, waarop

de parasiet haar lichaam verlaten had, 23 dagen overleefd.

Eene niet geinfecteerde rups dezer soort zou het wellicht

eene week zonder voedsel uitgehouden hebben, doch stellig

geen 23 dagen. Bovendien was de bewuste rups in die 23 dagen

bijna niet veranderd en maakte in het geheel geen verdroog-

den indruk. Daar de parasiet in verhouding tot de rups klein

was, is ’t ook wel bevreemdend, dat de rups, die zich nor-

maal gedroeg, zoolang de parasiet zich in haar lichaam ophield,

zoo geheel van gedrag veranderde toen de parasiet haar

verlaten had. Wellicht heeft de parasiet ten laatste het

zenuwstelsel der rups ernstig beschadigd; anders ware het,

de kleinheid van de parasiet in aanmerking genomen, niet

ondenkbaar geweest, dat de rups hersteld zou zijn en eene

imago zou hebben opgeleverd.

De Voorzitter verzoekt daarna de aanwezigen, om hunne

goedkeuring te hechten aan een schriftelijk protest tegen de

vernieling van den St. Pietersberg bij Maastricht. Dit protest

kan op verschillende manieren tot uiting worden gebracht,

doch dit moet aan het Bestuur overgelaten worden.

De heer Cremers wijst er nog op, hoe protesteeren niets

baat, daar zoowel het Natuurhistorisch Genootschap in Lim-

burg als andere organen, hun geluid hebben doen hooren,

doch tevergeefs. Het gaat hier om eene groote som gelds,

benoodigd om de mergelgravende Belgische vennootschap af

VERSLAG XCVII

te koopen. In dit geval zou de gemeente Maastricht misschien

ook helpen.

De leden der Nederlandeche Entomologische Vereeniging

zullen met leede oogen dit voor hen belangrijke natuur-

monument zien beschadigen, misschien totaal vernielen.

Niets meer te behandelen zijnde, sluit de Voorzitter de

vergadering.

XCVHI VERSLAG.

Voor de leden der Nederlandsche Entomologische Ver-

eeniging zijn verkrijgbaar bij den Secretaris, R. van Eecke,

Maredijk 161, te Leiden, voor zoover de voorraad strekt:

Tijdschrift voor a met gekl. platen.

pet. deel. à 4 T1 6-7

Entomologische Be per 6 nummers,

No..7 =12, 13 SME: We SR ER. Pr. t 225)

Afzonderlijke nummers, voor zoover voorradig » 0.20°)

Handelingen der Nederlandsche Entomologische

Vereeniging, bevattende de Verslagen der jaar-

lijksche Vergaderingen van 1846-1858, met

Repertorium > 1.25

PCT: Seen De Vlinders van Nederland,

Macrolepidoptera, met 4 platen. >» 5.—

F. M. van der Wulp, Catalogue of the he

scribed Diptera from South-Asia . » 2.404)

Po Me van der Wulp en Dr >]. H. ae

Meïjere, Nieuwe Naamlijst der Nederlandsche

Diptera . MEN 982210

Handleiding voor ner saio BEREA en

verzenden van uitlandsche insecten > 0.40 ©)

Repertorium betreffende deel I—VIII van hei

Tijdschrift voor Entomologie, bewerkt door Mr. E.

A. de Roo van Westmaas : » 0.50

Repertorium betreffende deel ee XVI van het

Tijdschrift voor Entomologie, bewerkt door F.M.

van der Wulp. Rp » 0.75

Repertorium ee Heel XVII XXIV \ van

het Tijdschrift voor Pr bewerkt door

F. M. van der Wulp 5 37075

Jhr. Dr. Ed, Everts, List ii in Nederland en

het aangrenzend gebied voorkomende Coleoptera > 0.30

C. J. M. Willemse, Orthoptera Neerlandica » 3.— °)

1) In den boekhandel / 12.— 4) In den boekhandel / 3.—

2) >» » » » 3.— o) De © » » 0.50

>) > » » 0.50 6) >» » » » De

LIJST VAN DE LEDEN

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

OP 1 JULI 1923,

MET OPGAVE VAN HET JAAR HUNNER TOETREDING, ENZ.

(De Leden, die het Tijdschrift voor Entomologie Deel LXVI

ontvangen, zijn met een * en de Leden voor het

leven met een | aangeduid).

BUITENGEWOON EERELID.

*Z.K.H. de Prins d. Nederlanden, Hert. v. Mecklenburg. 1903.

EERELEDEN.

“Erich Wasmann S.J., Ignatius College, Valkenburg (L.). 190%.

*Dr. Chr. Aurivillius, Hoogleeraar in de Zoölogie aan de

Universiteit te Stockholm. 1903.

*Dr. R. Gestro, Genua. 1909.

*Prof. Dr. K. M. Heller, Franklinsir. 22, Dresden. 1911.

*Prof. H. J. Kolbe, Steinäckerstr. 12, Berlin-Lichterfelde W.

1973.

*Lord Walter Rothschild, Tring Park, Herts., Engeland. 1913.

*Antonio Berlese, Via Romana 19, Florence. 1916.

*Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts, rste Emmastraat 28, ’s-Graven-

hage. 1919.

BEGUNSTIGERS.

Het Koninklijk Zoölogisch Genootschap ,, Natura Artis Ma-

gistra” te Amsterdam. 1879.

De Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen te Maarlem.

1884.

Mevrouw J. M. C. Oudemans, geb. Schober, Huize ,,Schoven-

horst”, bij Putten (Veluwe). 1892.

Mevrouw A. Weber, geb. van Bosse, Eerbeek. 1892.

CG LIJST DER LEDEN ENZ,

Mevrouw de Wed. J. P. Veth, geb. v. Vlaanderen, ’s-Graven-

hage. 1899.

Mej. C. E. Sepp, Villa Eikenhorst, Bussum. 1900.

Mevrouw J. M. van der Hoop, geb. de Monchy, Mathenesser-

laan 252, Rotterdam. 1913.

Mevrouw P. J. K. de Meijere, geb. v. Dam, Sarphatistraat 76,

Amsterdam. 1913.

Mevrouw S. J. M. Oudemans, geb. Hacke, Putten (Veluwe).

1922.

Mevrouw E. Uyttenboogaart, geb. Eliasen, Renkum. 1922.

Mej. J. M. van Eecke, Westeinde 61, Voorburg (Z.-H.). 1922.

Mevrouw J. J. Hacke, geb. Oudemans, Driebergen. 1923.

CORRESPONDEERENDE LEDEN.

A. Fauvel, Rue d'Auge 16, Caen. 1874.

A. W. Putman Cramer, Lawrence Avenue 322, Westfield,

New Yersey. 1883.

Dr. O. Taschenberg, Halle a. S. 1883.

Dr. L. Zehnter, San Bentos das Lages, Bahia, Brazilië. 1897.

Dr. P. Speiser, Kreismedicinalrat, Kaiserstrasse 12, Königs-

berg i. Pr. 1906.

H. Schmitz S.J., Ignatius-College, Valkenburg (L.), 1921.

BUITENLANDSCHE LEDEN.

*René Oberthür, Faubourg de Paris 44, Rennes (Ille-et-Vilai-

ne), Frankryk. — Coleoptera, vooral Carabiden. (1882—83).

Julius Weiss, Chausseestrasse 159, Metz. (1896—97).

Dr. H. Schouteden, Rue St. Michel 5, Woluwe St. Pierre, bij

Brussel. (1906—07).

Corn. J. Swierstra, ıste Assistent aan het Transvaal-Museum

te Pretoria. (1908 —09).

*James E. Collin, Sussex lodge, Newmarket, Engeland.

(1913—14).

*Bibliotheek der R. Universiteit, Lund, Zweden. (1915—16).

GEWONE LEDEN.

*Algemeen Proefstation der Algemeene Vereeniging van Rub-

berplanters ter Oostkust van Sumatra, Medan, Sumatra.

(1917—18).

Prof. Dr. H. J. van Ankum, Zeist. — Algemeene Zoölogie.

(1871—72).

LIJST DER LEDEN ENZ. CI

*H. A. Bakker, Biol. Cand., Daguerrestr. 68, ’s-Gravenhage. —

Neuroptera. (1921—22).

*C. P. G. C. Balfour van Burleigh, Frederik Hendrikstraat

69bis, Utrecht. — Lepidoptera. (1907 —08).

Dr. L. F. de Beaufort, Huize „de Hooge Kley”, Leusden bij

Amersfoort. — (IQII—12).

Dr. J. F. van Bemmelen, Hoogleeraar aan de Universiteit te

Groningen. (1894—95).

Ir. G. A. Graaf Bentinck, Electrotechn. Ing., Bloemendaalsche

weg 297, Qverveen. — Lepidoptera. (1917—18).

+*P. J. van den Bergh Lzn., Huize ,,Mariposa”, Overbeeklaan

5, Velp. — Lepidoptera. (1901—02).

K. J. W. Bernet Kempers, Inspecteur der Registratie, van

Hovestraat 55, ’s-Gravenhage. — Coleoptera. (1892—93).

E. W. Beth, Nieuwe Uitleg 31, ’s-Gravenhage. — Lepidoptera.

(1922—23).

J. G. Betrem, Biol. Cand., Suezkade 151, ’s-Gravenhage. —

Hymenoptera. (1921—22).

Dr. J. A. Bierens de Haan, Zoöloog afh. Handelsmuseum v/h.

Koloniaal Instituut te Amsterdam, villa ,,Ruivenhoek”, Bloe-

~ mendaal. — Algemeene Entomologie. (1918—19).

P. R. Bodifée, Waldecklaan 38, Hilversum. — Coleoptera.

(1923—24).

Dr. J. Bosscha, Parc Dubochet, Clarens, Zwitserland. — Coleo-

ptera. — (1882—83).

*Mr. A. Brants, Rynkade 119, Arnhem. — Lepidoptera.

(1865— 66).

J. Broerse, Rustenburgerstr. 10811, Amsterdam. (1923—24):

A. J. Buis, Klein Sparrendal, Soestdyksche Straatweg, Station

de Bilt. — Lepidoptera. (1907 —08).

F. W. Burger, Lindenlaan 6, Wageningen. — Oeconomische

Entomologie. (1917—18).

Dr. L. P. de Bussy, Westeinde 7, Sparrenwoude, Baarn.

(1908—09).

*Dr. J. Büttikofer, Directeur van de Diergaarde, Rotterdam.

(1883—84).

*M. Caland, Rijks Hoofdingenieur, Directeur van den Water-

staat, Koningin Mariastr. 6, ’s-Gravenhage. — Lepidoptera.

(1892—93).

CII LIJST DER LEDEN ENZ.

*A. Cankrien, Huize ,,Colenso”, Soestdyk. — Lepidoptera.

(1868—69).

J. R. Caron, Oranjelaan 37, Ryswyk. — Lepidoptera.

(1919—20).

*H. Coldewey, leeraar afh. gymnasium te Doetinchem. — Lepi-

doptera. (1919—20).

T*J. B. Corporaal, Conservator bij het Entomologisch Museum

van het Koninklijk Zoölogisch Genootschap „Natura Artis

Magistra”, te Amsterdam. — Coleoptera, vooral Cleridae en

verder andere Malacodermata en Moloidae. — (1899—1900).

* Jos. Cremers, Hertogsingel ro, Maastricht. — Coleoptera en

Lepidoptera. (1906—07).

Dr. K. W. Dammerman, Directeur van het Zoölogisch Museum

te Buitenzorg, Java. — Algemeene Entomologie. (1904—05).

Mr. E. van Delden, President v/d. Landraad in Ned.-Indié,

Hooge Muurstraat 28, ’s-Gravenhage. — Lepidoptera.

(1923—24).

Het Deli Proefstation, Medan, Sumatra. (1908—09).

*E. D. van Dissel, Inspecteur der Staatsbosschen en ontgin-

uingen, Nassaustraat 13, Utrecht. (1906—07).

C. J. Dixon, Copernicusstraat 238, ’s-Gravenhage. — Coleo-

ptera. (1890—91).

Dr. W. Docters van Leeuwen, Directeur van ’s Lands Planten-

tuin te Buitenzorg, Java. — (1921—22). |

*P. H. van Doesburg, Gang Pernis, Semarang, Java. — Coleo-

ptera. (1921—22).

*G. Doorman, Lid van den Octrooiraad, Joh. v. Oldenbarne-

veldtlaan 123, ’s-Gravenhage. (1915—16).

*F, C. Drescher, Tjilatjap, Java. -- Coleoptera. (1911—12).

Mr. E. J. F. van Dunné, kantoor Mrs. Henny & Schoutendorp,

Batavia. — Lepidoptera. (1911—12).

R. van Eecke, Conservator bij ’s Rijks Museum van Natuur-

lijke Historie, Maredyk 161, Leiden. — Lepidoptera en

Thysanoptera. (1911—12). 1

*H. C. L. van Eldik, Malistraat rr, ’s-Gravenhage. — Lepido-

ptera en Coleoptera. (1919—20).

M. J. van Erp Taalman Kip, Biol. Cand., Adrién Mildersstraat

29A, Rotterdam. — Rhynchota (1921—22).

M. L. Eversdijk, Brezelinge. — Algemeene Entomologie.

(1919—20).

LIJST DER LEDEN ENZ. CIII

*Mr. A. J. F. Fokker, Zierikzee. Rhynchota. (1876—-77).

L. van Giersbergen, Leeraar aan de Ver. t. b. v. bijenteelt in

Nederland, Wageningen. (1907 —08).

*P. van der Goot, Departement van Landbouw te Buitenzorg,

Java. — Aphididae en Coccidae. (1910—11).

Jhr. W. C. van Heurn, Biol. cand., Groothertoginnelaan 117,

‘s-Gravenhage. — Algemeene Entomologie. (1911—12).

Dr. J. van der Hoeven, Eefde bij Zutphen. — Coleoptera.

(1886-87).

{*D. van der Hoop, Mathenesserlaan 252, Rotterdam. — Co-

leoptera. (1882—83).

Mr. A. Th. ten Houten, Winterswijk. (1921—22).

*E. R. Jacobson, Fort de Kock, Sumatra. — Algemeene Ento-

mologie. (1906—07).

*A. J. T. Janse, Firststreet Gesina, Pretoria, Zuid-Afrika. —

Pyralidae. (1921—22).

N. A. de Joncheere, Dordrecht. — Lepidoptera. (1886—87).

*W. de Joncheere, Stationsweg 2, Dordrecht. — Lepidoptera.

(2913 —14).

Mej. Greta A. Jonges, Van Eedenstraat 7, Haarlem. — Alge-

meene Entomologie. (1919—20).

D. J. R. Jordens, Sassenpoorterwal F 3471, Zwolle. — Lepi-

doptera. (1863—64).

*J. H. Jurriaanse, Schiekade 75, Rotterdam. — Exotische

Lepidoptera. (1916—17).

*]. P. A. Kalis Hooidrift 114 a, Rotterdam. — Lepidoptera en

Coleoptera. (1916—17).

L.G. E. Kalshoven, Dierkundige bij het Instituut v. Planten-

ziekten te Buitenzorg, Java. — Algemeene Entomologie.

(1921—22).

Dr. P. M. Keer, Leeraar aan het Gymnasium en de H. B. S.,

te Zutphen, Kilchberg b. Zürich, Zwitserland. — (1909—10).

Dr. C. Kerbert, Directeur van het Kon. Zoölogisch Genoot-

schap ,,Natura Artis Magistra”, Plantage Middenlaan 39,

Amsterdam. (1877—78).

T*A. E. Kerkhoven, Loolaan 52, Apeldoorn. — Coleoptera.

(1912—13).

P. E. Keuchenius, Phytopatholoog, Medan, Sumatra. (1910-11).

CIV LIJST DER LEDEN ENZ.

T*B. H. Klynstra, Bentinckstraat 164, s-Gravenhage. — Co-

leoptera, voorn. Caraboidea. | (1902—03).

J. Koornneef, re Constantyn Huygensstraat 67, Amsterdam.

— Algemeene Entomologie. (1917-—18).

*Dr. A. J. M. ter Laag, Villa ,,Rozendoorn”, Eemnesserweg

67, Baarn. (1919—20).

TH. J. H. Latiers, Steyl, gem. Tegelen. — Coleoptera en Le-

pidoptera. (1893—94).

S. Leefmans, Entomoloog aan ’s Lands Plantentuin te Buiten-

zorg, Java. — Algemeene Entomologie. (1911—12).

H. E. van Leijden, Biol. Cand., Monstersche Straatweg Ioa,

Loosduinen. — Lepidoptera. (1915—16).

Dr. W. J. H. Leuring, Huize ,,Middelaer”, Mook (L.) (1919-20).

M. A. Lieftinck, Oranje Nassaulaan 69, Amsterdam. — Odo-

nata. (1922—23).

*J. Lindemans, Boezemlaan 15b, Rotterdam. — Lepidoptera,

Hymenoptera, vooral Sphegidae (Crabronidae), Pompilidae,

Vespidae en Chrysididae. (1901—02).

Dr. J. C. C. Loman, Leeraar aan het Gymnasium, Van Baerle-

straat 158, Amsterdam. (1886—87).

*Dr. H. J. Lycklama a Nijeholt, Oranje-Singel 62, Nymegen.

— Lepidoptera. (1896—97).

+*Dr. D. Mac Gillavry, J. W. Brouwersplein 9, Amsterdam. —

Coleoptera en Rhynchota. (1898—99).

Prof. Dr. J. C. H. de Meijere, Sarphatistraat 76, Amsterdam.

— Diptera. (1888—8o).

Prof. Dr. G. A. F. Molengraaff, Kanaalweg 8, Delft. (1877-78).

A. Mos, Utrechtsche straat, Arnhem. — (1903—04).

F. C. Mijnssen, Nat. Phil. Stud., Joh. Verhulststr. 48, Amster-

dam. — Hymenoptera, Lepidoptera en Odonata. (1923—24).

*De Nederl. Heide-Maatschappij, Arnhem. (1903—04).

*]. R. H. Neervoort van de Poll. — Coleoptera. (1883—84).

A. C. Nonnekens, Rustenburgerstraat 106, Amsterdam. —

Coleoptera. (1921—22).

Prof. Dr. E. D. van Oort, Directeur v. ’s Rijks Museum v. Nat.

Historie, Zoeterwoudsche Singel 1, Leiden. — (1915—10).

Dr. A. C. Oudemans, Leeraar aan de Hoogere Burgerschool,

Burgemeester Weertsstraat 65, Arnhem. — Acari, Cherne-

tidae, Pulicidae. (1878—79).

LIJST DER LEDEN ENZ. CV

T*Dr. J. Th. Oudemans, Huize ,,Schovenhorst”, bij Putten,

(Veluwe). — Lepidoptera, Hymenoptera, Thysanura en Col-

lembola. (1880—81).

Ir. Th. C. Oudemans, Landbouwkundig ingenieur, Putten

Veluwe). — Algemeene Entomologie. (1920—21).

G. Overdijkink, Soekaboemi, Java. — Lepidoptera. (1921—22).

C. van Overeem, Biol. Stud., Slykstr. 36, Weesp. (1914—15).

Dr. M. Pinkhof, Van Musschenbroekstraat 2rhuis, Amster-

dam.

Algemeene Entomologie. (1913—14).

Plantenziektenkundige Dienst te Wageningen. (1919—20).

R. A. Polak, Burmanstr. 12, Amsterdam. (1898—99).

Dr. J. Prince, St. Annastraat 44, Nijmegen. — Lepidoptera.

(1904-05).

Dr. A. Reclaire, Alexanderlaan 17, Hilversum. — Coleoptera.

(1919—20).

A. Reyne, Biol. Docts., Landbouwproefstation, Paramaribo,

Suriname. — Algemeene Entomologie. (1917—18).

C. Ritsema Cz., Oud-Conservator aan ’s Rijks Museum v. Na-

tuurlijke Historie, Grintweg 47, Wageningen. — Hymeno-

ptera antophila en diploptera. (1867—68).

Prof. Dr. J. Ritzama Bos, Wageningen. — Oeconomische En-

tomologie. (1871—72).

*Prof. Dr. W. Roepke, Wageningen. — Algemeene Entomo-

logie. (1912—13).

Dr. G. Romijn, Inspecteur v. d. Volksgezondheid, Zijlweg 86,

Haarlem. — Hydrobiologie. (1915—16).

*G. van Roon, Bergweg 167, Rotterdam. — Coleoptera.

(1895—96).

°s Rijks Museum v. Natuurl. Historie te Leiden. (1915—16).

P. Felix Rüschkamp, Hofgartenstr. 9, Bonn a. Rh. — Coleo-

ptera. (1919—20).

W. A. Schepman, Nieuwe St. Jansstraat 7a, Groningen. —

Coleoptera. (1919—20).

Dr. A. Schierbeek, Verhulststraat 14, ’s-Gravenhage. — Alge-

meene Entomologie. (1919—20).

T. Schoevers, Phytopatholoog, Villapark, Wageningen. —-

Oeconomische Entomologie. (1917—18).

L. H. Scholten, Herwen bij Lobith. — Lepidoptera. (1923-24).

*P. J. M. Schuyt, Burgemeester van Wamel en Leeuwen. —

Lepidoptera. (18go—gr).

CVI LIJST DER LEDEN ENZ.

Dr. J. H. Slothouwer, Directeur der H. B. S. te Tiel. — Hyme-

noptera. (1921—22).

Prof. Dr. C. Ph. Sluiter, Nicolaes Maesstraat 125, Amsterdam.

— (1899—1900).

*C. A. L. Smits van Burgst, Beek bij Breda. — Hymenoptera,

vooral Ichneumonidae. (1906—07).

*C. Solle, Voorschoterlaan 21, Rotterdam. — Lepidoptera.

(1909—10). |

*M. Stakman, Frederik Hendrikstr. 10, Utrecht. — (1921—22).

Prof. Dr. N. H. Swellengrebel, Zoöloog a/h. Kolon. Instituut,

Afd. Tropische hygiene, Amstel 5, Amsterdam. — (1919—

1920).

P. Teunissen, Linnaeusstraat 74a, Amsterdam. — Oeconomi-

sche Entomologie. (1912—13).

L. J. Toxopeus, „Bosch en Heuvel’, Potgieterweg 11, Bloemen-

daal. — Lepidoptera. (1919—20).

*P, Tutein Nolthenius, Ullerberg, Elspeet. — Lepidoptera.

(1920 2m):

7*Mr. D. L. Uyttenboogaart, Parklaan 8, Rotterdam, of

Utrechtsche Straatw. 51, Renkum. — Coleoptera. (1894—05).

H. van der Vaart, J. v. Lennepkade 303, Amsterdam. — Coleo-

ptera en Lepidoptera. (1921—22).

*F, T. Valck Lucassen, Huize ,,Sonnevanck”, Brummen. —

Coleoptera. (1910—11).

*L. A. W. C. Venmans, Stratumsche dyk 53, Eindhoven. —

(1921— 22).

Mr. J. A. Vermeer, Burgemeester van Putten (G.). — (1923—

1924).

Dr. J. Versluys, Graaf Florislaan 17, Hilversum. (1920—21).

A. Verstrijden, Onderluitenant Apothekers-Adsist., Soerabaja,

Java. — Lepidoptera. (1921—22).

*H. A. de Vos tot Nederveen Cappel, Apeldoorn. — Lepido-

ptera. (1888—89).

J. J. de Vos tot Nederveen Cappel, Java.— (1902—03).

*Mr. L. H. D. de Vos tot Nederveen Cappel, Velp. — Coleo-

ptera. (1899— 1900).

W. H. Wachter, Vierambachtstraat 81a, Rotterdam. —

(1919—20).

Prof. Dr. Max C. W. Weber, Eerbeek. — (1886—87).

LIJST DER LEDEN ENZ. CVII

*A. C. Wertheim, Villa ,, Vanessa”, Bilthoven. — Algemeene

Entomologie. (1919—20).

+*P. van der Wiel, Corn. v. d. Lindenstraat 20, Amsterdam. —

Coleoptera. (1916—17).

T*C. J. M. Willemse, Arts, Eygelshoven (Z.-Limb.). — Ortho-

ptera. (I9I2—13).

W. Wittkamp, Prinsengracht 403, Amsterdam. — Ned. Le-

pidoptera. (1921—22).

*J. H. E. Wittpen, Reguliersgracht 53, Amsterdam. — Coleo-

ptera en Lepidoptera. (1915—16).

A. J. Zöllner, Berkelsche laan 15, Rotterdam. — Coleoptera.

(1904—05).

*Het Zoölogisch Museum en Laboratorium te Buitenzorg,

Java. — (1919—20).

BESTUUR.

President: Dr. J. Th. Oudemans.

Vice-President: Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts.

Secretaris: KR. van Eecke.

Penningmeester: D. van der Hoop.

Bibliothecaris: Prof. Dr. J. C. H. de Meijere.

Mr. D. L. Uyttenboogaart.

COMMISSIE VAN REDACTIE VOOR HET TIJDSCHRIFT EN

DE ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN.

Dr. J. Th. Oudemans.

Prof. Dr. J. C. H. de Meijere.

Dr. A. C. Oudemans.

Eine Serie neuer Buprestidenarten

von

Dr. JAN OBENBERGER, Prag.

Herr VAN ROON in Rotterdam war so liebenswiirdig, dass

er mir einige seiner revisionsbedürftigen Materiale der Pracht-

kafer zur Bestimmung vertraute. Darin habe ich bald eine

ganze Anzahl von Neuheiten konstatiert. Inzwischen habe

ich ein ganz ähnliches Material von einer anderer Seite für

meine Sammlung erworben; schiiesslich hat mir Herr Baron

HOSCHEK V. MÜHLHEIM unter seinen Determinanden dieselben

Arten geschickt. Zuletzt war es die Firma Dr. STAUDINGER

& BANGHAAS in Blasewitz, wovon ich zur Bestimmung ganze

Reihen von einigen hier beschriebenen Arten erhielt. Die

meisten hier bestimmten Tiere stammen also von einer Quelle

und dies war die v. ROTHKIRCHsche Sammlung. Herr E. v.

ROTHKIRCH, der im Kriege gefallen ist, hat eine namhafte

Sammlung von kleinen Kamerunkafern und von Prastlianern

(aus Matto Grosso, Corumba) hinterlassen. Einige Neuheiten

davon, die von diversen Quellen, meist vom STAUDINGER,

stammen, habe ich bereits im Druck, einige wurden schon

a. a. O. publiziert (so z.B. meine neue Gattung Pseudagrt-

lodes Bolivari m.) und manches davon wird zusammen mit

vielen Neuheiten, die aus der Sammlung von meinem Freunde

JARO Mraz aus Sâo Paulo stammen in der nächsten Zeit

erscheinen.

Ich musste die Agrilusarten von meist neuen und moder-

neren Standpunkten bearbeiten und beschreiben, was eine

grosse Arbeit erforderte, da sich alle bisherigen und namentlich

die von KERREMANS stammenden Beschreibungen auch in

den wichtigsten systematischen Details als nichtssagend und

oft ohne wissenschaftlichen Wert erwiesen. Auf die Typen

2 DR. JAN OBENBERGER,

zurückzugehen, wäre bei der bekannten KERREMANS Maniere,

oft sehr verschiedene Individuen, die mehreren Arten ange-

hörten, als „Typen” einer Art ganz falsch zu bezeichnen,

auch wenig lohnend.

So musste ich leider von einer gleichzeitig geplanten

Revision der aethiopischen Agrilusarten vorläufig absehen

und mich nur mit einfachen Neubeschreibungen begnügen.

Bei dieser Gelegenheit musste ich mich wieder einmal

überzeugen, wie schwer es ist mit den KERREMANSschen

oberflächlichen, alle wichtigen Merkmale und systematischen

Charaktere konsequent meidenden Diagnosen zu arbeiten,

wo Detaile, Form der Stirn, Unterseite, Tarsen, Klauen,

Halsschildleistchen etc. nirgends oder gar zu flüchtig erwähnt

werden.

Glücklicherweise habe ich meine reiche, ca 250 aethiopi-

sche (z. T.neue) Arten zählende Sammlung vor mir gehabt;

wie kann aber in dieser Familie ein Anfänger, der nur über

bescheidenere Materiale verfügt arbeiten!

Beim Studium der Agrilusarten ist es überhaupt absolut

notwendig, die Individuen abzukleben, sorgfältig zu repreparie-

ren, (damit die Tarsen und Klauen zur Sicht kämen) und

von jedem Individuum über die Form der Unterseite die

Bemerkungen zu machen. Es ist eine sehr grosse, mühevolle

Arbeit, ein augenreissendes Studium etc. -- aber Bupresto-

logie ist eben eine Wissenschaft und kein Spiel, sonst könnte

gar jeder in dieser höchst schweren Familie fuschen.

Eben diese kleine Agrilini und Trachydini sind wohl das

Schwerste. Meist sind es auch seltene, weil wenig gesammelte

Tiere, was umsomehr unangenehmer ist, da man in der

Buprestidenfamilie stets, um Fehler zu vermeiden, wo möglich

zahlreiche Exemplare sehen muss.

Auch dafür muss ich an dieser Stelle allen genannten

Herren und zuerst Herrn VAN ROON bedanken, der mit

besonderer Liebenswürdigkeit die wichtigste Arten der ganzen

ROTHKIRCHschen Sammlung auf eine längere Zeit zum

Studium verliehen hat.

Prag, am 5. Jänner 1922. Dr. JAN OBENBERGER.

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 3

I. Sambus Van Rooni m. n. sp.

Patria: Cameroon] Kulu; Distr. Victoria: Tike:*Buea

(v. ROTHKIRCH); (Coll. VAN ROON, HOSCHEK v. MÜHLHEIM,

STAUDINGER, Dr. JAN OBENBERGER).

Long.: 4—5 mm.

Rein schwarz, Kopf mit Aussnahme des ein wenig ange-

dunkelten Scheitels ist purpurfarben.

Wenig glanzend, dicht skulptiert, mit einer, aus weissen

Harchen zusammengestellten Zeichnung.

Kopf ist ziemlich gross, die inneren Augenränder sind

nach vorne nur sehr schwach konvergierend. Die Stirn ist

fast so breit als lang, gerunzelt, glänzend, mit spärlichen,

anliegenden weissen Härchen behaart. Oberer Teil der Stirn

ist durch eine Mittelrinne in zwei abgerundete Hälften geteilt

und stark gewölbt, was besonders von oben sehr deutlich

erscheint. Halsschild ist vor der Basis flach quer eingedrückt,

etwa 13/, mal so breit als lang, seitlich gerundet, mit der

grössten Breite in der Mitte; das Praehumeralleistchen des

Halsschildes ist ziemlich schwach angedeutet.

Schildchen ist klein, schwarz. Flügeldecken sind von der

in dieser Gattung üblichen Form, pechschwarz, mit weissen

Flecken- und Bindenzeichnung, sonst dazwischen kurz, anlie-

gend, dunkel behaart. Von der Zeichnung sind am markan-

testen: zwei stark wellenförmige Querbinde im apikalen Drittel,

eine weniger gewellte Binde in der Mitte, eine rundliche

Makel vor ihr neben der Naht und einige undeutliche oder

weniger deutliche Flecke und Binden im basalen Teile.

Unterseite ist schwarz, spärlich, fein weiss behaart. Füsse

sind schwarz, oft mit violettem Glanze.

Diese Art erinnert ungemein auf einige orientalische Ver-

treter der Gattung.

Herrn Van ROON zu Ehren benannt.

2. Sambus Rothkirchi m. n. sp.

Patria: Cameroon; Distr. Victoria: Ekona — 200 m, IO.

1259035, 11k0:/T3 1. 19938 Bueas(V: ROTHEIRCH):. Colla VAN

ROON, HOSCHEK V. MÜHLHEIM, STAUDINGER, Dr. JAN OBEN-

BERGER.

Long: 3—4 mm.

4 DR. JAN OBENBERGER,

In der Gestalt, Färbung des Körpers etc. mit der vorher-

gehenden Art übereinstimmend und von ihr nur in folgenden

Punkten verschieden: |

Stirn ist breiter, seitlich nach vorne stärker verengt, glänzend

grün, vorne fein weiss, hinten gelb oder goldig behaart.

Die Stirn von oben betrachtet, ragt viel schwächer nach

vorne heraus.

Halsschild ist ähnlich gebildet, jedoch seitlich etwas weniger

gerundet und mit deutlicherem Praehumeralleistchen. Die

Oberseite ist fein, halbanliegend gelb behaart mit (im

basalen Teile) eingestreuten wenigen weissen Härchen.

Flügeldecken sind im vorderen Teile gelb fleckenförmig

behaart; nur eine runde Makel im ersten Drittel und beide

stark durchgebogene Querbinden im apikalen Drittel sind

silberweiss behaart.

H. v. ROTHKIRCH zu Ehren benannt.

3. Agrilus Aedil m. n. sp.

Patria: Usambara (Afr. or.). (Coll. VAN Roon, Dr. JAN

OBENBERGER).

Long. 8 mm.

Mit Aorilus lukuledianus KERR. nahe verwandt. Dunkel

schwarzviolett, mit leichtem kupferigen Glanze. Der Kopf ist

viel schmäler und seitlich weniger vorragend als bei der

genannten Art; die Stirn ist schmal, paralellseitig, etwa

ı!/, mal so lang als breit. Die Fühler sind kurz, mit dicht

angereihten Gliedern; diese sind vom vierten an (incl.)

gesagt. Scheitel ist fein und dicht langlich gerunzelt mit

einem deutlichen Langseindruck in der Mitte. Halsschild ist

vorne fast gerade; die Seiten sind hinter den Vorderecken

am breitesten, von ebenda zur Basis massig verengt; in der

Mitte mit einer unterbrochener Mittelrinne, vorne beiderseits

mit einer schiefen Depression; diese Eindrücke sowie der

kleine Mitteleindruck vorne und vor der Basis sind mit gelben.

Toment bedeckt. Die Praehumeral- und Marginalleistchen

ähnlich wie bei /ukuledianus, das Submarginalleistchen ver-

bindet sich mit dem marginalen im basalen Fiinftel der

Linge, jedoch es entfernt sich dann nochmals und bildet eine

kleine, triangelformige ,,Stiitze” für die Knieen der Vorder-

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 5

fiisse.!) Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternums ist

vorne breit abgerundet. Schildchen ist breit, quergerippt.

Die Flügeldecken sind lang und schlank, sie lassen den

laterodorsalen Teil Abdomens unbedeckt; am Ende sind sie

schmal einzeln abgerundet und stark gezähnelt. Beiderseits

mit einer schmalen gelben Suturalbinde; die Flügeldecken

sind entlang der Naht vertieft. Das letzte Abdominalsegment

ist abgerundet und ohne Eindrücke. Die Füsse sind kurz,

die Klauen sind einfach gezähnt.

Vom lukuledianus KERR. durch die Form des viel schmale-

ren Kopfes, des Halsschildes, des letzten Abdominalsegmentes

und der Behaarung verschieden.

Eigentümlich ist hier die Behaarung des Abdomens: der

laterodorsale Teil Abdomens ist goldgelb, die Unterseite ist

viel dünner, kürzer, spärlich silberweiss behaart.

4. Agrilus dimorphus m. n. sp.

Patria: Cameroon, Distr. Victoria, Ekona (200 m), 10. II.

1913; Duala; Tiko b.«Victoria, 1.1. 1913 (We ROTHKIRCH).

Coll. VAN ROON, STAUDINGER, HOSCHEK V. MÜHLHEIM,

Dr. JAN OBENBERGER.

Long.: 5—6 mm.

Schlank, walzenförmig, lang, smaragdgriin mit goldigem

Glanze bis goldig bronzefarben. Kopf ist gewölbt, gross, die

Augen sind gross und iiberragen seitlich ein wenig den

Vorderrand des Halsschildes. Der von oben sichtbare Teil

des Kopfes ist so lang als ?/, der Halsschildslange. Die

Stirn ist nach vorne ziemlich stark, nach hinten schwächer

verengt. Halsschild ist vorne fast gerade abgestutzt, im vorderen

Viertel am breitesten, dann zur Basis ziemlich stark verengt,

mit fehlenden oder rudimentären Praehumeralleistchen, leicht

durchgebogenem Marginal- und geradem Submarginalleist-

chen, welches sich mit dem ersteren in den Hinterecken

verbindet. Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternums

ist abgerundet. Schildchen ist ziemlich gross und quergerippt.

1) Dieses Merkmal kommt bei mehreren Arten dieser Gruppe vor,

Die hierher gehörenden Arten, die alle eine mehr oder weniger ausge-

bildete Suturalbinde auf den Flügeldecken besitzen, sind oft sehr schwer

und einander äusserst ähnlich.

6 DR. JAN OBENBERGER,

Die Flügeldecken sind lang, von der gewöhnlichen Form,

am Ende abgerundet, ohne Längsdepression entlang der Naht,

gleichmässig skulptiert, mit einer breiten, aus gelben Harchen

zusammengestellten Längsbinde beiderseits der Naht, sonst

kahl (in der Tat mit einer äusserst feinen, fast unsichtbaren

dunklen Behaarung).

Abdomen ist normal, das Analsegment ist am Ende abge-

rundet. Die Füsse sind schlank, das erste Glied der Hinter-

tarsen ist so lang als die vier folgenden Glieder zusammen.

Die Klauen sind normal, sehr deutlich gezähnt. Die Seiten-

stiicke der Mittel- und Hinterbrust sind dichter als andere

Partien der Unterseite silberweiss behaart.

d: Die Fühler sind schlank, allmählig schlanker und dünner

werdend; die Endglieder sind also sehr dünn und

schmal, stielformig und auf der Aussenseite sehr schwach

winkelig. Nach unten sind sie einreihig mit langen,

sehr dünnen silberweissen Haarfransen, die eine Art

vom feinen Kämmchen bilden, bewachsen.

Q: Die Fühler sind ohne Fransen; sonst auch bis zum

Endgliede allmählig verschmälert. Die Glieder 2—6 sind

sehr stark verbreitet, aber gleichzeitig sehr flach ,,opuntia-

formig” angereiht. (Siehe Abb.)

Eine der merkwürdigsten Arten der

Gattung. Der Körper stimmt sonst mit

manchen anderen Agrilusformen Afrikas

überein; doch die Form der Fühler ist

etwas noch nicht Beobachtetes in dieser

riesigen Buprestidengattung.

Agrilus dimorphus m.

Die Fühler.

5. Agrilus Van Rooni m. n. sp.

Patria: Cameroon, Ebolowa, 1912 (V. ROTHKIRCH). Coll.

VAN ROON, Dr. JAN OBENBERGER.

Long.: II—15.5 mm.

Die Unterseite ist glänzend schwarz, die Oberseite ist

schwarzviolett, mit bronzenem Anfluge; Halsschild und Kopf

ist beim d oft mehr kupferig. Lang, schlank, ziemlich schmal.

Kopf ist ziemlich gewölbt, Scheitel ist einzeln, fein punktiert

und glänzend. Die Fühler sind schwarz, vom vierten Gliede

an gezähnt.

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 7

Halsschild ist nahe den Vorderecken am breitesten, dann

zur Basis verhältnissmässig sehr stark, herzförmig verengt,

hier viel schmäler als die Flügeldeckenbasis, wenig gewölbt,

mit schiefem Längseindruck in den Vorderecken; Praehu-

meralleistchen ist flach gewölbt, lang, Marginalleistchen ist

gerade, scharf, das Submarginalleistchen ist mit ihm im

basalen Drittel der Flügeldeckenlänge verbunden. Vorderrand

des Kinnfortsatzes des Prosternums ist ausgerandet. Schild-

chen ist breit, quergerippt. Flügeldecken sind sehr lang,

schmal, gegen die Spitze stark verschmälert, entlang der

Naht mit einer flachen Längsdepression, am Ende einzeln

scharf und kurz zugespitzt und aussen fein gezähnelt; zwischen

den Flügeldeckenenden ragt ein kurzer stielförmiger Längs-

fortsatz des letzten Abdominaltergites hervor. Die Flügel-

decken lassen seitlich einen schmalen Saum vom Abdomen

unbedeckt und an dieser Partie des ersten Bauchringes liegt

eine grosse, lange und gelbweisse Tomentmakel. Die Flügel-

decken sind sonst kahl, nur vor der Spitze, an der Naht

mit Spuren von einem schmalen Suturalsaum; zwischen der

Zähnelung der Flügeldeckenspitzen mit einzelnen weissen

langen Härchen. Das letzte Bauchsegment ist am Ende

abgerundet. Die Füsse sind schlank, das erste Glied der

Hintertarsen ist so lang als die vier folgenden Glieder

zusammen. Die Klauen sind schlank, einfach gezähnt.

d: Kleiner, heller gefärbt, Halsschild und Kopf mehr kupfe-

rig, die Fühler sind viel länger, mit längeren und schlan-

keren einzelnen Gliedern. Die Stirn ist schmäler, nach

vorne und nach hinten stärker gerundet-verschmälert.

Q: Grösser, dunkler, die Fühler sind kurz und schlank,

einzelne Glieder sind dichter angereiht. Die Stirn ist

schwarz, breiter und fast paralellseitig.

Wie es scheint, eine seltene Art. Gehört in die Gruppe,

deren Vertreter am Ende des letzten Adominalsegmentes mit

einem Fortsatz versehen sind.

5a. Agrilus carbo m. n. sp.

Patria: Cameroon, Ebolowa, 1912 (V. ROTHKIRCH). Coll.

VAN Roon, HOSCHEK V. MÜHLHEIM, Dr. JAN OBENBERGER.

Long.: 10.5—12 mm.

8 DR. JAN OBENBERGER,

2. Rein schwarz, auf den Flügeldecken sehr dicht skulp-

tiert und daher vollständig ohne Glanz, matt. Kopf ist schwarz,

beim d mit weniger, beim £ mit mehr paralellen Seiten-

rändern der Stirn. Die Fühler sind beim g ® gleich gebildet,

ziemlich kurz, schwarz, vom vierten Gliede an gezähnt.

Scheitel ist dicht länglich gerunzelt, Kopf ist im Allgemeinem

gewölbt, jedoch nicht breiter als Vorderrand des Halsschildes.

Halsschild ist etwa 1!/, mal so breit als lang, seitlich parallel-

seitig, ohne Praehumeralleistchen. Das Marginalleistchen ist

etwas durchgebogen, das Submarginalleistchen ist etwas

divergierend, und nicht einmal in den Hinterecken mit dem

ersteren verbunden.

Die Skulptur des Halsschildes ist dicht und fein. Vorder-

rand des Kinnfortsatzes des Prosternums ist ausgerandet.

Schildchen ist breit, quergerippt. Die Flügeldecken sind lang,

cylindrisch, ohne Suturaldepression, gleichmässig gewölbt, am

Ende einzeln scharf zugespitzt und beiderseits dieser kurzen,

ziemlich breiten Spitze gezähnelt, kahl, nur selten mit einigen

weissen Härchen entlang der Naht und an der Spitze. Unter-

seite ist dunkel violett-bronzefarben (2) oder mehr kupferig,

heller, glänzend (7). Beim d ist auch die Oberseite ein

wenig heller gefärbt, mit leichten grünlichen oder violetten

Reflekten. Das letzte Ventraltergit ist mit einem kurzen

Stielfortsatz versehen, welches aber nur ganz unauffällig

zwischen beiden Flügeldeckenenden herausragt. Analsegment

ist am Ende abgerundet. Die Füsse sind kurz, das erste

Glied der Hintertarsen ist so lang als die drei folgenden

Glieder zusammen. Die Klauen sind sehr klein, mit sehr

kleinen einfachen Zähnchen versehen.

Eine matte, grosse Art, die ebenfalls wie van Rooni m.

in die Gruppe der „gestielten” Agrilusarten gehört. Hierher

gehört ausserdem eine Reihe von orientalischen und ameri-

kanischen Formen.

6. Agrilus rubrithorax m. n. sp.

Patria: Cameroon, Distr. Victoria, Ekona, 200 mV.

ROTHKIRCH). (Coll. VAN ROON, HOSCHEK v. MÜHLHEIM, Dr.

JAN OBENBERGER).

Long: 7—8 m.m.

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 9

Kopf und Halsschild ist rötlichkupferig, die Stirn ist

schmal, vorne mit einem weissen, länglichen Tomentfleck.

Die Fühler sind schwarz, kurz, vom vierten Gliede an ge-

zähnt. Halsschild ist etwa 1!/, mal so breit als lang, seitlich

fast parallelseitig, gerade, fein, regelmässig quer gerunzelt,

ohne Prähumeralleistchen, ganz gleichmassig, ziemlich flach

gewölbt. Das Marginalbleistchen ist gerade, Submarginal-

leistchen ist mit ihm im basalen Viertel verbunden, nach

vorne geradlinig, schmal divergierend. Schildchen ist quer-

gerippt. Vorderrand des Kinnfortsatzes ist vorne breit abge-

rundet. Die ganze Oberseite ist kahl. Die Flügeldecken sind

lang, glänzend, gewölbt, fein skulptiert, dunkelgrün, bis über

die Mitte parallelseitig, dann gegen die Spitze ziemlich stark

verschmälert; am Ende mit einem kurzen Suturalzähnchen

und einem sehr langen und schmalen Mittelzähnchen, das

jedoch, weil es in fast einer Linie liegt mit dem Flügel-

deckenrande, wie ein Aussenzahnchen ausschaut. Es sind

jedoch am Aussenrande ebenda einige kleine Zähnchen zu

sehen. Raum zwischen dem Sutural- und Mittelzähnchen ist

einfach, glatt ausgerandet. Die Unterseite ist grünlich,

glänzend; die Seiten der Abdominalsegmente, Pro-, Meso-

und Metasternums und besonders die ganzen Hinterhüften

sind mit silberweissen, dichten Tomentflecken versehen.

Analsegment ist am Ende abgerundet. Die Füsse sind blau-

grün und ziemlich kurz, das erste Glied der Hintertarsen ist

so lang als die drei folgenden Glieder zusammen. Klauen

sind einfach gezähnt. Diese Art is wegen der Form des

Halsschildes und der Flügeldecken sehr leicht kenntlich. Da

im allgemeinen die Agrilusarten mit nicht abgerundeten,

also verschiedenartig zugespitzten Flügeldeckenenden in der

aethiopischen Fauna wenig zahlreich sind, auch leicht zu

bestimmen.

7. Agrilus rubrithorax var. hexaspina m.n var.

Patria (Cameroons Diste sate, Belem 7: Xl, 1913), Ve

ROTHKIRCH (Coll. Dr. JAN OBENBERGER).

Lange: 8.2 m.m.

In den Materialen der Firma Dr. STAUDINGER & BANG-

Haas bekam ich von dieser Lokalität ein Exemplar des Aer.

IO DR. JAN OBENBERGER,

rubrithorax m., welches sonst in der Färbung, Skulptur, etc.

mit dieser Art vollständig übereinstimmt, jedoch aber in der

Bildung der Flügeldecken und etwas auch in der Färbung

der Unterseite abweicht.

Die Flügeldecken sind hier am Ende regelmässig drei-

zähnig, dreispitzig, mit stärker entwickeltem Mittelzähnchen.

Unterseite ist fast kahl, ohne weisse Tomentmakelchen.

Das Vorkommen dieser Form ist sehr frappant; ich war

geneigt sie spezifisch abzutrennen, ich wage es aber nicht,

da alle anderen Merkmale, besonders auch die des Proster-

nums und Halsschildes auf eine ganz nahe Verwandtschaft

mit zudrithorax hinweisen.

8. Agrilus bivittiger m. n. sp.

Patria: Cameroon, Distr. Bare, Lelem, 7. XI. 1912, v. ROTH=

KIRCH. (Coll. v. ROON, STAUDINGER, HOSCHEK v. MÜHLHEIM,

Dr. JAN OBENBERGER).

Long.: 4.5—5 mm.

Klein, schlank, länglich, ziemlich gewölbt, fein skulptiert,

ziemlich stark glänzend, goldgrün. Kopf ist ziemlich gewölbt,

seitlich ein wenig breiter als der Halsschild. Die Fühler sind

grünlich, vom vierten Gliede an gezähnt. Scheitel ist ziemlich

gewölbt, mit einem oberflächlichen Längseindruck.

Halsschild ist gleichmässig gewölbt und ziemlich fein skulp-

tiert, etwa im vorderen Drittel am breitesten, von eben da

nach vorne und zur Basis fein verengt; Praehumeralleistchen

ist konvex, etwa vor der Mitte des Seitenrandes diesem

(= dem Marginalleistchen) angelehnt, verläuft dann bis zu

den Vorderecken paralell, knapp beim Seitenrande, und ist

also bis nach vorne deutlich. Das Marginalleistchen ist gerade,

das Submarginalleistchen ist etwa im basalen Drittel der

Länge mit dem Marginalen verbunden. Vorderrand des Kinn-

fortsatzes des Prosternums ist in der Mitte stumpfwinkelig

nach vorne vorgezogen, ohne Ausrandung. Schildchen ist

quergerippt. Die Flügeldecken sind schmal und lang, am

Ende fein einzeln abgerundet, schlank, ohne Suturaldepres-

sion, gleichmässig gewölbt und fein skulptiert, beiderseits mit

einem sehr deutlichen, fast die Mitte der Flügeldeckenbreite

einnehmendem, goldgelbem, regelmässigem, sehr deutlichem

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. ar

Suturalsaum; Analsegment ist am Ende abgerundet. Die

Klauen sind normal gezähnt.

d: Die Stirn ist goldig grün, der Scheitel ist oft feurig;

die Stirn ist etwa in der Mitte der Länge am breitesten

und nach vorne und zur Basis viel stärker verengt.

@: Die Stirn ist schwärzlich, breiter und viel mehr paralell-

seitig. !) Ziemlich selten.

9. Agrilis poecilus m. n. sp.

Patria: Cameroon (Tiko b. Victoria), 1.1. 1913, v. ROTH-

KIRCH. (Coll. VAN ROON, STAUDINGER, HOSCHEK V. MÜHLHEIM,

Dr. JAN OBENBERGER).

Long.: 6.5—8 mm.

Eine bunte und leicht kenntliche Art.

Kopf ist kupferig, gewölbt, Scheitel ist ungerinnt, dicht

länglich gerunzelt und purpurrot. Die Fühler sind schwärz-

lich, vom vierten Gliede an gezähnt. Die Stirn ist ziemlich

breit. Halsschild ist dunkel blaugrün, etwa 1'/, mal so breit

als lang, vorne ziemlich stark zweibuchtig, seitlich fast paralell-

seitig, oben mit einer flachen diskalen Depression vor der

Mitte, glänzend, stark, aber ziemlich flach quer gerunzelt;

Praehumeralleistchen ist stark, gebogen, ziemlich kurz, Mar-

ginalleistchen ist fast gerade, das Submarginalleistchen ist

von ihm ziemlich weit entfernt, es verläuft paralell mit ihm,

aber es verbindet sich mit ihm nicht einmal in den Hinter-

ecken. Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternums ist

abgerundet. Schildchen ist breit und quergerippt. Flügel-

decken sind ziemlich gewölbt und breit, hinter der Mitte

etwas verbreitert, dann zur Spitze fast geradlinig, ziemlich

stark verengt; die Spitzen sind einzeln zweizähnig, mit

schwächerem Sutural- und stärkerem Lateralzähnchen und

einer rundlichen Ausrandung dazwischen. Die Spitzen sind

schmal, nicht verbreitet. Die Flügeldecken sind in der vorderen

1) Ähnliche Verhältnisse habe ich auch bei manchen palaearktischen

Arten bei beiden Geschlechtern festgestellt, was bisher noch nie kon-

statiert wurde; so z.B. bei den gewöhnlichen Agr. elongatus F. oder

Agr. graminis OL. die dd‘ und die 29 haben ganz anders gebildete

Stirn, als die anderen Geschlechter. Eine ausführlichere Studie über

die äussere Geschlechtsmerkmale dieser Gattung werde ich in einer

speziellen Arbeit näher behandeln.

12 DR. JAN OBENBERGER,

Hälfte oliven-graugrün und fein, spärlich gelblich, regel-

mässig behaart; folgende Partie der Decken ist schön blau-

grün, die Apikalpartie ist im schmalem Umfange purpurrot.

Die olivengraue und blaugrüne Färbung ist von einander

scharf abgegrenzt; die Apikalhälte der Decken ist fast kahl,

an der Grenze der olivengrünen Partie sind, zwischen den

gelben Härchen vier kleine, unauffällige quergestellte weisse

Makelchen; eine grössere und sehr deutliche, kleine, runde,

weisse Tomentmakel liegt im apikalen Drittel der Flügel-

deckenlänge, vor der purpurroten Partie. Die Füsse sind,

ebenso wie die Unterseite, schwärzlich, kurz. Die Tarsen

sind kurz, das erste Glied der Hintertarsen ist so lang als

die drei folgenden Glieder zusammen. Die Klauen sind klein,

einfach gezähnelt.

Unterseite ist spärlich, gleichmässig, fein silberweiss be-

haart; nur die Hinterhüften und eine grössere quere Makel

am ersten Abdominalsegmente sind dicht weiss behaart.

Analsegment ist am Ende abgerundet.

Durch die Flügeldeckenform und Färbung von allen aethio-

pischen Arten weit verschieden.

10. Agrilus viridator m. n. sp.

Patgia: Cameroon, Distr. Bare, Belem7 7.17. 19727787

ROTHKIRCH). (Coll.:» VAN ROON, STAUDINGER, HOSCHEK V.

MüHLHEIM, Dr. OBENBERGER).

Long.: 65—75 mm.

Langlich, zugespitzt, stark glänzend, smaragdgrün, das

apikale Flügeldeckendrittel ist purpurfarbig, feurig. Flügel-

decken am Ende gezähnelt, mit einem stärkeren, spitzigen

Mittelzahn.

Kopf ist ziemlich gross und gewölbt, glänzend, spärlich,

aber ziemlich stark gerunzelt, mit spärlichen weissen Härchen,

die hier und da, besonders im vorderen Teile der Stirn,

mehr angehäuft sind. Stirn ist ziemlich schmal, mit leicht

durchgebogenen Seitenrändern. Scheitel mit einem, bis zur

mitte der Stirn reichendem Längseindruck. Die Fühler sind

schwarz, glänzend, vom vierten Gliede an gezähnelt. Hals-

schild ist ziemlich kurz, stark glänzend, stark quergerunzelt,

mit undeutlichem Praehumeralleistchen, scharfem und ge-

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 13

radem Marginalleistchen und ziemlich gebogenem, vorne

divergierendem Submarginalleistchen, welches sich im basalen

Drittel an das Marginalleistchen anlehnt. Kinnfortsatz des

Prosternums is vorne ausgerandet. Schildchen mit einem

feinen Querleistchen; dieses Leistchen ist ebenso wie basaler

Rand der Flügeldecken fein mikroskopisch krenuliert. Flügel-

decken sind gewölbt, grob, aber regelmässig und flach skulp-

tiert, seitlich bis etwa zur Mitte parallelseitig, dann gegen das

Ende ziemlich stark verengt und ebenda mit einem sehr

scharfen und spitzen Mittelzähnchen und einem schwä-

cheren Suturalzähnchen. Der Raum zwischen diesen beiden

Zähnchen ist glatt, rundlich ausgerandet; äussere Partie, seit-

warts vom Mittelzähnchen, ist gezähnelt; die Spitze ist im

ganzen aber einfach, nicht verbreitet. Die Flügeldecken sind

sehr spärlich, fein und äusserst kurz dunkel behaart, im apikalen

Drittel beiderseits mit einer kleinen, nahe der Naht liegenden

silberweissen Makel. Ähnlich auch Mesosternum und eine

grosse Makel an den Seiten des ersten Abdominalsternites

sind dicht silberweiss behaart. Episternen der Hinterbrust

sind reliefartig abgeglättet, kahl, unpunktiert. Die Unterseite

ist glänzend, spärlich, fein behaart, grünblau. Das letzte

Ventralsegment ist am Ende abgerundet. Die Füsse sind

blaugrün, das erste Glied der Hintertarsen ist um etwas

kürzer als die drei nächstfolgende Glieder. Die Klauen sind

stark gezähnelt, die Zähnchen der beiden Klauen sind so

nahe, dass sie sich gegenseitig berühren.

Eine der markantesten afrikanischen Arten, die durch die

Form der Flügeldecken, Skulptur, Armatur der Klauen etc.

von ähnlichen Formen leicht zu unterscheiden ist.

Il. Agrilus rarior m.n. sp.

Patria: Cameroon, Distr. Victoria, 1.1. 1913 (ROTHKIRCH).

(Coll.: VAN ROON, HOSCHEK Vv. MÜHLHEIM, Dr. JAN OBENBERGER).

Long: 4.5-6 mm.

Dunkel violettkupferig; Halsschild ist heller, mit rötlichem

oder grünlichem Glanze, die Flügeldecken meist dunkler.

Kopf ist wenig gewölbt, die Stirn ist glänzend, mit geraden

Seiten, spärlich behaart, Scheitel ist stark glänzend, abge-

glättet, und äussert fein punktiert, mit deutlichem Längsein-

14 DR. JAN OBENBERGER,

druck, die Fühler sind schwarzviolett und vom vierten Gliede

an gezähnelt. Halsschild ist kurz, mit geraden oder fast

geraden (von oben gesehen) Seiten, etwa 1!/, mal so breit

als lang, vorne und vor der Basis mit einer Querdepression ;

die erhöhte, wulstchenänliche Partie zwischen diesen beiden

Depressionen ist glänzender, meist ohne Runzeln; diese sind

sonst ziemlich stark, aber spärlich. Feine weisse Härchen

hie und da dazwischen. Praehumeralleistchen istlang, gebogen,

bis zur Mitte reichend, Marginalleistchen ist gerade, das

Submarginalleistchen ist darauf im basalen Drittel angelehnt.

Schildchen ist quergerippt.

Flügeldecken sind ziemlich kurz, oben etwas abgeflacht, zur

Mitte pararellseitig, dann zur Spitze fein, ziemlich lang ver-

schmälert, einzeln abgerundet und sehr fein gezähnelt. Miteiner

ziemlich feinen Skulptur ; spärlich und sehr kurz, kaum bemerk-

bar dunkel behaart; bei der Naht im ersten und im apikalen

Drittel beiderseits mit einem, aus silberweissen Härchen be-

stehenden, kleinen, rundlichen Makel; die Naht ist im basalen

Teile bis zum ersten Makel sehr schmal silberweiss gesaumt.

Unterseite ist kupferig, glänzend, äusserst fein und spärlich

behaart, Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternums ist

breit abgerundet, ebenso wie das letzte Ventralsegment. Das

erste Glied der Hintertarsen ist so lang als zwei folgende

zusammen. Die Klauen sind klein und schwach, einfach

gezähnt.

Diese hübsche Art scheint ziemlich selten zu sein ; sie wird

durch ihre Gestalt und Zeichnung, ebenso wie durch die

Form des Kopfes und des Halsschildes leicht kenntlich.

12. Agrilus sordidatus m. n. ab.

Patria: Cameroon, Distr. Victoria, Ekona (300 m), 10. II.

1913 (Vv. ROTHKIRCH). Cameroon, Buea. (Coll. VAN ROON,

STAUDINGER, HOSCHEK V. MÜHLHEIM, Dr. OBENBERGER).

Long.: 6.7—8 mm.

Diese Art stimmt so stark mit cuprosus m. überein, dass

ich geneigt war, darin eine Varietät desselben zu sehen;

jedoch sie weicht von ihm wesentlich durch folgende Merk-

male ab:

I. Die Gestalt, Form, etc ist dieselbe wie bei cuprosus.

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 15

2. Die Farbung ist ahnlich, jedoch die Fliigeldecken sind

braungrau, dunkel gefarbt.

3. Halsschild ist gegen die Hinterecken viel mehr verengt;

die Skulptur ist grober. Die Praehumeralleistchen kon-

vergieren viel schwacher nach vorne. Das Marginal-

leistchen, das bei cuprosus fast gerade ist, ist hier leicht

durchgebogen.

4. Die Fiihler sind ganz anders gebildet sie sind lang,

etwa bis hinter die Schulter reichend, einzelne Glieder

sind sehr lang und schlank.

5. Die Flügeldecken sind etwas schlanker, weniger dicht

und weniger auffällig behaart. Die Flügeldecken sind

vorne oft bläulich bis blaugrünlich, zur Spitze allmählig

rötlicher werdend.

6. Die Klaten sind etwas stärker, einfach gezähnt, das

erste Glied der Hintertarsen ist so lang wie alle vier

nächsten zusammen. Die Bildung des Prosternums, Anal-

segmentes etc. wie bei cuprosus.

13. Agrilus cuprosus m. n. sp.

Patria: Cameroon, Tiko b. Victoria, 1. I. 1915 (v. ROTH-

KIRCH); Buea. (Coll. VAN ROON, STAUDINGER, HOSCHEK Vv.

MÜHLHEIM, Dr. OBENBERGER).

Long.: 6-8 mm.

Kupferig, gleichmassig, halbanliegend, diinn, kurz goldig

behaart. Länglich, jedoch ziemlich robust, zylindrisch.

Kopf ist ziemlich gewölbt, innere Augenränder sind fast

paralellseitig, die Stirn ist etwa so breit als lang, der Scheitel

ist dicht länglich, fein gerunzelt, mit feiner und sehr schwachen

Längsrinne. Die Fühler sind vom vierten Gliede an gesägt,

ziemlich dünn, sie reichen bis zur Halsschildbasis. Halsschild

ist paralellseitig, kurz, etwa 1'/, mal so breit als lang, mit

einer Querdepression hinter der Mitte, fein gerunzelt; das

Praehumeralleistchen ist kurz, gebogen (beide, von oben be-

trachtet, konvergieren zusammen nach vorne), das Marginal-

leistchen ist fast gerade, das Submarginalleistchen verbindet

sich mit ihm in den Hinterecken.

Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternums ist aus-

gerandet. Flügeldecken sind hinter der Mitte etwas verbreitert,

16 DR. JAN OBENBERGER,

am Ende fein einzeln abgerundet und überall gleichmässig,

fein behaart. Letztes Abdominaltergit ist einfach, ohne Pro-

cessus. Analsegment ist am Ende abgerundet. Unterseite ist

dunkelbronzefarben, spärlich behaart. Das erste Glied der

Hintertarsen ist so lang als die drei folgenden Glieder

zusammen. Die Klauen sind klein, einfach gezähnt.

14. Agrilus funerosus m. n. sp.

Patria: Cameroon 1912, Edea, roer m, (Vi ROTEKIREH).

(Coll. STAUDINGER, HOSCHEK V. MÜHLHEIM, VAN ROON,

Dr. OBENBERGER).

Long.: 8.5 —10.5 mm

Schwarzlich, mit griinlichen oder violetten Reflekten, wenig

glanzend, langlich, schlank, auf den Fliigeldecken mit einer

wenig regelmässigen, nicht vertieften gelben Suturalbinde.

Kopf ist ziemlich gross und breit, Scheitel ist etwas buckelig

erhöht mit einer feinen und wenig vertieften Mittelrinne;

innere Augenränder sind nach vorne leicht S-förmig verengt.

Die Fühler sind dunkelviolett und vom vierten Gliede gesägt.

Kinnfortsatz des Prosternums ist vorne ausgerandet. Hals-

schild ist etwa 1°/, mal so breit als lang, vorn fast gerade

abgestutzt, seitlich fast paralell, ziemlich fein quer gerunzelt.

Das Praehumeralleistchen ist kurz, gebogen, das Marginal-

leistchen ist geradlinig, das Submarginalleistchen ist paralell

und mit ihm nicht einmal in den Hinterecken vereinigt.

Schildchen mit einer Querrippe. Flügeldecken sind sehr lang,

am Ende stark zugespitzt und einzeln, schmal abgerundet,

mit wenigen, jedoch grösseren Sägezähnchen bewaffnet. Die

Fläche der Flügeldecken ist überall sehr kurz und fein gelb-

lich behaart, diese Behaarung ist entlang der Naht beiderseits

zu einem Längssaum verdichtet; die Härchen sind ebenda

auch länger. Diese Binde ist aber gar nicht vertieft, reicht

bis zur Naht und ist bisweilen unterbrochen oder wenig

deutlich, rudimentär. Das letzte Abdominaltergit ist mit

einem kurzen herausragenden Processus versehen. Unterseite

ist heller, oft purpurfarben gefärbt, goldig behaart. Anal-

segment ist am Ende abgerundet. Die Füsse sind ziemlich

lang, das erste Glied der Hintertarsen ist so lang als die

drei folgenden Glieder zusammen.

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 17

15. Agrilus Bergrothi m. n. sp.

Patria: Brasilia (Matto Grosso): Corumba.

Long: 6 mm.

Schwarz, mit leichtem violettem Glanze, im Allgemeinem

wenig glänzend, länglich; die Flügeldecken sind spärlich,

sehr gleichmässig, kurz, sehr anliegend weissgrau behaart.

Kopf ist ziemlich breit, Scheitel ist mässig schmal, innere

Augenränder konvergieren ziemlich stark nach vorne. Scheitel

in der Mitte mit seichtem Längseindruck. Fühler kurz und

schwarz.

Halsschild ist etwa 1!/, mal so breit als lang, gewölbt. mit

schmaler, seichter Mittelrinne, im ersten Viertel am breitesten,

von ebenda zur Basis mässig stark, fast geradlinig verengt:

die Skulptur ist ganz oberflächlich, die Seiten sind mit etwas

verdichteter, weiser, eine längliche Makel bildender, weiss-

grauer Behaarung bedeckt. Das Praehumeralleistchen fehlt,

das Marginalleistchen (= Seitenrand) und das Submarginal-

leistchen sind stark genähert. Kinnfortsatz des Prosternums

ragt etwas vor und ist abgerundet. Schildchen ist quergerippt.

Flügeldecken sind ziemlich kurz, im apikalen Drittel etwas

verbreitet, gleichmässig und fein skulptiert, am Ende einzeln

ziemlich breit abgerundet. Auf dem unbedeckten Teile vom

ersten Abdominaltergit ist eine kleine weissliche Makel.

Die Seiten des Meso- und Metasternums sind fein weiss,

dicht, anliegend behaart. Unterseite ist dunkelbronzefarben.

Die Füsse sind kurz; das erste Glied der Hintertarsen ist

kürzer als das Klauenglied und kaum so lang als die zwei

nächsten Glieder zusammen. Analsegment ist am Ende ab-

gerundet.

Ich erlaube mir diese Art Herrn E. BERGROTH in Ekenäs

(Finland) der sehr opferwillig mich in meinen Studien mit

Rat unterstützte zu widmen.

Es ist eine unauffällige amerikanische Art, eine von vielen

Hunderten ähnlicher Formen; es ist hier besonders die Ge-

staltung der Hinterfüsse bemerkenswert, wo das erste Glied

sehr kurz ist; jedoch man kann sie deswegen keineswegs aus

der Gattung ausscheiden, da sie sonst in jeder Hinsicht

anderen ähnlichen Arten entspricht.

18 DR. JAN OBENBERGER,

Es ist sehr wichtig vor dem Studium dieser Arten jede

einzelne Form umzupräparieren und auch die Unterseite und

die Form der Fiisse zu studieren, da hier eben viele wichtige

Unterschiede vorhanden sind. Leider KERREMANS ebenso wie

alle ältere Autoren haben darauf in seinen Diagnosen völlig

vergessen.

16. Agrilus roscidinus m n. sp.

Patria: “Cameroon, Duala,’ "Tiko’%b:Vieteria, vrm 71933

(v. ROTHKIRCH). Coll.: VAN ROON, STAUDINGER, HOSCHEK

Vv. MÜHLHEIM, Dr, JAN OBENBERGER.

Long.: 3—4 mm.

Messinggrau, oft mit leichtem kupferigem Glanze. Klein,

ziemlich gewölbt, zylindrisch, die Oberseite ist fein gleich-

mässig, spärlich, kurz silberweiss behaart. Einigen Exem-

plaren des europäischen Agr. roscidus KSW. recht ähnlich.

Kopf ist ziemlich gewölbt, ziemlich breit, jedoch nicht

breiter als Vorderrand des Halsschildes, die Augen ragen

seitlich nicht vor; die Stirn ist ein wenig breiter als lang, mit

leicht nach vorne konvergierenden Seiten. Scheitel ist fein

länglich und dicht, die Stirn quer gerunzelt; Scheitel mit

nur äusserst schwach angedeutetem Längseindruck. Die

Stirn ist bisweilen mehr kupferig oder auch grünlich. Die

Fühler sind kurz, messingfarben, vom vierten Gliede an

verbreitet. Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternum

ist deutlich ausgebuchtet. Halsschild ist breit und kurz, etwa

1'/, mal so breit als lang, vorne und seitlich fast geradlinig,

ohne Praehumeralleitschen, gleichmässig gewölbt, mit flacher

transversalen Querdepression hinter der Mitte und mit flachen

schiefen Depression in den Vorderecken, fein und wenig

dicht gerunzelt. Marginalleistchen und Submarginalleistchen

sind ganz gerade und sie fliessen in der Basalecke zusammen.

Schildchen ist quergerippt. Die Flügeldecken sind am Ende

einzeln abgerundet, unter der Mitte ein wenig verbreitet,

fein, aber ziemlich locker skulptiert, gleichmässig gewölbt

und behaart. Analsegment ist am Ende abgerundet. Das erste

Glied der Hintertarsen ist so lang wie die zwei folgende

Glieder zusammen. Im Allgemeinen sind die Tarsen kurz,

dunkel. Die Klauen sind schwarz, einfach gezähnt.

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 19

Eine kleine und wenig auftällige Art.

In der Sendung, die ich von der Firma Dr. STAUDINGER &

BANG HAAS bekam, befand sich noch eine Rasse dieser Art:

17. Agrilus roscidinus ssp. Dualaecola m. n. ssp.

Patria: Cameroon: Duala (V. ROTHKIRCH).

Diese Rasse unterscheidet sich von der typischen Form

durch dunkle, graphitgraue Färbung, stärkeren Glanz, robus-

tere Fühler, ein wenig stärker zur Basis verengten Halsschild,

viel schwächere Ausrandung des Kinnfortsatzes des Proster-

nums, und noch mehr lockere Runzelung der Flügeldecken.

18. Agrilus bareinus m. n. sp.

Patria: Cameroon (Vv. ROTHKIRCH lgt.), Ber. Bare: Lelem;

7. 11. 12; Buea. (Coll. VAN ROON, Dr. STAUDINGER & BANG

Haas, Dr. OBENBERGER, Dr. HOSCHEK v. MÜHLHEIM).

Long.: 6-8 mm.

Schlank, langlich, fein skulptiert, dunkelgriin, ziemlich

stark glänzend, oft mit leichtem purpurviolettem oder bronze-

farbenem Anfluge.

Kopf ist ziemlich lang, die Stirn ist etwa 1'/, mal so lang

als breit, kahl, nach oben und nach vorne ziemlich stark

rundlich verengt, die Fühler sind schwarz, ziemlich stark,

vom vierten Gliede an gesägt, die apikalen fünf Glieder sind

quer und kurz, der Scheitel ist fein länglich gerunzelt, mit

einer seichten Mittelrinne. Halsschild ist vorne mässig stark

zweibuchtig, etwa 1'/, mal so breit als lang, seitlich etwa

im ersten Drittel der Länge am breitesten, von ebenda zur

Basis in flacher Kurve leicht ausgeschweift verengt, mit

feiner Querrunzelung, einzelne Runzel sind regelmässig höchst

. fein querstrichelförmig punktiert. Die Scheibe ohne Längs-

eindruck, mit schwacher schiefen Depression in den Vorder-

ecken. Marginalleistchen (= Seitenrandkante) ist gerade, das

Submarginalleistchen nähert sich an es im basalen Drittel,

das Praehumeralleistchen ist flach gewölbt, nicht besonders

entwickelt und ziemlich lang. Vorderrand des Kinnfortsatzes

des Prosternums ist rundlich abgerundet. Die Flügeldecken

sind lang, an der Basis etwas breiter als die Halsschildbasis,

hinter der Mitte, wo sie nur ein ganz kleines Seitenstück

20 | DR. JAN OBENBERGER,

des Abdomens unbedeckt lassen, etwas verbreitert, dann zur

Spitze mässig stark verengt, am Ende schmal einzeln abge-

rundet und fein gezähnelt.

Die Skulptur ist fein, gedrängt und körnchenförmig, mit

Spuren einer ganz dunkeln Behaarung. Analsegment ist

am Ende abgerundet. Die Hintertibien sind am apikalen

Aussenrande etwas verbreitet und schwarz, kammförmig be-

borstet, vor der Spitze ebendaselbst leicht ausgerandet. Das

erste Glied der Hintertarsen ist kürzer als die drei, jedoch

etwas länger als die zwei nächstfolgenden Glieder zusammen.

Die Klauen sind einfach, normal gezähnt.

Diese Art ist dem Agr. Rothkirchi m. recht ähnlich, sie

unterscheidet sich von ihm aber leicht durch die längere

Gestalt, andere Form der Stirn, die bei Rothkzrchz viel mehr

paralell ist, breitere und mehr zusammengedrängte apikale

Fühlerglieder, mehr herzförmig zur Basis verengten Hals-

schild, andere Form der Hintertibien, Hintertarsen, Kinn-

fortsatzes etc.

Eine häufigere Art, jedoch viel seltener als Rothkirchi m.

19. Agrilus Victoriae m. n. sp.

Patria: Cameroon: Duala; Victoria: Ekona, 200 m. 10, II.

1913 (V. ROTHKIRCH).

Long.: 4—5 mm.

Messingfarben, ziemlich glänzend und fein skulptiert. Die

Flügeldecken sind dunkel kurz, schwer sichtbar behaart,

entlang der Naht beiderseits mit einer länglichen Vertiefung

und dortselbst mit einer feinen, wenig dichten, schmalen,

silberweissen (vorne oft weniger deutlichen) Längsbinde.

Kopf ist ziemlich gewölbt, die Stirn ist beim & seitlich

nach vorne stark konvergierend, beim @ fast paralellseitig.

Halsschild ist glänzend, wenig dicht, jedoch fein quergerun-

zelt, im vorderen Drittel am breitesten, zur Basis leicht

herzförmig verengt, vor der Basis ohne Praehumeralleistchen,

das Marginalleistchen ist gerade, das Submarginalleistchen

ist vorne mit ihm fast paralellseitig, zur Basis leicht diver-

gierend und dortselbst eine Art von ,,Kniestütze” bildend.

Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternums ist vorne

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 21

abgerundet und an der äussersten Spitze schwach jedoch

deutlich, in der Mitte ausgerandet. Die Flügeldecken sind

ziemlich gewölbt und ziemlich schmal, hinter der Mitte etwas

verbreitet, am Ende einzeln schmal abgerundet. Analsegment

ist am Ende abgerundet.

Die Füsse sind ziemlich kurz, das erste Glied der Hinter-

tarsen ist so lang als die zwei nächstfolgenden Glieder, die

Klauen sind klein und fein, normal gezähnt.

20. Agrilus Ekonae m. n. sp.

Patria: Cameroon: Buea; Bez. Victoria: Ekona (200 m)

(V-'ROTHKIRCH)_ IO. 11.’ 1913.

Long. : 6—8 mm.

Ziemlich robust, gewölbt, in der Gestalt einigen mittel-

grossen europaeischen vzrzdzs L. ziemlich ähnlich, glänzend,

kahl, dunkelbronzefarben, Halsschild mit leichtem kupferigem

Glanze. Kopf ist ziemlich gross und breit, die Stirn ist von

den Fühlergruben bis zum oberen Rande der Augen etwa

1!/, mal so lang als breit, seitlich gerade und nach vorne

. leicht konvergierend. Die Fühler sind dunkel, kurz, ziemlich

kräftig, mit dicht angereihten Gliedern.

Halsschild ist etwa 1!/, mal so breit als lang, vorne schwach

zweibuchtig, im ersten Drittel am breitesten, nach vorne

schwach gerundet verengt, zur Basis ziemlich stark lang

ausgeschweift verengt mit an der Basis divergierenden und

zugespitzten Basalecken, gleichmässig gewölbt, mit einer

seichten Depression vor dem Schildchen, fein gerunzelt,

Praehumeralleistchen ist nur sehr kurz und schwach ange-

deutet, Marginalleistchen ist leicht in der Mitte durchgebogen,

das Submarginalleistchen vergeht paralell mit ihm, ohne sich

mit ihm an der Basis zu verbinden. Vorderrand des Kinn-

fortsatzes des Prosternums ist in der Mitte ausgerandet.

Schildchen mit einer Querrippe. Die Flügeldecken sind lang

und gewölbt, hinter der Mitte am breitesten von ebenda zur

Spitze lang verengt und da schmal zugespitzt und einzeln

abgerundet, überall mit einer äusserst kurzen, spärlichen,

dunklen Behaarung und daher kahl erscheinend, hinten ist

die Naht ein wenig erhöht. Schmale Seitenstücke des Abdo-

mens sind seitlich von den Flügeldecken unbedeckt.

DR. JAN OBENBERGER,

Unterseite und die kurzen, starken Fiisse sind heller messing-

farben und glänzender, das letzte Abdominalsegment ist auf

der Spitze abgerundet; das erste Glied der Hintertarsen ist

so lang als die zwei nachstfolgenden Glieder, die Klauen

sind klein und einfach, schwach gezahnt.

21. Agrilus Dualae m. n. sp.

Patria: Cameroon: Tiko b. Victoria (1. I. 1913, V. ROTH-

KIRCH), Duala (1912).

Long.: 5—8 mm.

Ebenfalls einigen Exemplaren des Agrilus viridis L. aus

Mitteleuropa ähnlich.

Dunkelbraun, oben mit spärlichen, kurzen, oft schwer sicht-

baren bräunlichen Behaarung, unten ähnlich weiss behaart,

schwach seidenglänzend. Kopf ist ziemlich gross und breit,

Scheitel ist dicht, längsrunzelig, mit einer seichten Mittelrinne.

Die Fühler sind schwarz, ziemlich schlank und lang, vom

vierten Gliede an gezähnt. Halsschild ist etwa 1'/, mal so

breit als lang, kurz, seitlich fast paralellseitig, im ersten

Drittel der Länge am breitesten, ziemlich fein quer gerunzelt,

mit einer seichten Depression vor dem Schildchen, Praehu-

meralleistchen fehlt, das Marginalleistchen ist in der Mitte

leicht gebogen, das Submarginalleistchen ist vorne, mit ihm

fast paralell, und verbindet sich mit ihm im basalen Drittel

der Länge. Schildchen ist breit und quergerippt. Vorderrand

des Kinnfortsatzes des Mesosternums ist in der Mitte breit

abgerundet. Die Flügeldecken sind in der Form denen des

Dualae m. ähnlich, dicht und ziemlich rauh skulptiert.

Abdomen ist gewölbt, Analsegment ist an der Spitze

abgerundet, die Füsse sind ziemlich schlank, das erste Glied

der Hintertarsen ist so lang als die zwei nächstfolgenden

Glieder zusammen, die Klauen sind klein, normal und schwach

gezähnt. Die Stirn ist spärlich weiss behaart, beim d länger

als breit und seitlich nach vorne stark, etwas ausgeschweift

verengt, beim @ etwa so breit als lang, viel breiter und nach

vorne nur sehr schwach und fast geradlinig verengt.

Die dd sind meist auch viel kleiner als die 99.

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 23

22. Agrilus florulus m. n. sp.

Patria: Cameroon: Distr. Victoria, Ekona (200 m); Buea;

(v. ROTHKIRCH). (Coll. van ROON, Dr. JAN OBENBERGER).

Long.: 4—5.5 mm.

Hell messinggriin, die Fliigeldecken entlang der Naht in

breitem, jedoch gar nicht im Grund vertieftem Langssaum

goldgelb behaart. Kopf ist sehr breit, die Stirn ist gewolbt,

etwa so lang als breit, fast paralellseitig. Die Augen ragen

seitlich nicht heraus. Halsschild ist etwa 1!/, mal so breit

als lang, im vorderen Drittel am breitesten, von eben da zu

den Basalecken leicht ausgeschweift verengt, mit scharfen

Hinterwinkeln. Praehumeralleistchen fehlt, Marginalleistchen

ist fast gerade, Submarginalleistchen verläuft mit ihm fast

paralellseitig, ohne sich mit ihm zu verbinden. Vorderrand

des Kinnfortsatzes des Prosternums ist in der Mitte breit

abgerundet. Schildchen mit einer Querrippe ; Flügeldecken

sind lang, hinter der Mitte leicht verbreitet, dann zur Spitze

verengt und am Ende einzeln abgerundet fein skulptiert,

die Naht ist in der Apikalhalfte nur sehr schwach erhaben;

die Seitenränder der Abdominaltergite sind im schmalen

Saum von den Flügeldecken unbedeckt.

Analsegment ist an der Spitze abgerundet. Die Füsse sind

ziemlich kurz und schlank, ebenso wie die schwarze Fühler;

das erste Glied der Hintertarsen ist so lang als die drei

nächstfolgende Glieder zusammen. Die Klauen sind breit,

jedoch einfach gezähnt, klein.

23. Agrilus fidelissimus m. n. sp.

Patria: Cameroon: Duala; Distr. Victoria, Ekona (200 m);

Vv. ROTHKIRCH. (Coll. VAN ROON, Dr. JAN OBENBERGER).

Long.: 4—5 mm.

Dem Agr. florulus m. ahnlich, jedoch von ihm folgender-

massen abweichend: viel glänzender, heller gefärbt. Kopf

ist noch etwas gewölbter mit einer feinen Mittelrinne, die

Stirn ist um etwas länger als breit und seitlich nach vorne

sehr stark verengt. Halsschild mit einem sehr deutlichen,

scharfem und kurzem Praehumeralleistchen, das Marginalleist-

chen ist in der Mitte gebogen, das Submarginalleistchen

24 DR. JAN OBENBERGER,

verbindet sich mit ihm in den Basalecken; Halsschild selbst

ist leicht quer eingedriickt.

Die Fliigeldecken sind glänzender, sonst denen der florulus

ähnlich; aber rauher skulptiert, die Suturalbinde (ebenso

nicht vertieft!) ist schmäler (ebenso bis an die Naht reichend),

die Füsse sind schlanker, das erste Glied der Hintertarsen

ist ein wenig länger als die zwei, aber deutlich kürzer als

die drei nächstfolgenden Glieder zusammen. Die Klauen sind

sehr klein, sehr fein gezähnt.

Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternums ist in der

Mitte deutlich ausgerandet, Analsegment ist an der Spitze

abgerundet.

24. Agrilus Rothkirchi m. n. sp.

Patria: Cameroon, Tiko b. Victoria, Ebolowa, Buea, Duala

(v. ROTHKIRCH, 1912, 1913). (Coll.: VAN ROON, HOSCHEK V.

MÜHLHEIM, STAUDINGER, Dr. JAN OBENBERGER).

Long.: 5—7 mm.

Dunkelgrün, oft mit violettem oder messingbraunem Glanze,

einige Exemplare sind bronzefarben mit rötlichen Hinter-

schenkel oder Vorderecken des Halsschildes.

Schlank, gewölbt, fein skulptiert, nur mit Spuren von einer

äusserst kurzen Behaarung auf den Flügeldecken und daher

kahl ausschauend. Kopf ist breit, aber ziemlich flach, die

Stirn ist breit, der Scheitel ist dicht längsrissig gerunzelt,

ohne deutliche Mittelrinne. Halsschild ist etwa 1!/, mal so

breit als lang, mit ziemlich stark zweifach durchgebogenem

Vorderrande; seitlich im ersten Viertel der Länge am brei-

testen, von ebenda zur Basis leicht herzförmig verengt mit

etwas ausragenden Hinterecken, mit stark durchgebogenem

Praehumeralleistchen, mit leicht gebogenem Marginalleist-

chen; das Submarginalleistchen (siehe Abbildung!) verbindet

sich mit ihm etwa im basalen Fünftel der Länge und bildet

dann eine Art von accessorischen Episternen, resp. eine

rundliche Aushöhlung für Einlegung der Knie. Vorderrand

des Kinnfortsatzes des Prosternums ist nach vorne vorgezogen

und winkelig, leicht zugespitzt in der Mitte. Schildchen ist

quergerippt, klein. Die Flügeldecken sind gewölbt, schmal,

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 25

zur Spitze ziemlich stark verengt und am Ende zusammen

abgerundet und fein gezahnelt.

Die Skulptur ist fein und dicht; die des Halsschildes ist

dicht und fein querrunzelig. Die Fiisse sind klein, die Hinter-

schenkel sind relativ stark, die Tarsen sind ziemlich kurz;

das erste Glied der Hintertarsen ist so lang als die zwei

folgenden zusammen; das zweite Glied ist relativ sehr lang,

fast so lang als das Klauenglied. Oberseite ist anscheinend

kahl, die Unterseite ist etwas glänzender und fein weissgrau,

Halsschild, von der Seite gesehen bei: II. Agrilus Rothkirchi m. n. sp.

I. einer anderen Agrilus-art (Normale Verhältnisse).

a = Praehumeralleistchen; è = Marginal-(Lateral-)leistchen ;

c = Submarginalleistchen; 4 = die Verbindungsstelle ;

bei II. ist da eine „Kniestütze” ausgebildet; e = accessorische

Episternen, die nach unten mit dem schmalen Ast der

Mittelbrust-Epimeren verbunden sind.

dünn und regelmässig behaart. Die Fühler sind vom vierten

Gliede an gezähnt. Analsegment ist am Ende abgerundet;

die Klauen sind einfach, stark gezähnt.

Wie es scheint, sehr häufig. Ich habe von der Firma

Dr. STAUDINGER & BANG-HAAS einige Hundert Exemplare

dieser Art untersucht. Sie ist manchen afrikanischen Arten

recht ähnlich, jedoch durch die Form des Prosternums, des

Halsschildes, der Tarsen und der zusammen abgerundeten

Flügeldeckenspitzen verschieden.

25. Agrilus luteogramma m. n. sp.

Patria: Cameroon: Ebolowa 1912, Buea (v. ROTHKIRCH).

(Coll. VAN ROON, STAUDINGER, HOSCHEK V.MüHLHEIM, Dr. JAN

OBENBERGER).

Long.: 4—5 mm.

Diese merkwürdige Art gehört in die Nähe der Arten

kinduanus m.i.tit. und abactus KERR. (in coll.?) und wird

zusammen mit ihnen von allen anderen afrikanischen Arten

dadurch verschieden, dass hinter den Augen, am unteren

26 DR. JAN OBENBERGER,

Basalrande, schräge Schläfen entwickelt sind; oben, am

Scheitel berührt jedoch das Auge den Vorderrand des Hals-

schildes.

Schwärzlich violett, mit gelben Haarornamenten; unter

diesen heller messingfarben gefärbt. Kleiner und weniger

robust als abactus. Kopf ist mässig (viel weniger als bei

kinduanus) gewölbt, die Stirn ist (ebenso wie bei abactus)

weiss behaart (bei Zznduanus gelb) fast zweimal so lang als

in der Mitte breit, bis zum vorderen Drittel fast paralellseitig,

mit nur leicht durchgebogenem Seitenrande, dann nach vorne

stark eckig erweitert und hinter den Fühlergruben am brei-

testen. Vorderrand des Kinnfortsatzes des Prosternums ist

in der Mitte ausgerandet. Halsschild ist stark herzförmig,

im ersten Drittel am breitesten, etwa ı!/, mal so breit als

lang, mit (von oben gesehen) nur sehr schwach nach vorne

konvergierenden Praehumeralleistchen (bei #irduanus dagegen

sehr stark, im Winkel von ungefähr 60°!) Marginalleist-

chen ist gerade, Submarginalleistchen verlängt mit ihm vorne

fast paralell. Seitenrand des Halsschildes mit breitem gelben

Haarsaum, der zur Basis breiter wird. Schildchen mit einer

Querrippe, breit. Flügeldecken fein skulptiert, hinter der

Mitte verbreitet, dann stark verschmälert und am Ende

schmal einzeln abgerundet; eine breite gemeinschaftliche,

umgekehrt herzförmige Haarmakel im ersten Drittel der

Flügeldeckenlänge an der Naht, die entlang der Naht nach

vorne vergeht und hier sich mit einer schmalen queren

basalem Haarbinde verbindet und eine, beiderseits hinter

dieser Makel, nahe der Naht liegende, mehr rundliche Makel

im apikalen Drittel sind gelblich behaart.

Die Füsse sind dunkel und schlank, das erste Glied der

Hintertarsen ist so lang als die drei nächstfolgende Glieder

zusammen. Klauen sind klein und einfach gezähnt. Anal-

segment ist abgerundet. Wegen der eigentümlichen Bildung

der Stirn und der Schläfen sehr leicht kenntlich.

26. Agrilus luteogramma ab. cedens m. n. ab.

Patria: Cameroon: Buea (v. ROTHKIRCH). (Coll. Dr. JAN

OBENBERGER).

Mit der typischen Form übereinstimmend, aber reinschwarz,

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 27

die Behaarung der Ornamente ist anstatt sattgelb wie dort,

nur zitrongelb und die Basalquerbinde der Flügeldecken ist

unterbrochen, wenig deutlich. Auch die Halsschildsbinden

am Seitenrande sind viel undeutlicher.

27. Leiopleura Van Rooni m. n. sp.

Patria: Brasilia: Matto Grosso: Corumba. (Coll. van ROON,

STAUDINGER, Dr. OBENBERGER).

Bone.:)3-20mm, ‚lat...2,mm.

Langlich eiförmig, glänzend, ziemlich flach gewölbt. Schwarz,

Flügeldecken mit bläulichem Glanze; Halsschild ist rein-

schwarz; Kopf mit Ausnahme des Scheitels, die Seiten des

Halsschildes und ein ziemlich breiter, an den Seiten der

Flügeldecken in der Schultergegend liegender und bis zur

Mitte reichender Saum sind ultramarinblau.

Kopf ohne Eindrücke; die Stirn ist etwa 1'/, mal so lang

als breit, schmal; hinter der Epistomalplatte liegen drei, in

einer Linie gelegene Punkte und zwar ein in der Mitte und

ein beiderseits bei den Augen (= Seta-poren). Halsschild ist

etwa 2!/, mal so breit als lang, mit vorne etwas vorgezogenen

Vorderecken, seitlich in sehr flacher Kurve nach vorne ver-

schmälert, sehr deutlich im Grunde chagriniert mit feinen,

spärlichen Pünktchen dazwischen. Schildchen ist breit triangel-

formig, schwärzlich. Flügeldecken sind etwa 1!/, mal so lang

als zusammen breit, seitlich bis zu %/, der Länge paralell-

seitig, dann gerundet verengt und an der Spitze breit zusam-

men abgerundet. Seitenrand ist ziemlich breit abgesetzt,

hinter den etwas vorragenden Schultern leicht eingedrückt.

Die Oberfläche ist kahl und glatt und unregelmässig, wenig

stark punktiert und etwas hautartig gekerbt.

Unterseite und Füsse sind reinschwarz.

Herrn VAN ROON zu Ehren benannt.

28. Callimicra Van Rooni m. n. sp.

Patria: Corumba — Matto Grosso. (Coll. VAN ROON).

Long::,3.7 mm.

Ziemlich robust, zylindrisch, ziemlich breit, glänzend, kahl.

Unterseite ist schwarz; Kopf und die Seiten des Halsschildes

sind smaragdgrün, die Mitte des Halsschildes ist schwarz,

28 DR. JAN OBENBERGER,

die Halsschildbasis ist griin, Schildchen karminrot gefarbt.

Kopf ist ziemlich breit und robust. Die Stirn ist chagriniert,

um ein wenig länger als breit; hinter der Epistomalplatte

resp. hinter den Fühlergruben sind vier kleine Seta-poren

zu beobachten und zwar zwei in der Mitte genähert, ein

seitlich bei den Augen. Der Scheitel ist schwärzlich. Von

oben gesehen ist der Kopf gewölbt und in der Mitte durch

einen nicht tiefen Längseindruck in zwei flach konvexe Teile

geteilt. Halsschild ist etwa 2'/, mal so breit als lang, seitlich

von der Basis nach vorne in regelmässigen, jedoch ziemlich

flachen Boden gerundet verengt, die Hinterecken sind recht-

winkelig. Seitlich mit einem langen Längsleistchen, vor der

Basis quer tief eingedrückt, sonst regelmässig gewölbt. Die

Flügeldecken sind gewölbt, paralellseitig, breit, etwa 2'/, mal

so lang als breit, von den hinteren ?/, zur Spitze im flachen

Bogen gerundet verengt, am Ende breit zusammen abgerundet.

Die Schulter sind etwas dunkler und ragen mässig hervor.

Die Oberseite ist stark glänzend, die Skulptur der Flügel-

decken besteht aus unregelmässigen, ziemlich feinen, etwas

häutiger Punktierung.

Herrn VAN ROON zu Ehren benannt.

29. Brachys incola m. n. sp.

Patria: Matto Grosso (Corumba). Brasilia.

Long: 3.5 mm. Larg.: 1.4 mm.

Die Oberseite ist purpur bis blauviolett, Halsschild und

der Scheitel sind spärlich rostfarbig behaart, die Flügel-

decken mit rostfarbenen Behaarung, mit kahleren Stellen

dazwischen, dann vor der Mitte mit einer undeutlichen,

gezackter, unterbrochenen weissen Haarbinde dazwischen,

hinter der Mitte mit einer anscheinend kahlen schwärzlichen,

breiten Querbinde, dann mit einer queren schmalen geraden

weissen Haarbinde. Alle Haarornamente sind wenig dicht

und fliessen oft zusammen. Der Kopf ist ziemlich breit, der

Scheitel ist gewölbt, die Stirn ist (von den Porenpunkten bis

zum oberen Augenrande) etwa so lang als breit, schmal,

vorne sehr dicht hellgelb behaart, sodass die vier Poren-

punkte vollständig bedeckt werden, hinten mit zwei leicht

querwulstigen, stark glänzenden, kahlen, von der feinen Längs-

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. 29

rinne in zwei Hälften geteilten Querreliefen. Halsschild ist

etwa zweimal so lang als breit, seitlich nach vorne ziemlich

stark verengt, vor den Basalecken jedoch paralellseitig und

rechtwinkelig, an der Basis, vor beiden Lateralecken des

Schildchens mit zwei kleinen gelben Haarzapfen. Die Flügel-

decken sind nur etwas mehr als zweimal so lang als zusammen

breit, seitlich bis zum vorderen Drittel paralellseitig, dann

zum Ende breit verengt, mit vollständiger Humeralkante,

flach, stellenweise glatter, stellenweise runzeliger, aber ohne

Punktreihen oder sonstiger Punktur.

Eine unauffällige Art, manchen südamerikanischen Arten

recht ähnlich und mit ihnen zusammen eine sehr schwierige

Gruppe bildend.

30. Pachyschelus Van Rooni m. n. sp.

Patria: Matto Grosso: Corumba. (Coll. VAN Roon, Dr. STAU-

DINGER, & BANG-HAAS, Dr. J. OBENBERGBR).

Long.: 3—3.5 mm, lat. 2.2—2.4 mm.

Zusammen etwa 1!/ mal so lang als breit, in ersten ?/,

der Körperlänge am breitesten, von ebenda nach vorne in

einer Kurve breit gerundet, zur Spitze fast geradlinig ver-

engt und da breit quer abgerundet. Flach, niedergedrückt,

sehr breit.

Halsschild ist in der Mitte in einem Triangel schwarz, der

übrige Teil des Halsschildes und der Kopf.ist beim ¢ dun-

kelblau, matt, beim Q feurig rot gefärbt. Fliigeldecken sind

schwärzlich, mit blauem Glanz.

Kopf ist ziemlich klein, mit deutlichen Mittelrinne, jedoch

ziemlich flach und breit eingedrückt. Kopf und Halsschild

ist sehr regelmässig und fein chagriniert, nur die schwarze

Mittelmakel ist glänzender und fein punktuliert. Halsschild

ist breit, seitlich breit gerundet. Die Flügeldecken sind flach,

wenig glänzend, mit dichter hautartiger Skulptur, ohne andere

erkennbare Punktierung, kahl. Die Unterseite ist schwarz,

Die Tergitplatte des Analsegmentes ist beim dg mit einem

halbkreisformigen Kämmchen von acht mittelgrossen, regel-

mässig angereihten Zähnchen versehen.

Ich widme diese prachtvolle Art dem Herren VAN ROON

in dessen Sammlung ich diese Art zuerst kennen gelernt habe

30 DR. JAN OBENBERGER,

Diese Art ist besonders durch ihre flache Gestalt, haut-

artige, dichte Skulptur der Fliigeldecken und ganz besonders

durch den noch nicht in dieser Gattung konstatierten sexuellen

Dichroismus ausgezeichnet.

31. Lius Orion m. n. sp.

Patria: Matto Grosso: Corumba (Brasilia). (Coll. van ROON,

Dr. J. OBENBERGER, Dr. HOSCHEK Vv. MÜHLHEIM, STAUDINGER

& BANG-HAAS).

Tone... 3, mm. lat. 2.5 mm.

Länglich keilförmig, nach hinten stark zugespitzt, glänzend,

kahi, schwarz mit violettem Glanz. Kopf ist breit, die Ent-

fernung beider Augen oben ist so lang wie der lange Durch-

messer eines Auges. Von oben gesehen ist der Kopf breit,

in der Mitte breit und tief ausgerandet, jedoch ohne kantige

Augenränder. Die Fühler sind kurz und schwarz. Halsschild

ist fast dreimal so breit als lang, seitlich von den Hinterecken

(etwa ein Sächstel der Lange) nur schwach nach vorne ver-

engt und die Hinterecken sind daher fast rechtwinkelig, dann

ist der Halsschild geradlinig, stark nach vorne verengt, diese

schräge Linie geht dann allmählich vorne in die Augenkurve

über, so dass die Augen gar nicht herausragen. Halsschild

ist kahl, glänzend, im Grunde mikroskopisch, äusserst fein

genetzt, dazwischen mit gröberer, spärlicher Punktur. Flügel-

decken sind von der Höhe der Schultern zur Spitze zuerst

allmählig gerundet, dann (näher der Spitze) stärker und

geradlinig verengt und stark dekliv, kahl, stark glänzend,

mit mässig erhöhten Schultern, mit ziemlich feinen, wenig

regelmässigen, bei der Spitze erloschenen Punktreihen. Unter-

seite ist schwarz.

32. Lius Van Rooni m. n. sp.

Patria: Corumba: Matto Grosso (Brasilia). (Coll. VAN ROON,

STAUDINGER & BANG-HAAS, Dr. OBENBERGER, HOSCHEK V.

MüHLHEIM).

Long.: 4 mm, lat. 22mm.

Erinnert durch die Färbung und Glanz stark an Zeus conicus

C.G. von welchem er durch eine ganze Anzahl von Merkmalen

verschieden ist; namentlich die Bildung des Kopfes und

EINE SERIE NEUER BUPRESTIDENARTEN. aM

Skulptur der Flügeldecken entfernt ihn wesentlich von der

erwähnten Art.

Goldig kupferig, stark glänzend, Unterseite ist dunkler

messingfarben. Kopf ist sehr breit, viel breiter und ganz

anders gebildet als bei conzcus; die Augen sind ziemlich

breit; von oben gesehen ist die Stirn zwischen den Augen

stark und breit ausgehöhlt, die Augen bilden mit der Linie

der Stirn einen Winkel und sind (von vorne gesehen) ziem-

lich schräg. Stirn ist stark glänzend, fast kahl und fast ohne

Punktur; die zwei hinter der Epistomalplatte liegenden Seta-

gruben sind sehr gross und tief. Fühler sind schwarz, vom

sechsten Gliede an gezähnt. Halsschild ist sehr breit und

kurz, seitlich in flach konvexer Kurve nach vorne gerundet;

diese Kurve geht vorne nicht allmählich in die Linie der Augen

über, sondern es entsteht dort ein flacher Winkel, da die

Augen konvexer sind und seitlich stärker herrvoragen; Hals-

schild ist im Grunde äusserst fein mikroskopisch genetzt,

mit einer stärkeren, spärlichen Punktur dazwischen.

Flügeldecken sind lang konisch, hinten stark zugespitzt,

stark glänzend, gestreift punktiert, mit kurzen, regelmässigen,

abstehenden und reihig geordneten Härchen; die Skulptur

ist hinten erloschen.

Ich benenne diese schöne Art zu Ehren des Herren VAN

ROON, in dessen Kollektion ich diese Art zuerst gesehen habe.

33. Lius Phlegmon m. n. sp.

Patria: Matto Grosso: Corumba (Brasilia). (Coll.: VAN ROON,

Dr. J. OBENBERGER).

Eong.: 3.3; mm, lat : 1.8 mm.

Blau schwarz, Stirn und das Fliigeldeckenende sind purpur-

violett. Kopf ist sehr breit und kurz, von oben gesehen in

der Mitte sehr breit, flach eingedriickt, die Stirnlinie geht

allmählich in die der Augen über, so dass die inneren

Augenränder abgerundet und nicht kantig erscheinen; die

Augen sind ziemlich konvex und liegen nicht in derselben

Kurve wie der Seitenrand des Halsschildes, sondern sie sind

etwas konvexer, sodass zwischen ihnen und dem Seitenrande

des Halsschildes ein flacher Winkel entsteht. Halsschild ist

konvex, vorne fast geradlinig abgestutzt, sehr breit und kurz,

32 DR. JAN OBENBERGER, EINE SERIE U.S.W.

slanzend, ohne erkennbare Mikroskulptur, fein und spärlich

punktiert. Seitlich ist er nach vorne fast geradlinig, jedoch

ziemlich schwach verengt, kurz vor den Hinterwinkeln (etwa

1}, der Länge) ist er fast paralellseitig, etwas gebogen, und

die Hinterecken sind rechtwinkelig. Die Flügeldecken sind

robust, bis hinter das vordere Drittel der Länge paralell-

seitig, dann zur Spitze und zwar verhältnismässig schwächer

als bei anderen Arten gerundet verengt, stark glänzend,

stark und regelmässig punktiert gestreift, diese Punktur, die

zwar fast zur Spitze sehr deutlich ist, wird im apikalen Teile

viel feiner. Die Zwischenräume sind stark glänzend, mit einer

Reihe von höchst feinen, kaum wahrnehmbaren Pünktchen.

Die Streifen mit Spuren von höchst kurzen, spärlichen, ab-

stehenden Härchen. Die Halsschildseiten und die Schulter,

die ziemlich stark entwickelt sind, sind stärker violett gefärbt.

Unterseite, Fühler und Füsse sind schwarz.

Neue malayische, meist philippinische

Bockkäfer und ein neuer Rüsselkäfer

von

Dr. K. M. HELLER (Dresden).

(Mit Tafel 1).

Die hier beschriebenen Neuheiten verdanke ich, mit wenigen

Ausnahmen, Herrn Prof. C. F. BAKER in Los Baños auf Luzon,

der ausser auf den Philippinen, auch auf Nordost-Borneo,

Sandakan, erfolgreich gesammelt hat. Dass mit den Bock-

käfern zugleich nur ein einziger Rüsselkäfer (Pachyrrhynchus)

beschrieben wird, hat seinen Grund in dessen auffälliger

Ähnlichkeit mit einem ebenfalls hier beschriebenen Bock-

käfer und dem Wunsche, beide neben einander (Fig. 9 u.

12) abzubilden. Die schwarze Abbildung lässt allerdings nicht

ahnen, wie sehr unser Auge vielmehr von der Farbe, als

von der Form eines Insectes, beeinflusst wird, so dass eine

Ähnlichkeit durch die Wiedergabe nur der letzteren kaum

vermutet werden kann.

Die beschriebenen, zum Teil abgebildeten Formen sind:

Cerambycidae.

Distenia heterotarsalis von Luzon.

Otarionomus invirgatus von Nordost-Borneo.

Agnia incasta (Fig. 8), von Mindanao.

Cacia hieroglyphica (Fig. 6), von Mindanao.

„ colambugana (Fig. 7), ,, en

Olenecamptus circulifer (Fig. 3), von Mindanao.

3 tagalus (Fig. 4), von Luzon.

optatus vittalicollis (Fig. 2), von Luzon.

è sandacanus (Fig. 13), von Nordost-Borneo.

RR STONE RI

34 DR. K. M. HELLER, NEUE MALAYISCHE, MEIST

10. Heteroclytomorpha quadripunctata von Mindanao.

11. Micromulciber albosetosus (Fig. 5), von Nordost-Borneo.

12. Atossa subspecularis (Fig. 1), von Nordost-Borneo.

13. Euclea opulenta (Fig. 10), von Mindanao.

14. Paradiexia (g. n.) pellita von Luzon.

15. Dolops basılana (Fig. 9), von Basilau.

16. de AII-punctata (Fig. 11), von Mindanao.

17. Chreonoma rufiscapus von Mindanao.

Curculionidae.

18. Pachyrrhynchus basilanus (Fig. 12), von Basilan.

I. Distenia heterotarsalis sp. n.

D. preyeri PASC. affinis, sed femoribus in tertia parte basali,

tibiis intermediis, apice nigricante excepto, posticis totis, ut

tarsis intermediis posticisque testaceis; prothorace creberrime,

linea discali remotius fortiusque punctatis, hac callositates

oblongas dividenti; elytris in dimidia parte apicali, apice

excepto, ut sutura, quarta parte basali excepta, nigricantibus.

Long. ı1— 16, lat. 2-3 mm. — Luzon, monte Makiling.

DapreverisPAse. (Amr MaesNatr Hist. ‚57 ser. 20V, 17855

p. 57) ist sehr kurz beschrieben, so dass ausser dem vier-

höckerigen Thorax dieser Art kein weiteres unterscheidendes

Merkmal angegeben werden kann. Bei D. heterotarsalis zeigt der

Thorax beiderseits der Scheibe eine elliptische Längsschwiele,

die von der gegenüberliegenden durch eine kurze, spärlicher

punktierte Mittellinie getrennt ist; ausserdem sind die Wur-

zeln aller Schenkel, der grösste Teil der mittleren und die

ganzen hinteren Schienen, so wie die vier hinteren Tarsen

blass gelbbraun.

2. Otarionomus invirgatus sp. n. 9.

O. blattotdt PASC. similis, niger, antennis articulo tertio

(apice nigro excepto) basique tertii et quarti, articulis reliquis

totis, obscure sanguineis; genis, maculis duabus, una frontali

oblonga (inter oculos et mandibularum basin), altera laterali,

transversa, vertice utrinque linea, postrorsum divergente,

elytris guttis subseriatis, una basali majore, ochraceo-tomen-

tosis; prothorace lateribus tuberculo, mediano, minuto, ut

capite subtiliter granuloso, ut corpore subter parce, abdomine

PHILIPPIN. BOCKKÄFER UND EIN NEUER RiiSSELKAFER. 35

crebre maculatim ochraceo-, scapo, antennarum articulo

quarto ad basin, tertio fere toto pedibusque subtiliter cinereo-

tomentosis. Long. 27, lat. 8.8 mm. Borneo septentrionali:

Sandakan (14221).

Dem O. blattoides PASC. ähnlich, aber Kopf und Halsschild

sehr fein und mässig dicht gekörnelt, ersterer am Vorderrand

der Wangen mit grosser von Augenvorderrand bis fast zur

Mandibelwurzel reichender, elliptischer, hinter dieser mit

rhombischer, querer, ockergelb tomentierter Makel. Thorax

mit schwach entwickeltem Seitenhöcker, gleich mässig spärlich

und fein ockergelb behaart (d/attozdes zeigt auf der Scheibe,

in der Verlängerung der Scheitelstreifen, zwei ockergelbe

Längsbinden). Flügeldecken ähnlich wie bei erwähnter Art

skulptiert und gezeichnet nur die Basalmakel zwischen

Schulterhöcker und Schildchen grösser als die übrigen und

rund, die Rippen ohne weissliche gereihte Schuppenpünktchen.

Unterseite gleichmässig dicht tüpfelartig ockergelb, die Beine,

der Fühlerschaft und das 5. Fühlerglied zum grössten Teil,

die übrigen nur teilweise fein grau tomentiert.

3. Agnia incasta sp. n. £ (Taf. 1, Fig. 8).

Atro-coerulea, maculis, magnitudine diversa, cretaceis,

ornata; antennis articulo tertio ultra dimidium, reliquis ad

basin griseo-tomentosis; capite, genis, temporibus vittaque in

vertice, prothorace vitta utrinque laterali, macula mediana in

margine apicali (hac minore) et basali, scutello, semicirculari,

elytrorumque plaga permagna fasciaeformi, antemediana

maculisque minoribus: 2—3 ad humeros, 3 in dimidia parte

posteriore prope suturam unaque transversa laterali, post-

mediana, cretaceo-tomentosis. Long. 19, lat. 6.5 mm. Min-

danao: Dapitan (7167).

Die typische Art der Gattung, casta NEWM. glaube ich in

einem dunkelgriinen Stiick mit zahlreichen, ahnlich wie bei

eximia PASC. verteilten, gelblich weissen Makeln vor mir zu

haben, ausserdem liegen mir noch clara NEWM. und pubescens

AURIV. vor. Die neue Art zeichnet sich durch ihre ver-

haltnismassig breite, robuste Gestalt, die dunkel stahlblaue

Grundfarbung, die in der hinteren Hälfte viel feiner, wie bei

den anderen Arten, zerstreut punktierten Decken, so wie

36 DR. K. M. HELLER, NEUE MALAYISCHE, MEIST

deren grosse Bandmakel vor ihrer Mitte und das nur im

äusseren Drittel des Hinterrandes weiss tomentierten, sonst

dunkelblaue ı. Ventralsternit aus.

4. Cacia hieroglyphyca sp. n. (Taf. 1, Fig. 6).

Nigra, cano-tomentosa, maculis signaturisque nigris ornata,

nam tribus lineis in fronte, una macula post lobum ocularem

superiorem, alteracum in genis confluente, duabus maculis,

interiore minore, humeralibus, macula una circumscutellari,

M-forme, fascia subapicali, ad suturam fortiter constricta,

ante eam signatura, tenui, suturali v-formi, post eam signa-

tura angulata, subsuturali et subapicali, femoribus apice,

ut coxis posticis, in medio, nigris. Long. 18, lat. 5 mm.

Mindanao: Kolambugan.

Die Art steht meiner C. xenoceroides (Philipp. J. Sc. 1915

X, No. 4, p. 242) nahe, ist aber wesentlich anders gezeichnet,

vor allem ist der Thorax ganz einfärbig, die Flügeldecken

zum grössten Teil weisslich tomentiert. Die Fühler, von

denen die Basalhälfte des Schaftes und die Wurzel des 3—5.

Gliedes, namentlich unterseits, fast bis, oder über die Mitte

hinaus weisslich ist, sind vom 6. Glied ab ganz schwarz

und unterseits nicht wie die übrigen länger bewimpert.

Der Halsschild und die Flügeldecken zeigen namentlich in

der Basalgegend sehr spärliche glänzend schwarze Körnchen,

die an den Thoraxseiten, hinter der Mitte, lange schwarze

Wimpern tragen.

5. Cacia colambugana sp. n. (Taf. 1, Fig. 7).

Niger, nigro-, linea tenui circum oculos, fronte hac parce,

prothorace, vitta dorsali, antice margine antico, nigro, con-

fluente, excepto, elytris fascia mediana, lata, metasterno

lateribus, tibiis medio macula dorsali, ochroleuco-, corpore

subter cinereo-, antennarum articulis 2.—3. ad basin, quinto

fere toto, albo-tomentosis. Long. 12, lat. 4.8 mm. Mindanao:

Kolambugan.

Die Art muss einige Ahnlichkeit mit der mir unbekannten

C. incensa PASC. aus Pegu haben, sich aber von ihr sofort

schon durch das Fehlen eines Haarbüschels an der Spitze

des 3. Fiihlergliedes, gleich dem wie es unsere Art nur an

PHILIPPIN. BOCKKaFER UND EIN NEUER RÜSSELKÄFER. 37%

dem 4 Glied trägt, unterscheiden; sie ist oberseits schwarz

und sehr fein schwarz tomentiert nur der Thorax ist, mit

Ausnahme eines breiten, ziemlich kahlen Mittelstreifens ganz,

und wie eine Querbinde in der Mitte, auf den Decken

schmutzig gelblich weiss, die Unterseite fein grau, die Ven-

tralsternite auf dem Hinterrande dichter, das 3. und 4.

Fühlerglied im ersten Drittel, das 5. fast ganz weiss tomen-

tiert. Die fein und zerstreut genabelt und erhaben punktierte

Stirn zeigt eine feine Mittelfurche und neben dieser einen

breiten, auf dem Scheitel einen am Aussenrande dichter

gelblich tomentierten Längsstreifen. Der quere Halsschild ist

nur an den Seiten spärlich punktiert und daselbst spärlich

schwarz bewimpert. Die Flügeldecken nur im Basalteil, vor

der Binde, mit zerstreuten, meist an ihrem Vorderrande von

einem glänzenden Körnchen begrenzten, im übrigen mit

kaum unter dem Toment wahrnehmbaren Punkten, Naht-

streifen im Spitzendrittel ausgeprägt. Ausser der erwähnten

breiten, hellen Querbinde zeigt das vorliegende Unicum noch

einige leicht zu übersehende, kleine gleich hell gefärbte

Punktmakeln, so je eine beiderseits in der Mitte der Decken

wurzel und je eine im 4. Füftel, beiderseits der Naht, von

der eine Reihe noch kleinerer Pünktchen schräg hinten nach

dem Seitenrand zieht; auch die Nahtspitze und der Spitzen-

rand sind auf kurze Entfernung schmal hell gerandet.

6. Olenecamptus circulifer sp. n. (Taf. 1, Fig. 3).

Castaneus, albo-tomentosus, capite inter oculorum lobos

posteriores fascia, altera postoculari, laterali vittaque in ver-

tice, fuscis; prothorace fusco-, supra plagis quatuor, utrinque

vitta supracoxali, cretaceo-squamosis; elytris crebre fortiterque

punctatis, apice singulis acuminatis, anulis fusco-denudatis,

subrotundatis quatuor, duabus posticis connexis, suturam fere

tangentibus, ornatis. Long. 17, lat. 4 mm. Mindanao: Dapitan.

Eine durch die auffallige Zeichnung leicht kenntliche Art,

deren Decken bis zur Spitze hin kräftig punktiert und am

Ende einzeln in eine Spitze ausgezogen sind. Die Querrunzeln

auf dem Thorax sind fein, aber scharf ausgeprägt, in der

Mitte der Scheibe ist eine 5., längliche, helle, Makel ange-

deutet. Die Unterseite ist einfärbig, weisslich tomentiert.

38 DR. K. M. HELLER, NEUE MALAVISCHE, MEIST

7. Olenecamptus tagalus sp. n. (Taf. 1, Fig. 4).

Rufescenti-fuscus, vertice lineis duabus, postrorsum diver-

gentibus, maculis duabus post oculos, prothorace dorso

lineis duabus tenuibus, basi apiceque dilatatis, vitta supra-

coxali, scutello, elytris singulis, apice recte truncatis, in

primo triente, lineola subsuturali suturae quarta parte aequante,

dein macula punctiformi in impressione intrahumerali, gutta

discali ante et post medium, altera, minore, subsuturali, ante

apicem, seria marginali e punctis minutis formata, corpore

subter vitta laterali lineaque sublatero-marginali in metasterno,

albido-tomentosis; fronte sat fortiter punctata, elytris sat

crebre minuteque apicem versus subtilius punctatis, apice

subtruncatis. Long. 18, lat. 3.5 mm. Luzon: monte Makiling.

Die Art steht dem mir unbekannten sirzgosus PASC.

anscheinend nahe, die an der Spitze gerade abgestutzten

Flügeldecken !) und der subsuturale weisslich tomentierte

Deckenstreifen dessen Länge einem Viertel der Nahtlänge

gleichkommt, sprechen aber für eine besondere Art.

8. Olenecamptus optatus vittaticollis subsp. n. (Taf. ı, Fig. 2).

Fuscus, cinereo-tomentosus, capite, prothorace antenna-

rumque basi, nigris, illo vertice vitta, medio-basali, nigra,

excepta, albo-tomentoso ; prothorace utrinque vitta, lata,

ante medium constricta, subter altera tenui supracoxali,

maculisque in singulis elytris quatuor, inter se aequi-distan-

tibus, tres posticis elongatis, cretaceo-tomentosis. Long 18,

lat. 4 mm. Luzon: monte Makiling.

In Grösse und Form dem vorigen gleich, nur die Flügel-

decken in der hinteren Halfte viel feiner punktiert und

ausserdem durch die, am besten aus der Abbildung ersicht-

lichen, weissen Makelzeichnung ausgezeichnet.

9. Olenecamptus sandacanus sp. n. (Taf. 1, Fig. 13).

Ferrugineus, vix pubescens, prothorace haud maculato,

lateribus rectis, postrorsum subdivergentibus, ante medium

haud constrictis, basi abrupte attenuata, dorso manifeste

transverse plicato, fronte. margine antico, oculi margine

superiore inferioreque tenui, macula postoculari, scutello,

elytris lineola subsuturali, in primo triente, guttis utrinque

1) Fig. 5 bringt dieses Merkmal unzureichend zum Ausdruck.

PHILIPPIN. BOCKKaFER UND EIN NEUER RÜSSELKÄFER. 39

quatuor, una ante, tribus post medium (earum paenultima

subsuturali) punctisque, partim seriatis, luteo-, seria latero-

marginali albido-tomentosis; corpore subter, meso-epimeris,

meta-episternis, linea submarginali in dimidia parte posteriore

metasterni maculisgue oblongis in sternitis abdominalibus,

una laterali altera submediana, luteo-tomentosis. Long 18, lat.

4 mm. Borneo, septentrionali: Sandakan (14191).

Die Art ähnelt sehr in der Zeichnung einem mir vorlie-

genden Stück aus Siam, das ich nicht zu deuten vermag,

unterscheidet sich aber von diesem durch die, nicht wie bei

dieser und O. circulifer, tagalus und vittaticollis vor der Mitte

leicht eingeschnürten, sondern, ähnlich wie bei Özlodus F.,

geraden Halsschildseiten, den ganz kahlen oberseits fein,

aber scharf quer gerieften Halsschild und die, mit Ausnahme

der Tomentmakeln, kahle Körperoberfläche. Die gelblich-

weissen Tomentmakeln der Deckenoberseite sind auf der

beigegebenen Skizze (Fig. 13) zur Anschauung gebracht,

ausser diesen ist noch jederseits, nahe dem Seitenrande eine

Reihe von weissen Punktmakeln vorhanden. Auf der Körper-

unterseite sind die Mittelbrustepimeren, die ganzen Hinter-

brustepisternen und mit diesen hinten im Zusammenhang

stehend, ein Streifen nahe dem Rande in der hinteren Hälfte

der Hinterbrust, gelblichweiss tomentiert.

Die auf den Philippinen vorkommenden Olenecamptus-

Formen lassen sich kurz wie folgt unterscheiden:

A’ Flügeldeckenspitze schmal schräg abgestutzt, die Aussen-

ecke des Spitzenrandes nicht spitz ausgezogen, Hallsschild

höchstens beiderseits am Hinterrande mit kleiner weiss-

licher Makel.

B’ Flügeldecken an der Nahtwurzel, hinter dem Schildchen,

mit grosser, quer rundlicher, zuweilen am Hinterrande

etwas zweilappiger, weisser Tomentmakel, ausserdem jede

einzelne im I. und 2. Drittel, oder nur in letzterem

allein, mit kleiner weisser Punktmakel (von Siam über

den ganzen malayischen Archipel bis auf die Philippinen

verbreitet). — Sulu, Palawan, Babuianes. bilobus F.

B Flügeldecken, beiderseits der Naht, mit einem ungefähr

dem 1. Drittel der letzteren an Länge gleichkommenden,

weisslichen Tomentstreifen und je 3 eben solchen von

40 DR. K. M. HELLER, NEUE MALAYISCHE, MEIST

einander gleich weit entfernten, länglichen Tropfen, einer

dicht vor der Mitte, die beiden anderen in der hinteren

Hälfte. -— Luzon. tagalus sp. n.

A Flügeldecken einzeln in eine kurze Spitze ausgezogen,

Halsschild immer mit grossen weissen Makeln, oder

ebensolchen breiten Längsstreifen.

C’ Halsschild mit zwei breiten, weissen Längsstreifen auf

der Oberseite, die I., 2. und 3. weisse Deckenmakel

länger als breit. — Luzon. oftatus vittaticollis subsp. n.

C Halsschild mit vier grossen weissen Tomentmakeln.

D’ Flügeldecken je mit 3 weissen Tomentmakeln, die kaum

länger als breit sind. — Luzon. optalus PASC.

D Flügeldecken weiss tomentiert, jede mit einer Reihe von

vier grossen, teilweise mit einander zusammenhängenden,

braunen, kahlen, Ringen. — Mindanao. cérculifer sp. n.

10. Heteroclytomorpha quadripunctata sp. n.

H. bilinea NEW. proxime affinis, nisi forti huius subspecies,

differt vitta laterali in thorace ochracea (in locum vittae albae),

in elytris nulla, sed singulis, in primo et secundo triente,

puncto mediano, albo-tomentoso. Long. 11, lat. 4 mm.

Mindanao: Surigao (16720).

Die Heteroclytomorpha bilinea NEW. liegt nur aus Luzon

vom Mt. Banahao, ebenfalls von Prof. C. F. BAKER gesam-

melt, vor. Dieser steht die neue Form ausserordentlich nahe

und unterscheidet sich von ihr hauptsächlich dadurch, dass

die seitlichen Tomentstreifen auf dem Kopf und dem Hals-

schild nicht weiss, sondern ockergelb sind und auf den

Flügeldecken ganz fehlen; letztere zeigen dafür in der Mitte

des I. und 2. Drittels je einen weiss tomentierten Punkt, von

der Grösse des 2. Fiihlergliedes. Die Unterseite zeigt bei

beiden Formen die gleich feine, gelbliche Pubeszenz, die

durch ziemlich dichte kahle Punktmakeln unterbrochen wird.

Ein zweites mir vorliegendes Exemplar, von gleichem Fund-

orte, zeigt die gelbliche Behaarung der Oberseite, bis auf

Reste, abgeriehen, die weissen Punkte aber sehr deutlich.

11. Micromulciber albosetosus sp.n. (Taf. 1, Fig. 5).

Brunneus, vitta frontali in margine antico utrinque infra

PHILIPPIN. BOCKKÄFER UND EIN NEUER RUSSELK@FER. 41

oculum usque ad marginem anteriorem thoracis continuata,

altera utrinque, longitudinali, in vertice continuata, tribus vittis

dorsalibus in thorace, mediana basi apiceque abbreviata,

elytris singulis linea interrupta, undulata, intra humerum inci-

piente, ad suturae medium versus, dein extrorsum curvata,

cum vitta mediana, sagittata, in triente apicali conjuncta,

ochraceo-tomentosis; prothorace subter vitta supracoxali,

metasterno vitta laterali, submarginali, sternitis abdominalibus

3.—5. utrinque macula eodem colore; elytris apice singulis

acuminato-truncatis, in dimidia parte basali fortius asperato-

(ad humeros granulato-) punctatis, punctis singulis setula

alba munitis. Long 17, lat. 5 mm. Borneo septentrionali :

Sandakan.

Die Art ähnelt bei flüchtiger Betrachtung sehr dem Mzcro-

multiber ochrosignatus m. (der in dem Philipp. Journ. of

Science (1923?) beschrieben und abgebildet wird), ist aber

grösser und durch die raspelartig gerauhten, an den Schultern

mit je einem Körnchen verbundenen Punkte der Decken,

die jeder ein kurzes weisses Börstchen tragen, so wie durch

die scharf begrenzte, ockergelbe, Linienzeichnung des Kopfes

und Halsschildes ausgezeichnet. Auf ersterem ist der Vorder-

rand der Stirn und mit ihm in Verbindung stehend, ein

dicht unter dem Auge bis zum Halsschildvorderrand reichen-

der, so wie ein Streifen auf der Stirne, der sich bis auf dem

Scheitel fortsetzt, auf letzterem 5 Längsstreifen, je einer inner-

halb und einer unterhalb des Seitenrandes und ein vorn

und hinten abgekürzter in der Mitte, ockergelb. Von gleicher

Farbe ist ein Seitenstreifen auf der Hinterbrust, parallel zu

deren Seitenrand und jederseits eine Punktmakel auf dem

Hinterrand der 2.—4. und je eine in der Mitte, an den Seiten,

der 5. Bauchschiene. Beine einfarbig braun, mit zerstreuten

weissen Börstchen besetzt.

12. Atossa subspecularis sp. n. (Taf. 1, Fig. 1).

Nigra, subtiliter tomentosa, labro, epistoma tarsisque plus

minusve fulvis, fronte lineisque duabus in vertice, per protho-

racem in elytris continuatis, linea altera curvata, post elytrorum

medium, partem apicalem, oblongo-trigonum, nigrum, fere

immaculatum circumscribente punctisque numerosis, in elytris

42 DR. K. M. HELLER, NEUE MALAYISCHE, MEIST

reliquis, compluribus locis confluentibus, pallide ochraceis ;

corpore subter supra coxas anticas linea alba usque ad coxas

posticas continuata. Long. 12, lat. 4 mm. Hab. Borneo,

legit J. E. A. WAHR (Bur. of Science Nr. 12601).

Schwarz, fein grau, die Strich- und Punktzeichnung gelblich

weiss tomentiert, Epistom und Oberlippe bräunlich gelb,

Vorderschienen und alle Tarsen etwas rötlich gelbbraun

schimmernd. Stirn bis zu den Fühlerhöckern hin weisslich,

Scheitel mit zwei nach hinten divergierenden, weisslichen

Linien, die sich über den Halsschild hinweg bis auf die

Deckenwurzel erstrecken und erst hinter den Schultern in

Punkte auflösen. Fühler vom vierten Glied an bräunlich,

das fünfte ineder Basalhälfte weisslich. Flügeldecken in der

Basalhälfte gröber als der Halsschild punktiert, die Punkte

nahe der Deckenwurzel leicht raspelartig, in der hinteren

Deckenhälfte, besonders nach der Spitze zu feiner werdend.

Naht im Spitzendrittel mit erhabenem Rand, daneben mit

seichtem Furcheneindruck. Hintere Hälfte der Decken mit

einer, den fast einfärbig schwarzen Spitzenteil umschreibenden,

gelblich weissen Linie, die vordere Hälfte ziemlich dicht mit

teilweise zusammenfliessenden, ebenso gefärbten Punktflecken

bedeckt. Unterseite rötlich braun, fein lehmfarben tomentiert,

ein Längsstreifen aussen über den Vorderhüften, der am

Vorderrand des Halsschildes beginnt und über die Seiten-

stiicke der Mittelbrust und am Aussenrand der Hinterbrust

entlang sich bis zu den Hinterhiiften erstreckt, so wie der

Seitenrand des Analsternites weiss tomentiert. Die zweite

auf Borneo vorkommende Art, A. dipartita RITS. (Notes

Leyd. Mus. XII, 1890, 250) unterscheidet sich von der hier

beschriebenen vor allem allein schon durch die weisse, vor

der Mitte liegenden Querlinie der Decken und durch die 3

weissen Langslinien in der Mitte ihrer Spitzenhalfte.

13. Euclea opulenta sp. n. (Taf. 1, Fig. 10).

Viridi-metallica, capite, prothorace pedibusque igneo-cupras-

centibus, fronte utrinque vitta, tenui, oculo post superante,

macula temporali, prothorace maculis quatuor fasciaeformi-

bus ad angulis, elytris fasciis tribus, angustis, communis,

una prope ante medium, una in medio alteraque in secundo

PHILIPPIN. BOCKKÄFER UND EIN NEUER RÜSSELKAFER. 43

triente, praeterea vittis, una obliqua postscutellari, postrorsum

divervente, tribus apicalibus, mediana breviore, maculisque

duabus supra et infra callum humeralem (his partim vinoso-

tomentosis), prosterno vitta mediana, altera supracoxali,

metasterno macula laterali, meta-episternis macula antica,

sternito abdominali, primo quartoque margine postico, secundo

utrinque macula singula, tertio utrinque duabus, sternito

ultimo utrinque fascia, albo-tomentosis. Long. 15.5, lat. 6 mm.

Mindanao: Surigao (16118).

Der E. pulchella W. SCHULTZE') am nächsten stehend,

von ihr sofort durch die andere weisse Tomentzeichnung,

namentlich des Halsschildes zu unterscheiden, die sich von

der metallisch grünen, auf dem Kopf, Thorax und Beinen

Kupferroten Körperfärbung wirkungsvoll abhebt. Die Skulptur

ähnelt der von £. taga/a m., der zerstreut punktierte Hals-

schild auf der Scheibe wie bei dieser fast ganz glatt, die

Flügeldecken im 1. Viertel, vor der weissen Schrägbinde

und zwischen der 2. und 3. Querbinde fein schwarz pubeszent,

die länglichen Makeln innerhalb und unterhalb der Schulter-

beule dunkel weinrot, erstere nur am Vorder-, letztere am

Hinterende, von den kupfrigen Fühlern das dritte Glied unter-

seits fast bis zur Spitze, das 4. bis zur Mitte, weiss tomentiert.

Paradiexia g.n.

Apomecyninorum prope Lychroszts PASC.

(sensu Pascoei).

Corpus oblongum, tomentosum ac erecte pilosum. Caput

fronte transversa, subconvexa, tuberis antenniferis obsoletis,

valde distantibus. Oculi minuti, fere divisi. Antennae corpore

breviores, subter fimbriatae, articulo primo crasso, conico,

tertio longiore, articulis reliquis longitudine sensim decres-

centibus. Prothorax capite paulo augustior, longitudine per-

paulo latiore, postrorsum augustatus, margine antico convexo,

postico truncato. Scutellum distinctum. Elytra parallela,

subcylindrica, apice conjunctim rotundata. Pro-, meso- et

metasterna simplicia. Femora brevia, tibiae simplices, tarsi

tibiis breviores. Unguiculi divergentibus.

1) Von dem genannten Autor in The Philippine Journal of Science,

XXI, Manila, 1922, p. 521, veröffentlicht, von der opulenta vielleicht nur

eine Abänderung ist.

44 DR. K. M. HELLER, NEUE MALAYISCHE, MEIST

Eine merkwiirdige, infolge ihres Haarkleides an die ameri-

kanische Desmophora erinnernde, aber am nächsten mit

Lychrosis PASC. verwandte Gattung, von der sie sich durch

die an der Spitze gemeinsam. abgerundeten Decken, den

konischen Fühlerschaft, der länger als das 3. Fühlerglied

ist und durch den fast so langen wie breiten Halsschild

unterscheidet.

14. Paradiexia pellita sp. n.

Nigra, subtiliter isabellino-pilosa, elytris partim subdenudato-

nigris, vittis maculisque albo-pilosis ornata ac pilis longioribus

nigris albidisque, erectis, dispersa; capite macula infra oculari,

facia arcuata (ante convexa) in vertice, vitta laterali in tho-

race, per marginem anticum cum opposita conjuncta, elytris

vitta intrahumerali, oblique ad suturae primum trientem

currente, albo-, una posteriore eacum parallela, altera utrinque

marginali, in dimidia parte anteriore, isabellino-, fascia undu-

lata in secundo triente, altera, subapicali maculaque sub-

suturali, in tertio quarto, altera, marginali, in primo triente,

ut scapo femoribusque apice et sternitis abdominalibus, mar-

gine postico, dense albo-pilosis ac pilis longioribus obsitis;

prothorace elytrisque intra vittis albidis, aut isabellinis, sub-

denudato-nigricantibus. Long. 9—10, lat. 3—3.2 mm. Luzon:

Montalban W. SCHULTZE, Los Bafios, C. F. BAKER legerunt.

Grundfarbe schwarz, mit schwachem griinlichen Schein,

iiberall mehr oder weniger dicht von weisslichem, zum Teil

ins Isabellenfarbige ziehendem Haarkleid bedeckt, das an

den weissen Stellen mit zerstreuten langeren weissen, an

den sparlich behaarten, schwarzlichen Stellen mit dunkleren

abstehenden Haaren untermischt ist. Kopf mit Ausnahme

einer Makel unterhalb des Auges und einer queren Bogen-

linie auf dem Scheitel, die rein weiss ist, lehmfarben, der

Scheitel hinter der Bogenlinie gesattigt ockergelb. Das lang

gestreckte konische 1. Fiihlerglied, namentlich an der Spitze,

zottig und daselbst weiss behaart. Halsschild wenig breiter

als lang (4: 3.6), im 1. Drittel und vor der Wurzel mit feiner

tiefer Querfurche, sein Vorderrand vorgezogen, breiter als der

Hinterrand, Seiten nahezu gerade nach hinten konvergierend,

die Scheibe sanft gewölbt. Schildchen leicht quer, fast kreis-

PHILIPPIN. BOCKKaFER UND EIN NEUER RÜSSELKAFER. 45

rund. Flügeldecken nicht ganz doppelt so lang wie breit (65 : 34),

entfernt gereiht punktiert, die Punkte auf dem spärlich be-

kleideten dreieckigen Suturalflecken etwas raspelartig, in der

Mitte an den Deckenseiten teilweise gröber als erstere, im

Spitzendrittel ganz von der Behaarung bedeckt. Letztere

besteht aus zwei von der Schulter ausgehenden isabellfarbigen

Streifen von denen der innere nach der Mitte der Naht,

der andere die Deckenseiten einnehmend bis über deren

Mitte hinaus nach hinten zieht. Innerhalb des ersten Streifens

findet sich, zu diesem parallel und von ihm nur hinten durch

einen schwärzlichen Wisch getrennt, ein zweiter nach dem

I. Drittel der Naht laufender weisser, und auf dem 2. isabell-

farbigen Randstreifen, über dem 1. Drittel des Seitenrandes

eine schräg nach hinten gerichtete rein weisse Strichmakel.

Von gleicher Farbe sind je eine wellige Binde im 2. Drittel

und vor dem Spitzenrand, so wie eine Punktmakel im 3. Viertel,

“neben der Naht, und mehr oder weniger die Spitze aller

Schenkel und je vier undeutliche Makeln am Hinterrande

der Bauchringe, während die Seiten der Hinterbrust wieder

ins Isabellfarbige ziehen.

15. Doliops basilana sp. n. (Taf. 1, Fig. 9).

Atro-cyanea, plus minusve, praesertim antennarum articulo

primo secundoque, prothorace pedibusque viridescentibus,

vitta frontali in vertice producta, fascia prothoracali, basali,

supra coxas antrorsum curvata, altera, antemediana, in elytris,

extrorsum sensim dilatata, macula, semilunari, anteapicali,

meso-episternis ut metasterno in dimidia parte postero-

exteriore, clare cupreo-tomentosis; antennis articulo tertio

quartoque apice nigro-, reliquis fusco-, basi albido-tomentosis ;

prothorace glabro, elytris utrinque in quarta parte basali

(ante fasciam) subtumidis ac remote asperato-, post fasciam

simpliciter punctatis. Long. 11, lat. 46 mm. Philippinae:

Insula Basilan.

Von derselben Grösse wie zmitator SCHULTZE und ihr

verwandt, aber etwas breiter, die Decken bis zu */, ihrer

Länge deutlich, wenn auch zerstreut, etwas raspelartig punk-

tiert und von allen Arten durch die kupferfarbige Binden-

zeichnung zu unterscheiden. Im übrigen ist sie, wie erwähnte

46 DR. K. M. HELLER, NEUE MALAYISCHE, MEIST

Art, äusserst fein punktiert und sehr fein schwarz behaart,

ihre ersten drei Fühlerglieder sind grün, das 3. bis zu zwei

Drittel grau, im Spitzendrittel schwarz, das 4. bis über die

Hälfte, die folgenden nur an der Wurzel grau tomentiert,

sonst dunkelbraun.

Die kupferfarbige Zeichnung dieser Art macht sie bei

flüchtiger Betrachtung den hier beschriebenen Pachyrrhynchus

bastlanus sehr ähnlich, was um so mehr betont werden muss,

als bereits andere Dolops-Arten bekannt geworden sind, die

obwohl ganz anders gezeichnet, ihr korrespondierendes Eben-

bild in der Gattung Pachyrrhynchus haben, eine Erscheinung

für die wir heute noch keine Erklärung haben. Es ähnelt Do-

liops pachyrrhynchoides: Pachyrrhynchus reticulatus WATERH.,

D. imitator W. SCHULTZE: P. orbifer WATERH., D. XI/-punctata

m.: P. erichsoni v. chrysocompsus HLLR. und wie schon erwähnt

D. basilana m.: P. basilanus m.

Dabei ist aber doch zu bemerken, dass unser für Farbe

mehr als für die Form empfindliche Auge die tatsächlich

überraschende Ähnlichkeit der erwähnten Käfer nicht zu

ahnen vermag, sobald wir diese vergrössert und nur schwarz

auf weiss zur Darstellung bringen.

16. Doliops XII-punctata sp.n. (Taf. i, Fig. 11, rechte

Flügeldecke).

D. curculionotdi WATERH. similis, sed elytris distincte remo-

teque punctatis, singulis solum maculis sex, praeterea vitta

frontali, macula thoracali supracoxali (deorsum haud visibili)

altera mesosternali, epimeris occupante, altera metasternali

duabusque utrinque in sternito abdominali primo, margine

postico, albido-, paulo subviridi-margaritaceo-, tomentosis; an-

tennis articulo primo atro-viridi, secundo nigro, tertio quarto-

que in dimidia parte basali, 5.—11. totis sanguineis ac

subtiliter griseo-pubescentibus, illis apice nigris. Long. 10.5,

lat. 4.5 mm. Mindanao: Surigao (14194).

Von Gestalt des vorigen, Fliigeldecken matt, Beine glan-

zend schwärzlich grün, Halsschild glänzend grünlich dunkel-

blau. Schmuckflecke ähnlich wie bei curculionoides jedoch

nur 6 auf den Decken, der Halsschild nur mit einer von

oben nicht sichtbaren Makel über den Hüften. Decken

PHILIPPIN. BOCKKÄFER UND EIN NEUER RÜSSELKÄFER. 47

ausserdem mit sehr deutlicher, im Basaldrittel kräftigeren,

zerstreuten Punktierung, wie sie fast allen Arten zukommt,

aber nicht erwähnt worden ist.

17. Chreonoma rufiscapus sp. n.

Ferruginea, fulvo-pubescens, antennis articulo tertio scapo

distincte longiore, ab articulo secundo elytrorumque tertia

parte, apicali, nigris; fronte subtiliter remoteque, prothorace

elytrisque fortius, his ultra medium seriato-, in parte apicali

vix punctatis, stria suturali manifesta. Long 12, lat. 3.8 mm.

Mindanao: Dapitan (14230).

So lang wie Chr. pallida NEWM., aber wesentlich schmäler,

einfärbig rostbraun, fein gelblich behaart, die Fühler vom

2. Glied an und das Spitzendrittel der Decken schwarz und

daselbst schwarz pubeszent, das 3. Fühlerglied deutlich länger

als das erste. Kopf äusserst fein zerstreut, der Thorax gröber

zerstreut punktiert, die schwärzliche Scheibe in der Mitte

fast glatt. Flügeldecken viel kräftiger als bei Chr. pallida

NEWM. gereiht punktiert, die Punkte in schwarzen Spitzen-

drittel fast ganz erloschen. Unterseite äusserst fein chagriniert,

goldgelb pubeszent, mit einzeln untermischten eben so ge-

färbten längeren Haaren, Bauchschienen an den Seiten mit

Quereindruck. Die verwandte Chr. dilecta NEWM. hat ganz

schwarze Fühler und nur das Spitzenfünftel der Decken

schwarz.

18. Pachyrrynchus basilanus sp.n.') (Taf. 1, Fig. 12).

Atro-cyaneus, capite, prothorace pedibusque atro-viridis-

centibus, antennis nigris, elytris fortiter seriato-punctatis,

spatio paenultimo in quarta parte apicali costato-elevato;

prothorace fascia in margine anteriore deorsum, supra coxas,

usque ad angulos posticos conducta, elytris fascia arcuata,

in primo triente maculaque triangulari, subapicali, ut meta-

sterno in dimidio parte apicali maculaque post coxas posticas

lateritio- (fere cupreo-) squamosis. Long. 11, lat. 5 mm.

Insula Basilan.

Eine der k!einsten und von den anderen etwas abweichende

Art der Gattung, bei der die Fliigeldecken, ahnlich wie bei

1) Vergieiche das auf voriger S. unter Doliops basilana gesagte.

48 DR. K. M. HELLER, NEUE MALAYISCHE, U.S.W.

Sphenomorpha glaberrima CHEVR. £ hinten ausgezogen sind,

deren Fiihlerschaft den Augenhinterrand erreicht und deren

Decken kräftig gereiht punktiert sind und die so eine Binde-

glied zwischen den beiden Gattungen darstellt.

Der nur wenig breitere als lange Riisseleindruck ist in

der Mitte des Hinterrandes grübchenartig ausgerandet. Kopf,

Halsschild und Beine, bei diesen die purpurne Hinterschenkel-

spitze ausgenommen, sind dunkel erzgriin, die Fliigeldecken

schwarz, mit schwachem griinlichen Schimmer. Die aus der

Abbildung, die ich der Künstlerhand des Herrn MAx B6HME

verdanke, ersichtliche Schuppenzeichnung ist matt kupferrot

(oder stumpf ziegelrot); der beschuppte Vorderrand des

Halsschildes setzt sich als Längsstreifen über den Hüften

fort und ist wie die Seiten der Hinterbrust und jederseits

eine Makel auf dem ı. Bauchring ebenso kupfrig.

Studie over de sedert 1877 ontworpen

Systemen der Acari; Nieuwe Classificatie;

Phylogenetische Beschouwingen,

door

Dr. A. C. OUDEMANS.

Eigen behoefte, mij op de hoogte te stellen van de nieuwste

inzichten omtrent de verdeeling der Acarz in groepen, noopte

mij, de mij toegankelijke literatuur sedert 1877 door te

werken. In dat jaar toch, begon KRAMER met de verdeeling

der Acari in groepen, gebaseerd op het al of niet bezit van

tracheeén en op de ligging der stigmata, eene basis, die ook

door andere acarologen, ook door mij, gevolgd werd. In

1906 publiceerde ik mijne Nieuwe Classificatie der

Acari. Deze vond al ras bestrijders in THON en REUTER.

Andere acarologen gaven eveneens hunne indeelingen ten

beste, ook van bepaalde groepen. Vooral specialisten waren

somtijds zeer gelukkig in hunne inzichten. Hier beneden

geef ik een kritisch overzicht van de door verschillende

schrijvers ontworpen systemen. Het resultaat van mijne

nasporingen was een nieuw systeem, dat dus alles omvat,

wat op dat gebied door tal van onderzoekers gewrocht werd.

Ik meen in het belang der wetenschap te handelen, hier

mijne resultaten te publiceeren, opdat ook anderen daarvan

profiteeren kunnen.

KRAMER (Grundziige der Systematik der Milben,

inc Archi Nea tumen v. 4331877; Bd. I,-p. 215-247)

de eerste, die de Acart naar het al of niet bezit van tracheeén

en naar de plaatsing van de stigmata groepeert. Hij verdeelt

de Acari in Tracheata en Atracheata. Had hij reeds kennis

gemaakt met de aan //ydrachnidae verwante Halacaridae,

50 DR, A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

met de gg der Tarsonemidae, met de Nothridae en Phthira-

caridae, die geen van allen tracheeén bezitten, hij zou ver-

moedelijk die indeeling niet voorgesteld hebben. Onder de

Tracheata brengt hij de Prostigmata, Oribatidae, Gamasidae,

Ixodidae, Tarsonemidae en Myobiidae. Bij de Prostigmata

staan, volgens KRAMER, „de stigmata vlak bij elkander,

vóóraan, aan de bases der mandibula”. Met „vóóraan” be-

doelt hij natuurlijk: vóóraan en dorsaal. Dat is juist gezien.

Praktisch behooren hiertoe de Zwombidiidae, Hydrachnidae

en Bdellidae. — Bij de Oribatidae staan de stigmata ver

van elkander op het thoraxachtige voorste lijfdeel”. Hij be-

doelt natuurlijk alweer: dorsaal; doch hier vergist hij zich,

daar de organen, die hij voor stigmata aanziet, zintuigen

zijn, thans pseudostigmata genoemd. Toch vormen ook de

Oribatidae eene natuurlijke groep, daar bij hen de 4 paar

stigmata, zoo die aanwezig zijn, zich ventraal, in de weeke

huid tusschen de coxae en throchanteres der 4 pootparen

verborgen, bevinden. — Bij de Gamasidae „bevinden zich

de stigmata aan de achterlijfszijden tusschen de coxae III

en IV, of dicht bij de coxae IV en bezitten een naar voren

gericht huidkanaal.” Zonderling is het, dat hij het lichaams-

deel, waaraan de pooten bevestigd zijn ,,Hinterleib” noemt.

Het huidkanaal wordt thans peritrema genoemd. De stigmata

zijn hier eveneens ventraal. Dat er Gamasidae zijn met

stigmata achter het 4° paar coxae, en andere zonder peri-

tremata, schijnt hij over het hoofd gezien te hebben. En dat

bij de hiertoe behoorende Uropodidae de stigmata tusschen

de coxae II en III staan, schijnt hem ontgaan te zijn. —

Bij de /rodidae staan de stigmata achter de coxae IV en

zijn bekervormig verdiept”. Dus alweer ventraal. In plaats

van „bekervormig verdiept” zou „met een schuimspaanvormig

peritrema” eene betere beschrijving zijn. Dat bij de hiertoe

behoorende Argasinae de stigmata tusschen de coxae III

en IV staan, stond hem blijkbaar niet voor den geest. —

De Tarsonemidae „dragen hunne stigmata aan den zijderand

van het eerste der 5 achterlijfssegmenten”. Uit dezen zin

moet men afleiden, dat KRAMER met ,,Vorderleib” bedoelt:

het capitulum of gnathosoma en met ,,Hinterleib” het overige

lichaam of idiosoma. Heeft hij bij de Orzdatidae de pseudo-

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 51

stigmata voor stigmata aangezien, wij moeten aannemen,

dat dat ook het geval was bij de Tarsonemidae, en dan is

het zonderling, dat hij die niet met de Orzbatidae vereenigd

heeft. Hij kan de eigenlijke stigmata niet gezien hebben;

want, dan zou hij de Zarsonemidae met de Myobiidae ver-

eenigd hebben. Dat de gd noch tracheeén, noch rudimen-

taire stigmata bezitten, wist hij nog niet. — „Bij Myobridae

staan de stigmata tusschen de beide pooten I, ver van

elkander”. Hier vergist KRAMER zich weer. In werkelijkheid

bevinden zij zich, evenals bij de 7rombidiidae, vóór (schijn-

baar achter) de mandibula; wat hij voor stigmata aanzag,

zijn de zelfs gesloten einden der peritremata. — Nog ver-

dient vermeld te worden, dat zijne Atracheata de tegen-

woordige „Acarıdiae sive Sarcoptidae” sensu lato, benevens

»Phytoptus’ en Demodex omvatten.

HALBER: (Die Mundtheile und systematische

Stellung der Milben in: Zool. Anz. 1881, p. 380—

386) neemt alleen de verdeeling in Zracheata en Atracheata

van KRAMER over.

MICHAEL. (British Ori batidia e,’ vin 1884; pi:50)

volgt KRAMER 1877, brengt echter terecht de Myobztdae

onder de Prostigmata.

BERLESE (Acarorum systematis specimen in:

BuskieSows Ent. seal! woz 1885, pe 121-133) :ver

deelt de Acarz in 7 ,,Familiae”, die gedeeltelijk met de groepen

van KRAMER samenvallen en op dezelfde gronden ge-

baseerd zijn. I. Demodicidae (Demodex + Phytoptus [sic!]) en

II. Sarcoptidae, ,,stigmis nullis” = Atracheata van KRAMER.

III. Orzbatidae, ,,stigmis in cephalothoracis dorsu sculptis,

setigeris’ = de pseudostigmata; hiertoe terecht óók de

Tarsonemidae (zie mijne opmerking bij KRAMER, hierboven,

p: 51); maar hij vereenigt er de Panopliidae mede (= Nzco-

letiellidae = Labidostommidae), hoewel aarzelend: ,,stigmis

inconspicuis; an huis familiae?’ En terecht, gelijk wij be-

neden zullen zien. IV. Gamasidae. V. Ixodidae. VI. Trom-

bididae, ,,stigmis ad mandibularum basim insitis, cribrifor-

mibus”, dus = Prostigmata van KRAMER, terecht met inbegrip

van de Myobtidae. — Merkwaardig genoeg, worden in zijn

systeem de Aydrachnidae en de Halacaridae niet vermeld!

52 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

G. Canestriniy(Abozzo delisistema mean

logico in; Atticlst. Ven.5..7,'v.72,.1891, Pr600 725)

neemt alleen den term Prostigmata van KrAMER over, hoewel

in eene andere beteekenis, daar hij de Myobzzdae en de

Tarsonemidae erbij rekent en de Halacaridae, Limnocharidae

en Hydrachnidae eruit schakelt en deze in eene groep der

Hydracarina vereenigt. Verder noemt hij de Atracheata:

Astigmata, stelt voor de Orzbatidae den naam Cryptostigmata

voor, wat, gelijk wij boven, p. 50, zagen, den toestand beter

weergeeft. Metastigmata voor Jxodidae + Argasidae en

Mesotigmata voor Nicoletiellidae (= Labidostommidae), Uro-

podidae en Gamasidae sensu lato.

Een paar opmerkingen: 1. Hij vereenigt de Demodicidae

en de PAytoptidae in de subordo der Vermzformza, wat verkeerd

is, daar zij van diphyletischen oorsprong zijn. 2. Hij rekent

terecht het genus Wyodza tot de Cheyletidae. 3. Van de Hydr-

acarina heet het, dat, als er tracheeén zijn, dan vindt men

de stigmata ,, collocati sull’ epistoma”. 4. Van de Prostzgmata

zegt hij: „gli stigmi sono collocati.... alla base del rostro

sulla faccia ventrale” (sic!)

TROVESSART (Gonsidération’s, Genera les tims

la Classificatron-des Acarnemns, eter in Sepe

Sci. Nat. Quest, 1891 [uitgegeven 1892] p. 289 —308,

en 1892, p. 20—55) hereenigt terecht de Prostigmata en

Hydracarina van CANESTRINI tot ééne groep, die der Prostig-

mata, maar zegt (p. 28 midden), evenals CANESTRINI, ten

onrechte: ,,les stigmates sont places a la base du rostre,

sur la face ventrale”, en (p. 28 lager): „a la base des man-

dibules, entre celles-ci et les palpes, par conséquent entre

les premier et second segments embryonnaires”. Bij de door

parasitisme gedegenereerde Cheyletinae : Syringophilus, Picobia,

Myiobia en Harpirhynchus, heet het: „l'ouverture stigmatique

se trouve reportée au segment suivant et se montre alors,

toujours près de la base du rostre, mais entre celui-ci et la

première paire de pattes, par conséquent entre les second

et troisième segments embryonnaires’’. Dat is eene vergissing;

want, deze organen zijn niet de eigenlijke stigmata, maar

de einden der peritremata, die soms gesloten (Myobza), soms

open zijn (Harpyrhynchus); de eigenlijke stigmata liggen,

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 53

evenals bij alle andere Prostigmata, dorsaal, vóór (schijnbaar

achter) de mandibula. — Van de Tarsonemidae zegt TROUES-

SART ten onrechte: „stigmates.... qui semblent variables

suivant les genres”. En hij geeft een paar voorbeelden. In

waarheid liggen bij alle Tarsonemidae de stigmata tusschen

de coxae der maxillae en die der pooten I. — TROUESSART

aanvaardt de groepen der Meso- en Metastigmata van CANE-

STRINI. Bij de eerstgenoemde, waaronder de Uropodidae, zegt

hij zeen juist: „L'ouverture stigmatique.... est placée,

du côté ventral, entre les pattes de la deuxième et de la

troisième paire, ou entre celles de la troisième et de la

quatrième, rarement en arrière de la quatrième”. — Bij de

Metastigmata vindt hij: „les stigmates.... sont situés éga-

lement a la base de la quatrième paire de pettes”. Dat is

minder juist; want, zij liggen meestal (/vodzdae) achter het

4° pootpaar, soms /Argasidae) tusschen het 3° en 4°. —

Oribatidae (hij gebruikt hier niet den term Cryptostigmata).

— Bij de behandeling van de families zonder tracheeén,

somt hij, ten onrechte, ook de Hydrachnidae, die in zeer

vele gevallen wel degelijk tracheeën bezitten. Zeer terecht

komt hij tot deze conclusie (p. 30): „En résumé, nous

pensoûstragmmeslkesorgames res piratorres sels

ne peuvent servir à subdiviser les Acariens en ordres ou

même en familles”. En „C'est seulement en associant

Bestcam atene! des ordes respiratoire s ca

dautres ara cternes quil est) possible!d'en “tenir

compte dans une classification naturelle”. — Maar hij voegt

eraan toe: ,,En aucun cas les subdivisions primaires (ordres)

ne peuvent tirer leur nom de la présence ou de l'absence

de ces organes”. Dat is eene kwestie, waarmee men het niet

eens behoeft te zijn. Want, hoeveel namen van groepafdee-

lingen zijn in het Dierenrijk absoluut juist? Bij zijne „Essai

d’une Classification nouvelle” (p. 39) gebruikt hij dan ook

zelf de namen Pro-, Meta- en Astigmata, hoewel voor de

„sous-ordres”. Men vraagt zich af: wat zijn ,,subordines”,

wat „ordines’’? Noemt TROUESSART de Acarz „une sous-

classe”, ik vereenig ze tot eene ,,Ordo”; zijne „ordres’’ zijn

bij mij „subordines”; TROUESSART’s ,,sous-ordres” zijn mijne

„cohortes”. — Verder maakt hij eene studie van de mond-

54 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

deelen, en nu gaat hij na, in hoeverre de Acarz in groepen

verdeeld kunnen worden, afgaande zoowel op de ademhalings-

als op de voedselopnemende organen. En zijn resultaat is

eene ,,Classification nouvelle”, waarover ik reeds zooeven

sprak. Jammer, dat hij zich tot verkeerde gevolgtrekkingen

verleiden liet (p. 38): „en effet les Zrombididae (par les

Erythraeinae) se rapprochent des Arachnides proprement

dites; les Gamasidae, au contraire, se rapprochent plutöt

des insectes hexapodes (MEGNIN)”. Ik ben er zeker van, dat

TROUESSART er tegenwoordig anders over denkt.

Wat nu zijne „Classification nouvelle” betreft (p. 39), hij

verdeelt de Acari in den Ordo der Acarzna, bij wie het

,abdomen” met den ,,cephalothorax” één geheel vormt, en,

naar het voorbeeld van CANESTRINI 1891, dien der Vermzfor-

mia, met duidelijken ,,cephalothorax” en geringeld, staart-

vormig „abdomen”. De Acarina worden weer verdeeld in

Pro-, Meta- en A-stigmata. Zijn Prostigmata is eene groep,

die ook nu nog voor eene natuurlijke aangezien wordt. (Zie

hierboven, p. 52). Dat kan niet van zijne Metastigmata gezegd

worden; want, daarin vereenigt hij de WVicoletecllidae (= Labı-

dostommidae), de Uropodidae, de Gamasidae sensu lato, de

Ixodidae sensu lato en de Oribatidae sensu lato. Nu zijn de

eerste ontegenzeggelijk aan de Prostigmata, de laatste aan

de Astigmata verwant. Verder aanvaardt hij, zooals wij zagen,

de Vermiformia van CANESTRINI 1891, hoewel hij zelf die

groep onnatuurlijk vindt (p. 22 onder).

TROUESSART zinspeelt op de mogelijkheid van eene ver-

plaatsing naar achteren van stigmata en tracheeën-

stelsel (p. 29): Van Myodia en verwanten: „Mais dès que

le rostre prend une forme plus étroite et plus resserrée,

l'ouverture stigmatique se trouve reportée au segment sui-

vant”. — Van Zarsonemidae: „Cette ouverture est encore

reculée”. — Van Gamasidae: „la position de l'ouverture

stigmatique est encore plus reculée que chez les précédents”.

.... „Elles sont ordinairement munies d’un long péritrème

sous-cutané dirigé en avant, et dont la présence semble bien

indiquer que les ouvertures stigmatiques ne sont placées si

en arrière qu'en raison du manque de place dans la

région antérieure du corps (étranglement du rostre, etc.).

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 55

Les stigmates se trouvent donc IO ici jusqu "au cinquième

et sixième segments embryonnaires”

TROUESSART is ook van meening i: 28): „La position

qu’occupe l’ouverture des trachées, chez les Acariens, paraît

dépendre d’une adaptation secondaire”.

BEREESE (Raicerocheisugli organi e sulla fun-

Zone delayed eve st 1.o-n evnie os lis Acca rt inti Ri

Patol. Veget. v. 5, 1896, p. 129--195) heeft studie ge-

maakt van de spijsverteringsorganen en komt tot dit resultaat:

„I tubo digerente, secundo i vari aspetti che assume nei

gruppi diversi di acari, può essere classificato in tre diversi

tipi, che sono:

1:0 Sviluppo dell’ intestino preponderante su quello delle

ghiandole sue (Cryptostigmata = Oribatidae et Sarcoptidae)

2:0 Sviluppo del canale intestinale mediocre, in confronto

delle ghiandole annesse, che sono di notevole grandezza

(Mesostigmata = Gamasidae et Ixodidae).

3:0 Massima riduzione del canale digerente e tutto pro-

fitto delle ghiandole annesse, che assumono proporzioni

amplissime (Prostigmata = Trombididae et Hydrachnidae).

Zooals men ziet, vallen zijne groepen weer merkwaardig

samen met de drie groote groepen, die naar bijzonderheden

van het tracheeénstelsel genoemd zijn. Hij toonde dus aan,

dat, ook door hunne inwendige organisatie, de Orzbatzdae

aan de Astigmata, de Meso- aan de Metastigmata en de

Hydracarina aan de Trombiditdae verwant zijn.

BERLESE (Gli Acari Agrarii, p. 66—71, in Riv.

Patol. Veget. v. 7, 1899, p. 312—317) meldt volgende

„ordini”’: Mesostigmata, waarin Uropodidae en Gamasidae,

die werkelijk aan elkander verwant zijn. Prostzgmata, met de

Hydrachnida, Alacaridi en Trombidida sensu lato, eveneens

aan elkander verwant. Metferostigmata, een nieuwe naam voor

de Tarsonemidae, en zoo genoemd, omdat de 9£ wel, de

dd geen stigmata (en tracheeën) bezitten, eveneens eene vrij-

wel alleenstaande groep. Cryptostigmata met de Sarcoptida,

Oribatida en Nicoletiellida; wel zijn de eerste aan elkander

verwant, maar de laatste behooren beslist niet hiertoe. Ook

hij neemt, jammer genoeg, CANESTRINI's groep der Vermz-

56 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

formia over, waarover ik hierboven, p. 52, reeds mijne

meening uitte.

BORNER (Arachnologische Studien, Il und II,

i Zool-mAnz, vi 25.0 12554 Juni 1902) isde teersteneië

de idee oppert van eene verplaatsing van het tracheeénpaar

naar voren: „und auch die Stigmen liegen ursprünglich

(/xodidae) hinter den Hüften des letzten Beinpaares wie bei

den Oprliones. Dann sehen wir aber, wie das ebenfalls nur

in der Einzahl vorhandene Stigmenpaar seitlich über den

Hüftgliedern der Extremitäten des primären Prosoma nach

vorn wandert und so seine ursprüngliche Lage ganz auf-

IEEE

OUDEMANS -(Classficatie der Acari in Tijds. Ent.

v. 45, Verslagen, p. 55—64, Nov. 1902) neemt alleen de

namen Mesostigmata en Prostigmata over. Tot de eerste brengt

hij de Parasitidae (incl. Uropodidae), Ixodidae en de nieuw

ontdekte Spelacorhynchidae. Tot de laatste ten onrechte ook

de Zarsonemidae. Verder stelt hij (p. 60) eene nieuwe ver-

deeling der Aydrachnidae voor, gebaseerd op hun zwem-

vermogen, op het al of niet bezit van eene crista, of eene

rudimentaire crista, tusschen de oogen, op den stand der

oogen, op den bouw der palpen en op dien der mandibula.

En het is merkwaardig, hoe zijn systeem samenvalt met dat,

door hemzelven, 1909, ontworpen, afgaande op den bouw

der larven. Het is tevens eene phylogenetische indeeling. —

Onafhankelijk van B6RNER (zie hierboven) uit ook hij in dit

artikel voor het eerst zijne meening, dat de tracheeén en de

stigmata zich van achteren naar voren verplaatst

zouden hebben, en wel in deze zinsnede (p. 56): Ik laat de

Prostigmata na de MWesostigmata volgen...... omdat het

stigmenpaar zoo ver naar voren gerukt en zelfs voorbij het

1° pootpaar gekomen is, zich naar de rugzijde van het capi-

tulum heeft begeven”. Daar zijn artikel lang voor de ver-

schijning van BORNEkR’s Arachnologische Studien

II und HI, bij de Redactie van het Tijdschrift ingediend

werd, zoo zijn BORNER en OUDEMANS, onafhankelijk van

elkander, vaders van hetzelfde geesteskind.

THOR (Recherches sur l’ anato mie compares

destA cariems: Piero stig matig testis ANA sored.

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI;- ENZ. 57

Nat. Zool. s. 8, v. 19, 1903, p. I— 187) wijst (p. 12) erop

dat: „Pour établir des relations exactes et des classifications

vraiment naturelles, il faut, à mon sens, faire des recherches

exactes, des études détaillées, sur l’anatomie, l’histologie et

Pembryogénie des genres et des groupes les plus importants,

et sur leurs modifications d’après les exigences biologiques”.

Hij geeft zelf het voorbeeld, door de groep der Prostigmata

onder handen te nemen. Jammer, dat hij, als gevolg van

zijne onderzoekingen, geen systeem der Prostigmata ontwerpt.

BANKSAlANt rieatise on the A carina or Mites,

me broe Us Nat Mw si) v: 28: 1004; p. 1— 114) ver

deelt de Acarz eerst in die met een langgerekt, geringeld

„abdomen” (Demodicoidea) en in die met een kort, ongeringeld

„abdomen”’, vervalt hierin dus in dezelfde fout als CANESTRINI

1891, TROUESSART 1892 en BERLESE 1899. De verdere indee-

ling der korte, gedrongene vormen is meer gebaseerd op

uiterlijke kenmerken, om ze gemakkelijk te kunnen deter-

mineeren, dan wel op wetenschappelijke gronden. De eerste

groep omvat de superfamilie der /xodoidea en Gamasordea,

ontegenzeggelijk aan elkander verwant; maar de tweede groep,

bij wie ,,no distinct spiracle in a stigmal plate on the ventral

part of the body” omvat de overige zeer heterogene super-

familiae, die N. B. verdeeld worden in groepen al naar gelang

de „body usually coriaceous”, of ,,softer” is, en verder „living

in water”, of „not living in water”. Dat daardoor verwante

superfamiliae uit elkander gerukt worden, spreekt vanzelf.

In de volgorde: Orzbatoidea, Hydrachnoidea, Sarcoptoidea,

Eupodoidea (= Bdellidae), en Trombidioidea zijn de Oribatoidea

te ver van de Sarcoptoidea, de Hydrachnoidea nog verder

van de Zrombidioidea verwijderd.

OUDEMANS (Nieuwe Classificatie der Acari

ies at Bier viz; 1027/92 Jani1906;" p.43-- 46; Newe

Willa ssifiecation der Acari in’ Zool Atiz.!vi29;

n. 20, 8 Jan. 1906, p. 633 —637) neemt de volgende groepen

aan: Metastigmata, stigmata achter het 4° poctpaar (drga-

sidae, Ixodidae). Hij ziet over het hoofd, dat de Argaszdae

hunne stigmata achter het 3° pootpaar dragen. Mesostigmata,

stigmata achter het 3° pootpaar. Hij vergeet, dat bij sommige

29 der hiertoe behoorende Halarachnidae het stigmenpaar

58 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

achter het 4° pootpaar ligt en dat bij de Argasidae, die

hijzelf tot de Metastıgmata rekent, eveneens de stigmata

achter het 3° pootpaar liggen. Parastigmata, stigmata achter

het 2° pootpaar. Hiertoe brengt hij ook de Holothyridae,

daar hij het resultaat der onderzoekingen van THON 1906

nog niet kende, Trachelostigmata (= de Heterostigmata van

BERLESE); stigmata achter de maxillae. Stomatostigmata (d. z.

de Panoplüdae = Nicoletiellidae = Labidostommidae); stig-

mata achter de mandibula, eene ontdekking van hemzelven.

Prostigmata; stigmata vöör (schijnbaar achter) de mandibula.

Verder nog de Octostigmata (= Cryptostigmata), Astigmata,

Lipostigmata (voor Demodicidae) en Zemiostigmata (voor

Eriophyidae). En de Astigmata verdeelt hij, naar het bezit

van 2, I, of o vertikaalharen in Dz-, Mono- en An-acrotricha.

Ook hier uit hij, evenals in 1902, zijne meening, dat de

stigmata, en dus ook het tracheeénstelsel, zich in den loop

der tijden naar voren verplaatst hebben. En wel in de

volgende zinnen: „Indien twee stigmata aanwezig zijn, dan

is de meest primitieve stand van deze’ (evenals bij de Ara-

neae) „achter het 4° pootpaar”.... „Evenals bij de overige

Arachnotdea bespeurt men bij de Acarz een streven van het

stigmenpaar, om naar voren te rukken”.... „De stigmata

zijn nog meer naar voren gerukt bij den Ordo Stomatostig-

mata” .... „Eindelijk zijn de stigmata tot vóór de mandibula

verschoven bij de Prostzgmata’’.

THON (Diie-äussene:Morphologie u nid'idie Sy

ste Mya tile, der. Ho lo thy rid ien ins Zion sl aas

A bit. Siy;S.ts/v.:123, 1906, p. 677 — 724) kan zich niet met

de tot dusver gevolgde methoden vereenigen (p. 721): „Das

ganze neue System von OUDEMANS scheint künstlich zu sein.

Es erhellt schon aus unsern jetzigen Kenntnissen, dass bloss

die Lage der Stigmen, um so weniger aber die Anzahl der

Borsten am Vertex bei einigen Gruppen zur festen und

natürlichen Klassifizierung durchaus nicht genügen kann.

Estulstsosichensd.: "7. dass blosse Chitinstrukturen allein zu

Betrachtungen über die genetische und Blutverwandtschaft

einzelner Gruppen nicht genügen können. Hier muss in

erster Linie eine gründliche Erkenntniss der inneren Morpho-

logie entscheiden und zwar nicht nur organologisch, sondern

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 59

auch histologisch. Hier sollen Zeichen der systematischen

Verwandtschaft gesucht werden! In der zweiten Reihe folgt

die gründliche Kenntnis der Embryonalentwicklung. Heut-

zutage zeigt es sich aber schon sehr klar, dass unser Wissen

in dieser Beziehung bei manchen und sehr wichtigen Grup-

pen, geschweige bei den exotischen Formen, nur zu diirftig

sind, um ein natürliches und möglichst allseitig befriedigendes

System konstruieren zu können’.

Wij zullen, nadat wij REUTER behandeld hebben, weldra

zien, in hoeverre mijn systeem van 1906 „künstlich” genoemd

kan worden, in hoeverre het verkeerd is, een systeem te

baseeren op het al of niet bezit van tracheeen, op de ligging

der stigmata en op het bezit van 2, 1, of o vertikaalharen.

Nu neemt REUTER (Zur Morphologie und Onto-

stencil A caridien, in MA CASE: Sein Me mn:

v. 36, n. 4, 1909) de zaak onder handen. Hij heeft ontegen-

zeggelijk de meest uitgebreide studie der Acarz gemaakt,

zooals vóór hem nog niemand gedaan heeft. Hij heeft zijne

resultaten neergelegd in een boekdeel van 288 groot-quarto

pagina's. Hij levert kritiek op alle bestaande systemen en

geeft er zelf een ten beste; hij splitst bestaande groepen

en vereenigt andere tot hoogere. Zijn nieuw systeem is

gebaseerd op embryologie, postembryonale ontwikkeling,

larvevormen, anatomie, histologie, enz. enz. Wij noemen zijn

werk het Standaardwerk der Acarologie, dat steeds geraad-

pleegd zal moeten worden.

Hij gaat, evenals THOR en THON, te velde tegen de indee-

ling der Acarı op grond van het al of niet bezit van

tracheeën, of stigmata, en, evenals TROUESSART, tegen het

geven van namen, die op stigmata” eindigen (p. 233). Ook

meent hij, evenals TROUESSART (zie boven, p. 55): ,,dass das

Tracheensystem der Acariden eine sekundäre Erwerbung ist”,

wat, uitgezonderd misschien bij de Oridatidae, nog zeer de

vraag is. Verder: „sowie dass die Stigmen in den verschie-

denen Hauptgruppen vermutlich unabhängig eine verschie-

dene Lage erhalten haben”.

REUTER verdeelt dan de Acarz, met uitsluiting van de

Notostigmata van WITH, in Gamasiformes (Parasitiformes),

Trombidiformes, Sarcoptiformes en Eriophyiformes (Phytoptt-

60 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

formes). Hij zelf zegt van de Gamasiformes in eene noot:

, = Mesostigmata BERLESE 1899”, erkent dus, dat zijne afdee-

ling dezelfde is als die, welke door BERLESE naar de ligging

der stigmata genoemd is! Het geven van eenen nieuwen

naam aan dezelfde groep was dus overbodig. — Van de

Trombidiformes heet het in eene noot: ,,= Prostigmata +

Heterostigmata BERLESE 1899, vielleicht mit Einschluss der

Labidostomidae (Nteoletiellidae)”. Dat is goed gezien ; werkelijk

zijn deze drie groepen nauw aan elkander verwant. — Van

de Sarcoptiformes is hij, in eene noot, van meening: „— Crypto-

stigmata BERLESE 1899, vielleicht mit Ausschluss der Ladz-

dostomidae, und mit Einschluss der Demodicidae”. Het eerste

is juist, de Zabidostommidae zijn na aan de Prostigmata ver-

want; het tweede is minder juist: de Demodicidae zijn reeds

door TROUESSART 1892, die de monddeelen onderzocht, aan

de Zrombidiidae, en volgens OUDEMANS 1909 (Acarolo-

shoes Aantee kenin ge KAV Fr mete ese

v. 2, n. 47, p. 317) aan de 7rombidiidae, speciaal Cheyletidae

verwant bevonden, en wel, volgens hem, door den vorm der

mandibula en door de gelijkenis met Psorergates simplex

TYRRELL. Maar REUTER heeft in alle geval ingezien, dat de

gelijkenis in vorm van Demodicidae en Eriophyidae het ge-

volg is van het leven van deze dieren in nauwe ruimten,

en hij verwerpt dan ook, evenals TROUESSART 1892, terecht

de vereeniging van deze beide dieren in ééne groep der

Vermiformia. De gelijkenis in vorm is in dit geval eene

convergentie, wijst niet op verwantschap. REUTER kende mijne

zienswijze nog niet. Terecht slechts aarzelend (,,vielleicht”),

brengt hij de Demodicıdae bij de Sarcoptiformes. — Zijne

Eriophyiformes zijn, volgens eene noot, ,,= Vermiformes

BERLESE 1899, mit Ausschluss der Demodicidae”. Hij vergist

zich hier; want, de naam Vermiformia is van CANESTRINI

1891. — Men ziet het: zijne hoofdgroepen vallen merkwaardig

samen met de reeds bestaande, die naar de ligging der

stigmata genoemd zijn.

WARBURTON (Arachnida Embolobranchiata,

in: Crustaeea.and Arach nids,*ihe Cambridge

Natural History, 1909) ontwerpt eene classificatie, grooten-

deels naar die van CANESTRINI 1891, TROUESSART 1892 en

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 61

BERLESE 1899. Ziehier zijne groepen: Vermiformia, Astigmata

(= Sarcoptidae), Metastigmata (= Oribatidae + Argasidae

+ Ixodidae + Gamasidae), Heterostigmata, Prostigmata,

Notostigmata. Voorwaar, absoluut geen vooruitgang in denk-

beelden. Hij heeft blijkbaar REUTER’s werk nog niet gekend.

BWING (A) Sy ste matiresand Bio Lo: ni eat Sit wdiy

ofthe Acarina of Illinois in: The (Illinois) Uni-

versity: Studies, vin3, n: 6, Nov; 1909; ‘pi i= 118).

Had hij reeds kennis gemaakt met REUTER’s werk, hij zoude

stellig diens wenken ter harte genomen hebben. En daarom ver-

valt hij in dezelfde onjuistheden als zijne voorgangers. Hij verdeelt

de Acari, evenals CANESTRINI 1891, TROUESSART 1892, BER-

LESE 1899, eerst in Vermiformia en Robustiformia, wat, zooals

wij boven reeds herhaaldelijk aantoonden, onwetenschappelijk

is. De Robustiformia verdeelt hij weer in 8 Tribus, die in

hun volgorde absoluut geen phylogenetischen samenhang

vertoonen. 1. Actracheata, 2. Heterostigmata, 3. Ginglymo-

soma, 4. Scleroderma, 5. Peritremata, 6. Notostigmata, 7. Hydr-

acarina, 8. Prostigmata. — De definitie van de Robustiformia

luidt: „Body short, compact; abdomen not annulate’, Hij

vergeet, dat de A%zzonyssus- en Halarachne-soorten lang-

gerekte vormen zijn, evenals menige Lzstrophorus. — De

Ginglymosoma en Scleroderma zijn volstrekt niet gelijkwaardig

in rang met de andere Tribus; te zamen genomen (de oude

Oribatidae) zou dat wel het geval zijn. — De Atracheata,

verwant aan de Orzbatoîdea, staan er ver van af; de Hetero-

stigmata, zeer nauw verwant aan de Prostigmata, nog verder

van deze. De diagnose der Heterostzgmata luidt: „With

tracheae which open .... &c.” Slechts de 99 bezitten tra-

cheae; de gg missen die. Bij de Orzbatoidea (= Ginglymo-

soma + Scleroderma) zegt hij: ,,Tracheae.... opening at

the coxae of the legs”; in waarheid openen zij zich tusschen

de coxae en de trochanteres. — De Peritremata, ontegen-

zeggelijk de phylogenetisch oudste groep, staan middenin.

Hunne stigmata missen somtijds een peritrema. — De Holo-

thyreotdea zijn hier niet vermeld. — De Motostigmata, die

nog primitiever dan de Peritremata zijn, hadden het eerst

vermeld moeten worden. — De Stomatostigmata zijn eveneens

vergeten. Zijn systeem is meer een determineertabel.

62 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

OUDEMANS: (Ure bse rudiiteobatsigie tz te ena wens bie

kannten Throm bidt wm-barven und wher

eine me ue Klassi¢kat fon der Bro Stino ta,

in» Tijdis-Eimt.v.:152, p. 179=-61,129' Mei. 1900):-De titel

zegt genoeg. Het daarin ontworpen systeem zal zeker, meer

dan zijne vorige, de goedkeuring van THON en REUTER

wegdragen, daar het op de vormen der larven, op hun al of

niet vrije leven en op hunne gewoonten gebaseerd is. Ontegen-

zeggelijk vormen dieren, die dezelfde larvevorm en larve-

gewoonten hebben, eene natuurlijke groep. Hij wijst in dit

werk er ook op, dat ,,Nun ist es doch wohl eine merkwiir-

dige Tatsache, dass die oben angegebene und sich nur auf

die Larvenformen griindende Einteilung und Reihenfolge

der Familien, Subfamilien und Tribus” (der Zydrachnidae)

„vollkommen dieselbe ist, wie die, welche ich in der schon

oben erwähnten Tijdschrift voor Entomologie, v. 45, Ver-

slagen, p. 60 und 61, 1902, vorstellte und nur auf äussere

anatomische Merkmale gründete.”

OUDEMANS (A short survey of the more impor-

tant EamiliestofrAca:tri.ina:BulliaEnt Riese ante

Vol. 1. July 1910). Dit, op verzoek der Redactie van genoemd

tijdschrift opgesteld stuk geeft blijken, dat de Schrijver THON’s

en REUTER’s werken heeft kunnen raadplegen. Het is, zoo-

als de titel ook luidt, slechts ,,a short survey”. De Acarz

worden daarin verdeeld in: MWozostigmata („lt is still doubt-

full, whether they are Acarz or not”), 7etrastigmata or

Holothyreoidea, Metastigmata or [xodoidea, Mesostigmata or

Parasitoidea, Parastigmata or Uropodoidea, Heterostigmata,

Stomatostigmata, Prostigmata'), Octostigmata or Oribatoidea,

Astigmata or Acaroidea, Lipostigmata or Demodicidae en

Zemiostigmata or Tetrapodili or Eriophyidae De fouten in dit

systeem zijn de volgende: 1. De Meta-, Meso- en Parastigmata

hadden in ééne hoogere groep vereenigd moeten zijn. 2. Even-

als de Hetero-, Stomato-, Lipo- en Prostigmata. 3. Zoo ook

de Octo- en de Astigmata. 4. De Octostigmata hadden na de

Astigmata moeten genoemd worden, daar door REUTER duide-

1) Hier is eene fout ingeslopen. „Ihe presence of one or two pairs

of pseudostigmata shows their relation to the five foregoing groups”.

Dat moet natuurlijk „two” zijn.

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. ‘63

lijk aangetoond is, dat zij daarvan afstammen. — Ik moet

hier op iets opmerkzaam maken. Bij de Zipostigmata leest

men: „Ihe creatures lack respiratory organs, and most

probably they are related to, or perhaps even an

earlier stage of, Psorergates simplex.’ En bij de Zemio-

stigmata: ,,Probably they are most nearly related to, or

perhaps even an earlier stage of, Tetronychidae”.

Ike meoetrdanrtegen protest aanteekenen,

ua ar ideidoor my hierboveni-gespatieerd'e

wosor den’nooit door mij neergeschreven zijn.

DER edacetieinancher-Bulletin’ of Entomolo-

Bea Bkeiseanchliheeittizejerintgelascht her

Seenieen ongeoorlLoofde en onverantwoor

diedijiloeid aa dats sidie: Redactie dietzienswize

Boemedaan, dan hadzi die invee ne ,no0o0t van

de Reed actie) aan min artikel kunnen: toe-

moese n.

OUDEMANS (Genealogie der Hydrachniden, in

Tijds. Ent. v. 56, Verslagen, p. LXII—LXV, 25 Juli 1913)

behandelt hetzelfde onderwerp als in zijne studie van 1909.

Na bovenstaand overzicht van de sedert 1877 voorgestelde

classificaties der Acarz, komt het mij niet ongepast voor,

nog eenige beschouwingen te houden over de al of niet

verplaatsbaarheid van tracheeén en stigmata, over de kwestie

van het primair of secundair aanwezig zijn van tracheeén,

over de langgerekte vormen onder de Acarz, over de betee-

kenis van eenige haartjes voor de systematiek, over gevallen

van reversibiliteit, enz.

VERSLUYS (Die Kiemen von Limulus und die

Tan’ gen: der A raich as dien, ins By dr: td. Dierk.

afl. 21, p. 4I—-49, Januari 1919) kan zich, in tegenstelling

met REUTER, wel eene verplaatsing van tracheeén voorstellen,

maar niet eene van 4 paren tegelijk met behoud van hun

segmentalen afstand (Cryptostigmata) (p. 44). Dat laatste be-

hoeft ook niet: de 4 paren tracheeén en stigmata kunnen

zoowel primair aangelegd als secundair ontstaan zijn.

VERSLUYS (De Verwantschap der Merostomata

metde Arachnida en met de andere klassen

64 DR. A. C. QUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

der Arthropoda) ins Vers MAS NEA OA

Kon. Akad. Wet. v..29,.1920,. p..»448—460; 1925,

p. 579-592) gelooft niet aan het tweemalig ontstaan van

een tracheeénsysteem (p 449, 589). Hij laat de Arachnordea

afstammen van oorspronkelijke landarthropoden ‚met vrije

thoraxsegmenten, vrij praegenitaalsegment, geen geleding”

(= verdeeling van het lichaam) ,,in prae- en postabdomen,

tracheeén met stigmata in de meeste segmenten van het

lichaam” (p. 586). Over de al of niet verplaatsbaarheid van

tracheeén en stigmata laat hij zich in dit werk, dat slechts

een voorloopig overzicht is van de resultaten van zijne onder-

zoekingen, welke later in extenso gepubliceerd zullen worden,

niet uit.

Nu wijst REUTER (l.c. p. 234) erop, dat de stigmata bij

Ixodidae achter het 4° paar coxae liggen; bij de verwante

Argasidae tusschen .het 3° en 4° paar coxae; en nu zegt

REUTER verder: „mitunter, wie bei Ornzthodoros cortaceus

C. L. KOCH, sogar beinahe in der Höhe des 3. Beinpaares”.

Het is onbegrijpelijk, dat iemand, die deze laatste opmerking

maakt, nog vasthoudt aan het onverplaatsbaar zijn van

stigmata! De groep der /xodoidea zou, volgens deze theorie,

uit drie stammen bestaan: de eene bevat de /rodidae, de

tweede de Argasidae met inbegrip van het meerendeel der

Ornithodoros-soorten, de derde alleen de soort Oruzthodoros

coriaceus C. L. KOCH!

Bij de studie van het genus Halarachne ALLMAN 1847

heb ik nog zonderlinger verhoudingen aangetroffen. Hierin

vindt men soorten, die het stigmenpaar tusschen het 3° en

4° paar coxae dragen; andere, van wie het $ het stigmen-

paar precies op de hoogte van het 4° pootpaar heeft; weer

andere, waar het stigmenpaar bij het ® achter het 4° paar

coxae te vinden is. Hier zouden dus in één genus soorten

van triphyletischen, ja, nog sterker, in ééne soort de beide

sexen van diphyletischen oorsprong zijn! Men voelt wel, dat

de stelling, als zouden de stigmata onveranderlijk van plaats

zijn, onhoudbaar is.

Neemt men met OUDEMANS, BORNER en REUTER aan, dat

de Parasitidae de oorspronkelijkste Acarz zijn, dan had de

verschuiving van achteren naar voren plaats. Beschouwt men

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 65

echter, als TROUESSART, de Zrombidiidae als „les types les

plus élevés”, en de overige Acarz als afstammelingen daar-

van, dan moet men hem toegeven, dat de verplaatsing van

voren naar achteren schreed, al of niet „en raison du

manque de place”. Maar in alle geval leveren sommige

Acari het bewijs, dat een tracheeënstelsel en stigmata ver-

plaatsbaar zijn.

In het bovenstaande meen ik voldoende aangetoond te

hebben, dat het aantal en de plaatsing der stigmata, en het

al of niet bezit van tracheeën, toch merkwaardig met bijzon-

derheden in den bouw der andere orgaanstelsels samenvallen.

KRAMER, die met de verdeeling der Acarz naar het al of

niet bezit van tracheeën, en naar de plaatsing der stigmata,

1877 begon, had dus zoo heel ongelijk niet.

Naar mijne meening zijn de tracheeën en stigmata der

Oridater secundaire organen. Zoo men dat niet aannemen

wil, dan moet men toegeven, dat ook hunne ligging

verplaatst is, n.l. van hunne oorspronkelijke, tusschen twee

segmenten, naar hunne tegenwoordige, in het midden van

een segment, en wel in de conjunctiva tusschen coxae

Emi roe ham temresder poot en:

Wij ontmoeten hier nog een aardig probleem. Nemen wij

aan, dat de tracheeën der Arachnoidea primair zijn, dan

zijn de WNotostegmata en de Oribatei, met hunne 4 paar

tracheeénstammen, al zeer primitieve vormen. De Motostig-

mata zijn m.i. werkelijk primitiever dan de overige Acarz.

De Orzbatez echter, zijn beslist zeer gespecialiseerde en laag

georganiseerde vormen. — Beschouwen wij echter de 4 paar

zich op den rug openende tracheeénstammen der Notostig-

mata en de 4 paar zich in de weeke huid tusschen coxae

en trochanteres openende tracheeënstammen der Orzbatei

als secundair ontstaan, dan hebben wij hier met een mooi

voorbeeld van reversibiliteit te doen. -— Gaan wij

met REUTER mede, die ons predikt, dat alle Acarz hunne

tracheeën secundair verwierven, dat de tracheeënlooze Aca-

ridiae hunne tracheeën secundair verloren, dat de Orzbater,

die van Acaridiae afstammen, hunne 4 paar tracheeën tertiair

verkregen, dan zien wij in dat laatste feit een zeldzaam voorko-

mend geval van reversibiliteit in den tweeden graad!

66 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

Het baseeren van groepafdeelingen op 2, I, of o vertikaal-

haren wordt door THON 1906 en REUTER 1909 als onweten-

schappeiijk, als ,,kiinstlich”, verworpen. Zij verliezen uit het

oog, dat, ook door het bezit van 2 vertikaalharen, door mij

de verwantschap van Acaridae (olim Sarcoptidae) met Listro-

phoridae en Tyroglyphidae, en door het gemis aan vertikaal-

haren de saamhoorigheid van Psoroptidae, Epidermoptidae,

Psoralges en Pteronyssus opnieuw bewezen werd. (Tijds. Ent.

v. SI, 1908, p. 49— 50). Ook heb ik voorspeld, dat eenige

genera, die ik niet door eigen aanschouwing kende, 2, of geen,

vertikaalharen bezitten moesten, afgaande op hunne verwant-

schap met andere genera, en dat mijne voorspellingen uit-

gekomen zijn. (Tijds. Ent. v. 51, 1908, p. 50—53). Het

hardnekkig blijven voortbestaan van een paar (hier vertikaal-)

haren heeft dus eene groote beteekenis. Verder moet ik

erop wijzen, dat ik de relatieve waarde van het zoogenaamde

sternaalschild der Parasitidae uit het aantal haar- of borstel-

paren precies bepaald heb, en erop gewezen heb, dat elk paar

met een oorspronkelijk, thans verdwenen segment samenvalt.

(TE ij ds. En t‚s ve 48, /TOO5, Ap; 3 0). “Eveneens hebmikede

schijnbaar onregelmatig geplaatste rugharen der Glycypha-

gidae (Tijds. Ent. v. 47, p. 128—132, Jan. 1905; Tijds.

Ned. Dierks V ers) 2 vs 8,p. 214 234, jan. 905, Res

der larven der 7rombidiidae en Erythraeidae tot segmentale

dwarsrijen teruggebracht. (Tijds. Ent. v. 52, p. 19—52,

1909; Zool-Jahrb. Suppl. XIV. H. 1, p. 1200, 1912)

Ook heb ik, waar de genitaalzuignappen ons in den steek

laten, erop attent gemaakt, dat men bij de Zyroglyphidae

sensu lato, en de „Analgesidae” sensu lato, de Nymphae I

en II terstond van elkander onderscheiden kan, doordat de

Nymphae I aan de ventrale zijde van hare trochanteres I,

II en III geen, en de Nymphae II aldaar wel van een

haartje; voorzien zijn. (Ent: Ber: v. 2,’n. 26; :p. LO GOE

Zoo heb ik ook de verwantschap van 7yroglyplidae sensu

lato, en Analgesidae sensu lato, nog nauwer aangehaald,

door mijne ontdekking van twee rudimentaire zuignappen

aan tarsus IV der gd der Analgesidae, alsmede door die

van de aanwezigheid van een haartje boven de aanhechting

van het eerste pootpaar bij Ara/gesidae, waar bij de Zyro-

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 67

glyphidae het zonderling gevormde zoogenaamde ,,pseudo-

stigmataalhaar” te vinden is. (Ent. Ber. v. 4, n. 93, p. 343,

Jan. 1917). — De beteekenis van het aantal en de plaatsing

van haren of borstels, ja zelfs van één haartje, is dus niet

geringer te achten dan het al of niet aanwezig zijn van

blindzakken aan het darmkanaal, van een anus, van excretie-

organen, of van tracheeén en stigmata. Wijzigingen in een

der genoemde organen gaan steeds gepaard met variaties

in de andere, zoo in- als uitwendig.

Ik moet er nog eens op wijzen, dat langgerekte vormen

door het leven in nauwe ruimten ontstaan zijn, e. g. in talk-

kliertjes (Demodicidae), of tusschen de wolharen in gallen

aan plantendeelen (Ertophyidae), of tusschen de wolharen

van kleinere zoogdieren (Lzstrophoridae), of in de zeer nauwe

ruimten der zeer samengestelde turbinalia nasalia van Pzu-

nipedia (Halarachnidae). Zij zijn dus het gevolg van het leven

in eenzelfde soort van omgeving. Deze vier families zijn

evenmin aan elkander verwant als Pesces, Ichthyosauria en

Cetacea, die alle den spoelvorm aangenomen hebben. Demo-

dicidae zijn het naast aan Cheyletidae verwant (TROUESSART

1892; OUDEMANS 1909, 1910; HIRST, Studies on Acari,

No. 1, Brit. Mus. 1919; OUDEMANS in Ent. Ber. v. 5, n. 117,

P7310--312,en,4No. 118; P7315>-318,,1927) Man. de:maaste

verwantschap der Zrzophyidae is nog niets te zeggen; ik acht

het thans, met REUTER, het waarschijnlijkst, dat zij met de

Tyroglyphidae uit één oerstam ontsproten zijn Zzstrophoridae

worden wel met recht naast Acaridiae (olim Sarcoptidae) sensu

stricto geplaatst, die echter, met hunne gravende mollepootjes,

nog meer gespecialiseerd zijn. Halarachnidae zijn echte Para-

sttiformes, in de buurt van Dermanyssus, Pneumotuber,

Rhinonyssus en Raïllietia.

Het is dus een misgreep, de Acari te verdeelen in die

met een lang en die met een kort lichaam. Evenzoo in die

met een hard dan wel met een week lichaam. !) Alsmede

1) Voorbeelden: Coeculus is eene gepantserde vorm onder de weeke

Bdelliden; Zabidostommidae zijn gepantserde verwanten van de weeke

Rhagidüdae ; Glycyphagus fuscus is hard onder zijne zeer weeke broeders.

Ook met monddeelen moet men voorzichtig zijn: Dermanyssus heeft

naaldvormige steekmandibels naast Lzfonyssus met de gewone schaarvor-

mige! Zoo ook Serrarius midden tusschen de schaardragende Orzbatoidea.

68 DR. A. €. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

in die, welke in water leven, of op het land. Ook acht ik

het verkeerd, kleinere groepen, genera, te baseeren op het

bezit van zuignappen bij het gd, of een spoor aan een voor-

poot bij het d, of cen verdikt paar achterpooten bij het d,

daar zulke kenmerken sexueele zijn, geen generieke. Alsmede

omdat zij op Zoogdieren, op Vogels, of op Insecten leven,

daar dat geen kenmerken, maar gewoonten zijn. Zulke ge-

woonten kunnen echter ten gevolge hebben, dat de dieren

in zekere richting gespecialiseerd worden, en dan zijn hunne

speciale, nieuw verkregen eigenschappen wel goede ken-

merken van soorten, genera, of zelfs nog hoogere groepen,

behoudens de gevallen van convergentie!

Het nieuwe, hier beneden door mij ontworpen systeem,

dat voornamelijk dat van REUTER tot basis heeft, zalin den

loop der tijden natuurlijk nog menige wijziging ondergaan,

maar onze onderzoekingen zullen toch ten gevolge hebben,

dat elk nieuw systeem, mits op wetenschappelijke gronden

gebaseerd, steeds meer het natuurlijke nabij komt. Als bewijs,

hoe eene kleine ontdekking eene plotselinge wijziging ver-

oorzaken kan, noem ik het volgende. Het genus Akagidia

THORELL 1871 is tot dusverre steeds onder de Prostigmata,

speciaal Cursorza (Bdellidae) geplaatst, in de nabijheid van

Eupodes, Linopodes, enz. Materiaal uit Spitsbergen, mij, op

verzoek van Prof WEBER, door Dr. G. J. VAN OORDT toe-

gezonden, bevatte verscheidene exemplaren van Rhagidia

gelida THORELL 1871. Sectie van ettelijke exemplaren toonde

mij, dat het genus A%agzdia tot de Stomatostigmata behoort,

derhalve het naast aan Zabidostomma KRAMER 1879 ver-

wandt is. (Ent Ber. v. 6, n. 126, p: 82).

Achter het systeem voeg ik eenige opmerkingen eraan toe.

De in het systeem tusschen haakjes (-) geplaatste vette

cijfers verwijzen naar die opmerkingen.

SYSTEEM DER ACARI.

Ordo (1) Acarî LEACH 1817, Monomerosomata LEACH 1815,

Acarina NITZSCH 1818.

Subordo Nozostzgmata WITH 1903 (8 stigmata op den

rug; coxae vrij) (2).

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 69

Subordo Molothyroidea REUTER 1909, Tetrastigmata

OUDMS. 1910. (4 Stigmata in het rugschild; twee

tracheeénstammen, twee in elkander loopende lucht-

ruimten; verteringsorganen en mondledematen onge-

veer aan die der Gamasiformes gelijk; vier Malpi-

ghische buizen; éénkamerig hart; coxae vrij).

Subordo Gamasiformes sive Parasitiformes REUTER 1909,

Mesostigmata BERL. 1899 (non M. CANESTRINI 1891!),

Peritremata EWING 1909 (2 Stigmata achter het 4°,

3°, of 2° pootpaar; darmkanaal middelmatig ont-

wikkeld, in vergelijking met de daarbij behoorende

klieren (blindzakken); in den regel twee zeer lange,

geslingerde Malpighische buizen; coxae vrij, ôf,

hoewel duidelijk aanwezig, onbewegelijk.)

Supercohors Mesostigmata CAN. 1891, Gamasides

DUGES 1834 {non G. LEACH 1814!), Déstzgmata

OUDMS. 1906. (Tars I zonder orgaan van Haller;

maxillicoxae met corniculi, zonder naar achteren

gerichte weerhaken; coxae vrij).

Cohors Gamasides LEACH 1814, Parasitoidea

OUDMS. 1910. (Stigmata achter het 4°, of

3° pootpaar; éénkamerig hart).

Cohors Uropodina KRAM. 1881, Parastigmata

OUDMS. 1906, Uropodoidea OUDMS. 1910.

(Stigmata achter het 2° pootpaar; geen hart).

Supercohors (cohors) /xodides LEACH 1814 pro

Riciniae LATR. 1806, /xodidae SUND. 1833,

Metastigmata CAN. 1891, /xodoidea REUTER

1909. (Tars I met orgaan van Haller; mandi-

bels boothaakvormig; maxillicoxae verlengd,

ventraal met eene menigte naar achteren ge-

richte tandjes [weerhaken], of membraneus.

À Pooten met 6 vrije leden; coxae onbewegelijk).

Subordo 7rombidiiformes REUTER 1909. (2 Stigmata

achter de maxillae, òf achter de mandibula, òf zelfs

vóór de mandibula; 2, of 4 pseudostigmatische

organen; het darmkanaal veel geringer in omvang

dan de daarbij behoorende klieren (blindzakken)

en gesloten; één groot, mediaan excretieorgaan ; de

DR. A. GC. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

aars is uroporus geworden; geen hart; coxae met

het podosoma vergroeid).

Supercohors hypothetica Anzzstzgimata OUDMS. 1906

(2 Stigmata achter het 1° pootpaar).

Suporcohors (cohors) Zarsonemini CAN. & FANZ.

1877; Dendroptidae, Tarsonemidae KRAM. 1877,

Heterostigmata BERL. 1897, Trachelostigmata

OUDMS. 1906. (Q 2 Stigmata achter de maxillae;

d geen tracheeén),

Supercohors (cohors) Stomatostigmata OUDMS. 1906

(2 Mediane stigmata achter de mandibula).

Supercohors Prostigmata KRAM. 1877. (2 Mediane

stigmata voor de mandibula; de parasiteerende

Demodicidae missen hoogstwaarschijnlijk de

tracheeen).

Cohors Cursoria GRUBE 1851 (= Æupodides

+ Bdellides KOCH 1842), Eleutherengona

OUDMS. 1909, Dactylognatha EWING 1913

partim + Adactylognatha EWING 1913.

(Vrije, op de ouders gelijkende larvae).

Cohors Parasitengona OUDMS. 1909 (Parasitee-

rende, niet op de ouders gelijkende larvae).

Cohors Pleuromerengona OUDMS. 1909 (Larvae

zonder oerstigmata; zij, de nymphae en de

adulti met zijdelings aangehechte pooten,

waardoor, bij gestrekte pooten, het zweef-

oppervlak vergroot wordt).

Subordo Sarcoptiformes REUTER 1909, Cryptostigmata

BERLESE 1896 (non Cr. CANESTRINI 1891!) (8 Onzicht-

bare, of geen stigmata; het darmkanaal overweegt

de daarbij behoorende klieren (blindzakken); excretie-

organen klein, rudimentair, of ontbrekend. Typisch

is het bij geen andere Acarz voorkomende paar

zijwaarts zich ontlastende olieklieren, vermoedelijk

afweerorganen. Geen hart. In den regel scheidt

eene dwarsgroeve het propodosoma (met de voorste

2 pootparen) van het hysterosoma.

Supercohors Acaridiae LATR. 1806, Acarides LEACH

1814, Acaridae Duc. 1839, Sarcoptides KOCH

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 71

1842, Atracheata KRAM. 1877, Astigmata CAN.

1891, Sarcoptoidea REUTER 1909 partim. (Geen |

tracheeén; in den regel geen pseudostigmata;

vermoedelijk zijn de zonderling gevormde haren

tusschen trochanteres I en II rudimentaire pseu-

dostigmataalorganen ; in den regel is het lichaam

week; buikzijde in den regel met ,,epimeren” ;

geen eigenlijke coxaalplaten; geen ventraal-

platen; pooten in den regel met hechtnapje;

sexueel dimorphisme in den regel zeer duidelijk).

Cohors Déacrotricha OUDMS. 1906. (Twee ver-

tikaalharen). (5).

Cohors Monacrotricha OUDMS. 1906. (Eén me-

diaan vertikaalhaar). (5).

Cohors Anacrotricha OUDMS. (Geen vertikaal-,

haren). (5).

Supercohors Oribatei DUG. 1834, Oribatidae DUG.

1839, Carabodides KOCH 1842, Cryptostigmata

CAN. 1891, Octostigmata OUDMS. 1906, Oriba-

totdea REUTER 1909 (8 Stigmata in de weeke

huid tusschen coxae en trochanteres, of geen

tracheeén; het gnathosoma is in eene holte

(camerostoom) aan de ventrale zijde van het

propodosoma verzonken; zelden ontbreken de

2 pseudostigmata; in den regel is het geheele

lichaam sterk gechitiniseerd; buikzijde in den

regel met coxaal- en ventraalplaten; geen

,,epimeren”; pooten zonder hechtnapje; sexueel

dimorphisme uiterst zeldzaam)

Cohors Aptyctima OUDM. 1906, Oribatidae BANKS

1895 (non Or. DUGES 1839!), Scleroderma

EWING 1909. (Protero- en hysterosoma niet

samenklapbaar; coxaal- en ventraalplaten

aanwezig; pooten met 5 vrije leden).

Cohors Ptyctzma OUDMS. 1906, Gringlymosoma

EWING 1909, Agastropeltae OUDMS. 1917.

(Protero- en hysterosoma samenklapbaar ;

daardoor geen coxaal- en ventraalplaten,

maar weeke buikzijde; de coxaalplaten zijn

72 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

weer cylindrische, vrije coxae geworden;

pooten met 6 vrije leden (7).

Subordo Zetrapodili BREMI 1872, Eriophyidae NALEPA

1898 pro Phytoptidae PAG. 1861, Zemiostigmata

OUDMS. 1906, Eriophyiformes sive Phytoptiformes.

Eriophyoidea sive Phytoptoidea REUTER 1909, Zetra-

poda EWING 1913 (4 pooten; darmkanaal recht;

geen blindzakken; geen excretieorganen; geen hart).

Subordo Notostigmata With 1903.

Fam. Oprlioacarıdae WITH 1902, Eucaridae WITH 1903.

Subordo Holothyroidea Reuter 1909.

Fam. Holothyridae THORELL 1882.

Cohors Gamasides Leach 1814.

Subcohors Gamasina KRAMER 1885, Oxypoda HULL -1918.

‘ (Gnathosoma van boven altijd zichtbaar; idiosomarand

dorsiventraal rond; pooten meest lang, vooral I en IV;

d genitaalopening vöör het sternaalschild).

Fam. Parasitidae OUDMS. 1902 pro Gamasidae SUND.

1833.

Fam. Zaelaptidae BERL. 1892.

Fam. /phiopsidae KRAM. 1886.

Fam. Dermanyssidae (da) KOLENATI. 1859.

Fam. Halarachnidae OUDMS. 1906.

Fam. Spinturnicidae OUDMS. 1901 pro Pteroptida KOL.

1858.

Fam. Celaenopsidae BERL. 1892.

Subcohors Sejzza KRAM. 1885, Barypoda HULL. 1918. (Gna-

thosoma meest van boven onzichtbaar; idiosomarand

meest scherp; pooten meest tamelijk kort, vooral I en IV;

d genitaalopening in het midden van het sternaalschild).

Fam. Heterozerconidae BERL. 1892.

Fam. Rhodacaridae OUDMS. 1902.

Fam. Æpicriidae BERL. 1885.

Fam. Ascaidae OUDMS. 1905 pro Zerconidae BERL. 1892.

Fam. Thznozercontdae HALBERT 1915.

Fam. Antennophoridae BERL. 1888.

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 73

Cohors Uropodina Kramer 1881.

Fam. Polyaspididae (-dinî) BERL. 1917.

Fam. Prodinychidae (-chıni) BERL. 1917.

Fam. Phaulodinychidae (-chint) BERL. 1917.

Fam. Zrachyuropodidae (-dini) BERL. 1917.

Fam. Urodinychidae (-chint) BERL. 1917.

Fam. Zrematuridae (-rint) BERL. 1917.

Fam. Uropodidae BERL. 1835.

Supercohors (cohors) Ixodides Leach 1814.

Fam. /rodidae (Ixodei) DUGES 1834 (Gnathosoma van boven

zichtbaar; 2 stigmata achter het 4° pootpaar; 2-kame-

rig hart).

Fam. Argasidae (-des) KOCH 1844. (Gnathosoma van boven

onzichtbaar; 2 stigmata achter, of bijna ter hoogte van

het 3° pootpaar; éénkamerig hart).

Fam. Spelaeorhynchidae OUDMS. 1902. (Idem, maar mandibels

bijna geheel in de mondholte verborgen, maxillae mem-

braneus).

Supercohors (cohors) Tarsonemini Can. & Fanz. 1877.

Fam. Pediculoididae BERL. 1897.

Fam. Tarsonemidae KRAM. 1877 pro Dendroptidae KRAM. 1877.

Fam. Scutacaridae OUDMS. 1916 pro Disparipedidae PAOLI

TOT

Supercohors (cohors) Stomatostigmata Oudms 1906.

Fam. Labidostommidae OUDMS. 1904.

Fam. Rhagiditdae OUDMS. 1922 pro Poecilophysidae CAMBR.

£876 (3).

Cohors Cursoria Grube 1851.

Fam. Coeculidae BERL. 1883 pro Hoplopıni CAN. & FANZ. 1877.

Fam. Anystidae OUDMS. 1902 pro Erythraeidae KRAM. 1877,

Actinedidae BERL. 1912

Fam. Pterygosomidae OUDMS. 1910 pro Geckobides MEGN. 1880.

Fam. Pseudocheyletidae OUDMS. 1909.

Fam. Zeneriffitdae THOR 1911.

Fam. Zetranychidae (Tétranycidés) DONN. 1875.

Fam.

Fam

Fam.

Fam

DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

Raphignathidae KRAM. 1877.

Cryptognathidae OUDMS. 1902.

Cheyletidae (-des) LEACH. 1814.

Demodicidae (-didae) NIC. 1855 pro Szmonida VOGT

1851, Dermatophili CLAUS 1884, Lipostomata OUDMS.

1906, Lrachypoda EWING 1913 (4).

. Pachygnathidae KRAM. 1877, Alychini CAN. & FANZ.

1877,

. Bdellidae (-lei) DUGES 1834, Scaridae DONN. 1875.

Eupodidae (-des) KOCH 1842.

Tydıdae KRAM. 1877.

. Cunaxidae THOR 1902 pro Scirinae TRT. 1892.

Cohors Parasitengona Oudms. 1909.

Subcohors Zngonostigmata OUDMS. 1909. (Larvae met oer-

stigmata).

Superphalanx (Phalanx) Phanerostigmata OUDMS. 1909.

(Larvae week; voorrugschild zeer klein; de tamelijk

kleine coxae I en II dicht bij elkander; oerstigmata

tusschen coxae I en II duidelijk zichtbaar. De larvae

parasiteeren op landdieren, òf op waterinsekten, die

het water dikwijls verlaten).

Fam. 7rombidiidae (-dides) LEACH 1814. (De eieren

worden op het land gelegd; de larvae parasi-

teeren op land-Anthropoden en op land-Verte-

braten. Zij hebben 3 klauwen, waarvan de

middelste de dunste is. Adulti landbewoners

met crista; oogen dicht bij elkander).

Fam. Zimnocharidae KOCH 1842. (PIERSIG, Tierreich,

genus I. De eieren worden op den bodem van

het water (sloot, beek, vijver) gelegd; de larven

stijgen naar de oppervlakte van het water,

waarop zij met groote snelheid loopen kunnen;

zij hechten zich aan luchtinsekten (Gerres, Velia)

vast. De adulti hebben nog den typischen

Trombidiumvorm, loopen op den bodem van

het water, zwemmen niet; met crista; oogen

dicht bij elkander).

Fam. Æylaidae (-des) LEACH 1814. (PIERSIG, Tier-

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 75

reich, genus 2. Eieren en larvae als bij Zzm-

nocharidae. De larvae gelijken opvallend op

Trombidiumlarvae, hechten zich aan lucht-

Insekten vast (Agnata, Odonata). De adulti

herinneren niet meer zoo sterk aan Trombidium ;

zwemmen met 3 voorste pootparen ; oogen dicht

bij elkander; rudimentaire crista [bril] ).

Fam. Hydryphantidae (-tinae). PIERSIG 1896. (PIERSIG,

Tierreich, genera 6—16. Eieren en larvae als

bij Zimnocharidae en Eylaidae. De larvae hebben

eene opvallende gelijkenis met 7rombzdium- en

Eylais-larvae, hechten zich aan luchtinsekten,

voornamelijk Culices. De adulti hebben niet

altijd zwemharen, kunnen dan ook niet goed

zwemmen; zoo zij zwemmen, doen zij dat met

4 paar pooten. Oogen ver van elkander, geen

crista meer; dikwijls echter met vöörrugschildje;

voorlaatste palplid dorsaal en distaal tand-,

ponjaard-, of haak-(klauw-)vormig verlengd; 5°

palplid hangt, evenals bij de 7rombididae,

daaraan; mandibula 2-ledig; laatste lid ervan

klauwvormig).

Fam. Aydrachnidae (-es) LEACH 1814. (PIERSIG, Tier-

reich, genera 4—5. Eieren op den bodem van

het water, De larvae komen echter niet meer

aan de oppervlakte, hechten zich dus niet meer

aan luchtinsekten, maar aan waterinsekten, die

echter, als tracheenademers, dat element dikwijls

verlaten (Dytiscidae, Nepidae) De larvae hebben

de 6 tamelijk kleine coxae dicht bij elkander;

met duidelijke oerstigmata; zij zijn echter geheel

afwijkend gebouwd; hun gnathosoma is mon-

streus groot en met een schildje bedekt. De

adulti zijn kogelvormig, door hunne zwemharen

volkomen het nieuwe element aangepast; oogen

en palpen als bij Hydryphantidae, doch mandi-

bula I-ledig, stiletvormig).

Superphalanx Calyptostigmata OUDMS. 1909. (Larvae

hard; rugschild betrekkelijk zeer groot; coxae tot 2

76 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

groote coxaalplaten vereenigd, die elkander mediaan

raken en bijna de geheele buikvlakte dekken. Oer-

stigmata onder deze platen verborgen. Eieren op

den bodem van het water. De larvae komen niet

meer aan de oppervlakte en parisiteeren op water-

insekten, die dat element nimmer verlaten. Adulti

zonder crista; oogen ver van elkander; voorlaatste

palplid niet dorsaal verlengd).

Phalanx Hygrobatinae OUDMS. 1902. (Laatste palp-

lid vrij).

Subphalanx Hygrobatae OUDMS. 1902. (PIERSIG,

Tierreich, genera 32—55. Palp gewoon,

coxae bij het ® in 4 groepen, bij het d

dikwijls dicht bij elkander, zelden mediaan

vereenigd).

Fam. Unionicolidae OUDMS. 1909 pro Ata-

cidae THOR 1900.

Fam. Curvipedidae THOR. 1900.

Fam. Atacidae OUDMS. 1909 pro Pronidae

THOR 1908.

Fam. Æygrobatidae KOCH 1842.

Fam. Atractidetdae THOR 1900.

Fam. Zrmnestidae THOR 1900.

Fam. Sperchonidae THOR 1900.

Subphalanx #rontipoda OUDMS. 1902. (PIERSIG,

Tierreich, genera 19—31. Palp gewoon;

de coxae vormen steeds ééne plaat).

Fam. Zebertiidae THOR. 1900.

Fam. Prachypodidae THOR 1900.

Fam. Aturidae THOR 1900.

Subphalanx Arrhenuridae OUDMS. 1902 (PIER-

SIG, Tierreich, genera 17—18. Palp aan het

einde met tang, gevormd door het distaal

verlengde buigzijde-einde van het vierde lid

en het dorsaal daarop ingeplante, in een

klauw eindigende vijfde lid. Lichaam ge-

pantserd. De meest afwijkende groep).

Fam. Arrhenuridae THOR 1900.

Phalanx Péersigies, nova phalanx. (PIERSIG, Tier-

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 77

reich, genus 3. Laatste palplid gedeeltelijk in

eene distale verdieping van het voorlaatste

palplid verzonken.

Fam. Prersigiidae OUDMS. 1902.

Subcohors Apobolostigmata OUDMS. 1909. (De eieren worden

op het land gelegd; de larvae zijn, door den bouw van

het gnathosoma, hun rugschild, en hunne pooten, het

naast aan die der Lngonostigmata verwant; zij hebben

echter geen oerstigmata meer; zij parasiteeren op land-

Arthropoden en op land-Vertebraten of zij leven vrij,

van roof).

Fam. Zrythraeidae OUDMS. 1902 pro Rhyucholophides

KOCH 1842.

Fam. Calyptostomidae nov. nom. pro Smarididae KRAM.

1878.

Cohors Pleuromerengona Oudms. 1909,

Fam. Halacaridae MURRAY 1877.

Cohors Diacrotricha Oudms. 1906.

Fam. Zyroglyphidae (-phiens) DONN. 1868.

Fam. Glycyphagidae (-na) BERL. 1897.

Fam. Mealiidae OUDMS. 1923.

Fam. Chortoglyphidae (-na) BERL. 1897.

Fam. Hypopodidae OUDMS. 1923.

Fam. Lentungulidae (-na) BERL. 1897 (Hyadesitdae HALBERT

1915).

Fam. Nanacaridae OUDMS. 1923.

Fam. Dermaleichidae OUDMS. 1923 pro Canestriniinae BERL.

1884.

Fam. Nodipalpidae OUDMS. 1923.

Fam. Anoetidae (-teae) OUDMS. 1904 pro Hzstiostomina BERL.

1897.

Fam. Dermoglyphidae (-pheae) MEGN. & TRT. 1883.

Fam. Falculigeridae (-nae) OUDMS. 1908.

Fam. Syringobiidae (-biina) BERL. 1897.

Fam. Analgesidae (-nae) MEGN. & FRT. 1883.

Fam. Acaridae OUDMS. 1902, pro Sarcoptidae SUND. 1833.

Fam. Zzstrophoridae (-den) HALLER 1880.

Fam.

Fam

Fam.

DR. A. C. QUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

Cohors Monacrotricha Oudms. 1906.

Eustathiidae OUDMS. 1908.

Cohors Anacrotricha Oudms. 1906.

Hemisarcoptidae OUDMS. 1908.

Avenzoariidae OUDMS. 1908.

Proctophyllodidae (-lodeae) MEGN. & TRT. 1883.

Psoralgidae OUDMS. 1908.

Epidermoptidae (-teae) TRT. 1892.

Psoroptidae (-tina) CAN. 1892 (6).

Heteropsoridae OUDMS. 1908.

Laminocoptidae OUDMS. 1908.

Linobiidae OUDMS. 1908.

Cytodytidae DUDMS. 1908 pro Cytoleichinae MEGN. 1885.

Cohors Aptyctima Oudms. 1906.

Subcohors Monogastropeltae DUDMS. 1917. (Fén ventraalplaat,

die genitaal- en anaalopeningen omsluit; femora langer

dan genu en tibia te zamen; genu meestal korter, zelfs

veel korter dan tibia; tibia en tarsus meestal even lang;

I, 2, of 3 klauwen; palp 5-ledig).

Superphalanx (phalanx) Macropylina HULL 1918. (Geni-

taal- en anaalopeningen lang, contigu, ongelijk;

alle tibiae cylindrisch, of proximaal breeder).

Fam. Malaconothridae BERL. 1916.

Fam. Hypochthonitdae BERL. 1916.

Fam. Camisiidae OUDMS. 1900 pro Nothridae BERL.

1885. i

Superphalanx Brachypylina HULL. 1918. (Genitaal- en

anaalopeningen betrekkelijk klein, min of meer tra-

pezoidaal, goed gescheiden; alle tibiae knotsvormig).

Phalanx Apterogasterinae MICHAEL 1884 partim.

(Hysterosoma zonder pteromorphae).

Fam. Damaeidae BERL. 1896.

Fam. Æremacidae OUDMS. 1900 pro Lezosomidae

BERL. 1896 + Tegeocranidae BERL. 1896

partim et pro Votaspidinae MICHAEL 1898.

Fam. Gustaviidae OUDMS. 1900 pro Serrariidae

MICH. 1898.

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 79

Fam. Zetorchestidae MICH. 1898.

Phalanx Pterogasterinae MICH. 1884. (Hysterosoma

met pteromorphae).

Fam. Notaspididae OUDMS. 1900 pro Oribatidae

BERL. 1885.

Subcohors Digastropeltae OUDMS. 1917. (Twee ventraalplaten

achter elkander, ieder met uitsnijding aan den achterrand,

die de genitaal-, resp. anaalopening omvat; de laatste

4 pootleden even lang; éen klauw; palp 2-ledig).

Fam. Æpilohmanniidae nov. nom. pro Lesseriidae OUDMS.

1917.

Cohors Ptyctima Oudms. 1906.

Fam. Protoplophoridae JACOT 1923.

Fam. Mesoplophoridae JACOT 1923.

Fam. Phthiracaridae (-rea) PERTY 1841.

Subordo Tetrapodili Bremi 1872.

Fam. Æriophyidae (-nae) NALEPA 1808.

Fam. Phyllocoptidae (-nae) NALEPA 1898.

Opmerkingen (Noten).

7. (De. namen, Otdo’,. „Subordo”, enz,sontleen ik-aan

HANDLIRSCH Handbuch der Entomologie. Ik zou

allen acarologen willen voorstellen, daarmee accoord te gaan.

220 ikehel er hoe langer des te: meer. toe over, de Moto-

stigmata als Acarî te beschouwen. Zij hebben zeer veel ken-

merken met Parasitidae gemeen. Het sekundair verwerven

van stigmata en tracheën zoowel bij Motostigmata, als bij de

overige Acarz, bijna zeker bij de Orzbate:, is al weer een voor-

beeld van reversibiliteit. Zie OUDEMANS, Das Dollosche

Gesetz der Irreversibilität, in Arch Naturg.

v0, Abt. A 1920) ERE 9; p..1—10.

3. Over Rhagidia sprak ik reeds hierboven, p. 68. De

beide stigmata liggen tusschen de mandibula en de maxillae

(niet vóór de mandibula). De beide groote tracheeënstammen

eindigen, precies als bij Zadidostomma KRAM., in twee sloffen,

schoffels, of sleden, die met hunne konkave buitenzijde tegen

de konvexe binnenzijde der mandibula aangedrukt liggen.

80 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

De mandibula hebben precies denzelfden bouw als die van

Labidostomma KRAM.

Rhagidia wordt dus uit de Familie der Eupodidae over-

gebracht naar die der Rhagzdizdae en uit de supercohors

Prostigmata naar die der Sfomatostigmata. Hoe is het nu

met de overige genera der Æupodidae gesteld? Met Rhagzdia

komen zij overeen in het bezit van een vóór het propodo-

soma gelegen, bijna kogelvormig uitsteeksel, eene praeorale

lob. BERLESE noemt dat deel ,,capitulum” of ,,capitulus”,

ofschoon deze uitdrukking reeds, in navolging van HALLER,

door de meeste acarologen voor het gnathosoma gebruikt

wordt. Verder zijn alle Zupodidae, evenals Rhagtdta, uiterst

weinig gechitiniseerde, zeer kwetsbare diertjes. Het zijn de

genera Eupodes KOCH 1836, Linopodes KOCH 1836, Pentha-

lodes MURRAY 1877, Penthaleus KOCH 1836 en Halotydeus

BERLESE 1801. Ik kan daarover niets mededeelen. Tot dus-

verre werden zij in den Cohors der Cursorza GRUBE 1851

(= Bdetlidae + Eupodidae) ondergebracht, omdat men meende,

dat zij het naast aan Bdellidae (Bdellei) DUGES 1834 ver-

want waren. Hoe loopen bij hen de tracheeén? Hebben zij

wel tracheeen? Waar zijn de stigmata? Ik weet het niet.

Over deze organen vind ik niets vermeld, en mijne mikros-

kopische preparaten zijn te oud; zij vertoonen, zelfs met

immersiesysteem, geen aanduiding, noch van tracheeén,

noch van stigmata. Een grondig onderzoek aan versch

materiaal is urgent. Mocht het blijken, dat zij tracheeén en

stigmata bezitten, die dezelfde ligging hebben als die van

Rhagidia, dan moeten zij overgebracht worden in de familie

der Rhagidüdae, maar dan moet deze naam plaats maken

voor die van Æupodidae KOCH 1842, omdat deze naam

prioriteitsrechten heeft.

4. De in talkkliertjes levende, parisiteerende, langgerekte,

en daardoor schijnbaar zeer afwijkende, van Cheyletzdae

afleidbare Demodicidae behoeven niet in eene afzonderlijke

subordo, of andere afdeeling geplaatst te worden. Geen

acaroloog zal eraan denken, de in de nauwe ruimten tusschen

de lamellen der turbinalia van den neus der Pinnipedia

levende, parisiteerende, langgerekte, en daardoor schijnbaar

sterk afwijkende, van Dermanyssidae afleidbare Halarachnidae

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 81

in eene afzonderlijke subordo, of andere afdeeling te plaatsen.

5. Zie mijne verdediging tegen de bedenkingen van THON

en REUTER, hierboven p. 66.

6. In Mei 1905. werd door ‘mij in de Ent. Ber. vr,

n. 23, p. 224, het genus /ngrassia voorgesteld voor de

Megninia-soorten zonder vertikaalharen, type Megninia veli

gera OUDMS. Ik bracht dit genus voorloopig onder de

Avenzoaritdae. Lie ook Ent. Ber. v. 2, n. 48, p. 332, 1 Juli

1909. — In de Ent. Ber. v. 3, n. 49, p. 49, p.2 en 3, I Sept.

1909, wees ik erop, dat /ngrassia een geleden steel aan hun

hechtlapje (caruncula) bezitten, en dat dit hechtlapje in een

week klauwtje eindigt. Kenmerken, die de Psoroptidae even-

eens bezitten!

7. Al weer een geval van Reversibiliteit!

Arnhem, 26 Febr. 1922.

NASCHRIFT.

In September 1922 verscheen Das Limulus Problem

Ersebn. Fortschr. Zool. v. 5, B. 1-3), het van

zeer fraaie afbeeldingen voorziene werk van J. VERSLUYS

en R. DEMOLL, de vrucht van hunne jaren lang gedane

gemeenschappelijke onderzoekingen.

Eerstgenoemde behandelt daarin o.a. de ademhalings-

organen. Hij is niet tegen een secundair ontstaan van

slechts één paar stigmata en tracheeën in het prosoma der

Acari, kan zich ook vereenigen met het standpunt, dat die

organen binnen de grenzen van het prosoma verplaasbaar zijn :

p. 201: „Doch wo es hier!) nur um ein Stigmenpaar

handelt, erscheint Verlagerung möglich (vgl. KORSCHELT u.

HEIDER 1892, p. 638). Und auch an Neubildung dieses einen

Stigmenpaares känn gedacht werden’.

„Bei den Acariden,..... müsste man wohl bei der Neu-

bildung von Stigmata auch die Bildung eines neuen Tracheen-

büschels annehmen”.

P. 198 haalt hij een zin van REUTER 1909 aan, waarin

1) „Bei den Solifugen”. Waar dat bij de SoZfugae mogelijk is, kan er

geen bezwaar zijn, datzelfde bij de Acarz aan te nemen.

82 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

deze opkomt tegen eene verschuiving van 4 paren stigmata

en tracheeén bij Orzdatei, met behoud van den oorspronke-

lijken segmentalen afstand, en zegt dan verder: „Auch wir

können einer solchen!) Verschiebungshypothese der

Stigmata und dann auch der zugehörigen Tracheen nicht

beipflichten”. En p. 201 eveneens: „eine einfache Verlage-

rungshypothese führt, besonders für die Cryplostigmata mit

ihren 4 Paaren von Stigmata am Acetabulum der Beine,

zu sehr unwahrscheinlichen Annahmen’.

P. 202: „Wie eben betont, kann die Zzmulus-Theorie hier

mit der Neubildung oder eventuell Verlagerung nur eines!)

Stigmenpaares auskommen”.

Met de zienswijze, dat het verplaatsen van 4 paren stigmata

en tracheeën, met behoud van den oorspronke-

lijken segmentalen afstand, zeer onwaarschijnlijk

is, kan ik mij zeer goed vereenigen.

P. 198: „Die Lage der Stigmata am Cephalothorax der

Acariden lässt sich durch eine Verschiebung ursprünglich

nur abdominalen Stigmata nach vorn auf dem Cephalothorax

nicht erklären; die Verhältnisse sind dazu zu kompliziert”.

Ook hierin kan ik met hem medegaan, te meer, daar eenige

Acari, zooals VERSLUYS p. 197 zelf opmerkt, opisthosomatale

tracheeën en stigmata bezitten, terwijl zij te gelijkertijd van

het prosomatale stigmen- en tracheeënpaar voorzien zijn.

Maar die aangehaalde zin wijst er, evenals andere, eveneens

op, dat hij zich dus wèl vereenigen kan met de hypothese,

dat één stigmen- en tracheënpaar van het prosoma zich

binnen de grenzen van dat prosoma wèl verplaatsen kan.

Hetgeen hij mij, bij schrijven van 1 Dec. 1922 ook mededeelde.

VERSLUYS en DEMOLL leiden alle Arachnordea (incl. Me-

rostomata en Xiphosura) van oorspronkelijke „den Onycho-

phoren nahestehenden” (p. 375) landbewonende Arthropoda

af, die tracheeén en stigmata in alle segmenten bezaten.

Daar kan ik, na kennismaking van den inhoud van hun

werk, niets tegen hebben. Zoo denken zij zich dan ook de

4 paren stigmata en tracheeén der Orzbater als nog steeds

behouden geblevene, oorspronkelijke organen. Dat zeggen

1) Spatieering van mij.

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 83

zij wel niet met zoovele woorden, maar dat kan men uit

hun § d, p. 189— 211 disteleeren.

Nu blijkt uit de anatomie en de ontwikkelingsgeschiedenis

der Oribatez, dat zij van Acaridiae (olim Sarcoptidae) afstam-

men. De tegenwoordige Acaridiae zijn tracheeénloos; dat

wil natuurlijk niet zeggen, dat zij dat altijd geweest zijn

(wat REUTER 1909 wèl aanneemt). Maar die Orzbatez, welke

het naast aan Acaridiae verwant zijn, de tamelijk weeke

Macropylina (zie p. 78), zijn eveneens tracheeënloos. Dat

wijst er, m.i. op, dat de Oyribatei van reeds tracheeënlooze

Acaridiae afstammen, wil men niet aannemen, dat het gemis

aan tracheeën hier een convergentieverschijnsel is, wat, ik

geef het toe, mogelijk is. Alle overige Orzbazez zijn gepantserd;

hebben blijkbaar dat pantser na hunne afstamming van

de Acaridiae verworven; de ademhaling door de huid werd

daardoor onmogelijk; zij ademen nu door 4 paar tracheeen.

Waren deze primitief, dus relicten uit den Onychophoren-

toestand, dan zouden m.i. hunne stigmata zich nog tusschen

de segmenten moeten bevinden, of, desnoods verplaatst, in

de segmenten, en wel vlak bij de coxae. Maar vrije coxae

zijn, bevalve bij de Notostigmata, Holothyroidea en Gama-

sides, onbekende zaken !). De onzichtbare stigmata bevinden

zich in de weeke conjunctiva tusschen de coxaalplaat en

den trochanter. Moet men nu aannemen, dat de stigmata

zich daarheen verplaatst hebben, vóórdat de dieren zich

pantserden? Dat wil er bij mij niet in. Ik geloof veelmeer,

dat deze stigmata en tracheeën secundair ontstaan zijn,

evenals bij de Familie Phalangiotdae S6R. en bij de Land-

Isopoda. (Het is mij bekend, dat de luchtkanalen der /sopoda

ook anders geïnterpreteerd worden).

Nu zijn van deze gepantserde Ortbatei met 4 paar stigmata

en tracheeën, eenige, door hunne gewoonte, hun lichaam

dubbel te vouwen, weer aan hunne buikzijde week geworden.

Of wel andersom: omdat hunne buikzijde door de eene of

andere oorzaak week werd, beschermden zij die door zich

dubbel te vouwen: Ptyctima (p.71,79). Bij deze, nu, zijn de

coxaalplaten weer vrije coxae geworden. Maar nu zijn tevens

1) Zie echter hier beneden, op deze bladzijde!

84 DR. A. C. OUDEMANS, STUDIE OVER DE SEDERT

de stigmata en tracheeén verdwenen. Dat verdwijnen is toch

zeer zonderling; het pleit niet voor de theorie, dat de 4 paar

stigmata en tracheeén der Oribatei primitieve organen zijn!

VERSLUYS neemt verder aan, dat het secundair verwerven

van tracheeén en stigmata mogelijk is, doch maakt daarbij

de restrictie: ,,maar dan ook slechts ééne keer’. Dat vind

ik wel wat vreemd. Waarom is het absoluut onmogelijk, dat

dat meer dan ééns plaats gehad zou hebben? Vergeten wij

toch niet, welk eene onmetelijke tijdruimte reeds sedert het

ontstaan der Acarz verloopen is. Door omstandigheden, die

niet meer na te speuren zijn, verloren de Oer-Acarz vele

tracheeënparen. Slechts 8 paren bleven over, nl. 4 prosoma-

tale (e.g. Orzdater) en 4 opisthosomatale (e.g. Votostigmata),

of slechts 2 prosomatale (Holothyroidea), of een prosomataal-

en een opisthosomataalpaar (Cyta, Baella, Eupodes, Trom-

bidium), of, eindelijk slechts één prosomataalpaar (de meeste

Acarı). Ja zelfs verloren de meeste Acarzdiae het laatst

overgeblevene prosomataalpaar en werden dus tracheeénloos.

Zelfs VERSLUYS neemt dat aan, en acht het niet onwaar-

schijnlijk, dat later in het prosoma weer één tracheeen-

paar secundair ontstond. Na hoeveel jaren? Na een

millioen jaar? Aangenomen. Maar dan is er geen enkel

bezwaar te bedenken, tegen het weder verdwijnen van dat

ééne paar na een tweede millioental jaren en het weder

tertiair verwerven van een nieuw tracheeénstelsel na een

derde millioental jaren.

Dezelfde auteur neemt aan, dat het secundair ontstaan van

tracheeënparen mogelijk is, doch maakt daarbij de restrictie:

„maar dan ook maar van één paar!’ — Ook dat is vreemd !

Waarom maar één paar? Waarom niet twee, of meer paar?

Welk anatomisch, biologisch, mechanisch, oeconomisch be-

zwaar is daartegen in te brengen? Vergeten mogen wij niet,

dat, waar slechts één paar is (de meeste Acarz), dat paar

soms enorm ontwikkeld is en soms rijk vertakt (Parasiti-

formes, vooral Halarachne; bovendien 7rombidium), doch,

waar er 4 paren zijn, en dat is bij de gepantserde NVozostzig-

mata en Oribatei, daar zijn zij uiterst fijn en, althans bij

de Orzbatei, onvertakt. Zij doen, bij wijze van spreken,

met hun vieren denzelfden dienst als het sterk vertakte

1877 ONTWORPEN SYSTEMEN DER ACARI; ENZ. 85

enkele paar der overige Acarz. Bij de Orzbatei was voor den

aanleg ervan geen andere plaats, dan in de weeke conjunctiva

tusschen de coxaalplaten en de trochanteres. Maar daar

zouden groote stigmata zeer belemmerend voor de beweging

der pooten kunnen zijn. Er ontstonden dus 8 bijna onzicht-

baar kleine, in plaats van twee groote.

Op nog een paar andere feiten wensch ik hier te wijzen.

Ook bij Ærythraeus vond THOR 1903 genitaaltracheeén. Ik-

zelf beschreef eene blindzakvormige genitaaltrachee bij de

dd van Belaustium rhopalicus C. L. KOCH in Ent. Ber.

v. 2, p. 84, Mei 1906 (sub nomine meurorum) en gaf er eene

afbeelding van) in, Arch, Nat. vs 1013, A. 10;.t. 12,. f. 36

(Maart 1914). — VERSLUYS deelt l.c. pag. 201, mede, dat

bij de Sozfuga een paar nieuwe stigmata ontstaan is bij

een reeds bestaand tracheeénsysteem. Dat zelfde vind ik óók

bij eenige soorten van Zrythraeidae, nl. bij Belaustium

ribopalicus €: Lx. KOCH (Ent. Ber. .v. 2, p. 82, 83, Mei

1906, sub nomine murorum, en Arch. Nat. v. 1913, A. 10,

Mrz. 1914, p. 5.) en bij Belaustium murorum HERM. (Tijds.

Enitv 59; 1016, p: 52):

Arnhem, 23 Dec. 192% A. C. OUDEMANS.

Nouveaux Coléoptères Dascillides

de Sumatra,

par

M. Pic. !)

Dascillus Corporaali n.sp. Elongatus, parum convexus,

dense griseo-olivaceo-pubescens, niger; elytris minute striatis.

Allongé, peu convexe, noir, densément revêtu (au moins

à l’état frais) d’une pubescence couchée fine d’un gris

olivâtre. Antennes noires, pas très robustes; prothorax court,

subsillonné au milieu, subarqué sur les cotés et frangé,

subtronqué au milieu en avant avec les angles antérieurs

peu avancés, sinué postérieurement, à lobe médian tronqué

ou subéchancré; écusson grand; élytres à peine plus larges

que le prothorax, longs; peu rétrécis au sommet, finement

striés, intervalles densément ponctués; pattes foncées pubes-

centes. Long. 13—15 mill. Brastagi, 5, 1918.

Peut se placer près de 2). pruinosus FAIRM. (ex descriptione)

mais ce dernier est oblong, moins foncé et n’a pas les

antennes toutes noires. Je suis heureux de dédier cette espèce

et une de celles qui suivent à l’habile récolteur qui me la

fait connaître avec de nombreuses autres nouveautés de

diverses familles.

Ptilodactyla vicina n.sp.$. Oblonga, subelongata, nitida,

sparse griseo-pubescens, nigra, membris abdomineque apice

rufo-testaceis; thorace transverso, fortiter sat sparse punctato-

pupillata ; elytris latis, apice attenuatis, striato-punctatis, inter-

vallis subconvexis, fortiter punctatis.

Oblong et un peu allongé, brillant, éparsement pubescent

de gris, noir avec les membres et le sommet de l’abdomen

d’un roux testacé. Téte grosse avec les yeux gros et très

écartés, ponctuée A peu près comme le prothorax; antennes

gréles, a 2° article subglobuleux, 3° très long; prothorax

1) Les insectes decrits ici ont été recueillis a Sumatra par mon estimable

collegue CORPORAAL et figurent dans les collections PIC et CORPORAAL.

M. PIC, NOUVEAUX COLEOPTERES DASCILLIDES DE SUMATRA. 87

transversal, un peu rétréci en avant, en partie déprimé en

dessus, à ponctuation pupilleuse forte et écartée par places,

a la base surtout, base sinuée, angles postérieurs teintés de

roux; écusson pas très grand, ponctué; élytres larges et

relativement courts, atténués postérieurement, strié-ponctués,

les stries internes étant un peu obliques, intervalles subcon-

vexes et fortement ponctués; pattes testacé-roussàtres avec

les tibias parfois un peu rembrunis. Long. 5—5,3 mill. Lau

Rabkit 2) 1018.

Espèce tres voisine de P. medanenszs Pic, en differe par

le 2° article des antennes globuleux, au lieu d’étre un peu

triangulaire, les yeux clairs, au lieu d’étre foncés, la ponctua-

tion, en partie plus écartée, du prothorax, etc.

Ptilodactyla Corporaali n. sp. $. Subelongata, parum nitida,

sat sparse griseo-pubescens, nigra, pro parte rufescens, capite

antice, abdomine apice membrisque testaceis; thorace satis

breve, dense punctato; elytris apice attenuatis, substriatis

et minute punctatis.

Suballongé, un peu brillant, assez éparsément pubescent

de gris, noir teinté de roussatre par places, devant de la

tete, sommet de l’abdomen et membres testacés. Tête large,

yeux ‘gros, foncés, écartés; antennes gréles, a ze article

court, 3° long; prothorax assez court; rétréci en avant,

déprimé postérieurement, densément ponctué, sinué a la base;

elytres pas très longs, atténués postérieurement, faiblement

striés par places avec quelques rangées de points, intervalles

déprimés, peu ponctués, épipleures roux; pattes testacées.

Bons 3; mill Medan, 24, 3,.1920.

Espèce voisine de P. ocularis PIC, très distincte par sa

‘forme moins allongée, sa coloration plus foncée et les élytres

non nettement striés.

Ptilodactyla Rouyeri v. nov. notaticollis. Parum elongata,

rufa, capite postice, thorace in disco plus minusve, abdomine

pro parte antennisque apice nigris, antennis ad basin pedi-

busque testaceis. Long. 5 mill. Sibolangit, 26, 7, 1920 et

Brastagi, 5, 1918.

Distinct, à première vue, de Rouyerz PIC, par la coloration

et la forme moins étroite.

Ein Beitrag zur

Kenntnis der Thysanopteren Surinams,

von

Dr. H. PRIESNER, Linz (Osterreich).

Aus Surinam sind bis jetzt nur wenige Thysanopteren-

Arten bekannt. 1920 berichtet A. REIJNE in dieser Zeitschrift

(Deel LXIII, p. 40—45, Pl. 1) über die coconspinnende Larve

von Zranklinothrips tenuicornis HOOD und führt an, dass

ausser dieser Art seltener auch Zr. vespiformis (CRAWFORD)

im Lande vorkommt. In seiner vortrefflichen Cacao-Thrips-

Monographie !), einer erschöpfenden Darstellung von Bau,

Lebensweise und Bekämpfung des überaus schädlichen Se/e-

nothrips rubrocinctus (GIARD) nennt REIJNE noch Helothrips

haemorrhoidalis (BOUCHE) und Frankliniella insularis (FRANK-

LIN), die gleichfalls dort häufig vorkommen.

Durch die Vermittlung H. H. KARNYS erhielt ich eine

kleine Kollektion Thysanopteren aus Paramaribo, gesammelt

von A. REIJNE, zur Untersuchung. Die Sammlung enthält

9 Arten, von denen vier neu sind. Helzothrips haemorrho-

idalis kommt in Surinam in einer Form vor, die sich von

dem europäischen 7. haemorrhoidalis wesentlich unterschei-

det, so dass ich sie für eine besondere Rasse halten muss.

Microthrips piercei MORGAN scheint in zwei Rassen aufzutreten.

Von besonderem biologischen Interesse ist ferner der mut-

massliche Gallenbildner Gynazkothrips satanas, spec. nov.

der auf einer noch nicht determinierten Pflanze hohlwarzen-

artige Auswüchse erzeugt, morphologisch beachtenswert ist

Hoplandrothrips reynei, spec. nov., eine durch die Mesotho-

1) Departement van den Landbouw in Suriname, Bull. Nr. 44, Para-

maribo 1921.

DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR U.S.W. 89

rakalfortsàtze des g' sehr ausgezeichnete Art. Von Wichtigkeit

sind auch einige neue Larven.

I. TEREBRANTIA.

1. Heliothrips haemorrhoidalis (BOUCHE) var. angustior, var.

nov. — Von dem in Europa vorkommenden 77. haemorrho-

zdalis, den ich für die Nominatform ansehe, schon mit blos-

sem Auge durch den schmäleren Körper zu unterscheiden.

Die mittleren Fühlerglieder sind etwas kürzer als bei der

typischen Form, das 3. Glied etwa 2.8 mal so lang als breit

(bei der europäischen Form fast 4 mal so lang als breit). Kopf

weniger stark quer, Prothorax, Pterothorax und Abdomen

schmäler.

Körpermasse in u: Fühlergliederlängen (-breiten):

16(28), 38 (34), 57 (20), 39(19), 32(18), 32 (14), 11 (a. Grunde 8),

68 (a. Gr. 5). 6.+ 7. Gl. 41. — Kopflänge (ohne Fortsatz): 128.

Kopfbreite: 187— 192. Prothoraxlänge: 111. Prothoraxbreite:

213—230. Mesothoraxbreite: 270—286. Abdomenbreite (IV.

Sgm.): 298—315. — Gesamtmkörperlänge: 1.2—1.36 mm.

Zum Vergleiche die Masse eines aus Berlin stammenden

europäischen Stückes mittlerer Grösse: Fühlergliederlängen

(-breiten); 19 (32), 46 (35), 81 (22), 51 (23), 45 (23), 39 (18),

16 (8), 68 (5). 6.+ 7. Gl. 51. — Kopf 162 lang, 213— 221 breit.

Prothorax 136 lang, 255 --258 breit. Mesothoraxbreite: 323—

337. Abdomenbreite (IV. Sgm.): 400—417. — Gesamtkörper-

länge: 1.3—1.4 mm.

Sämtliche vorliegenden Stücke der var. angustior stim-

men in den angegebenen Merkmalen überein.

Fundorte: An Liberia-Kaffe, an verschiedenen kulti-

vierten und wildwachsenden Pflanzen, auch mitten im Urwalde

am Kabalebo, 100 km von der nächstliegenden Kulturfläche

entfernt.

2. Heliothrips venustulus sp. nov., 9: Körperfarbe gelb-

lichbraun oder lichtbraun, oben mit grauem Anflug, Kopf

etwas heller, 9. u. 10. Abdominalsegment hell gelbbraun.

Fühler hellgelb, 1. u. 2. Glied gelb, 4. Glied an der Spitze

etwas dunkler, 6. Glied in der Distalhälfte, 7. u. 8. Glied

ganz grau getrübt. Ocellen purpurrot. Beine gelb, Keule der

90 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

Mittel- und Hinterschenkel und ein Ring oder Fleck vor

dem Tibienende grau getrübt. Flügel gebändert: am Grunde

dunkel, mit hellem, rundlichem Fleck (an den Rändern grau).

Schuppe grau, dann mit breitem graubraunem Querband,

welches ungefähr die Flügelmitte einnimmt, dann (halb so

schmal) hyalin, dann mit zweitem grauem Querbande, an

der äussersten Spitze aber wieder sehr schmal hyalin.

Kopf oben mit deutlicher polygonaler Felderung, sehr

breit, etwa doppelt so breit als lang, hinter den Augen

etwas geschnürt, sodass die Schläfen des Kopfes halbkugelig

vorspringen. Schläfenhinterecken zähnchenartig vortretend.

Kopffortsatz zwischen den Augen breit und flach. Augen

grob fazettiert, im Profil 7 Fazetten zählbar. Ocellen eng

bei einander, der vordere Ocellus überragt den Kopf-

gipfel von oben gesehen durchaus nicht. An den

verhältnismässig kurzen Fühlern ist das 3. Glied

am längsten von allen, das letzte sehr kurz pfriem-

lich, sogar kürzer als die Summe der beiden vorher-

gehenden Glieder. Das 6. u. 7. Glied bilden zusammen

ein Ganzes, das nur durch eine sehr zarte Schrägnaht

getrennt ist (an dem einen Fühler fehlt die Schräg-

naht). Sinneszäpfchen am 6. Glied sehr lang und

dünn, erreicht fast die Spitze des Fühlers. Mund-

kegel breit gerundet, den Hinterrand des Proster-

nums erreichend; liegt daher im Niveau des Hinter-

randes der Vorderhüften. Maxillarpalpen 2-gliedrig,

I. Glied länger und dicker als das 2. — Prothorax

klein, ohne Borsten, nur so breit wie der Kopf, vor

den Vorderecken mit einer schwachen, netzig skulptierten

Erweiterung. Vorderbeine schwach, Schenkel und Schie-

nen polygonal netzig. Pterothorax seitlich stark gerundet,

fast herzförmig gebaut, nach hinten viel stärker verengt als

nach vorn. Mittelhüften sehr weit voneinander abstehend.

Hintertibien vom Grunde bis über die Mitte sehr dünn,

Pigs i

vor der Spitze aber keulig verdickt. Flügel sehr lang

befranst. Borsten auf den Adern schwach (zum Teil ausge-

fallen, bei dem einzigen Stiicke nicht zahlbar). Am Pterothorax

nur das Praescutum mit netziger Skulptur, die übrigen Platten

glatt. Polygonale Felderung am Abdomen sehr schwach;

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. OI

auf dem 3.—7. Tergite finden sich zwei rundliche Skulpturen,

die aus helleren rundlichen Felderchen zusammengesetzt

sind, Stellen, wo die abdominale Netzskulptur am deutlichsten

erscheint. Abdomenborsten verhältnismässig zart und kurz.

Körpermasse in u: Fühlergliederlängen (-breiten): ?,

(26), 55 (16), 43 (17), 31—32 (18), 6. + 7. Gl. 30(15), 8. Gl.

24 (4). Kopflänge: 92. Kopfbreite: 182 (184 hinter den Augen).

Prothoraxlänge : 82, -breite: 184. Mesothoraxbreite: 272.

Abdomenbreite (II. Sgm.): 306. Flügellänge: 646. Seiten-

borsten am 9. Sgm.: 43; am 10. Sgm.: 26. — Gesammt-

körperlänge: 0.95 mm.

Die neue Art gehört offenbar in die Nähe des Mel. femo-

ralıs REUTER, zeigt aber auch Beziehungen zu fasciapennis

HINDS und aulmannt KARNY.

Fundort: Paramaribo (Surinam). Nahrungspflanze noch

unbekannt. 1 9, von A. REIJNE entdeckt.

3. Dinurothrips hookeri Hoop. — 6 28, ohne näheren

Fundort.

4. Microthrips piercei MORGAN. — MORGAN schreibt!): „This

genus is very near Paliothrips ...”, ich glaube jedoch, dass

es mit dieser Gattung nicht näher verwandt ist.- Jzcrofhrips

gehört nicht in die Subfamilie 7 Xripinae, sondern zu den

Sericothripinen, u. zw. zweifellos zur Dendrothrips-Gruppe, zu

welcher es durch den Habitus, die Bildung von Kopf, Fühlern

und Maxillarpalpen, den Besitz von zwei einander genäherten

Mittelbörstchen auf den Abdominal-

tergiten verwiesen wird.

Von Microthrips piercei fand REIJNE

eine auffallende Varietät, die vorn am

Kopf zwischen den Fühlerwurzeln

einen crimson-roten Pigmentfleck

trägt. Die Ocellen sind orangerot

pigmentiert. Die Varietät scheint mir

auch durch etwas geringere Grösse

(0.49—0.59 mm), kleinere innere

Borste an den Prothoraxhinterecken,

geringere Anzahl von Borsten auf den genäherten Längsadern

!) Proc. Unit. Stat. Nat. Mus., Vol. 46, p. 19, 1913.

92 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

der Vorderfliigel (I—2 Distalborsten) verschieden zu sein.

Die neue Form — sie heisse theobromae, var. nov. — fand

REIJNE nebst Larven auf jungen Cacao-Blättern in Paramaribo ;

ı 2 der typischen Form mit einigen Larven auf der Unter-

seite der Blätter von Colocasza esculenta.

Die Larven (ich beschreibe hier Exemplare von den Cacao-

blättern) sind von allen bis jetzt bekannten Thysanopteren-

Larven gut zu unterscheiden. Sie sind hell weisslichgelb,

durchsichtig. Die Chitinhaut des Abdomens zeigt nur eine

sehr obsolete Skulptur aus feinsten Härchen, ist also fast

glatt. Auffallend ist die geringe Länge der Abdominalborsten ;

die längsten Borsten (am 9. u. 10. Segment) sind etwa 14 u

lang. Von Thoraxborsten ist nur je eine an den Hinterecken

des Prothorax vorhanden. Alle Borsten an der Spitze schräg

keulig erweitert (Abb.). Der Mundkegel ist verhältnismässig

kurz, die Fühler zeigen ein vor der Spitze knotig verdicktes

5. (vorletztes) Glied und ein ziemlich langes Endglied (Fig. 2).

— Körpermasse der erwachsenen Larve (II. Stadium):

Fühlergliederlängen (-breiten): 8 (17), 19 (17), 24 (16,) 35 (15),

11(6), 16 (4); Mesothoraxbreite: 135; Abdomenbreite 170 u.

— Gesammtlänge: 0.54 mm.

Die junge Larve (I. Stadium) ist etwa 0.37 mm lang. Sie

besitzt am Abdomen nur vom 6. bis 7. Segment an deutlich

sichtbare aber sehr kurze und schräg abgestutzt-gekeulte,

fast trichterige Börstchen. An den übrigen Segmenten sind

die Borsten so klein, dass sie kaum wahrgenommen werden

können. An den Fühlern kann man nur 3 Glieder deutlich

unterscheiden, von denen das letzte, aus 3 Gliedern be-

stehende, keine klaren Suturen aufweist. Die Fühlerglieder

messen: 19, 24 bezw. 70 u in der Länge. — Die dem Ei

eben entschlüpften Larven sind nur 0.36 mm lang und

stellen wohl die kleinste Thysanopteren-Form dar. — Die

Eier (im Uterus des £ erkennbar) sind nierenformig.

5. Frankliniella fiebrigi PRIESNER (Deutsche Entomolog.

Zeitschr. 1921, Heft III, p. 187). — Einige QQ aus Hüll-

blättern der Blüten von Cecropia peltata (Judensavanne am

Surinamfluss).

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. 93

II. TUBULIFERA.

6. Phloeothrips (Hoplandrothrips) reynei, spec. nov. — G': Kor-

perfarbe dunkelbraun oder braun (zerstreut rot pigmentiert),

Abdomen heller, Tubus am Grunde und Ende heller. Die

Trochanteren und Spitzen aller Schenkel der braunen Beine

braungelb, Tibien einfarbig hellgelb, nur die vorderen

am Aussenrande schwach getrübt. Fühler von der Farbe des

Körpers, nur das 3. Glied am Grunde oder in der Grundhälfte

heller, aber nicht rein gelb, auch das 4. Glied am Grunde

Bio. 3. Fig. 4.

(Unterseite) heller grau als an der Spitze, oder das 3., 4. u.

5. Glied unten mit einem unscharf begrenzten, lichtgrauen

Mittelfleck.

Kopf um 0.15, mit Fortsatz gemessen um 0.3 länger als

breit, ungefähr in der Mitte am breitesten, nach vorn und

hinten stark verengt. Wangen mit 3—5 kräftigen Dornwärz-

chen besetzt, das hinterste Dörnchen sehr kräftig (Fig. 3),

horizontal abstehend; innerhalb desselben, wie bei xantho-

poides BGN. ein kleineres, accessorisches Dörnchen. Posto-

kularborsten lang, länger als der halbe Kopf. Von den

Ocellen stehen die beiden hinteren unmerklich vor der

Mitte des Innenrandes der Netzaugen. Mundkegel lang

und spitzig, geradseitig, den Hinterrand des Prosternums

erreichend oder schwach überragend. Fühler lang und

94 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

schlank, um 1.3 länger als der Kopf (ohne Fortsatz), das

3. Glied mindestens so lang wie das I. + 2., innen ausge-

randet, an der Spitze knotig verdickt, das 4. ungefähr so

lang wie das 3. und kaum merklich breiter, das 5. kürzer,

die folgenden abnehmend kürzer. Das 3. Fühlerglied trägt

drei, das 4. vier Sinneskegel, das 5. zwei und einen kleinen,

accessorischen. Die langen Sinneskegel des 3. Gliedes etwa so

lang wie das 3. Glied breit (Fig. 4.) Prothorax sehr mächtig,

ohne Coxen um 0.6 breiter als lang, mit Coxen doppelt so

breit als lang, in der Mitte so lang wie der Komm

vom Vorderrande der Augen bis zum Hinterrande gemessen.

Am ganzen Vorderrande ohne längere Borsten, die Vorder-

eckenborsten weit nach hinten und innen gerückt, vor dem

ersten Drittel der Seitenlänge inseriert. Die Seitenborsten

stehen etwas hinter der Mitte der Seiten. Die genannten

beiden Borstenpaare sind sehr lang, viel länger als die Hin-

terrandborsten des Prothorax. Alle vier Paare geknöpft. Die

Vorderhüften sehr kräftig, fast eckig nach aussen vorragend

(Fig. 3), mit einer längeren, geknöpften, 2 mässig langen,

spitzigen Dornborsten und 2 bis 3 kleinen Dornbörstchen. Vor-

derschenkel sehr stark verdickt, am Aussenrande an der Basis

(Schenkelkeule) mit zahlreichen, kleinen Dornbörstchen, innen

an der Spitze mit 2 auf gleicher Höhestehenden Zähnchen.

Vorderschienen sehr kurz und dick, innen, nahe der Mitte

mit einem kräftigen Zahn. Vordertarsen sehr stark

bezahnt. Mesothorax sehr auffällig gestaltet, seitlich in

Form eines Doppelhöckers stark verbreitert, vorspringend,

von. da nach hinten nahezu geradlinig verengt. Flügel

gleichbreit, kaum getrübt, fast glashell, mit 15—17 Schalt-

wimpern (2: II-—14). Abdomen viel schmäler als der

Thorax, das 2. Abdominalsegment an den Seiten jederseits

mit einer ovalgeknöpften und einer kurzen, spitzigen Borste,

das 3.—6. Segment mit zwei langen, geknöpften Borsten,

das 7. mit einer langen, geknöpften und einer etwas längeren,

spitzigen Borste, das 8. Segment wieder mit zwei geknöpften

Borsten, das 9. Segment mit einem Paar geknöpfter Borsten

und einem Paar starrer Dörnchen, ferner 3 Paaren mässig

langer, zarter, spitziger Haarborsten und 2 ventralen, sehr

langen spitzigen Borsten. Der Tubus um 0.34 kürzer als

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. 95

der Kopf (ohne Fortsatz gemessen), mit Fortsatz um 0.43

kürzer, fast um 0.9 länger als am Grunde breit und am

Grunde um 1.3 breiter als an der Spitze. Terminal-

borsten etwa um 0.4 länger als der Tubus.

Körpermasse in u: Fühlergliederlängen (-breiten):

? 41 (a. Gr. 46, a. d. Sp 35), 59 (38), 96 (41), 95 (42), 82 (31),

70 (26), 59 (22), 38 (12); Gesamtlänge: 540—560. Länge der

Sinneskegel am 3. Gl. 41. — Kopf mit Fortsatz 277, ohne

Fortsatz 245 lang, 213 breit. Augen am Aussenrande: 102.

Postokularborsten: 150--170. Prothorax 247—280 lang, ohne

Hüften 396—425, mit Hüften 510 breit. Anterolateralborsten

170—180, Posterolateralborsten: 110—120 lang. Vorder-

schenkel 380— 400 lang. Mesothorax 544—554 breit. Abdo-

men 390 breit. Borsten am 8. Sgm. 119, die längsten des

9. Sgm. 141. Tubus 160 lang, a. Grunde 86, a. d. Spitze

38 breit. Terminalborsten 221 lang. — Gesamtkörper-

lange: 2—2.1 mm.

2: Färbung wie beim g, nur der Tubus am Grunde dunkler.

Wie das ¢ gestaltet, in folgenden Punkten verschieden. Kopf

etwas breiter, Kopfdörnchen viel schwächer, das hinterste

ist jedoch deutlich kräftiger als die vorderen. Prothorax

weniger mächtig, die Coxen weniger stark vorstehend. Pro-

thorax-Vordereckenborsten wie die Postokularborsten sehr

lang, aber etwas weiter nach vorn gerückt als beim 6, die

Vorderrandborsten zu beiden Seiten der Mitte zwar nicht

besonders lang, jedoch viel länger und kräftiger als die

entsprechenden Börstchen b. g. Die spitzigen Coxenborsten

sind viel kleiner. Die Vorderschenkel sehr stark aber doch

sehr bedeutend schwächer als beim d verdickt, wie die

dünneren Tibien, ungezähnt. Tarsenzahn kräftig. Die Börst-

chen an der Schenkelkeule etwas schwächer und spärlicher.

.Pterothorax schmäler als der Prothorax samt Hüften, ohne

Doppelhöcker an den Seiten. Die ganz schwach getrübten

Flügel haben nur 11— 14 Schaltwimpern. Abdominalborsten

wie beim dq angeordnet, aber das 9. Segment mit vier langen,

geknöpften, 2 schr langen, scharfspitzigen (ventralen) und

sechs feinen, viel kürzeren Zwischenbörstchen. (Tubus wie

beim d um 0.34 kürzer als der Kopf).

Körpermasse in wu: Fühlergliederlängen (-breiten) vom

96 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

3. Gliede an: 95 (41—43), 95 (39—42), 84, 69, 58, 38. —

Kopf samt Fortsatz 284, ohne F. 255 lang, 238 breit. Pro-

thorax 204 lang, samt Hiiften 460, ohne Hiiften 374 breit.

Mesothorax 425 breit. Abdomen 460 breit. Borsten am 9.

Sgm. 138 lang. Tubus 170 lang, am Grunde 85, an der Spitze

40 breit. Vorderschenkel 315 lang. — Gesamtkörperlänge:

2—2.5 mm.

Die neue Art steht zweifellos ranthopordes BAGNALL aus

St. Vincent am nächsten, und ich glaubte anfangs, eine

Varietät dieser Art vor mir zu haben. Da aber die beiden

mir vorliegenden gg miteinander völlig übereinstimmen und

die 99 mit diesen in der Fühlerfärbung und Fühlerbildung,

die Fühler aber bei xanthopoides anders gefärbt, die Coxen

und Vorderschenkel des d anders gestaltet, besonders aber

die Beborstung des Prothorax und die Bildung des Meso-

thorax eine ganz andere ist, glaube ich doch mit Sicherheit,

eine von xanthopoides spezifisch verschiedene Form vor mir

zu haben.

Vorkommen: 2 dd, 4 92 von A. REIJNE in Blüten-

kolben der Hutpalme (Carludovica palmata) im März 1922

aufgefunden.

Im folgenden gebe ich eine Übersicht über die zum Teil

schwierig zu unterscheidenden Arten der Gattung Phlocothrips

(sensu latiore), wozu ich nur noch zu bemerken hätte, dass

die vielen Mängel dieser Tabelle hauptsächlich darauf zurück-

zuführen sind, dass mir viele Arten in nur ungenügenden

Beschreibungen vorliegen und dass die Subgenera selbst

nur provisorische, künstliche, keine natürlichen sind.

Phloeothrips HALIDAY (s. lat.).

A. Vorderschenkel in beiden Geschlechtern mit einem Zahne

innen vor der Spitze: Subgenus: Acanthothrips REUTER !).

1” Wangen mit stacheltragenden Wärzchen. Rücken jeder-

seits ohne weissen Längsstreif.

2” Kopf hinter den Augen nur allmählich erweitert. Flügel

ohne deutliche Längsadern. Schenkelzahn etwas vor

der Spitze gelegen.

1) KARNY, Zool. Annal. 1912, p. 323—324. — Hieher vielleicht auch

(67) vuilleti KARNY.

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. 97

3” Vorderfliigel nur sehr schwach getrübt. Körperlänge

etwa 2.4 mm.

4” Auf den Vorderecken der mittleren Abdominal-

segmente ein weisslicher Fleck (bei auffallendem

Lichte sichtbar!). 3. u. 4. Fühlerglied vor der Spitze

deutlieh'geschnürt ...... nodicornis REUTER

(Europa, Nordamerika).

4’ Abdomen einfarbig dunkel. 3. u. 4. Fühlerglied

gegen die Spitze nur undeutlich geschnürt . ..

. + . + doaneii MOULTON (Nordamerika).

3’ Vorder- und Hinterflügel wenigstens in der Basal-

hälfte mit bräunlichem Längsstreif. Körperlänge

32-4 mm. et. grandis KARNY (Argentinien).

2’Kopf hinter den Augen plötzlich fast blasig erweitert;

Flügellängsader sehr deutlich, schwarz. Zahn der

Vorderschenkel an der Spitze, breit dreieckig

. magnafemoralis HınDs (Nordamerika).

1’ Wangen ohne stacheltragende Wärzchen. Rücken jeder-

seits mit einer weissen Längsbinde . . . albivittatus HOOD

(Nordamerika).

BĲ) Vorderschenkel nur beim ¢ mit einem (oder zwei) Zahnchen

nahe der Spitze oder nur die Vorderschienen innen im

basalen Drittel mit einem Zähnchen oder Höckerchen oder

Schenkel und Schienen bezahnt: Subgenus Hoplandro-

thrips Hoop.

1” Mittel- und Hintertibien hellgelb oder zitronengelb.

2” Drittes Fühlerglied doppelt oder mehr als doppelt so

lang als breit. Tubus um 0.4 kiirzer als der Kopf.

3” Augen etwa ein Drittel so lang wie der Kopf.

4" Fühler wenigstens doppelt so lang als der Kopf,

deren 6. bis 8. Glied dunkel (Kopfwärzchendornen

b. d stark).

a) Grund der Fühlerglieder 3 bis 5 gelb. g': Me-

sothorax normal; Körperlänge 1.7 mm. . ...

ber xanthopoides BAGNALL (St. Vincent).

1) Eine Anzahl Arten, die bisher nur im 9 Geschlechte aufgefunden

wurden und sehr wahrscheinlich zu Hoplandrothrips gehören, sind unter

D nicht mehr wiederholt, obwohl es noch nicht ganz sicher ist, ob ihre

did bezahnte oder unbezahnte Beine besitzen.

98 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

6) Nur das 3. Fühlerglied unten gelblich, die übrigen

graubraun, unten nur wenig heller. d: Mesothorax

mit einem ausgerandeten, höckerartigen Vorsprung

an den Seiten; Körperlänge 2—2.1 mm. .....

. reynei PRIESNER (Surinam).

4’ Fühler um 0.6 länger als der Kopf, deren 4. bis 6. Glied

zum Teil gelb, auch das 7. Glied am Grunde gelb-

lich. (Kopfdornen schwächer: 9) Nur $ bekannt...

. xanthopus Hoop (Nordamerika).

3’ Augen ein Fünftel der Kopflänge einnehmend.

5”Körperlänge 1.7 mm. Vordertarsus beim X ungezähnt,

(4. Fühlerglied mit 3 Sinneszapfen). Nur 9 bekannt.

. insolens Hoop (Nordamerika).

5’ Körperlänge 1.2—1.3 mm. Vordertarsen beim 2 mit

kleinem Zähnchen..2 und de) bekannt 1... 2 2.2.2

. cf. parvus UZEL (Europa).

2' Drittes Fiihlerglied um 0.7 langer als breit. Tubus um

0.2 kürzer als der Kopf . . . uzeli HINDS (Nordamerika).

ı’ Mittel- und Hintertibien wenigstens in der Mitte dunkel.

6” Basalhälfte der Flügel glashell, Distalhälfte rauchig ge-

trübt. (Flügel mit 50 Schaltwimpern). Körperlänge 3.6—

4.2 mm. (Wahrscheinlich zu Acanthothrips gehörig) . .

. vuilleti KARNY (Kamerun).

6' Flügel anders gefärbt. Körper kleiner.

7" Antennen einfarbig braun oder nur die Basis des 3.

Gliedes heller.

8” Antennen ganz dunkel, um 0.6 länger als der Kopf;

ihr 3. Glied um 0.7 länger als breit. . funebris HOOD

(Nordamerika).

8’ Drittes Fühlergiied am Grunde gelblich, um 1.3 lan-

ger als breit; Fühler doppelt so lang als der Kopf . .

. + + + brunneicornis BAGNALL (St. Vincent).

7’ Auch das 4. u. 5. Fiihlerglied am Grunde gelb.

9” Augen verhältnismässig klein, weniger als ein Viertel

so lang wie der Kopf... microps HOOD (Nordamerika),

9’ Augen grösser.

1) Es ist noch nicht völlig sicher, ob das von mir in Österreich auf-

gefundene schenkelzahnlose ¢ tatsächlich zu parvus Uz. gehört.

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. 99

10” Borsten am Prothorax, besonders die Vorderrandborsten

klein. (3. Fiihlerglied a. d. Spitze, 4. im basalen Drittel,

Bram Sthetehento el}. … nu. ...:% juniperinus HOOD

(Nordamerika).

_ 10’ Borsten am Prothorax länger, die Vorderrandborsten wohl

entwickelt.

11” Viertes Fühlerglied um 0.3 kürzer als das dritte. Nur

ONDEREN Ae Shan, à minor UZEL (Europa).

11’ Viertes Fühlerglied höchstens um o.ı kürzer als das

3., meist aber so lang oder länger als dieses. ,

12” Mittel- und Hintertibien braun oder schwarzbraun,

höchstens an der äussersten Spitze schmal gelblich.

13” Mundkegel breit gerundet. Vorderschenkel des

d innen ohne Längsfurche, mit einem Zahne

vor der Spitze. Vordertibien mit einem Zahne

im ersten Drittel. 3. Fühlerglied länger als das

vierte, doppelt so lang als breit. Flügel mit 5 —6

Schaltwimpern tri zet: natalensis (TRYBOM)

(Süd-Afrika).

13’ Mundkegel ziemlich scharf zugespitzt.

14”Fliigel braun getrübt (in Basis und Mitte

dunkler); 10—13 Schaltwimpern. Nur das

Stielchen des 3. bis 6. Fühlergliedes gelb.

Kopfseitenbörstchen verhältnismässig gross.

EB: mcatei Hoop (Nordamerika).

14’ Flügel hell, höchstens die vorderen in der

Mitte undeutlich getrübt, die hinteren mit

schwachem Längsstreif.

15” Warzen und Börstchen an den Kopfseiten

verhältnismässig gross, das am weitesten

nach hinten gelegene Börstchenpaar stark

seitlich vorragend, dornartig.

16” Basis der mittleren Fühlerglieder

(3.—6. Gl) hellgelb.

17” Drittes Fühlerglied länger als

das vierte. 15— 16 Schaltwim-

pern. Mesothorax 0.48 mm breit

(nur 2 bekannt). . russelli HOOD

(Nordamerika).

100 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

17’ Drittes Fühlerglied kürzer als das vierte. 6 Schalt-

wimpern. Mesothorax 0.37 mm breit. (2d). ...

. affinis HOOD (Brit. Guyana).

16’ 3. bis 8. Fühlerglied lichtbraun, 3. und. 4. an der Basis

durchsichtig. 3. Fühlerglied kürzer als das 4. Meso-

thorax 0.36 mm breit . . raptor CRAWFORD (Mexiko).

15’ Warzen und Börstchen an den Kopfseiten schwach; das

nahe der Kopfbasis gelegene Börstchenpaar wohl grösser

als die übrigen, aber nicht auffallend kräftig, nicht stark

seitwärts gerichtet.

18” Borsten am Hinterrande des 9. Abdominalsegmentes

scharfspitzig (nur 9 bekannt) . . . . pergandei HINDS

(Nordamerika).

18’ Beim d zwei, beim @ vier Borsten am Hinterrande des

9. Segmentes geknopft.

19” 3. Fühlerglied länger als das I. und 2. zusammen-

genommen.

20” Tubus etwa um 0.3 kürzer als der Kopf. Fühler

etwa um 0.3 länger als der Kopf. Körperlänge

2.85 mm (nur 2 bekannt) . . . . jennei JONES

(Nordamerika).

20’ Tubus etwa um 0.5 kürzer als der Kopf. Fühler

fast um o 5 länger als der Kopf. (Nur g bekannt).

3. Fiihlerglied um ein Neuntel länger als 1.

SE ZI. armiger JONES (Nordamerika).

19’ 3. Fühlerglied etwa so lang wie das I. und 2. zusam-

men, oder kürzer. Fühler länger.

21” Fühler doppelt so lang als der Kopf. Vorder-

schenkel des d ohne Zahn, Vorderschienen mit

einem breiten, niedrigen und stumpfen oder

abgerundeten Zähnchen innen am Ende des

erstem, Drittels. Körperlänge 1.7mm. „ea

. williamsianus PRIESNER (Österreich).

21’ Fühler weniger als doppelt so lang als der Kopf.

Beine des g' anders bezahnt.

22”Schenkel des ¢ innen an der Spitze mit zwei

Zähnchen, Tibien mit einem Zahn im ersten

Drittel. Kopf 1.33 mal so lang als breit.

Grössere Art. . . ellisi BAGNALL (England).

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS, | IOI

22’Schenkel des d innen mit zwei Zähnen, Tibien

ohne Zahn. Kopf nur 1.1 mal so lang als breit.

Kleinere RME) =. collinsi BAGNALL (England).

12’ Tibien der Mittel- und Hinterbeine braun oder schwarz-

braun, an beiden Enden gelb.

23” Körperlänge 2.5 mm. Mesothoraxbreite 0.48 mm. (Pro-

thorax doppelt so breit als lang). 3. und 4. Fühlerglied

ungefähr gleich lang. Abdominalborsten verhältnis-

mässig kurz. (Nur 9 bekannt). . . brevicollis BAGNALL

(Norwegen).

23’ Körperlänge 1.2--1.9 mm. (annulipes-Gruppe) !)

24’” Vorderschenkel des g' innen an der Spitze ohne

Zahn. Körper klein: 1.2—1.3 mm. Tibien kaum

SCUDO are, oS parvus UZEL (Europa).

24” Vorderschenkel des g' innen mit nur einem (dem

inneren) Zähnchen.

25” Vordertibien des d innen am Ende des basalen

Drittels mit einem kleinen Zähnchen. . . ...

. . . « bagnallianus PRIESNER (Österreich).

25’ Vordertibien des d' innen am Ende des basalen

Drittels ohne Spur eines Zähnchens . . unidens

PRIESNER (Osterreich).

24’ Vorderschenkel des ¢ innen an der Spitze mit

zwei Zahnchen; inneres und äusseres Zähnchen

vorhanden.

26” Vordertibien des g innen am Ende des basalen

Drittels mit einem kleinen Zahnchen.

27” Fühler weniger als doppelt so lang als der

Kopf. Tubus länger. (Nur F. macroptera). .

. .. tridens PRIESNER (Österreich).

27’ Fühler mehr als doppelt so lang als der Kopf.

(Zr. macroptera und F. brachyptera, diese ohne

Flügelsperrdornen). Tubus um 0.5 kürzer als

der Kopf. hoodi BAGNALL (Deutsch-Ostafrika).

26’ Vordertibien des 4 innen am Ende des basalen

Drittels ohne Zahnchen. . . . bidens BAGNALL

(Ungarn).

) Hieher auch annulipes REUTER, wohl ein 9 einer der unter 23/

angeführten Arten; s.a. sub 10”.

102 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

C. Vorderschenkel des d ohne Zähne, jedoch das 8. Abdo-

minalsegment mit einem seitlich vorspringenden, kräftigen

Höcker versehen: Subgenus Odontinothrips PRIESNER .

.. . denticauda PRIESNER (Österreich).

D. Schenkel und Schienen beim ¢ und ® ungezähnt; Abdo-

men einfach: Subgenus Phloeothrips s. str.

1” Körper mit (bei auffallendem Lichte sichtbaren) weissen

Zeichnungen, Flecken oder Binden. ')

2”Kopf so lang wie breit oder länger als breit.

3’”' Tubus um 0.4 kürzer als der Kopf. Kopf um 02

länger als breit. Wangen schwach gerundet... .

. ornatus Hoop (Nordamerika).

3" Tubus um 0.27 kürzer als der Kopf. Kopf um 0.2

länger als breit, Wangen schwach gerundet. Die

mittleren Fühlerglieder vor der Spitze geschnürt

(vasenförmig). . . . . vittatus Hoop (Nordamerika).

3’ Tubus um o.ı kürzer als der Kopf. Kopf so lang

wie breit. Wangen stark gerundet . . . . maculatus

HooD (Nordamerika).

2’ Kopf breiter als lang. Augen die Hälfte der Kopflänge

einnehmend. (Prothorax mit zwei von den Vorderecken

zum Hinterrande ziehenden Binden). Tubus um 0.2

kürzer als der Kopf. . . albovittatus SCHILLE (Polen).

ı’ Körper ohne weisse Zeichnungen.

4” Alle Tibien und Tarsen gelb.

a) Fühlerglieder 3—8 gelb (Tubus um etwas mehr als

0.3 kürzer als der Kopf. Vorderschenkel aussen mit

Dörnchen besetzt). . spinipes BAGNALL (Neuguinea).

6) Fühlerglieder 3—7 höchstens am Grunde gelb. Post-

okularborsten spitzig. . floridensis WATSON (Florida).

4’ Fühler und Beine dunkler.

5”Das 3. Fühlerglied deutlich länger als das 1. und 2.

zusammengenommen, dreimal so lang als breit. *)

6” 4. bis 6. Fühlerglied am Grunde lichter als an der

Spitze, 3. Glied gelb, oft an der Spitze getrübt.

Tubus an der Wurzel um 0.7 breiter als am Ende.

1) Vergl. a. Poecilothrips UZEL (Kopfseiten ohne Warzchen).

2) Hieher auch Phloeothrips oleae (COSTA), den ich auf Grund der

ungenügenden Beschreibung nicht einzureihen vermag.

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS, 103

Körperlänge 1.9—3 mm. (49). ..- . coriaceus

HALIDAY (Europa).

6’ Nur das 3. Fühlerglied am Grunde lichter, die

übrigen Glieder gelbgrau. Tubus fast überall gleich

breit. Körperlänge 1.7 mm. (Nur ® bekannt) . .

. cf. minor UZEL.

5’ Das 3. Fühlerglied höchstens so lang wie das 1. und

2. zusammengenommen, meist kürzer.

7” Mesothoraxbreite 0.48 mm. Körperlänge 2.5 mm (?)

(Prothorax doppelt so breit als lang). Abdominal-

borsten verh. kurz. 3. und 4. Fühlerglied unge-

fahr gleich lang (9). . . cf. brevicollis BAGNALL.

7’ Mesothorax höchstens 0.44 mm breit. Körperlänge

1.3-- 1.8 mm.

8” Beine dunkel, nur die Spitze der Tibien licht.

9” 3. bis 6. Fühlerglied am Grunde licht. (Flügel

fast glashell). Ein Warzenbörstchen an den

Seiten vor dem Hinterrande des Kopfes be-

sonders kräftig. 4. Fühlerglied nicht kürzer

als das 3. . . bispinosus PRIESNER (Albanien,

Österreich).

9’ Nur das 3. Fühlerglied am Grunde licht (das

4. am aussersten Grunde licht), die ibrigen

Glieder dunkel. 4. Fühlerglied deutlich kürzer

als das 3.. . obscuricornis REUTER (Finnland).

8’ Mittel- und Hintertibien am Grunde und an der

Spitze gelb oder noch ausgedehnter hell gefärbt.

10” Vordertibien dunkel, an der Spitze oder auch

innen am Grunde mehr weniger ausgedehnt

gelb; Mittel- und Hintertibien zum Teil dun-

kel. Schenkel des d stark verdickt, Tarsen

kräftig gezähnt. Körperlänge 1.6—1.8 mm.

DR Tee salicinus PRIESNER (Österreich),

cf. annulipes REUT.

10’ Vordertibien ganz gelb, Mittel- und Hinter-

tibien zum grössten Teile gelb. Schenkel

des & schwach verdickt, Tarsen schwach

gezähnt. Körperlänge 1.2—1.3 mm. . . ..

. . cf. parvus UZEL.

104

DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

Verzeichnis der Arten der Gattung Phloeothrips HALID. .

Affinis HOOD.

albivittatus HOOD.

[albopictus UZEL (Poecilothrips UZ.))

albosignatus REUTER = Compso-

thrips albosignatus (REUTER).

albovittatus SCHILLE.

anacardii NEWMAN (undeutbar).

angustifrons BERGROTH (sicher

kein Phbeothrips !)

annulicornis HALIDAY (undeutbar).

annulipes REUTER.

armiger JONES.

bagnallianus PRIESNER.

bidens BAGNALL.

bispinosus PRIESNER.

brevicollis BAGNALL.

brunnea JORDAN (undeutbar).

brunnetcornis BAGNALL.

caryae FITCH = Liothrips caryae

(FITCH):

collinst BAGNALL.

coriaceus HALIDAY.

denticauda PRIESNER.

doaneit MOULTON.

ellist BAGNALL.

fasciata BUTLER =

fasciatus (BUTLER).

ficorum MARCHAL = Gynazkothrips

uzeli (ZIMMERMANN).

floridensis WATSON.

funebris HOOD.

grandis KARNY.

hoodi BAGNALL.

insolens HOOD.

Jennet JONES.

Juniperinus HOOD.

longitubus BAGNALL = Gynatko-

thrips useli (ZIMMERMANN).

Haplothrips

| Zucassenti KRÜGER (undeutbar).

maculatus HOOD.

magnafemoralis HINDS.

mali FITCH = Leptothrips mali

(HITCH):

mcatet HOOD.

microfs HOOD.

minor UZEL.

natalensis TRYBOM.

nodicornis REUTER.

obscuricornis REUTER.

oleae COSTA.

ornatus HOOD.

parvipennis REUTER =

thrips ulmi (FABRICIUS).

parvus UZEL.

pergandet HINDS.

raptor CRAWFORD.

reynei PRIESNER.

russelli HOOD.

salicinus PRIESNER.

sanguinolentus BERGROTH (gehört

vermutlich nicht zu Phloeo-

thrips !)

spinipes BAGNALL.

stenomelas WALKER (undeutbar).

subtilissima HALIDAY = Haplo-

thrips subtilissimus (HALIDAY).

tridens PRIESNER.

tristis HALIDAY (undeutbar).

unidens PRIESNER.

uzeli HINDS.

vittatus HOOD.

vuillett KARNY.

williamstanus PRIESNER.

zanthopoides BAGNALL.

xanthopus HOOD.

Tricho-

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. 105

7. Gynaikothrips satanas, spec. nov. — 9: Körper samt

Borsten und Beinen tief schwarz. Vordertibien gegen die

Spitze und alle Tarsen dunkelbraun. An den Fühlern das

I. Glied schwarz, das 2. schwarz, gegen die Spitze bräunlich,

das 3. und 4. Glied am äussersten Grunde schwarz, gegen

die Spitze, besonders oben, graubräunlich, das 5. Glied gegen

die Spitze nicht oder kaum heller, die übrigen Glieder dunkel.

(Im Kanadapräparat erscheint der Körper braunschwarz, die

Fühler braun, die hellen Stellen licht graubraun). An den

Bindehäuten scheint das rote Pigment durch. Flügel stark

braun getrübt, die vorderen mit deutlichem Längsstreif, hinter

demselben heller als vor diesem. Hinterflügel mit starkem,

dem Hinterrande genäherten Längsstreif.

Kopf um o.2, samt Fortsatz um 0.25 länger als breit,

an den Augen am breitesten, nach hinten

deutlich, ganz leicht gerundet verengt. Grösster

Augendurchmesser fast 0.4 der Kopflänge. Die

hinteren Ozellen stehen ungefähr in der

Mitte des Innenrandes der Netzaugen, berühren

denselben. Postokularborsten lang, an

der Spitze mit einem hellen Knöpfchen, das aber kaum

breiter ist als die Borstenspitze. Mundkegel kurz, sehr

breit gerundet. Fühler etwa doppelt so lang als der Kopf

oder nicht völlig doppelt so lang, das 3. Glied schmäler als

das 4., ungefähr gleich lang wie dieses und wie

das 5., mit nur einem Sinneskegel (aussen), das

4. mit drei, das 5. und 6. mit zwei gleich langen

dünnen Sinneszapfen. Prothorax kurz, nur

halb so lang wie der Kopf (ohne Fortsatz), um

1.85 länger als samt Coxen breit; am Vorder-

rande mit 4 ziemlich kurzen (Eckenborsten 43 u)

starren Börstchen, etwa in der Mitte der Seiten

Fig. 5.

mit einer, am Hinterrande mit jederseits zwei

langen Borsten. Alle diese Borsten wie die Postoku-

larborsten gestaltet, nur etwas kräftiger. 1 Coxen-

borste (klein, mit heller Spitze) vorhanden. Vor-

derschenkel kaum verdickt, wie die Schienen und

Tarsen unbezahnt. Pterothorax etwas breiter als der

Prothorax, ungefähr so breit wie das Abdomen. Die drei

Fig. 6.

106 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

dunklen Börstchen des Längsaderrudimentes der Vorderfliigel

tragen ebenfalls ein helles Knopfchen an der Spitze. Die in

der Mitte gleichbreiten Flügel mit 12—13 Schaltwimpern.

Fransen dunkel. Die schwarzen Borsten an den Seiten des

Abdomens lang, wie die Prothorax-Borsten gestaltet, nur

eine Borste jederseits am 7. Segment völlig scharfspitzig.

Alle Borsten des 9 Segmentes sehr lang,

scharfspitzig. Terminalborsten etwas

kürzer als der Tubus; dieser nur unbe-

deutend kürzer als der Kopf, seine Seiten

nach hinten nahezu gleichmässig verengt,

knapp vor der Spitze jedoch stärker zusam-

mengezogen. Tubus am Grunde etwa doppelt

so breit als an der Spitze und um 1.6 länger

als am Grunde breit.

Körpermasse in u: Fühlerglieder-

längen (-breiten) vom 3. Gliede an: 68 (27),

68 (34), 68 (31), 65 (30), 57 (24), 35 (14).

Kopf 238 (mit Fortsatz 255) lang, 204 breit.

Prothorax 119 lang, 340 (samt Coxen 374)

breit. Pterothorax 408—425 breit. Abdomen

(1.—3. Sgm.) 408 breit. Borsten am 9. Seg-

Fig. 7a. ment: 213 lang. Tubus 235 lang; am Grunde

90, a. d. Spitze 42 breit. Terminalborsten 187 lang. Vorder-

flügel 880 lang. Augen 94 lang. — Körperlänge: 1.9—2 mm.

d: Etwas kleiner und schmächtiger, ein Borstchenpaar am

9. Tergit kürzer, starr, spitzig. Prothorax

ohne Coxen fast doppelt, samt Coxen

dreimal so breit als lang. 4. Fühlerglied :

langer als das 3. — Schaltwimpernzahl: 7. Fig. 70.

Körpermasse in mw: Fühlergliederlängen: 30, 54, 58,

65:02; (57; 5434 37.1 Kopf 204) (samt) Eertsatz,. 221) dans,

179 breit. Prothorax 102 lang, 323 breit. Mesothorax 357 breit.

Tubus 207 lang. — Gesamtlänge: 1.6—1.65 mm.

Die neue Art kommt dem Gynaiköthrips tristis KARNY

aus Java anscheinend am nächsten, unterscheidet sich aber

von dieser Art durch längeren Tubus und dunklere Fühler

und Vorderbeine, von den Javanern crassipes KARNY und

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. 107

cognatus KARNY, denen sie durch Flügelfärbung und Tubus-

länge genähert erscheint, durch die viel dunkleren Fühler,

von watsont KARNY aus Ceylon durch den bedeutend kür-

zeren Kopf.

Mehrere Exemplare in Blattgallen auf einer noch nicht

deterininierten Pflanze.

Von den in zwei stark beschädigten Exemplaren vorhan-

denen Larven, gehört die eine dem I., die andere dem II.

Stadium an. Letztere ist rötlich gefärbt infolge reichlich

vorhandenem Pigmentes; 3 Platten am Kopf, zwei am Pro-

thorax, die Fühler und Beine, zwei Seitenplatten am 8., das

g. und 10. Abdominalsegment schwarzbraun. Die Borsten

sind in normaler Anzahl vorhanden, am Thorax und Abdomen

die meisten Borsten leicht geknöpft, die zwei sehr langen

Seitenborsten des Prothorax aber scharfspitzig. Ebenso sind

ein Teil der Sternit-Borsten spitzig. 9. Segment oben mit

4 geknöpften Borsten. Die Borsten entspringen aus kleinen

dunklen Punkten. Wichtiger als diese Angaben dürften

für die Charakteristik der Larve die Masse der ganz

Bethan zb ramen Kühler sein? 1. Gl. 27 (a; Gr

ade Sp. 27) 22. Glee 354(32),23./G1. 773 (22), tan GIE OI(2S)

5. Gl. 46 (21), 6. + 7. Gl. 66 (19 bezw. 11). Das 6. und 7.

Fühlerglied sind nicht deutlich durch eine Naht getrennt,

wohl aber seitlich von einander abgesetzt. Das 3. Glied ist

um 2.37 länger als breit, das 4. um 1.6 länger als breit,

das 3. um 0.2 länger als das 4. Gl.

Die Gallen, die sich auf der Ober- und Unterseite der

Pfanze vorfinden sind sackförmige Gallen (Gruppe IV der

Einteilung von W. u. J. DOCTERS VAN LEEUWEN-REIJNVAAN) 1).

Sie finden sich in grosser Zahl in verschiedenen Grössen an

den Blättern (Abb. 7a) und entwickeln sich offenbar aus einer

anfänglich schwachen Erhebung der Blattfläche, die dann

kugelig wird oder, durch zusammentreffen benachbarter Gallen

und durch gehäufte Einstiche, eine wellenförmige Oberfläche

bekommt. An einem alten Blatt, das mir vorliegt, sehe ich

diese Säckchen zum Grossteil in der Mitte aufgesprungen

und deren Ränder vertrocknet, sodass also die Blattfläche

1) Bull. Jard. Bot. Buitenzorg II. Ser., Nr. ro, 1913, p. 3.

108 DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

von Löchern durchsetzt erscheint, deren Ränder gekräuselt

sind. Eier fand ich in den Gallen nicht !).

8. Gynaikothrips mikaniae, spec. nov. — 2: Körperfarbe

schwarz, rotes Pigment an den Bindehäuten durchscheinend.

1. und 2. Fühlerglied dunkel, 3 Glied rein gelb, 4. und 5.

Glied gelb, das 4. an der Spitze oder etwas vor derselben

schwach getrübt oder kaum getrübt, das 5. in der Distalhälfte

graubraun getrübt, das 6. Glied dunkel, nur am Grunddrittel

gelb, 7. und 8. Glied ganz dunkel. Beine dunkel, Vordertibien

gegen die Spitze nur wenig heller, Tarsen braungrau, die

vorderen graugelb. Alle Körperborsten dunkel, nur die langen

Borsten des 9. Segmentes gelblich. Vorderflügel

mit einem breiten, fast bis zur Spitze reichenden,

genau in der Mittellinie gelegenen, graubraunen

Längsstreifen, der gegen die Spitze allmählich

schmäler wird; Hinterflügel mit einem sehr

schmalen derartigen Längsstreifen.

Fig. 8. Kopf (vom Vorderrande der Augen bis zum

winterrande des Scheitels gemessen) 1.5 (oder Henig mehr)

mal so lang als breit, an den Augen am breitesten ;

diese schwach vorstehend, weniger als ein Drittel

aber mehr als ein Viertel der Kopfseiten einneh-

mend. Die Kopfseiten mit wenigen, aber gut sicht-

baren, feinen, dunklen Börstchen. Postokular-

borsten kräftig, lang, schwarz, an der äussersten

Spitze weisslich, fast scharfspitzig. Kopfseiten fast

parallel, erst hinten ist der Kopf ein wenig

geschnürt. Ozellen in normaler Position, die

hinteren stehen etwas vor der Mitte des Augen-

innenrandes. Mundkegel breit gerundet, dürfte

bei geschrumpften Stücken etwa zwei Drittel des

Prothorax bedecken. Oberlippe nicht scharfspitzig,

Maxillartaster sehr schlank, Labialtaster sehr kurz.

Fühler schlank, aber weniger als doppelt so lang als der

Figo:

1) Auf Grund der Versuche, die REYNE mit Gynatikothrips satanas

anstellte, erscheint es zweifelhaft, dass der Thrips der Erreger der Gallen

ist; nach REYNE könnte eine Zriophyide in Betracht kommen. Nach

Abschluss der Untersuchungen soll hierüber näher berichtet werden.

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. 109

Kopf, die Glieder schmal und lang, das 3. Glied 3.7 mal so

lang als breit, das 4. deutlich breiter als das 3., etwas breiter

als das 5. Die Sinneszapfen schlank, aber kurz: Das 3. Gl.

mit 1, das 4 Gl. mit 3. Prothorax nur halb so lang als der

Kopf, sammt Coxen 2.5 bis 2.6 mal so breit als lang und genau

doppelt so breit als der Kopf. Alle Borsten dunkel, kraftig

und etwas gebogen; die anterolateralen sehr kurz, die medio-

lateralen lang, die posterolateralen lang, gegen die Spitze

stark gebogen; sämtliche Borsten an der Spitze plötzlich

hell, nicht scharfspitzig, sondern abgerundet oder schwach

abgestutzt. Vorderbeine schlank, jedoch etwas kräftiger als

die Mittel- und Hinterbeine. Vorderschenkel und Vordertibien

einfach, Vordertarsen ungezähnt; Pterothorax mächtig,

breiter als der Prothorax. Vorderflügel seitlich gleich

breit, in der Mitte mit der erwähnten, sehr auffälligen braunen

Längstrübung, am Hinterrande mit 11—13 Schaltwimpern.

Fransen dunkel. Abdomen an den Seiten der Segmente

mit langen, sehr kräftigen, starren schwarzen Borsten, die

des 9. Sgm. jedoch gelblichbraun oder gelb, dünner und

zarter. Terminalborsten nur mässig lang, kürzer als

der Tubus; dieser etwa um o.I kürzer als der Kopf (ohne

Fortsatz), am Grunde doppelt so breit als am Ende, 2.3 mal

so lang als am Grunde breit, Seiten schon vom Grunde an

convergierend.

Körpermasse in mw: Fühlergliederlängen (-breiten):

32 (Basis 43, Spitze 38), 59 (35), 100 (27), 96 (34), 95 (30),

86 (29), 76 (27), 43 (15). Kopf 306 lang, 196 breit. Prothorax

153 lang, 391 breit. Posterolateralborsten 119 lang. Mesotho-

rax 442 breit. Fliigel 1088 lang. Abdomen 510 breit (4 Sgm.).

Tubus 280—290 lang, a. d. Basis 102, a. d. Sp. SI breit.

Borsten am 9. Sgm. 255 lang. Terminalborsten 220—238

lane; —"Gesamtkorperlange: 2.1—2.5 mm.

d: Vom Q nur durch etwas geringere Grösse, etwas schlan-

kere Gestalt und den Besitz von ı Paar dunkler Dörnchen-

borsten am 9. Tergit verschieden. Vordertarsen unbezahnt.

Gynaikothrips mikaniae ist von den durch dunkle Tibien

und dunkles Fühlerende ausgezeichneten Gynaikothrips-Arten

leicht zu unterscheiden: von G. chavicae (ZIMM.) besonders

durch den längeren, weniger stark nach hinten verengten

IIO DR. H. PRIESNER, EIN BEITRAG ZUR

Kopf, die gestreckteren Fiihler, die kiirzeren, an der Spitze

abgerundeten Prothoraxborsten, von cognatus KARNY durch

gestreckteren Kopf und viel schlankere Fühler, von longzceps

KARNY durch die Kopfform und schlankeres 3. Fiihler-Glied,

ferner dunklere Vordertibien, von convolvens KARNY durch

die kurzen Sinneskegel der Fiihler und dunklere Farbung

derselben, von crassipes KARNY durch längeren schlankeren

Kopf und weniger spitzige Prothoraxborsten, von fumzpennis

KARNY durch die nicht völlig getrübten Flügel, von zmztans

KARNY besonders durch die Tubusbildung, von anderen durch

den langen Kopf verschieden. Die neue Art dürfte cognatus

KARNY aus Java am nächsten stehen.

Es liegen mir eine Anzahl 99 u. dd vor, ferner einige

Larven. Die Körperfarbe dieser ist rot, Kopf mit Ausnahme

der Scheitelmittellinie (hinten), ferner 2 Platten am Prothorax,

4 an den Ecken eines gleichschenkeligen Trapezes stehende

kleine Flecken am Mesothorax, die Insertionsstellen der

Borsten auf Thorax und Abdomen, 2 Querflecken an den

Seiten des achten, das ganze neunte und zehnte Segment

stärker chitinisiert, graubraun. Ebenso die Beine braungrau,

nur die Schienen gegen die Spitze und die Tarsen heller.

Fühler einfarbig braungrau oder die Spitze des 2. Gliedes,

das 3. Gl. am Grunde und unten heller, graugelblich.

Kopf oben zwischen den Augen mit 2 kürzeren, am Scheitel

4 längeren, in einer Querreihe stehenden, dunklen geknöpften

Borsten. Prothorax mit jederseits vier derartigen, auf den

Platten stehenden Borsten, von denen die vorne innen be-

findlichen sehr klein sind; ausserdem hinten an den Seiten

mit der normalen, ausserhalb der Platten stehenden Borste.

Mesothorax mit Io in 2 Querreihen angeordneten Borsten

(ausserdem 2 kleineren vorderen seitlichen), desgleichen der

Metathorax; die vorderen seitlichen Borsten etwas grösser

als die entsprechenden des Mesothorax, aber doch kleiner

als die übrigen Metathoraxborsten. Abdomen mit der nor-

malen Zahl geknöpfter Dorsalborsten. Ventralborsten scharf

zugespitzt. 9. Segment oben mit 2 Paaren (geknöpfter), unten

einem Paar sehr langer scharfspitziger Borsten. Fühler sehr

lang und schlank, 3. Glied 4.5 mal so lang als breit und

um 0.2 länger als das 4.

KENNTNIS DER THYSANOPTEREN SURINAMS. INT

Körpermasse in w: Fühlerglieder, 1. Gl. 30, 2 Gl 41,

3 Gores de Gl. 72 (24), 5. Gl. 58 lang (breit). Mesa-

thoraxbreite: 357. 9. Abdominalsegment 162 lang, a. Gr. III

Breit. ror Abd:-Sem.124 lang, a. Gr. 77, a..d. Sp: 34 breit.

— Gesamtlänge 1.5—2.4 mm. |

Fundort: Surinam, Paramaribo, auf Blättern von Mika-

nia cordifolia (A. REIJNE).

Fig.

VERZEICHNIS DER FIGUREN,

Drittes bis achtes Fühlerglied von Zekothrips venus-

Zulus, sp.nov. — Vergr. 275 fach.

a) Fühler der Larve (I. Stadium), 4) Fühler der

Larve (II. Stadium, c) Seite der Segmente 7-—9

(mit Borsten) von Miecrothrips piercei theobromae,

var. nov. —- Vergr. 275 fach.

Kopf, Prothorax und Mesothorax von Hoplandro-

thrips reynet, spec. nov. — Vergr. 275 fach.

Drittes und viertes Fühlerglied (links) von Hoplan-

drothrips reynei, spec. nov. — Vergr. 275 fach.

Kopf von Gynaikothrips satanas, spec. nov. —

Veters 00 fach.

Zweites bis viertes Fühlerglied von Gynazkothrips

salanas, spec.nov. — Vergr. 275 fach.

a) Blatt mit Gallen von Gynaikothrips satanas, spec.

nov., 4) Galle im Längsschnitt. — a) Nat. Gr. —

6) Vergr. 5 fach.

Kopf von Gynazkothrips mikaniae, spec. nov. —

Vergr. 60 fach.

Drittes und viertes Fühlerglied von Gynaikothrips

mikaniae, spec.nov. — Vergr. 275 fach.

The male hypopygium of Chagasia

farjardi Lutz and the systematic

position of this species

C. BONNE.

THEOBALDS numerous Anopheline genera based on scale

characters have not been generally accepted by later authors.

Several attempts have been made for a better division of

this important group of Culicidae.

DvAR |) recognises several subgenera in the genus Anophe-

les, using the old Theobaldian scale characters in a more

conscientious way. One species is set apart in the genus

Coelodiazesis on the outer structure of the imago and some

larval characters. CHRISTOPHERS *) considers the male hypo-

pygium as most useful for a primary division and recognises

three divisions, one Old World group, one New World group

and one group of World wide occurence, indicated by the

names Deuteroanopheles, New World group and Protoanophe-

les respectively. Deuteroanopheles has more than two basal

spines at the base of the side piece, Protoanopheles only

two and the New World group only one. The value of

hypopygial characters for the classification of mosquitoes is

generally recognized and the fact that DYAR did not use

these characters for dividing his genus Anopheles is probably

primarily due to the absence of a sufficient number of Old

World species in the Washington collections.

I do not know of any description of the male hypopygium

of Chagasia farjardi LUTZ. There are so many fundamental

1) HARRISON G. DyAR, Notes on American Anopheles, Ins. Ins. Mens.

VI, 141, 1918.

2) S. R. CHRISTOPHERS, The male genitalia of Anopheles, Ind. Journ.

Med. Res. III, 371, 1915.

C. BONNE, THE MALE HYPOPYGIUM OF CHAGASIA &c, PES

differences with the corresponding parts in other members

of the Anopheline subfamily, that without any doubt Cha-

gasia represents a distinct line of development, different

from all the other forms. It has a position of its own of

probably generic value.

Diese rip tion.

Aedoeagus short, conically-tubular, without leaflets at its

terminal opening. At the base there are a few pieces of

chitin but distinct parameres and basal plates are not visible

in the preparation. The tenth segment forms an anal lobe

Male hypopygium of Chagasia farjardi LUTZ.

a. Side piece; 4. Clasper; c. Subapical spiny lobe; 4. Aedoeagus;

e. Tenth segment; /. Basal organ with the position of the

claspette like structure; g. Hairy lobe of ninth tergite.

with lateral irregular chitinizations. The side pieces are short,

less than twice as long as wide. The claspers are long,

much longer than the side pieces. They have a terminal

claw. About halfway up the side piece there is a broad,

distinct lobe, bearing a number of short stout spines. The

lobe is inserted on the ventral median aspect of the side

piece. Dorsally and medianly the side piece bears a less

distinct rounded process arising from the base of the side

piece and covered with a large number of minute hairs. It

corresponds in position with the claspette like structure

(CHRISTOPHERS harpagones) in other Anopheles, but it is

hardly specialized. Specialized spines at the base of the side

114 C. BONNE, THE MALE HYPOPYGIUM OF CHAGASIA &c.

piece are not visible. Ninth tergite with two rounded, low

lobes, each lobe with a large number of thick, long hairs,

placed all over the lobe and not in a row.

In this decription I used EDWARDS nomenclature !), the

following terms being synonyms.

EDWARDS. CHRISTOPHERS.

Lobes of ninth tergite. Ventral submedian lobes of

ninth segment.

Side piece. Basal portion of clasper.

Clasper. Terminal portion of clasper.

Claspette like structure. Harpagones.

Basal spines. Claspette spines.

Aedoeagus. Theca.

The main differences with other Anopheline species are:

I. The presence of distinct hairy lobes on the ninth tergite.

The total absence of basal spines and of a specialized

claspette like structure.

3. The presence of a definite subapical spiny lobe on the

side piece.

These characters give Chagasia an intermediate position

between Anopheles in general and Aedeomyia, which has

the same subapical spiny lobe. The aedoeagus of Chagasıa

is tubular however like in the other Anopheles. There are

other characters in the adult Chagasza that give it a separate

position. The scutellum is weakly trilobed instead of rounded;

the scales on the antennae are unique; the resting position

resembles more the Aedeomyia or Mansonia position.

The structure of the hypopygium isolates Chagasza entirely

in the Anopheline group. It does not fall in any of CHRIS-

TOPHERS' subdivisions because of the total absence of basal

spine. Although CHRISTOPHERS New World group is not as

homogeneous as he supposed it to be, there is no resem-

blance of any of the New World forms so far described

with the peculiar Chagasza structures.

1) F. W. EDWARDS, The nomenclature of the Parts of the Male Hypo-

pygium of Diptera Nematocera, with special Reference to Mosquitoes.

Annals Trop. Med. and Parasit. XIV, 23, 1920.

The male hypopygium of Anopheles

mediopunctatus Theobald

C. BONNE.

This Anopheles of Tropical South America was first

described by THEOBALD under the name Cycloleppteron medio-

punctatus *). HOWARD, DYAR and KNAB who did not recognize

THEOBALD’s genera placed it back in the genus Anopheles ?).

DyAR subdividing the genus Anopheles in subgenera on

scale characters?) placed it in the subgenus Arriba/zagia

together with his Apzeimacula group, retaining Cycloleppteron

as a name for a subgenus with THEOBALD’s Cycloleppteron

grabhami as type. The male hypopygium shows some very

remarkable characters, that give medzopunctatus a separate

positon from either grabhami or apicimacula and the allied

forms.

I have not seen a full description of the male hypopygium

of Anopheles mediopunctatus in the litterature, that was avai-

lable to me. It is a very delicate, highly developed structure,

very gracefull in its lines.

Deseription.

The aedoeagus is long and slender, tubular and bears

short leaflets at its terminal opening. At the base at each

side there is a triangular piece, corresponding in shape and

position to the parameres of Uranotaenia and other genera.

1) THEOBALD, Mon. Culic. III, 60, 1903.

2) HOWARD, DyaR and KNAB, Mosq. N. & C. Am, & W. Ind. IV,

993, 1917.

3) HARR. G. DYAR, Notes on American Anopheles, Ins. Ins. Mens. VI,

I4I, 1918.

116 C. BONNE, THE MALE HYPOPYGIUM OF

The tenth segment forms an anal lobe, covered with minute

hairs and without special chitinizations. The side pieces are

about twice as long as wide. The clasper is long and slender

and has a terminal flattened claw. There are two specialised

hairs on the median surface of the side piece, one corres-

ponding in position with CHRISTOPHERS !) internal spine

of his Protoanopheles group, the other less specialised more

apical still. There is a stout basal spine and a slender acces-

sory basal spine on the side piece (CHRISTOPHERS claspette

spines). The claspette like structure (CHRISTOPHERS harpa-

gones) shows an extraordinary development. The dorsal part

is represented by a hooked slender chitinous prominence

Male hypopygium of Anopheles mediopunctatus THEOBALD.

a. Side piece; 5. Clasper; c. Specialised apical hair; d. CRISTOPHERS

internal spine; e. Basal spine; /. Accessory basal spine; g. Paramere

like structure; 4, Semidetached basal piece of chitin; 7. Process

arising from the ninth tergite; #. Tenth segment; 77. Mesosome of

aedoeagus; 7. Hairs on the ventral part of the claspette like structure;

Z Dorsal part of claspette like structure; 4, 4. Different views on

the same structure.

bearing a few subapical spines and a terminal curved fila-

ment. The spines are difficult to see ina flattened specimen

but are very distinct when the preparation is still floating

in clove oil. It is a sturdy, rigid structure differing in shape

when looked at from different sides. The ventral part of

ANOPHELES MEDIOPUNCTATUS THEOBALD. 117

the claspette like structure is represented by a semidetached

piece of chitin bearing at its tip a few basally fused hairs,

which are much flattened out apically, competing in elegance

with the dorsal part. There are two more chitinous spines,

entirely ventrally placed, one on each side. They represent

projections of the ventral part (tergite originally) of the ninth

segment. They are much longer than the ordinary lobes of

the ninth tergite of other genera and bear no hairs; they

are placed much nearer to the median line than the trian-

gular processes of the ninth segment present in some other

Anopheles species (e.g. Anopheles tesselatus THEOBALD, fig. 12

in CHRISTOPHERS publication or Anopheles hylephilus DYAR

and KNAB). They are at least as long as the spines and

hairs of the claspette like structure and they all reach

further than halfway the length of the side piece.

No other American Anopheles species is known to me with

anything like this extreme development of specialised spines

at the base of the hypopygium. Neither is there any resem-

blance in one of CHRISTOPHERS figures. The species of

Dyar’s subgenus Arribalzagia which have the same distribu-

tion of scales over the body of the adult and very similar

larvae differ not only in the structure of the claspette like

organ and the absence of the ventral spines but also by the

absence of the extra median specialised hair near the tip

of the side piece. Anopheles grabhamii THEOBALD shows two

specialised hairs on the median surface according to CHRIS-

TOPHERS, which may be an indication of closer relationship.

The terms used in this description are those proposed

by EDwARDS lately ?).

1) S. R. CHRISTOPHERS, The male genitalia of PROPRES Ind. Journ.

af Med: Res», 375, 1915:

2) EW. EDWARDS, Nomenclature ol the parts of the male hypopy-

gium of Diptera Nemen with special reference to mosquitoes. Ann.

Trop. Med. and Parasit. XIV, 23, 1920.

The eggs of Anopheles mediopunctatus

Theobald

C. BONNE.

The eggs of Anopheles mediopunctatus THEOBALD are very

curious. The massive part of it is slightly curved. The air

sacks on both sides are inserted more towards the convexity.

They are large, reaching nearly both of the poles of the

eggs, but near the extremity they bend over towards the

concav side of the egg. They are provided with ribs and

every rib is continued in a filament. These filaments form

together a fringe on both sides of the egg, the elements

of which are longest near the poles of the egg. The surface

of the egg itself is smooth.

Eggs of Anopheles mediopunctatus THEOBALD.

Over een waarschijnlijke parasiet

(Thripoctenus brui Vuillet) en een

vermoedelijke hyperparasiet (Genus?

species?) van Thrips tabaci Lind.

door

W. C. van HEURN.

Op Java worden telken jare, en zoowel in de lage landen

aan zee, als in ’t gebergte, uitgestrekte aanplantingen eener

kleine uien-soort door 7hkrips tabact hevig geteisterd; ook de

bekende prei, die als bladgroente wordt gekweekt, heeft er

menigmaal ernstig van dit insect te lijden. Nu geldt als

regel, dat de uien geplant worden zoodra de padi-oogst is

afgeloopen (c. q. ook wel op braak komende suikerriet-landen) ;

de droge moesson is dan op vele plaatsen nog niet volledig

doorgezet, en de eerste uien-generatie, die ruim 2 maanden

op ’t land staat, heeft gewoonlijk bij aanwezigheid van vol-

doende water geen last van thrips. Terstond na de eerste

uien-oogst worden voor de tweede maal uien geplant, die,

indien ‘er nog voldoende water aanwezig is, om daarmede

in ruime mate begoten te kunnen worden, eveneens een

behoorlijke opbrengst kunnen geven. Ontstaat er intusschen

echter watergebrek, of wel, plant men voor de derde maal

°t zelfde gewas, dan kan met haast volkomen zekerheid een

thripsenplaag worden voorspeld, die menigmaal een zeer

gevoelig oogstverlies ten gevolge heeft. Daar evenwel de

eerste, en c.q. ook de tweede, oogst steeds voldoende lucra-

tief is, voelt de landbouwer zich niet spoedig door ’t voor-

uitzicht van een te verwachten thripsen-plaag weerhouden,

om vóór den aanvang van ’t nieuwe padi-seizoen, nog een

laatsten uien-aanplant te risqueeren, te meer omdat de

120 W. C. VAN HEURN, OVER EEN WAARSCHIJNLIJKE

opbrengst allicht grooter is dan de inzet (arbeid wordt in

deze niet gerekend); maar de gevolgen blijven dan door-

gaans niet uit.

Dat droogte over ’t algemeen bevorderlijk is voor ’t zich

massaal vermeerderen van thripsen wordt zonder bedenking

steeds aangenomen, en schijnt o. a. ook bevestiging te vinden

in ’t feit, dat te Buitenzorg, alwaar de regens vrijwel over

°t geheele jaar verdeeld zijn, iedere poging om op expresselijk

daartoe door mij aangelegde prei- en uien-veldjes een thripsen-

plaag te voorschijn te roepen, ten eenenmale schipbreuk

leed; zelfs mocht ’t (1921) niet eens gelukken er een blijvende

thripsen-bevolking op te doen inburgeren; wel slaagde ter

zelfder plaatse en tijd zoowel ’t een als ’t ander volkomen

in een groote glazen broeikas, waar dus de factor ,,regen”

was uitgeschakeld. Dat daarentegen het plotseling eindigen

eener thripsenplaag telkenmale aan ’t einde van ieder droog

seizoen geheel op rekening van de invallende regens moet

worden gesteld, zou een onjuiste onderstelling zijn. Voor

zoover er uit de door mij genomen proeven nu reeds be-

sluiten mogen worden getrokken, kan nl. als zeker worden

aangenomen, dat ’t niet in de eerste plaats de regens, maar

wél de natuurlijke vijanden, m.n. de parasieten, zijn, die

een thripsen-plaag vrij plotseling doen ophouden ondanks

de aanwezigheid van voedsterplanten in overvloed, en daar-

mede wordt dan tevens verklaard, waarom een reeds eenmaal

heerschende thripsen-plaag, ’t zij in de kas, dan wel in ’t

open veld, niet uitsluitend door begieten, hoe grondig overi-

gens ook, weer tot staan kan worden gebracht.

Waar de literatuur nog slechts weinig omtrent thripsen-

parasieten vermeldt, schijnt ’t mij niet van belang ontbloot,

te vermelden, hetgeen mijne ambtsbezigheden mij onlangs

op dit gebied deden ontmoeten. Na gedurende omstreeks

een 5-tal maanden een voortdurend toenemende populatie

van Thrips tabaci te Buitenzorg in de kas te hebben onder-

houden, trof ’t mij in Januari 1922, dat de plaag toen haar

hoogtepunt scheen te hebben bereikt, en de insecten zelfs

plotseling in zielenaantal sterk achteruit schenen te gaan;

dit werd mij duidelijk, doordat ik sedert een paar maanden

2 X per maand een thripsen-monster placht te nemen, in

PARASIET (THRIPOCTENUS BRUI VUILLET) ENZ. on

de hoop, op die manier te eeniger tijd naast de honderden

wijfjes ten slotte ook dd te zullen aantreffen. In de glazen

vangbuis, waarin ik de insecten in ’t groot opzoog, werden

tevens, en wel tegelijk met ’t sterk minderen van ’t aantal

thripsen (en vooral van derzelver larven) in toenemend aantal,

zeer kleine chalcididen, tot 2 verschillende soorten behoorende,

opgemerkt, terwijl van de nog aanwezige thrips-larven een

groot percentage na ’t dooden korter en breeder en tevens

donkerder geel gekleurd bleek te zijn, dan normaliter ’t geval

is. Met behulp van de literatuur, die ik door de vriendelijk-

heid van Dr. KARNY, conservator der Entomologie aan het

Zoölogisch Museum te Buitenzorg, mocht ontvangen, was 't

mogelijk, met beslistheid te concludeeren, dat hier een .

parasiet, Thripoctenus, in ’t spel was, terwijl de 2% chalcidide

waarschijnlijk als een hyperparasiet moest worden aange-

sproken. Van deze beide insecten-soorten wil ik trachten

hieronder een zoo zorgvuldig mogelijke beschrijving te geven,

voor zoover 7hripoctenus betreft slechts in aanvulling van

VUILLET. Van beide werden zoowel dd als PP? gevonden.

A. De waarschijnlijke parasiet.

Deze bleek volkomen overeen te stemmen met de door

VUILLET beschreven en afgebeelde (@) ZUripoctenus brui;

hoogstens had in VUILLET’s figuren de scapus der antenne

een weinig langer kunnen zijn. Bovendien vond deze schrijver

zijn insect niet in 7%rzps tabaci LIND., maar in gezelschap

van larven en imagines van Frankliniella

robusta UZEL, zoodat wij de Javaansche dieren

wellicht als een biologisch ras van de in

Frankrijk gevonden soort zullen hebben op

te vatten.

Het mannetje, dat VUILLET niet kende,

verschilt van ’t wijfje: a. door de beharing

der antennen, en 4. door den bouw der

laatste helft van ’t abdomen. Fig. 1, Antenne van

a. Antennen. Bi ’t ® spaarzaam en d'7#r#poctenus brui

onregelmatig bezet met dunne en flauw voor- Desig

waarts gebogen haren, welker grootste lengte nauwelijks

gelijk is aan de breedte der funiculus-leden. Scapus evenwel

122 W. C. VAN HEURN, OVER EEN WAARSCHIJNLIJKE

nagenoeg onbehaard. ’t Grootste aantal haren staat op den

cladus, die slechts een zeer flauwe aanduiding laat zien eener

verdeeling in drie stukken.‘

Bij ’t d is de scapus ook nagenoeg onbehaard. De pedicellus

bevat enkele weinige, maar reeds vrij stevige borstelharen,

welker lengte gelijk is aan de breedte van den pedicellus.

Op de beide funiculusleden en op den cladus staan een

aanzienlijk aantal voorwaarts gebogen borstelharen, ter lengte

van ruim twee maal de breedte van ’t lid, waarop zij staan

ingeplant. Rangschikking dezer haren hoofdzakelijk krans-

gewijze rondom de basis van ieder lid; op den cladus aldus

drie kransen, correspondeerende met de 3 stukken, waarin

hij door weliswaar flauwe, maar zeer duidelijk zichtbare

insnoeringen is verdeeld; behalve deze 3 kransen nog een

afzonderlijk groepje voorwaarts gerichte haren op ’t topge-

deelte, bijna terminaal. (Teneinde fig. 1 niet onnoodig te

overlasten, zijn niet alle tot de kransen behoorende haren

geteekend).

5. Abdomen. Bi ’t ® in zijn geheel geel tot barnsteen-

kleurig. De in ’t balsempraeparaat moeilijk zichtbare legboor

ontspringt op de bekende wijze aan de buikzijde des abdo-

mens, en loopt (in rust) schuin opwaarts naar de punt van

°t achterlijf.

Bij ‘t d is de caudale helft van ’t abdomen duidelijk aan-

gebruind; de proximale helft evenals bij ’t 2 geel. Veelal

kan de penis worden waargenomen, terminaal uit ’t abdomen

stekende. Dit orgaan is van terzijde beschouwd lancetvormig,

met rechte onder-, en flauw convexe bovenzijde. Aan zijn

basis is het ventraal vergezeld van twee tijgernagel-vormige,

benedenwaarts gekromde apophysen.

Opgemerkt zij, dat deze chalcidide in beide sexen aan

iedere poot 4 tarsleden draagt, en dat zij geen in ’t oog

vallende spoor of sporen aan de vóór-tibia bezit. Van de axillae

en parapsiden-groeven op het mesonotum is in de praeparaten

niets te zien. Zooals reeds medegedeeld, zijn de geparasi-

teerde Thrips tabaci-larven, conform RUSSEL’s beschrijving !),

1) De door RUSSEL (Californié) gevonden en door CRAWFORD beschreven

parasiet van (o. a.) 7#rips tabaci is intusschen een andere, m.n. 7%7ip0-

ctenus russelli CRAWF.

PARASIET (THRIPOCTENUS BRUI VUILLET) ENZ. 123

kenbaar aan den gecontraheerden en verbreeden vorm van

haar achterlijf, dat zich tegelijkertijd iets donkerder geel tint

(in balsem!). Evenmin als aan VUILLET is 't aan schrijver

dezes tot nu toe gelukt, de parasieten uit hun gastheeren

te kweeken, en wel deels ten gevolge van fouten in de metho-

diek, anderdeels door ’t ontijdig en radicaal uitsterven der

hierboven besproken thripsen-populatie.

De navolgende afmetingen zijn genomen van 3 dd en 6 99.

(Bij deze species zijn de 99 verre in de meerderheid). Even-

wel zijn zij geen gemiddelden; aangezien n.l. in 't praeparaat

vele objecten ongunstig liggen, en stereometrisch schuin

staande organen bij meting foutieve maten opleveren, zijn

hier alleen de meest waarschijnlijk juiste afmetingen opge-

geven, of voor ’t berekenen van een gemiddelde gebruikt.

Lichaam. Lengte totaal & 0.646 mM.; idem 9 0.663 mM.

Grootste breedte kop: 0.221 mM.

fenste = >» 3 10,085 > Bij ’t duidelijkst

pes thorax? 012721 » meetbare object.

» abdomen:0.323 »

Booten. (Gien?)

Woospootssbengtecora.4 as 0,0 2 440.048 MM:

> femur plustrochanter 0.148 »

» tibia) 2 Ir CS Og Lor. >

> taPSUS soo a et ODO >

Middelpoot. » COXA en 0.048" +

> femurplustrochanter 0.155. »

> bdo ees eck oes OO è

» ESS ee... 0.117,

Achterpeoat. > CORAN TN. 0078 è

> femur plustrochanter 0.185 »

> bi. ene. 0103 >

» EAGER 0120" à

VMleusaels.

Benste vooswleugelh ho La > 0.524

> » Das Osa

Grootste breedte > dis 0.204 »

» > > QE 0.387. ufr)

124 W.C. VAN HEURN, OVER EEN WAARSCHIJNLIJKE

Lenste"subeostate: A5 Garanin TEN OR E

» » STILARE AO RL SID. OEH

» mateinalis gui Ve dae NES Shoe OSD RRD

» > Opies edie AR TER ora

» FAUST NEN, WE oe Usher VER 0 0710

> a? On RAN FOR ROOT

» achtervleugelb Gea ell? Antos Om

» > p Hostnet. soma sip

» costalisagi aa NES col Wee OR

» » PERI) LS DNS EMEA O2 ETE

Antenne.

Jenptesscapusigi tar Ged AIO IN CURE

» » 2 es ASS Sep Me onan or CO oleic pam,

> pedicellus:-diu= cere waeren ear FO. O50. 8

» > DEE IE ES Andee ER RSS 0.056 »

> lid: :T-plusfsteeltje gft nen: ace) 30-0128

> Del ich » Des dra 0 #70 07007

» BIE Le SO ato 0.048 »

» > II 2 a cee toh Et ENE OTTO

» cladus (3. deelen) dee eee 08046

> ee Rn Ferse er OO

B. De vermoedelijke hyperparasiet.

Daar mij in zake de systematiek der Chalcididen zoowel

ervaring als kennis ten eenenmale vreemd is, wil ik mij

hier niet wagen aan een poging tot ’t op naam brengen,

of c.q. benoemen der onderwerpelijke soort, welker habitus

inmiddels, naar ik hoop, door de hierbij gaande figuur in

voldoende mate gekarakteriseerd zal worden. Dat wij met een

Chalcidide, en niet met een Proctotrupide te maken hebben,

blijkt m.i. onmiskenbaar uit het ventraal ontspringen van

de legboor der wijfjes en uit ’t duidelijk geknikt zijn der

sprieten. De onderstelling, dat zij zou parasiteeren in de

bovengenoemde Thrıpoctenus, en niet rechtstreeks in 7%r29s

tabaci zelf, is tot nu toe nog slechts een vermoeden, gebaseerd

op de algemeene ervaring, dat hyperparasitisme zeer veel-

vuldig voorkomt, terwijl daarentegen aan ’t mogelijk gelijk-

tijdig optreden van twee enkelvoudige parasiet-soorten bij

PARASIET (THRIPOCTENUS BRUI VUILLET) ENZ. 125

één enkele gastheer-soort eerst in de tweede plaats behoeft

te worden gedacht; bovendien geeft de bijkomstige omstan-

Fig. 2. De hyperparasiet in haar geheel. 3. 60 X vergroot.

digheid, dat ’t hierbedoelde insect iets kleiner is dan 7%rz-

poctenus, voedsel aan ’t hierboven uitgesproken vermoeden.

Van opkweeken is nog geen sprake geweest.

Kenmerken, die in de figuur niet of niet duidelijk

naar voren komen: ’t Aantal tarsleden in beide sexen be-

draagt aan iederen poot vier, waarvan ’t 4% langer dan elk

a TG

Fig. 3. Antenne o en dito 9 van de hyperparasiet, sterker vergroot.

der vorige. Aan de vóórtibia geen duidelijke doorn of dorens.

Parapsiden-groeven en axillae in de balsempraeparaten niet

te onderscheiden. Beide sexen zijn, naar ’t schijnt, even-

groot; pooten en vleugels zijn bij beide gelijk, laatstgenoemde

hyalien, met eveneens kleurlooze, maar toch zichtbare, en

zeer eenvoudige nervatuur. Franje aan voor- en achter-

vleugel lang.

In beide sexen zijn kop en thorax donker sepiabruin,

pooten en voorste abdominaalhelft zeer bleek geel; pedicellus,

funiculus (1 lid) en cladus (4 leden) iets donkerder geel.

126 W.C, VAN HEURN, OVER EEN WAARSCHIJNLIJKE

Laatstgenoemde draagt terminaal een waterkleurig, staaf-

vormig kolfje, 1/$ X zoo lang als ’t 4% lid van den cladus.

In beide sexen is vooral de cladus voorzien van onregelmatig

verspreid staande tamelijk lange, en voorwaarts gebogen

borstelharen, die niet alle zijn geteekend; scapus en pedicellus

zijn nagenoeg kaal. Ringleden ontbreken, of konden althans

niet als zoodanig worden herkend.

De sexen verschillen opvallend in: a, vorm en kleur der

antennen, en è. bouw en kleur van de tweede achterlijfs-helft.

a. Antennen. Bij st.glistdetscapustzeer stereyen

breed, van terzijde beschouwd bijna even breed als lang,

en donker sepia-bruin van kleur; bij ’t @ is de scapus van

gewone gedaante, d. w. z. langgerekt, en zeer bleek geel

van tint.

6. Abdomen. De caudale helft is bij ’t a licht sepia-

bruin; de bruine testikels schemeren zeer duidelijk door. De

terminaal te voorschijn tredende penis is van ter zijde gezien

stomp mes-vormig, en flauw omlaag gebogen. Geen opvallend

gevormde gonapophysen. Bij ’t 2 is de caudale helft van ’t

achterlijf lichtgeel, evenals ’t voorste gedeelte. Een kogel-

vormige accessore klier schemert duidelijk, barnsteenkleurig,

erin door. Aan de basis der legboor, die in rust tot de punt

van ’t achterlijf reikt, en ventraal van deze, ontspringt een

kleurlooze, achterwaarts gerichte doorn (?), ongeveer half zoo

lang als de legboor zelve.

Omtrent de hieronder volgende afmetingen, die aan 18 dd

en 3 92 zijn ontleend (de dd zijn bij deze soort in de meer-

derheid), geldt ’t zelfde, wat reeds bij de grootte-opgaven

van Zhripoctenus werd opgemerkt.

Lichaam. Lengte totaal d: 0.510 mM.; idem 2: 0.527 mM.

Grootste breedte kop, d en 2 0.170 mM.

» thorax, idem 0.221 »

> abdomen, '» 0.238 >

Bij ’t duide-

lijkst meet-

bare object.

Foote no Gene):

Voorpoot Lengte coxa’: Ra oO OS TARDE

> femur plus trochanter’. “055: sh

PARASIET (THRIPOCTENUS BRUI VUILLET) ENZ. 127

Benste tibia! VIA Nome

> tarsus’ 2) ee SOs OO

Middelpoot. EEN COMA. I) ORES CON QUE

» femurplustrochanter 0.137 »

my Miia ST A A or

MIRI CATS USI HR N EI, ER TORE GE

Achterpoot. DE ICON Tei A ROT os

» femurplustrochanter 0.152 »

N een Eee

BE CASUS ee ONT

Vole wa els:

Benste voorvleuselg. ......0442

» » SEO

Grootste breedte > (bijdentop)d 0.060 »

> » » 2.227522. O:O6O >

Lengte subcosta plus marginalis d'. . . . 0.340 »

» » » > Doe kf ONO:

> achiterwleueehd et cs 2 at. OLS

» » De O

> subcosta achtervleugel ds . . 01703

> > > Den en ROMEO)

Antennen.

Benerersscapuss vo RISE >

Bieedter (= “di (van OPZIJ): >... + «0.100.»

Lengte SERRE a I OLE

» Bedieellus os Gh oy MIT 0.037 à

» » ORARI

> iumeuluskhat even rer 592 40019 >

> CRAQUE Tae. 0,078 >

» CIN NE wee. |... 070,093 ">

LITERATUUR.

RUSSELL. A true internal parasite of thysanoptera, in:

Proceedings of the Ent. Soc. of Washington, Vol. XII,

FOL; biz. 235.

Idem. U.S. Departm. of Agric., Bur. of Entomology, Techn-

ical Series, No. 23 part II, Washington 1912.

128 W.C. VAN HEURN, OVER EEN WAARSCHIJNLIJKE ENZ.

CRAWFORD. Thripoctenus russelli, in: Proc. of the Ent. Soc.

of Washington, Vol. XIII, ıgı1, blz. 233.

Mrs. CH. TAYLOR. Pezomachus thrıpites, in: American Agri-

culturist, Vol. XIX, p. 300, 1860.

DEL GUERCIO. Zetrastichus gentilei, in: Atti della R. Acca-

demia dei Georgofili, quinta serie, Vol. VIII, I9II,

p. 222—227.

lets naar aanleiding van d’Orchymonts

„Apercu de la nervation alaire

des Coleoptères”,

Annales de la Société entomologique de Belgique VII,

Tome 61, p. 256,

door

K. J. W. BERNET KEMPERS.

In de Wintervergadering onzer Vereeniging van 1922, zie

Verslag, deel 65, pag. XVIII, had ik het genoegen de aan-

dacht te kunnen vestigen op een ontdekking van den heer

D’ORCHYMONT, dat namelijk het ,,oblongum” bij de Adepha-

gen en het ,,apertum” bij de Polyphagen synoniem waren

met de mediane cel, die bij talrijke orden der insecten

voorkomt.

In herinnering wordt gebracht, dat de media zich twee

malen vertakt; de leerste keer in M, , sen M, , „ de tweede

keer elke tak reepectievelijk in M,, M,, M, en M, Tusschen

M, en M, is een verbindingsader m, waardoor de mediane

cel ingesloten wordt. (Zie fig. 1 en 2). Het oblongum bij de

Adephagen wordt eveneens ingesloten door M,,, aan de

binnenzijde en M,,, aan de buitenzijde, mitsgaders door

de dwarsverbinding m. (Zie fig. 3). Vergelijkt men de Media

bij afb. 1 en 2, dan zou men door een ombuiging van deze

ader het oblongum kunnen vormen.

Maar ook het ,,apertum” is niets anders dan die mediane

cel. Men zou de takken M,,, en M,,, maar in de richting

van de basis behoeven van elkaar te verwijderen. Bij fig. 4,

ontleend aan een Zetralanguria, hangt M, :, nog bijna met

M; +, samen; doch meestal gaat M, +. zoo ver niet terug:

De mediane cel is dus naar de basis open, vandaar de

130 K. J. W. BERNET KEMPERS, IETS NAAR AANLEIDING

naam ,, apertum”. D’ORCHYMONT beeldt dan het ,,apertum”

af van Hydrous piceus L. en zegt daarvan: ,,ouverte vers la

base et limitée supérieurement par la recurrente médiane”.

Hiermede kan ik mij echter niet vereenigen en wel omdat

het mij voorkomt, dat de takken M,, M,, M, en M, ergens

anders loopen dan D’ORCHYMONT aanneemt.

Wanneer men zijn afbeeldingen van Cupes raffrayi FAIRM.

AM , “tay R RI

R247 R2

MI-% ROS AS,

of van Hydrous piceus L. beschouwt, ziet men dat hij be-

doelde takken waarneemt als straaladeren, door stippellijnen

aangeduid. (Zie fig. 5).

Rand- of straaladeren zijn echter geen werkelijke aderen.

REDTENBACHER — „Vergleichende Studien über das Flügel-

geader der Insecten” Ann. d. naturhist. Hofmuseum, 1 Bd,

Wien 1886, p. 210, zegt daarvan: ,,Strahladern sind undeut-

liche, hornige Streifen, welche im Apicaltheile des Flügels

divergirend verlaufen, und als Reste von aufgelösten Convex-

adern anzusehen sind”.

Dat we hier te doen hebben met dergelijke strepen is

zeker; of het echter opgeloste convexe aderen zijn dient

betwijfeld te worden. Het is mij niet gelukt in die strepen

VAN D'ORCHYMONTS APERÇU DE LA NERVATION ENZ. 131

iets te zien, dat op een trachee gelijkt; mogen ze op het

eerste gezicht nog al als een ader schijnen, bij sterkere ver-

grooting verdwijnt elke scherpe omlijsting. Het zijn verdik-

kingen van den vleugel door pigment, zooals er op meerdere

plaatsen in den vleugel gevonden worden.

Vervolgt men echter de media in den vleugel van af het

„oblongum” — zie fig. 3 — dan gaan M, en M, samen in

een kromme lijn, verdeelen zich in twee takken, die te zamen

een ruit insluiten. Somtijds ontmoeten de takken M, en M,

elkaar en gaan te zamen nog verder, doch meerendeels

ontmoeten zij elkaar niet en loopt elke tak op zich zelf naar

den voorrand.

Gaat men nu M,,, na in fig. 4, dan ziet men precies

hetzelfde, alleen de kromme lijn in fig. 3 is thans een bijna

rechte geworden. Het is alsof een kracht die samengestelde

tak naar de basis heeft willen drukken, waarvan het gevolg

moest zijn, dat de ruit, door de twee takken gevormd, sterker

tegen den radius gedrukt wordt. Wanneer men nu een

preparaat van een Polyphagenvleugel nauwkeurig onder het

microscoop beziet, zal men meestal zien, dat tusschen de den

voorrand vormende Costa, Subcosta en Radius duidelijk zicht-

baar is een zeer smalle strook, waardoor de ruit los is van

den rand. Bij de eene soort is dit duidelijker dan bij de ander.

Ik neem dus aan, dat de ruit bij de Adephagen (r, volgens

ROGER) gelijkwaardig is aan 2 R, van D'ORCHYMONT en be-

schreven als een cel gevormd door Radius en denterugloopenden

tak (Radius recurrens) en een dwarsader. Is men eenmaal

zoover, dan is er geen werkelijk verschil tusschen den loop

van de media in den Adephagen- en Polyphagen-vleugel.

Dan is ook de ligging van de verbindingsader m normaal

geworden. In den Polyphagen-vleugel was m volgens b’ORCHY-

MONT een gedeelte van de rondgebogen media (zie fig. 5),

terwijl volgens mijn opvatting de geheele ombuiging m

genoemd moet worden. (Zie fig. 4).

Dat de ruit aan den top van de media bij beide groepen

van Coleopteren gelijk is, zou ook nog kunnen blijken uit

een eigenaardigheid, dat die cel in den regel ten deele aan

de voorrandzijde met pigment gevuld is en dus meer of

minder donker is.

132 K. J. W. BERNET KEMPERS, IETS NAAR AANLEIDING

Bij de Cicade wordt eveneens door M, en M, een cel

ingesloten. (Zie fig. 2).

Als het waar is, dat het oblongum ontstaan is door het

vouwen van den vleugel en tengevolge daarvan het buigen

van de ader in den vleugel, zooals hiervoor aangenomen is,

zal de verbindingsader rm zooals in het voorbeeld bij den

Dipterenvleugel (fig. 1) ook naar binnen moeten zijn gebogen

en ergens liggen tegen M,, terwijl de verschillende takken

van den Radius meer of minder tegen elkaar gedrukt moeten

worden !). are,

In den Dipterenvleugel ligt die rm tegen de mediane cel

en verbindt deze met R,;,. In den Adephagenvleugel is

ook het oblongum door een dwarsader verbonden met een

ader, waarvan de naam nog niet genoemd werd. Bij analogie

concludeert men dan hier ook met een tak van den Radius

te doen te hebben.

In den Cicadenvleugel is verbinding rm? aangegeven, ver-

bindende R, met M,. Ook in den Adephagenvleugel is nog

een verbinding waar te nemen tusschen M,, bij de cel =

ruit, en een ader in den vleugel, R,. De cel tegen de mediane

cel in den Cicadevleugel ingesloten door M,,, R,, rm! en

rm? is dan dezelfde als ruit r, van ROGER.

Bij den Polyphagenvleugel is rm wel aanwezig (zie fig. 4),

maar er is geen verbinding meer met een tak van den

Radius. Toch wordt in verschillende vleugels naast den Radius

nog een rudimentaire ader, als een streep langs die ader

loopend aangetroffen, dikwijls tegen een pigmentvlek.

1) Dit komt eigenaardig tot uitdrukking bij een achtervleugel van

Eunectus sticticus. Op grond van hun onderzoekingen komen J. H. COM-

STOCK and J. G. NEEDHAM (The wings of insects), tot het besluit, dat

de Radius oorspronkelijk bestaat uit een ader, die zich spoedig verdeelt

in twee deelen, een tak Rx en een sector, die zich op zijn beurt wederom

verdeelt in twee takken R. +3 en Ry + 5, welke beide takken zich nog-

maals oplossen in de eindtakken R., Rz, Ry en Rs (fig. 7). Bij den

genoemden Æwnectus sticticus zijn al die takken nog terug te vinden,

maar de vorm van de ader moet dan zeer eigenaardig teruggebogen zijn

door de buiging van de Media, die de ontwikkeling naar den top belette.

Langs de Subcosta loopt dan, nagenoeg kleurloos, maar toch te

herkennen Rx. Vlak daarnaast loopt dan Rz +3, die zich dan ontbindt

in de takken R: en R3 even voor de buiging van M; tegen den voor-

rand. R, +5; is ook aan het basaal gedeelte zichtbaar en verdeelt zich

ook weder in de takken Ry en Rs, van welke Ry met R; in contact

komt (Zie fig. 3).

VAN D’ORCHYMONTS APERGU DE LA NERVATION ENZ. 133

Bij de Cicindeliden ontbreekt het oblongum. Toch is het

vleugelbeeld geheel anders dan dat der Polyphagen. Men

krijgt dit beeld wanneer men de dwarsverbinding m weglaat.

Door het buigen van de media M, 4 , evenals bij de Adepha-

gen kan dan M, op de plaats blijven, waardoor deze loopt

in het verlengde van de hoofdader. (Zie fig. 6 conform

D’ORCHYMONT). Een klein stipje zou ader M, kunnen zijn.

De overige aderen kunnen bij alle vleugels volkomen

dezelfde zijn. :

D’ORCHYMONT geeft .aan het slot van zijn artikel een tabel

ter determineering van het Adephagen-type en van het

Canthariden-type, de twee typen die hij aanneemt.

Na hetgeen hiervoor gezegd is, kan het verschil al heel

gemakkelijk aangegeven worden.

I. M, +, vormt een kromme lijn S-vormig van het oblon-

gum tot vleugelrand met bolle zijde naar den top

gericht. Type Adephaga.

Oblongum ontbreekt door het afwezig zijn van de

dwarsader m. Type Crcindelidae.

2. M,:, vormt een rechte verbinding tusschen ruit en

apertum. Type Polyphaga.

D’ORCHYMONT neemt aan, dat het Staphyliniden-type, dat

door de meeste auteurs aangenomen wordt, niet bestaat:

„il n’est qu'un processus de réduction polyphylétique, qui

n’apparait pas chez les Adéphages”. Het komt voor bij zekere

Palpicornia, zekere Rhynchophora enz. en is dus niet uitslui-

tend bij Sfaphylinoidea aanwezig. Te betwijfelen valt of dit

een reden is om een derde type niet aan te nemen.

De Staphylinoiden hebben een zeer afwijkend aderstelsel.

Alle aderen loopen bij dezen naar buiten vrij uit, dwars-

aderen ontbreken. Het schijnt mij toe, dat het niet mogelijk

is om dit type uit een der genoemde typen af te leiden.

Bij geen der mij bekende Staphylinoiden is een verbinding

tusschen Radius en Media aanwezig. De vleugel vouwt zich

een paar keer meer over de lengte. Nu is mij gebleken, dat

men telkens bij een familiegroep uitgaan kan van een type,

dat steeds terugkeert en dat nauwelijks verschilt met fig. 4.

134 K.J. W. BERNET KEMPERS, IETS NAAR AANLEIDING ENz.

Steeds is er een geleidelijke reductie van de aderen waar

te nemen, waardoor men van het meest ingewikkelde stelsel

tot het eenvoudigste terecht komt. Maar er blijft altijd iets

kenmerkends voor de familiegroep over.

Zoo’n ingewikkeld beeld komt bij de Staphylinotden, voor

zoover mij bekend, niet voor. Daarom meen ik, dat wel

degelijk aan het Staphylinoiden-type vastgehouden moet

worden. Ja zelfs meen ik nog verder te moeten gaan en

nog een enkel type meer te moeten aannemen en wel een

Scarabaeiden-type, een Endomychiden-type en een Curculio-

niden-type ').

Den Heer D’ORCHYMONT moeten we dankbaar zijn voor

zijn ontdekking.

's-Gravenhage, Maart 1922.

*) Zie de afbeeldingen van kevervleugels in de Entomologische

Mitteilungen Band XII, Nos, 160 e.v., 528 e.v., 744 e.v.

Micro-Dipteren als Ectoparasiten

anderer Insekten,

von

E. JACOBSON.

Da die einschlàgige Literatur hier ausser meinem Bereich

ist, war es mir nicht möglich ausfindig zu machen, ob

schon früher festgestellt wurde, dass Dipteren bei anderen

Insekten als Ectoparasiten Blut saugen.

Ich will darum meine diesbezüglichen Beobachtungen hier

veröffentlichen. Der erste Fall betraf eine Libelle, welche

ich im Dezember 1913 an dem Ort Kalung auf der Padanger

Hochebene (Padangsche Bovenlanden) in Sumatra fing.

Auf einem der Flügel dieser Libelle befand sich eine kleine

Fliege, die sich so festgesogen hatte, dass sie auch in der

Totungsflasche nicht losliess. Dieses Exemplar (Sammel-

nummer 3336) scheint leider verloren gegangen zu sein.

Der zweite Fall bezog sich ebenfalls auf eine Libelle, dies-

mal Anax magnus RAMB. (Sammelnummer 1141 — Fort de

Kock, 920 M., Sumatra, Jan. 1920), welche auf dem rechten

Vorderflügel eine kleine Fliege trug, die sich in derselben

Weise festgebissen hatte, und sich bei der Tötung nicht

vom Libellenflügel loslöste.

Soweit ich mir den ersten Fang noch erinneren kann,

waren beide Fliegen genau derselben Art.

Der letzte Fall, welcher von mir beobachtet wurde, betraf

eine Micro-Diptere, welche bei Nachtfaltern Blut saugt. Sie

scheint bei verschiedenen Arten von Heterocera vor zu

kommen; ich fing nämlich bis jetzt 4 Exemplare, wovon 2

Stück, No. 1143 auf Miltochrista cruciata (Sammelnummer 1142

— Fort de Kock 920 M., Padangsche Bovenlanden, Sumatra,

136 E. JACOBSON, MICRO-DIPTEREN ALS ECTOPARASITEN, ENZ.

Januari 1921) und No. 1153 auf Szmplicia marginata (Sammel-

nummer 1154 — Fort de Kock, Februari 1921)”.

Die Fliegen sassen auf der Ober- und Unterseite der

Falterflügel. Zwar konnte ich nicht beobachten, ob die

Fliegen sich tatsächlich festgesogen hatten, wahrscheinlich

ist solches jedoch wohl, denn als ich den einen Falter in

die Tötungsflasche warf, blieben die Fliegen noch eine Zeit

lang auf dem Flügel haften und liessen erst los, als sie von

den Chloroformdämpfen betäubt waren.

Die Fliege No. 1152 beobachtete ich zwar nicht auf einem

Nachtfalter, sondern fand sie in der Tötungsflasche, in

welcher sich jedoch ausschliesslich Nachtfalter verschiedener

Art befunden hatten. Die Möglichkeit ist nicht ausgeschlossen,

dass No. 1152 zufälliger Weise in die Flasche gekommen

wäre.

Ich bin überzeugt, dass wir es hier mit wirklichen Ecto-

parasiten zu tun haben, die es auf die Säfte ihres Gastherrn,

in diesen Fällen also der Libellen und der Nachtfalter,

versehen hatten. Es sind ja Fälle bekannt wo die eine

Insektenart sich von der andern transportieren lässt !),

doch etwas derartiges ist bei den betreffenden Dipteren

sehr unwahrscheinlich. Bei den Libellen was es deutlich

genug, dass die Dipteren Blut saugten, da sie ihren Rüssel

in eine Flügelader eingebohrt hatten.

Die oben erwähnten Fliegen stellten sich als neue Arten

heraus, und werden von Herrn Prof. Dr. J. C. H. DE MEIJERE

unter den Namen Ceratopogon aeschnosuga und C. pectinunguis

beschrieben (siehe Seite 137 dieser Ablieferung).

1) Eine Anzahl Fälle dieser Art sind von Donisthorpe zusammen-

gestellt in: „The Phoresy of Antherophagus”. Entomologist’s Record,

Vol. XXXII. No. ro. p. 181. Siehe ferner auch: E. JACOBSON, Mallophaga

transported by Hippoboscidae. Tijdschr. v. Entomol., deel LIV, 1911. p.168.

Ceratopogon-Arten als Ectoparasiten

anderer Insekten

von

J. C. H. DE MEIJERE (Amsterdam).

Im vorhergehenden Aufsatz berichtet Herr EDw. JACOBSON

über einige Microdipteren, welche er blutsaugend bei Libellen,

bzw. Nachtfaltern angetroffen hat. Die Tierchen wurden mir

zur Untersuchung und Beschreibung überlassen und es stellte

sich heraus, dass gerade die 2 Arten, von welchen dieser

Parasitismus unzweideutig festgestellt wurde, unbeschrieben

sind. In Anschluss an seine interessanten biologischen Notizen

seien hier die Beschreibungen veröffentlicht.

Ceratopogon aeschnosuga n.sp.

Fort de Kock, 920 M., Januar 1920, auf dem Flügel einer

Aeschnide, Anax magnus RAMB. ZU ara

®. Ganz schwarzbraun, wenig glänzend, auch Beine, Fühler

und vordere Adern schwarzbraun. Augen nackt. Fühler dicht

kurz behaart; Fühlerglieder kurz oval, an den Gelenken

wenig eingeschnürt,

auch das letzte Glied

an der Spitze einfach

abgerundet ohne Ver-

jüngung. Thorax und

Hinterleib abgeflacht,

wenig behaart. An den

Beinen ist der Meta- Fig..1.

tarsus lang, die 3 folgenden Glieder sind kurz, wenig an

Länge verschieden, das 5'e Tarsenglied wieder länger und

etwas verbreitert, Empodium gross und breit, breiter als lang,

von längeren Endhaaren des letzten Gliedes etwas überragt;

138 J. C. H. DE MEIJERE, CERATOPOGON-ARTEN

Klauen scheinen dem Exemplar zu fehlen. Schienen mit

zerstreuten längeren Haaren. Flügel behaart, glashell, unge-

fleckt. Einmündung des Cubitus ungefähr in der Mitte des

Vorderrandes; 2'° Radialzelle verlängert dreieckig. Posticalgabel

spitz, der obere Zinken etwas gebogen, der untere gerade.

Körperlänge 1.5 mm.

Ceratopogon pectinunguis n. sp.

Fort de Kock (Sumatra), Januar 1921, auf Flügel von

Miltochrista cruciata WALK. (Arctiine). Ibid. Februar 1921,

auf Flügel von Simplicia marginata MOORE (Noctuine).

Farbe nach den Alcohol-Exemplaren schwarzbraun, am

Thoraxrande von der Flügelwurzel nach vorn hin eine hellere

Linie; Hinterleib mit dunkelbraunen Tergiten, der Bauch hell.

Fühlergeissel mit 8 rundlichen ersten Gliedern, von der

Seite gesehen etwas viereckig, nicht langer als breit, das

g'e Glied doppelt so lang, die folgenden noch etwas mehr

verlängert; das Endglied mit relativ langer, dünner Spitze,

welche am Ende ein kleines Knöpfchen trägt. Das 2'° Taster-

glied bei weitem am grössten und

etwas verbreitert, mit Sinnesorgan,

das 3° und 4“ gleich lang. Flügel

dicht behaart, glashell, der Cubitus

mündet deutlich jenseits der Mitte

in die Costa; Radius und Cubitus

im Endteile dicht neben einander,

aber doch deutlich getrennt. Posti-

calgabel spitz, der obere Zinken

deutlich gebogen. Metatarsus der

Hinterbeine lang, so lang wie die

3 folgenden Glieder zusammen ge-

Fig. 2. nommen, die 4 Endglieder nicht

viel an Länge verschieden. Klauen an allen Beinen relativ

lang und dünn, stark gebogen, etwas jenseits der Würzel

mit je einem kleinen kammförmigen Fortsatz, welcher an

jedem Beine an der hintern Klaue am meisten entwickelt ist.

Körperlänge 1 mm.

Diese Art zeigt Ähnlichkeit mit C. stemulans DE MEI].

(Tijdschr. v. Entom. LU, 1909, p. 197), welcher indessen

ALS ECTOPARASITEN ANDERER INSEKTEN. 139

kürzere, dickere Klauen ohne Anhang besitzt, und bei welchem

der Radius und Cubitus dicht gegen einander liegen.

Der Ceratopogon Nr. 1152 welchen Herr JACOBSON in der

Tötungsflasche auffand, ohne sicher zu sein, dass derselbe

wirklich Parasit eines gleichzeitig erbeuteten Nachtfalters

gewesen war, scheint mir mit meinem Ceratopogon vexans

DE MEIJ. (Tijdschr. v. Entom. LI, 1909, p. 198) identisch

zu sein, sodass es zweifelhaft ist ob er bei Heteroceren

blutsaugen wird Dagegen fand sich unter dem weiterhin

aus der Tötungsflasche stammenden Material, von welchem

JACOBSON angibt, dass bestimmt einige auf Heteroceren sitzend

in die Flasche gelangt waren, auch die Art C. pectinunguis

vertreten, was mit seiner Angabe stimmt. Von den 12 Tier-

chen, alle Ceratopoginen, gehörten 6 zu C. pectinunguts,

unter den übrigen kam auch Ceratopogon vexans DE MEI.

vor !). Ein paar weitere Exemplare gehörten gleichfalls zur

Ceratopogon-Gruppe, waren aber nicht genügend gut konser-

viert, sodass es mir nicht zweckmässig scheint sie nach so

dürftigem Material zu beschreiben, zumal ihre Biologie nicht

feststeht, denn Herr JACOBSON teilte mir mit, dass nach

seiner Überzeugung 1—2 Arten beim Öffnen der, gewöhn-

lich auf dem Tisch unter der Lampe stehenden Flasche, darin

gelangt seien.

Dass Ceratopoginen bei anderen Insecten Blut saugen,

wurde schon in einer Anzahl Fällen beobachtet. Eine Über-

sicht gibt KNAB in Proc. Entom. Soc. Washington XVI, 1914,

p. 63—66, 139— 141. Seine Angaben beziehen sich nament-

lich auf Culiciden-Imagines und auf Raupen. So wird ein

Ceratopogon erwähnt, welche öfters am Abdomen von Nysso-

rhynchus-Arten gefunden wurde; ein Culicoides am Thorax

und Abdomen von Anopheles ?), ein anderer auf Culex fati-

1) Beide Arten wurden von mir als „blutsaugende Microdipteren” be-

schrieben, Tijdschr. v. Entom. LII, 1909, p. 198, 200, weil auch Dr. SALM,

welcher die Tiere sammelte, sie als solche, auch beim Menschen, betrach-

tete (man vergl. SALM, Bloedzuigende Insecten, Geneesk. Tijdschr. Ned.

Ind., 52, 1912, p. 252—260). Sicher constatiert wurde es indessen für

diese Arten nicht, wohl für Ceratopogon stimulans DE MEV. und Culicoides

guttifer DE MEY. Man siehe hierüber auch EDWARDS, Bull. Entom.

Research, XIII, 1922, p. 166, 167.

2) Culicoides anophelis EDWARDS, Bull. Entom. Research XIII, 1922,

pe Lor.

140 J. C. H. DE MEIJERE, CERATOPOGON-ARTEN

gans. Die die Raupen befallenden Arten gehören zur Unter-

gattung Zorcipomyia, sie wurden in Nord- und Süd-Amerika

aufgefunden, auf Cuba sollen die Raupen von Melanochroia

geometrotdes selbst in Anzahl dadurch zu Grunde gehen. Dass

Imagines anderer Insektenordnungen befallen werden, davon

kann KNAB nur ein Beispiel anführen, nämlich den Fall von

KRYGER, der in Dänemark einen Ceratopogon, verwandt mit

murinus WINN., auf dem Flügel einer Geometride (Cidaria

didymata L.) auffand; die ursprüngliche Mitteilung findet

sich Entom. Medd. 1914, p. 83—88.

Über weitere Fälle wurde mir noch Folgendes bekannt:

WILLISTON erwähnt in: „Manual N. Amer. Diptera” bei

den Simuliiden (p. 147) eine angeblich neue Gattung, ge-

gründet auf ein Exemplar, welches am Fühler einer west-

indischen Phasmide saugend erbeutet wurde.

EDWARDS gibt an (Ann. and Mag. of natur. histor., Ser. 8,

Volsr2; 1913; pi 201), “dass auf: Ceylon 2) Exemplare ven

Ceratopogon hirtipes DE MEI. auf je einer Raupe von Papilio

clytia erbeutet wurden; ferner teilte er mir mit, dass NEW-

STEAD in Wales einen Ceratopogon an einem weissen Tagfalter

blutsaugend auffand.

In jüngster Zeit wurde von JACOBSON und ROEPKE auf das

Blutsaugen an Raupen durch Ceratopogoninen hingewiesen

(Entomol: Berichten, '192T;'p.5, 'bzw.'10922,'P.139).

Beide Herren haben dasselbe im malayischen Archipel

wiederholt beobachten können. Vor mehreren Jahren sandte

mir Herr Prof. ROEPKE einen solchen Ceratopogon aus Bui-

tenzorg (Juni 1913); das Exemplar scheint mir mit meinem

C. (Forcipomyia) hirtipes DE MEY. identisch zu sein, was auch

gut mit EDWARDS’ oben mitgeteilter Angabe stimmen würde.

An den Fühlern dieses einzigen Exemplars sind die 8 ersten

Geisselglieder kurz konisch, die folgenden länger, cylindrisch,

das letzte am längsten, mit kurzem Fortsatz; das 2'° Glied

der Taster ist spindelförmig, mässig verdickt, so lang wie

die beiden folgenden Glieder zusammen genommen.

In der jetzt vorliegenden Mitteilung JACOBSON’s handelt

es sich also nicht um ganz neue Tatsachen. Zu beobachten

ist indessen, dass das Saugen an den Flügeln von Schmetter-

lingen offenbar im Archipel eine ziemlich verbreitete Sache

ALS ECTOPARASITEN ANDERER INSEKTEN. I4I

ist, wobei eine und dieselbe Art sehr verschiedene Schmetter-

linge befallt. Von Interesse und neu ist, dass auch Libellen

einen solchen Parasiten auf den Flügeln mit sich führen

können. Dass im Insektenflügel für einen solchen Parasitis-

mus eine genügende Blutzirkulation stattfinden muss, hat

auch KnAB schon in seinem Aufsatze betont und er citiert

hierbei die bezügliche Arbeit von BERVOETS, Note sur la

circulation du sang dans les ailes des insectes (Ann. Soc.

Ent. Belg., Vol. 57, 1913, p. 184— 190).

Auf Schmetterlingsflügeln blutsaugende Ceratopogoninen

hat auch Herr TOXOPEUS, gelegentlich seiner Expedition

auf der Insel Buru nahe Celebes aufgefunden, eine auf dem

Flügel einer Dekas-Art, eine andere auf dem Flügel einer

Euthalia, beide an der Unterseite des Hinterflügels, eine

dritte an der Vorderflügelwurzel einer Pyralidine.

Alle sind leider beschädigt, zu meiner oben beschriebenen

Art gehören sie indessen nicht. Eine weitere Art fand er auf

einer Phasmide.

Was andere Dipteren anlangt, so möchte ich vollständig-

keitshalber anführen, dass nach KNAB Pachycerina flavida

WIED. die Raupen von Zrinnyis ello L. ansaugt. Diese Fliege

gehört zu den Lauxaniinen, desgleichen wie Sieganopsis

Pupicola DE Meij, über welche ich in: Studien über südost-

asiatische Dipteren IV, Tijdschr. v. Entom. LIII, p. 146,

angab, dass mehrere von Herrn JACOBSON auf Puppen von

Papilio memnon gefunden wurden. Diese Puppen lieferten

normale Falter und es blieb unbekannt, was die Fliegen

auf den Puppen zu schaffen hatten, aber möglicherweise

waren auch sie hier zum Blutsaugen da.

Dann möchte ich noch auf einen Fall hinweisen, welcher

leicht mit obigem Parasitismus zu verwechseln wäre, nämlich

die Anwesenheit von Desmometopa auf Asiliden oder Spinnen.

Es hat sich ergeben, dass hier von Commensalismus die Rede

ist und diese winzigen Dipteren von den Resten der Beute ihrer

Wirttiere leben. Weiteres hierüber findet man wieder bei

‘ KNAB (Proc. Ent. Soc. Washington, XVII, 1915, p. 117— 121).

Schliesslich will ich hier noch erwähnen, dass sich im

Zoologischen Anzeiger, Bd. XXVIII, 1905, p. 42, eine kurze

Mitteilung vorfindet von W. A. ScutLz: „Dipteren als Ekto-

142 J. C. H. DE MEIJERE, CERATOPOGON-ARTEN ENZ.

parasiten an Südamerikanischen Tagfaltern”. Er fand am

unteren Amazonenstrom frischgefangene Morpho achilles L.

auf der Flügeloberseite häufig mit einigen kleinen Dipteren

besetzt, die in den Schuppenstaub förmliche Gänge angelegt

hatten; später beobachtete er sie auch bei Mekcopis-Arten.

Es sind träge, winzige, etwa 1'/, mm lange Tierchen von

graubrauner Körperfärbung, deren getrübte Flügel ungefähr

die gleiche Länge wie der Rumpf haben. Er fügt hinzu vom

Insektenhändler H. STICHEL vernommen zu haben, dass er

unter Schmetterlingssendungen aus Columbien in den Papier-

düten, die die Morphos enthielten, öfters kleine Fliegen

vorgefunden hatte, die von den letzten nach deren Tode

abgefallen und gestorben waren.

Wenn SCHULZ die Tiere für Phoriden hält, so hat das nach

seinen eigenen Angaben nur geringe Bedeutung. Möglicher-

weise haben wir es auch hier mit Ceratopogoninen zu tun.

SCHULZ ist geneigt, die Gänge daran zuzuschreiben, dass

die Fliegen auf den Flügeln auch ihre Entwicklung durch-

gemacht hatten, dass also ihre Larven sich von den Flügel-

schuppen ernährten. Könnten auch nicht die Fliegen beim

Fortkriechen die Gänge veranlasst haben?

Die Sache bleibt fraglich, die Mitteilung hat bis jetzt

offenbar keine genügende Beachtung gefunden, sodass ich

hier besonders auf den interessanten Fall hinweisen möchte.

Nachdem ich diese Sache auch in der Versammlung unseres

entomologischen Vereins besprochen hatte, erhielt ich von

Herrn JURRIAANSE, der sich lebhaft mit exotischen Lepido-

pteren beschäftigt, zweimal eine Sendung von Phoriden, welche

er in Schmetterlingstüten aufgefunden hatte. Das erste Mal

waren es mehrere Imagines und Puparien einer Aphiochaeta,

alle immatur en unbestimmbar, aus einer Tüte, welche ein G

von Ornithoptera helena buruensis von der Insel Buru nahe

Celebes enthielt, das 2!° Mal 2 9£ von Aph. xanthina SPEIS.,

einer in den Tropen überall gewöhnlichen Art, in der Tüte

eines d von Morpho patroclus FELD. aus Columbien. Von einer

Schädigung des Falterflügels war in diesen Fällen nichts

Bestimmtes zu erspüren, und auch P. SCHMITZ, dem ich die

Namen verdanke, ist der Ansicht, dass die Falter in diesen

Fällen erst nach ihrem Tode von den Phoriden aufgesucht,

bzw. mit Eiern belegt worden sind.

Boekbespreking.

A Biology of the British Hemiptera-Heteroptera

bye DWAR A, BUTLER 4B. A.1B Sc. ES,

with coloured plates, photographs and text-

figures. London, H. F. & G. WITHERBY, 326

High Holborn, W.C. 1923. Price £ 3-3-0 Net.

Het boek bevat volgens den rondgezonden prospectus

666 pagina’s, volgens het exemplaar in mijn bezit VIII en

682 bladzijden. Ontvangt men aldus meer dan beloofd is,

het papier is minder mooi dan van den prospectus en ook

de illustraties ziin op kleiner schaal dan de op het reclame-

biljet afgedrukte afbeelding. Deze, wel is waar kleinigheden

betreffende, maar m.i. ongewenschte methode van doen van

den uitgever, kan niets afdoen aan de groote verdienste

van den samensteller van het boek, die een reuzenwerk

verricht heeft.

Om een indruk te geven van hetgeen het boek behelst,

kan ik beginnen met den prospectus te volgen, die een

opsomming bevat van den geheelen opzet. Deze omvat:

I. Inleiding, o. a. vergelijking van de Britsche fauna met

die van het vasteland. (Vergelijking met de zeer ver-

wante Nederlandsche fauna ontbreekt). Vaststelling, dat

ook met behulp der larven de familie-indeeling te hand-

haven valt. Associaties van Heteroptera en vegetatie.

Verspreiding naar provincies met opgaaf der gebruikte

locaalfauna’s. Een kleine hulptabel voor de determinatie

der larven van landwantsen.

2. Overzichten van families en meerdere determinatie-

tabellen van sommige genera en species. Hierbij moet

opgemerkt, dat BUTLER zijn werk beschouwt als aan-

vulling van het klassieke werk van EDWARD SAUNDERS

F.R.S. „The Hemiptera-Heteroptera of the British Islands”

in 1892 verschenen, zoodat alleen de soorten daar niet

144

oO:

BOEKBESPREKING,

of onvoldoende beschreven, hier, wat het imaginale

stadium betreft, uitvoerig beschreven en in tabellen

gebracht worden.

Overigens is de hoofdzaak van het werk vervat in:

Nauwkeurige beschrijving van alle Britsche soorten onder

de volgende gezichtspunten:

a. Eieren en eierlegging voor zoover bekend.

6. Alle larvenstadien tot nu toe onderzocht.

c. Levensontwikkeling en tijd van verschijnen der

imagines,

d. Leefwijze, voedsel, gewoonten en variaties der soort.

e. Topografisch voorkomen zoowel wat de Engelsche

eilanden betreft als daar buiten. (Ook hier mijn

opmerking, dat de Nederlandsche gegevens grooten-

deels onopgemerkt bleven. Voorloopig zag ik slechts

eenmaal SNELLEN VAN VOLLENHOVEN genoemd en

slechts weinige malen Holland).

Bibliografie.

Complete lijst der in verband met Britsche Heteroptera

genoemde planten in hun natuurlijke volgorde. (Dit

laatste is niet zoo gemakkelijk, daar in den tekst veelal

de Engelsche namen gebruikt worden en deze in de

lyst alleen achter den Latijnschen naam voorkomen.

Bovendien is de verwijzing, wat ook zijn voordeel heeft,

naar het nummer van den wants in den tekst en niet

naar de pagina. Dit nummer is weder een ander dan

het nummer van lijst 8, terwijl de index (9), zooals

gewoonlijk naar de pagina verwijst.

Tabellarisch overzicht naar de ,,Counties’’, voor elke

soort.

Idem voor elke maand.

Lijst van alle Britsche families, sub-families, genera en

species volgens den ,, Katalog” van OSHANIN (1912).

Index.

Vele tekstfiguren en vijf platen met deels gekleurde,

deels naar fotografién vervaardigde afbeeldingen.

Zooals men ziet is het gebodene overweldigend en zal

men eerst bij langer gebruik van het boek ten volle kunnen

waardeeren al wat wordt meegedeeld.

BOEKBESPREKING. 145

Zoo hier en daar heb ik de opgaven vergeleken met

materiaal in mijn bezit en vond de opgaven zeer nauwkeurig.

Een enkele keer bleek mij, dat de wijze, waarop de ver-

zamelde gegevens van den schrijver en van anderen, tot een

leesbaar geheel gebracht waren, ook bezwaren heeft, doordat

men zich niet altijd rekenschap kan geven, wie aan het

woord is. Een voorbeeld vindt men b.v. bij de behandeling

der muziekorganen der Corzxzdae (waterwantsen). Op pag. 569

vindt men vermeld de reeds door BALL in 1845 opgemerkte

tweeledige muziek, waarvan door HANDLIRSCH in 1900 de

verklaring gegeven werd. Het eene geluid ontstaat door

wrijving van pala over clypeus '), het andere door wrijving

van rand van voorvleugel over het ,,strigil’’. Dit laatste

orgaan door BUCHANAN WHITE ontdekt, werd door HAND-

LIRSCH soort voor soort nagegaan, waarbij bleek, dat het,

voorkomende aan den achterrand van het zesde tergiet der

mannetjes, steeds aan die zijde zich bevindt, waaraan aan de

sternieten de zgn. asymmetrie aanwezig is; dus bij Macro-

corixa links, bij de overige Corzxa’s en Micronecta rechts.

Nu vindt men bij de soort Macrocorixa Geoffroyi LEACH op

pag. 573, de opmerking, dat hier steeds het linker dekschild

door het rechter bedekt wordt, daardoor waarschijnlijk in

inniger contact komt met de bovenvlakte van het lichaam,

wat het geluid voortbrengen zal bevorderen. Zoo lezende

denkt men, dat HANDLIRSCH deze verklaring gegeven heeft.

Gaat men echter tot de bron, dan blijkt het, dat HANDLIRSCH

van het boven of onder liggen van linker of rechter dekschild

in het geheel niet rept. Deze opmerking en de daaraan

geknoopte theorie van verband met het ,,strigil’ en het

onderliggende dekschild, is van BUTLER zelf. Nu is het feit

van het bovenliggen van rechter dekschild en het in verband

daarmee sterker gekleurd zijn van de rechter membraan

volkomen juist. Door mij werd echter in 1914 ook reeds

er op gewezen, dat dit in nog sterkere mate het geval is

1) Merkwaardig dat BUTLER niet vermeldt de kritiek van KIRKALDY,

op dit gedeelte van HANDLIRSCH’ opvatting, terwijl hij het betreffende

stuk wel in zijn literatuurlijst heeft opgenomen [K. (7)]. KIRKALDY meent,

dat het d' met zijn pala van den eenen poot, over de ribbelvlakte aan den

binnenkant van den dij van den anderen voorpoot wrijft, en niet over

den clypeus; de bewegingsrichting zou dit laatste onmogelijk maken.

146 BOEKBESPREKING.

bij Micronecta, waar zelfs het geheele rechter bovenliggende

dekschild lederachtig en zonder membraan is, terwijl links

een ongekleurde bedekte membraan aanwezig is. Hieruit

volgt echter tevens, dat de samenhang, die BUTLER aan-

neemt tusschen het onderliggen van linker dekschild en het

links aanwezig zijn van het strigil, niet juist kan wezen,

want bij Micronecta is volgens HANDLIRSCH het strigil rechts

en toch het linker dekschild, volgens mijn waarneming bij

de Nederlandsche en tropische soorten van dit genus, het

onderliggende. Ik kan dit nog uitbreiden tot alle Corzxa-

soorten, waar ook het strigil rechts ligt; behoudens enkele

individueele uitzonderingen is in dit geheele genus steeds

het rechter dekschild bovenliggend en zou het mij zeer

verwonderen als dit bij de Engelsche exemplaren anders

was. Trouwens BUTLER spreekt daar bij geen der Corzxa-

soorten over, ofschoon volgens zijn theorie daar het rechter

dekschild onderliggend zou moeten zijn.

Uit deze uiteenzetting is, dunkt mij, de gevolgtrekking te

maken, dat een der doelen van het boek, n.l. het opwekken

om de geboden gegevens te toetsen aan meer waarnemingen,

ten volle bereikt wordt. Waar men het opslaat ziet men

vraagpunten, die men door eigen waarneming zal trachten

te beantwoorden en ook zal het feit, dat men direct ziet

wat bij een bepaalde soort nog onbekend is, reden zijn in

aanteekening of collectie na te gaan of men aanvulling

kan geven. Aan den anderen kant zal men bij het weinige,

dat men zelf heeft waargenomen, eerbied hebben voor het

vele, dat door den schrijver gecompileerd is, maar nog meer

door wat daarvan door hem zelf is waargenomen en opge-

teekend. Zonder twijfel zal het boek door iederen bioloog,

die met vraagstukken over insecten en speciaal met wantsen

in aanraking komt, met belangstelling geraadpleegd worden.

Amsterdam. D. MAC GILLAVRY.

Some remarks about the supposed scent-

organs of the Genus Opsiphanes,

J. H. JURRIAANSE.

(Read June 16th 1923.)

Blate: 2)

Last April I received from a steamer, discharging bananas

from North Columbia in Rotterdam, a male Opszphanes

tamarindi sikyon FRUHST.

The chrysalis that must have been among the bananas,

had emerged and thanks to the fairly low temperature in the

holds, the butterfly never flew and was practically undamaged.

The Genus Opstphanes belongs to the family of Brassolidae

which has secondary sex-markings carried by the males.

With Opsiphanes they consist of brush-shaped pencils of hairs

on the upperside of the hind wings and a naked patch with

a little central organ at both sides of the abdomen, the

latter not being very conspicuous on dried specimens. We

know that it is there and that seems to be sufficient.

After killing the animal with an injection of Ammonia

liquida, I noticed when setting the butterfly, that the pencil

on the submedian nervure. (S. M.), seemed to be drawn

out of said little organ, which I will call the ,,gland” in future.

As soon as the hairs had left the gland, they spread out

in their usual star-shape.

It is to be understood that in their natural position those

pencils are situated opposite the glands when the wings are at

rest, enclosing the abdomen nearly over its full circumference,

When the butterfly is being set the wings are pulled up in

a more or less unnatural position, with the result that the

abdomen is fully uncovered.

Regarding the little organs or glands on the abdomen,

I might observe, that at both sides of the fifth segment is

a bare, waxlike patch of about 7 millimeters long and 2.5

millimeters wide, pointed backward and more or less rounded

in front. In the middle of this patch we find an egg-shaped

148 J. H. JURRIAANSE, SOME REMARKS ABOUT THE

dull patch pointing to the anus. Behind the point is found

a little round patch, much smaller. The whole resembles a

swollen point of exclamation of about 3.5 millimeters long.

The colour is red-brown and seen under a magnifying glass,

it is covered with a large number of membrane-like projec-

tions. The edges of those organs are a little higher and

are probably surrounded with projections that are a little

longer and stiffer, which gives the organ a dish-like shape.

The fortunate and most extraordinary occurrance of being

able to observe a living male specimen of Opsiphanes

tamarindi sikyon was so valuable to me, that [ decided to

examine those glands more closely. The impossibility of

examining them without detaching the organs from the

abdomen, made me decide to amputate them and thanks

to the kind permission of Dr. H. BURGERROUT, Director of

the Corporation Hospital in Rotterdam, Miss A. LEBRET

made (under supervision of Dr. J. HULSHOFF POL), a large

number of microscopic slides, which allowed a closer

examination.

During the research it was necessary to have more material

at my disposal and for this reason I decided to sacrifice also

the abdomina from Opsiphanes cassina periphetes. FRUHST.

and — numatius. FRUHST. Both varieties belong to the same

genus as — s/£yon, having the same morphological properties.

I will not speak here about the difficulties encountered

in making the microscopic slides but will give a short

report of my observations. Before describing the organs in

question, I want to recapitulate that the normal skin of the

butterflybody consists of three layers. The outside, epidermis

or chitin layer, is built up by the hypodermis underneath it,

the latter consisting of one or more strata of cells with nucleus.

This layer is covered on the inside with a basement membrane.

The organ in question is formed by a local dish-shaped

projection of one of the chitin abdominal segments, covered

on the inside with a thin hypodermis. The chitin in this

place differs from that in other places in that it is much

thinner there. The hypodermis consists, in accordance with

the other parts of the inside covering, of a layer of flat

cells with spool-shaped nuclea. A basement-membrane can

be found also. Underneath this hypodermis a layer of large

cells is observed.

SUPPOSED SCENT-ORGANS OF THE GENUS OPSIPHANES. 149

All those layers are supported by a rather coarse and loose

tissue with larger and smaller spaces as is found everywhere in

the abdomen and serving as a support for the other organs.

The ‘layer of cells under the hypodermis is of a quite

different structure. They are very large, each witha moon-

shaped nucleus, curved round the cup with stem that will

be described presently. Attention is specially drawn by the

form and implantation of the projections that could be seen

with the magnifying glass.

The thin chitin cover, under which the hypodermis and

large cell-layer is found, shows a great number of deep

circular impressions in the shape of a cup with stem. The

stem being hollow and open at the bottom. Each of these

stems is enclosed in one of the large cells mentioned above.

These apparatus form the implantation-sheath for the

membranelike projections, which we will call here on account

of their peculiar shape ,,calyces’’ (flower buds).

These calyces are quite different in shape to the scales

and hairs found on the abdomen.

With a fine tube they fill-the stem of the chitin cups

and thus have also a direct connection with the inside of

the cell. In the wider part of the cup they unfold partly

and form outside it a large bud-shaped calyx that resembles

more or less a partly opened crocus flower, of which the

inner surface is smooth and the outside ribbed in the longi-

tudinal direction with thin and sharp ribs.

The dimensions of those different parts are approximately:

Length of the chitin cups 60 micra,

diameter of same 30 micra,

total length of the calyces 300 micra,

diameter of the calyx stem 3 micra.

Plate 2 gives a schematic view of one of the organs

described above.

This illustration is made on the basis of a large number

of microscopic slides.

If we summarize the results of the microscopical researches,

to arrive at an explanation of the functions of said organ, the

importance of two parts of same claims our special attention.

In the first place the presence of the large cells that are not

found anywhere else in the abdomen and in the second place

the calyces implanted by means of chitin cups in same.

150 J. H. JURRIAANSE, SOME REMARKS ABOUT THE

As to the first; what conclusions can we draw from the

anatomical qualities of those cells, that are no doubt spe-

cialised for this organ.

Dr. HULSHOFF POL believes that we are dealing here with

a gland-epithelium.

Secondly ; the implantation of calyces in these cells makes

us expect a certain connection between these calyces and

the gland-epithelium.

It seems quite clear that this connection cannot be any

other but the pouring out of the gland-secrete in these

calyces, which come in-direct contact with the hair-pencil

on the wing.

Putting all these facts together, I think I may say with

confidence that we are dealing here with a beautiful scent-

distribution organ of which the functions are as follows:

The sexual attraction mechanism of the male butterfly

consists of three leading functions, viz.

1st The secretion of the scent by a gland at each side

of the abdomen.

2°d The ejection of same over a special contact-organ,

consisting of bud-shaped projections implanted in

those glands.

3 The distribution of the scent in the air derived frora

those projections by the contact of a hair-pencil on

the wing.

I cannot conclude this short publication without expressing

my great gratitude to my friend Dr. J. HULSHOFF POL, who

was kind enough to give me very valuable information

regarding the cell-structure visible in the microscopic slides.

Without his cooperation much would have remained dark

to me.

The genus Opsiphanes has still another sex-mark that is

clearly visible in the shape of a second hair-bush on the

upperside of the hindwing. It is situated at the underside

of the cell just opposite the first median nervule (M 1).

At a few millimeters distance from the basis, said median

nervule forms a pocket or fold in which the ends of this

hair-brush are enclosed. Probably those hairs get out of this

fold during the flight, distributing in the air the scent, (if

any) contained therein. The researches about this organ

are not yet completed to an extent far enough to come

SUPPOSED SCENT-ORGANS OF THE GENUS OPSIPHANES. ISI

to a reliable conclusion especially as it is very difficult to

obtain fresh material.

I use this opportunity to ask for the assistance of Central

American Lepidopterologists to obtain fresh material of

Opsiphanes in the shape of eggs, caterpillars or chrysalis

and shall be glad to cooperate with them in order to bring

more light on this highly interesting subject.

A new form of butterfly from Tenimber

J. H. JURRIAANSE and G. VOLBEDA.

In" the collection JURRIAANSE is a series of Cynthia erota

F. from Tenimber, that differs from Cynthia erota cycnıa

NICEV. from the Key Islands as follows:

Males, upperside: even dark ochreous, black markings

less prominent, whitish patch on costal part of hind wing

smaller and only a little lighter than the ground colour.

Underside: the sub-marginal part of the wings is over

a much larger area more intense purple. The whitish patch

on costal part of hind wing smaller and a little darker.

Females, upperside: ground colour more ochreous,

the discal band not whitish yellow but light ochreous and

the same colour as the submarginal part. The black markings

less prominent and not so sharply drawn. The basal part

of both wings lighter.

As to the light patch on costal part of hind wing, the

same as with the males.

Underside: the discal whitish band is less prominent

and has nearly the same colour as the sub-marginal part.

No further remarks except what has been said about the

males.

11 dd and 5 92 from Olilit-Saumlakki, Tenimber Islands.

As we consider this form to be a new one, we propose to

name it Cynthia erota vanroesseli, subsp. nov.

Rotterdam, 29th Aug. 1923.

Faunistische Aanteekeningen betreffende

Nederlandsche Lepidoptera

door

Dr. J. TH. OUDEMANS.

Sedert geruimen tijd is de ,,staat” onzer Nederlandsche

Lepidoptera niet ,,bijgewerkt”. In de hier volgende bladzijden

zal ik trachten, dit zoo nauwkeurig mogelijk te doen !).

Als uitgangspunt voor de Macrolepidoptera heb ik genomen

de alom gebruikelijke „Naamlijst van Nederlandsche Macro-

lepidoptera, bewerkt door Dr. J. TH. OUDEMANS en J. A.

SNIJDER”, uitgegeven in 1902. Bij de opsomming der sedert

dien als inlandsch bekend geworden soorten, heb ík steeds

de plaats daarvan in de Naamlijst aangegeven door allereerst

de kolom te vermelden, waarin de naam dient te worden

ingevoegd, en vervolgens den naam der soort, waarop de

nieuweling moet volgen, of waaraan deze moet voorafgaan.

Wat de Microlepidoptera aangaat, heb ik aangesloten aan

de supplementaire lijst van Lepidoptera, voorkomend in „de

Nederlandsche Insecten’, 1900, p. 356—358. Deze supple-

mentaire lijst bevat de namen der inlandsche Macrolepido-

ptera en Microlepidoptera voor zooverre zij in 1897 (DI. XL

van het „Tijdschrift voor Entomologie”) bekend waren.

Voor de Macrolepidoptera is dus de straks genoemde

„Naamlijst van 1902 vollediger en daarom voor deze groep

als basis gekozen.

Van alle voor ons land nieuwe soorten heb ik het nummer

vermeld, waaronder elk harer voorkomt in den bekenden

„Catalog der Lepidopteren des Palaearctischen Faunen-

gebietes” van STAUDINGER en REBEL, in het bijzonder, omdat

1) Talrijke vangsten van zeldzame, doch niet nieuwe soorten

hoop ik in eene volgende publicatie te behandelen.

DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE ENZ. 153

de meeste verzamelingen in ons land volgens dit standaard-

werk zijn gerangschikt.

Wat de vermelding der nieuwe soorten betreft, heb ik mij

gehouden aan hetgeen gepubliceerd is in het ,,Tijdschrift

voor Entomologie” en in de „Entomologische Berichten”,

terwijl ik als inlandsch heb opgenomen al datgene, wat m.i.

den toets der kritiek kan doorstaan. In navolging van de

grondleggers onzer kennis op dit gebied, meer in het bijzonder

van Mr. H. W. DE GRAAF en P. C. T. SNELLEN, heb ik gegevens,

die mij onvoldoende gegrondvest toeschenen, weggelaten;

men meene dus niet, dat ik die over het hoofd heb gezien.

Deze lijst is gesloten op 1 October 1923. Geraadpleegd

zijn het „Tijdschrift voor Entomologie” toten met DI. LXV,

1922, en de twee Verslagen in DI. LXVI, 1923, zoomede

de „Entomologische Berichten” tot en met No. 135 van

I Januari 1924, dit laatste nummer nog wel niet verschenen

zijnde, doch in proef staande.

Hier volgen de namen der aanwinsten:

MACROLEPIDOPTERA.

Kolom van

taudinger

No.:

. Papilio podalirius L.

. Argynnis pales SCHIFF. var.

de Naamlijst:

vóór Papilio machaon L.

arsilache ESP. 3, na Argynnis euphrosyne L.

. Erebia medusa F. 4, na Melanargia galathea L.

. Chrysophanus dispar HW. 5, vóór Chrysophanus hippothoe L.

. Lycaena argyrognomon BGSTR. 6, na Lycaena argus L.

. Dicranura erminea ESP. 9, vóór Dicranura vinula L.

. Lophopierya cuculla ESP. 11, na Lophopteryx camelina L.

. Agrotis agathina DUP. 17, na Agrotis castanea ESP.

. Mamestra glauca HB. 21, na Mamestra trifolii ROTT.

. Dianthoecia carpophaga BKH. 22, na Dianthoecia cucubali FUESSL.

. Hadena furva HB. 23, na Hadena ochroleuca ESP.

. Hadena hepatica HB. 24, na Hadena rurea F.

. Nonagria neurica HB. 26, na Nonagria geminipuncta HATCH.

. Lapinostola extrema HB. 27, na Tapinostola elymi TR.

. Hydrilla palustris HB. 20, na Caradrina taraxaci HB.

. Amphipyra perflua F. 20, na Amphipyra tragopogonis L.

. Mesogona oxalina HB. 30, na Panolis griseovariegata GOEZE

Staudinger Kolom van

No.: de Naamlijst:

2573. Plusia interrogationis L. 36, na Plusia gamma L.

2995. Acidalia subsericeata HW. 41, na Acidalia virgularia HB.

3191. Odezia atrata L. 44, na Mesotype virgata ROTT.

3306 var, Larentia obeliscata HB. 46, na Larentia variata SCHIFF.

3367. Larentia suffumata HB. 46, na Larentia montanata SCHIFF.

3444. Larentia lugubrata STGR. 48, na Larentia procellata F.

3507. Asthena anseraria H.S. 49, na Asthena candidata SCHIFF.

3607. Tephroclystia impurata HB. 51, na Zephroclystia scabtosata BKH.

3785. Semiothisa signaria HB. 55, na Semzothisa alternaria HB.

3882. Boarmia secundaria ESP. 57, na Boarmia gemmaria BRAHM

4075. Aspilates gilvaria F. 59, na Aspilates formosaria EV.

4179. Rhyparia purpurata L. 61, na Parasemia plantaginis L.

4515. Epichnopteryx retiella NEWM. 64, na Æpichnopteryx pulla Esp. !)

MICROLEPIDOPTERA.

161. Chilo cicatricellus HB.

1344. Alucita (Aciptilia) galactodactyla HB.

1564. Tortrix forskaleana L.

1846. Evetria (Retinia) sylvestrana CURT.

1951. Polychrosis (Grapholitha) artemistana ZL.

2014. Pelatea (Penthina) klugiana FRR.

2604. Gelechia virgella THNBG. (longicornis CURT.).

2800. Xystophora divisella DGL.

2898. Apodia (Nannodia) bifractella DGL.

3120. Aplota palpella HW.

3525. Scythris inspersella HB.

— Gracilaria azaleella BRANTS

4112. Lithocolletis geniculella RAG.

4436. Luffia ferchaultella STPH.

154 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

Papilio podalirius L.

„Tijdschrift voor Entomologie”, DI. L, 1907, p. XL; 7 ex.

van 5 Nederlandsche vindplaatsen. DI. LI, 1908, p. VII; oudste

!) Geheel bijgewerkte exemplaren van de „Naamlijst v. Ned.

Macrolepidoptera” zijn bij ondergeteekende verkrijgbaar à /1.— p. stuk.

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. 155

inlandsche ex. van 1789 (niet van 1797 of 1798). DI. LI, 1908,

p. I4—15, meening van P. C. T. SNELLEN.

Argynnis pales SCHIFF. var. arsilache ESP.

Reeds in DI. X, 1867, van het „T.v.E.”, p. 193, werd dit

dier, onder den naam: Argynnis arsilache ESP., als inlandsch

door Dr. DE GAVERE vermeld, en wel als voorkomend in de

provincie Groningen. SNELLEN, DI. I, 1867, p. 28, vermeldde

haar in eene noot als misschien in het noordoosten van ons

land voorkomend. De indigeniteit werd bevestigd, toen de

heer VAN DEN BRANDT in IgoI en 1902 verscheidene ex.

bibVenlo mine ae „L.v.E.', DL XLVE:1903, Verslag p: 52;

waar de soort echter abusievelijk Argynnis dia L. genoemd

is. Deze fout is gerectificeerd in hetzelfde DI. ,,T. v. E.”. XLVI,

1903, p. 268, terwijl in eene noot op p. 267 de vangst van

deze soort in de provincie Groningen, door den heer H. Koor,

vermeld wordt. De vindplaats was „de Punt” !), ten zuiden

van de stad Groningen, en de eerste vangdatum was 16 Juli

1903. Dit werd door den heer TER HAAR medegedeeld in

dev Ent; aber... DI. I, Ne. 14, 1 Nov. 1903, Pr 06, teswijkde

opgave der Venlosche vangst, die, zooals men ziet, eerder

plaats vond, met rectificatie van den naam, in hetzelfde deel,

p. 128, voorkomt. Op de naamverwarring wordt ook nog

de aandacht gevestigd in „T.v.E.”, DI. XLVII, p. V, terwijl

SNELLEN de soort aan zijne telling der inlandsche soorten

tevoet int, Pv. Ex DIE. EM 1910,p:, 372.

Erebia medusa F.

ni DI PERL 1920, p. 161, ens DI, LXVI,: 1923,

p. XXXIX. Drie ex., waarvan twee gevangen, te Epen in

Zuid-Limburg. L. J. TOXOPEUS en H, VLEMING.

Chrysophanus dispar Hw.

Op meerdere plaatsen in Z.W.-Friesland. Zie „T. v. E.”,

DI. LIX, 1916, p. XXVI; eerste vangsten door den heer

RAS POLAR en schrijwersdezes., DI. EXII, 1910; p..XIX;

vangst van verscheidene ex. door den heer BENTINCK.

DI. LXV, 1922, p. XXI; vermelding van de vangst van

1) Het gehucht „de Punt” ligt ten deele in de prov. Groningen, ge-

meente Haren, ten deele in de prov. Drenthe, gemeente Vries. Ik weet

niet, of de vindplaats op Groningsch dan wel op Drentsch grondgebied

gelegen is.

156 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

twee varieteiten door den heer BENTINCK. DI. LXV, 1922,

p. 197—211; verhandeling met 4 platen over de soort, met

vergelijking der Nederlandsche ex. met de in Engeland uit-

gestorvene, door schrijver dezes. Deze soort werd ook in

aantal gevangen door de heeren P. J. VAN DEN BERGH Lz.

en J. H. E::WITTPEN.

Lycaena argus L. en Lycaena argyrognomon BGSTR.

Het onderzoek der copulatie-organen dezer Lycaena’s door

den heer R. VAN EECKE,: zie ST. vo E. , Di: EMI rons.

p. XIX en p. LX, doch vooral: „Zoölogische Mededeelingen,

uitgegeven vanwege ’s Rijks Museum van Natuurlijke Historie

te Leiden”, DI. I, 1915, p. 22, speciaal p. 26—28, heeft de

oorspronkelijke, doch onvoldoende gegrondveste meening

bevestigd, dat twee naverwante soorten — Lycaena argus L.

en Lycaena argyrognomon BGSTR. — te onderscheiden zijn.

Beide soorten komen in Nederland voor.

Wat de nomenclatuur en de synonymie betreft, heb ik

die gevolgd van SEITZ, ,,Gross-Schmetterlinge der Erde”,

Rhopalocera Palaearctica I, p. 301, noot. Dit komt hierop

neer, dat argus L. met aegon SCHIFF. synoniem is, en argy-

rognomon BGSTR. met argus SCHIFF. De argus L. is dan de

eene, de argus SCHIFF. de andere soort. Sprak men vroeger

(met SCHIFFERMÜLLER) van Lycaena aegon en Lycaena argus,

zoo dient men thans (met SEITZ), in dezelfde volgorde, te

schrijven: Lycaena argus L. en Lycaena argyrognomon BGSTR.

SEITZ schijnt dit zelf te betreuren !), althans in eene noot

op p. 300 zegt hij ten slotte: „Vom praktischen Standpunkt

aus wäre die einfachste Lösung, die Bezeichnungen aegon

SCHIFF. (= argus L.) und argus SCHIFF zu wählen”. Doch

dan schijnt men met de wetten op de nomenclatuur in

conflict te komen. Zeker is, dat de zeer korte beschrijving

van LINNAEUS, „Syst. Nat.” Ed. X, 1758, p. 483, No. 152,

onvoldoende is, om uit te maken, welke der beide soorten

bedoeld is. Zij luidt: ,,P.P.” (= Papilio, Plebejus) „alis

ecaudatis caeruleis; posticis subtus limbo ferrugineo ocellis

caeruleo-argenteis’’. Daarna verwijst hij naar verscheidene

1) Ook ik zou het toejuichen, als men kon bewijzen, dat men met

een „gerust geweten” weer van L. aegon en L. argus kon spreken.

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. 157

andere schrijvers. Het komt mij voor, dat bij de beslissing

omtrent de door LINNAEUS onderzochte en beschreven soort,

het onderzoek der in zijne verzameling aanwezige voorwerpen

eene voorname rol gespeeld heeft. Ik lees althans in het

opstel van den heer H. A. DE Vos TOT NEDERVEEN CAPPEL,

„Ueber die Artberechtigung von Lycaena argus L. und Lycaena

aegon SCHIFF., ,,T.v.E.”, DI. XL, 1897, p. 229, het volgende:

„oo liess er” (SCHÔYEN, „Entom. Tidskr.”, HI, p. 33, 1882)

die in der LINNE’schen Sammlung (London) befindlichen

Exemplare des ,,Papilio Argus”, von Herrn Ros. M. LACHLAN

nàher untersuchen, wobei sich herausstellte, dass diese mit

denjenigen Thieren, welche man gewöhnlich als Lycaena aegon

betrachtet, übereinstimmen’. Naar mijne meening verdient

het de voorkeur, zich te baseeren op de beschrijvingen, en

de — vooral oude — verzamelingen buiten beschouwing te

laten, althans niet den doorslag te doen geven, omdat daarin,

na de beschrijving, wijzigingen kunnen zijn tot stand gekomen,

gelijk niet zelden is geconstateerd kunnen worden.

Lycaena argus 1.. (aegon SCHIFF.) is dan de in ons land,

vooral in heidestreken, zeer algemeene vorm, terwijl van

L. argyrognomon BGSTR. (argus SCHIFF.), juist omdat de

soorten niet of onvoldoende onderscheiden worden, nog

slechts weinige vindplaatsen bekend zijn. In elk geval is deze

soort veel zeldzamer dan de andere. De heer VAN EECKE

noemt Groenlo en Aalten, terwijl de heer DE VOS TOT

NEDERVEEN CAPPEL in zijne reeds genoemde verhandeling

Op p. 230 de vangst van 2 ex. bij Arnhem vermeldt, op

p. 237 die van 5 ex. nabij „de Plasmolen”, in DI. XLII, 1899,

p. 37 die van meerdere voorwerpen te Apeldoorn en in DI.

XLIV, 1901, Verslag p. 72, die van een paartje te Winterswijk.

Zelf ben ik in het bezit van eenige voorwerpen, in Juli 1903

door den heer R. DE BOER te Zeegze in Drenthe gevangen.

Dicranura erminea ESP.

Leve”, DLL 1908, pi EXXV » DI. LII, 1909; p. 579

en DI. LIT, 1910, p. XXXV en LXXI. De rupsen bij „de

Meern” (Utr.) op wilg en later ook op populier gevonden

door den heer BALFOUR VAN BURLEIGH, die er de vlinders

uit kweekte, waarvan hij ook weder eieren verkreeg.

158 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

Notodonta tritophus ESP.

Deze naam, in kolom Io van de ,,Naamlijst”, moet ver-

anderd worden in: Notodonta phoebe SIEBERT (synoniem:

tritophus F.). De niet inlandsche Vofodonta tritophus ESP.

heeft als synoniem: N. forva HB. Van N. phoebe SIEBERT

werd in 1903 door den heer SCHUYT eene rups te Weert

gevonden, die in April 1904 den vlinder leverde; zie ,,T. v. E.”,

Dis EXIT], 21920,:0 RE

Lophopteryx cuculla ESP. (cucullina SCHIFF.). ,,T. v. E.”,

Di; XLV, .1902, Verslas np, en Di. XEVI, 1603,.p, 21e

Een ex. te Breda gevangen door den heer HEYLAERTS.

Agrotis agathina Dur.

bewerker Dl Lj 1907 ap alps 1 Vien paars pem(Gar

Augustus 1905, in collectie J. TH. OUDEMANS, en Apeldoorn,

September 1906, DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL, telkens

één ex. Ik ontving mijn ex. van Dr. J. PRINCE te Nijmegen;

het was gevangen door zijn zwager, den heer F. VAN DER

WissEk, te Epe (G):

Mamestra glauca HB.

Teves |, DICH 1910, Pr 10 Ren DIEN ER

p- XXII. Een ex. werd in het Mastbosch bij Breda op 22 Mei 1909

gevonden door den heer N. A. DE JONCHEERE.

Ent. Ber. DILAV, No.03,1 Januar; or. pase sewn

18 Mei 1916 werd wederom een ex. in het Mastbosch ge-

vonden, thans door den heer A. J. Burs.

Dianthoecia carpophaga BKH.

DB DIEN 1900, pi ersten DIEN 797798

Eenige voorwerpen werden uit de rups gekweekt door den

heer J. G. ZÖLLNER. De rupsen waren gevonden te Epen in

Zuid-Limburg.

Hadena furva HB.

sl. van.E.”, DISXEVIIL 1905;.pAVIlbenip: 24 DE

1907, p. III. Meerdere ex. werden in Augustus 1903 en 1906

te Schoonoord in Drenthe gevangen door den heer R. A.

POLAK ; collectie J. TH. OUDEMANS.

In de ,,Bouwstoffen voor eene fauna van Nederland”,

DI. I, iste :Stuk, „Nov. 1851, vindt‘'menYop"p.’16 ender

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. 159

nummer 246 deze soort reeds genoemd, gevonden door den

heer VER-HUELL; de vindplaats wordt medegedeeld in DI. I,

4% Stuk, Juli 1853, p. 254, nummer 246, en wel Vorden,

terwijl Harderwijk door Dr. H. C. VAN MEDENBACH DE ROOY

er aan wordt toegevoegd.

Hadena hepatica HB.

Mese ge Tore, ps AL ensp. 318. Benter.

werd op 3 Juli 1909 te Houthem in Zuid-Limburg gevangen

door den heer J. H. COERT, in tegenwoordigheid van den

heer H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL, in wiens

collectie het voorwerp berust.

Nonagria neurica HB.

ya DIET 41807; :Verslagyp: | 153; DLEXIIT 1920;

DAX DI BIV 1021 PI MIDI EXV;,1922;.p. XXI

XXIII, Allengs is gebleken, zie vooral de mededeeling in

DI. LXV van den heer BENTINCK, dat Vonagria neurica HB.

wel eene afzonderlijke soort is, en niet eene variéteit van

Nonagria dissoluta TR. (met de var. arundineta SCHMIDT),

zooals trouwens STAUDINGER in zijn ,, Catalog” reeds deed.

N. neurica werd ook bij ons te lande gevonden, o.a. te

Domburg (LYCKLAMA a NIJEHOLT), Numansdorp (DULFER)

en Rotterdam (BENTINCK).

Tapinostola extrema HB.

„T. v. E.’, DI. LV, 1912, p. XXIII, Numansdorp (DULFER),

18 Juni 1910,

Caradrina alsines BRAHM, taraxaci HB. en sericea SNELLEN.

Alhoewel het verschil tusschen de eerste beide soorten al

zeer moeilijk is aan te geven, zie o.a. de verhandeling over

C. alsines door SNELLEN in ,,Sepp”, 2de Serie, DI. I, p. 121,

PI. 29, worden zij in den regel, ook bij ,,Seitz”, als afzon-

derlijke soorten beschouwd.

De door SNELLEN in zijne „Macrolepidoptera”, p. 447,

naar één ex. beschreven Caradrina sericea wordt door

STAUDINGER onder No. 20174 als eene aberratie van C. alsines

beschouwd.

Hydrilla palustris HB. (palustris is foutief).

Ent. Ber., DI. V, No. 103, 1 Sept. 1918, p.86; ST VOS

160 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

DI. LXII, 1919, p. XIX. Op het landgoed ,,Weldam” onder

Markelo werden in den nacht van 7 op 8 Juni 1918 drie

manlijke exemplaren door den heer BENTINCK bij electrisch

licht gevangen.

Amphipyra perflua F.

„1.v. E”, DI. LVI; 1913, p. XLT Viens Die gEV Baers;

p. LXII. De heer BALFOUR VAN BURLEIGH vond op 4 Juni

1913 te de Bilt (Utr.) eene rups op Salix Caprea L., die in

hetzelfde jaar den vlinder leverde.

Mesogona oxalina HB.

„Ent. Ber." DI. IL: Nor 57, Januar. Iorr, +p. 120208

»T. v. E”, DI.\LIV, 1911, p. XX. Op 9.September1g1o

ving de heer A. J. BUIS te Valkenburg (L.) een ex. van

deze soort. Terecht wijst hij er op, dat zij vroeger reeds

eenmaal als inlandsch vermeld is geworden; in DI. I der

„Bouwstoffen voor eene fauna van Nederland” wordt de

soort op p. 20 onder nummer 332 genoemd. als gevangen

door den heer VER-HUELL, terwijl op p. 264 nader vermeld

staat, dat de vindplaats Montferland was.

Plusia interrogationis L.

„Ent. Ber.”, DI. V, Ne. 112,°17,Maast 100, pl 22er

wordt medegedeeld, dat op I Augustus 1919 een ex. dezer

soort door Prof. Dr. K. MARTIN te Oegstgeest gevangen

werd. Deze wijst er op, dat in het Leidsch Museum twee ex.

voorhanden zijn, afkomstig van de collectie HAVELAAR, met

etiquet ,, Holland”. In de ,,Bouwstoffen voor eene fauna van

Nederland” vindt men de soort ook vermeld, n.l. in DI. I,

p. 23, No. 373, doch zonder vindplaats, terwijl op p. 267,

No. 373, medegedeeld wordt, dat de heer SEPP de vinder is.

Het ontbreken van eenige nadere aanduiding omtrent de

vindplaats in dit en vele andere gevallen is de oorzaak, dat

DE GRAAF en SNELLEN zulke soorten, zéér terecht, niet

onder de inlandsche opnamen. Zijn zij werkelijk inlandsch, dan

worden zij later wel weder opnieuw gevangen en dan wint

de vroegere opgave aan beteekenis.

Geometra vernaria HB.

In ,,T. v. E.”, Di. XL, 1897, p. 390, vermeldde ik, dat

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. 161

zich in mijne collectie twee ex. van Memoria (Geometra)

vernaria HB. bevonden, gekweekt uit ruspen, welke VAN

MEDENBACH DE ROOY te Arnhem gevonden had. Dit ver-

meldden nl. de etiquetten, door genoemden verzamelaar

geschreven. Later vernam ik van Mr. A. BRANTS, dat hij

de bewuste rupsen gevangen en aan den heer VAN MEDENBACH

DE Roov ter hand gesteld had; zij waren echter niet te

Arnhem, zijne woonplaats, doch te Oeynhausen in Duitsch-

land aangetroffen. De vindplaats: Arnhem moet dus geroyeerd

worden, waarna alleen Zuid-Limburg (Maurissen, omgeving

van Maastricht) als zoodanig overblijft.

Van deze in ons land zeer zeldzame soort is sedert nog

eene vindplaats bekend geworden, nl. Twello, waar de heer

COLDEWEY op 8 Juli 1905 een ex. uit eene oude Clematis-

piantiklopte; zie, bev 6% Div EXIVj 1925, 'ps LVII:

Thans kan ik hieraan nog toevoegen: Roermond, waar

de heer FRANSSEN aldaar, op 16 Juli 1921, een ex. be-

machtigde, dat hij de welwillendheid had, aan mij af te staan.

Acidalia subsericeata HW.

Eesti “DI 1907: Pi DIET 190840727 EER

1909, p. IX. Meerdere exemplaren werden te Dordrecht

gevangen door den heer N. A. DE JONCHEERE.

Acidalia laevigata SC.

B ve BE te rots. Verstae MED eerde

heer VAN DEN BRANDT deze door hem te Venlo gevangen

soort als nieuw voor onze fauna op. Zij werd echter als

zoodanig reeds door SNELLEN vermeld in Dl. XXX, 1887,

p. 222, naar een ex., door Mr. A. H. MAURISSEN te Bunde

in Zuid-Limburg gevangen.

Acidalia herbariata F. Deze oorspronkelijk meer zuidelijke

soort (SEITZ vermeldt: Centraal- en Zuid-Europa, Noord-

Afrika enz.) wordt in noordelijker streken nu en dan aange-

troffen in voorraden van gedroogde planten, b.v. in bewaar-

plaatsen van drogerijen enz. Aangezien de rups bij dit

voedsel uitstekend gedijt, is het niet onwaarschijnlijk, dat de

vlinders, die daaruit voortkomen, paren en eieren leggen,

dus de soort in stand houden. Als dit blijkt het geval te

zijn, dan zou er m.i. geen bezwaar tegen zijn, de soort als

162 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

inlandsch te beschouwen. Men krijgt dan toch een geval,

dat overeenkomt met dat van Æfhestia kühniella Z., de

schadelijk geworden ,,meelmot”, van wie wel niemand thans

de inheemschbeid zal betwisten. Leveren alleen de geim-

porteerde eieren of rupsen de imagines, zonder dat

deze zich voortplanten, dan staat de zaak anders. Totdat wij

hieromtrent zekerheid hebben bekomen, wacht ik, om de

soort onder de inlandsche op te nemen. i

Jaren geleden, in November 1876, zijn de rupsen door

den heer HEYLAERTS in een magazijn van drogerijen te

Breda aangetroffen en wel op gedroogde bloemen van Malva

sylvestris, eene ook bij ons gewone plant. Of die bloemen

van buitenlandschen oorsprong waren, wordt niet vermeld,

doch is waarschijnlijk. Wellicht eten de rupsen ze slechts in

gedroogden toestand. Uit genoemde rupsen verkreeg de heer

HEYLAERTS in Juni en Juli 1877 verscheidene vlinders. Een

paar daarvan bevinden zich in mijne collectie.

Wie in de gelegenheid mocht zijn, voorraden van gedroogde

kruiden te onderzoeken, verzuime niet, eens op deze Aczdalia

te letten en, mocht de soort hier te lande teruggevonden

worden, na te gaan, of zij zich hier in stand houdt.

Acidalia dilutaria HB.

Deze naam, voorkomend in kolom 41 van de ,,Naamlijst”,

moet veranderd worden in Acidalia interjectaria B. Deze laatste

heeft als synoniem eveneens den naam dilutaria, doch dat

is dan dzlutaria HEIN. en niet HB. Deze laatste is eene

Zuid-Europeesche soort.

Odezia atrata L.

„lv. E DL. XLVII, 1904; p.iXV sens DIN WXEVII Roo

P» 28. De heer.-J. JESWIET_ ving in -Juli, 1903. eenise ex, te

Piet Haan bij Vaals in Zuid-Limburg. Eén dezer voorwerpen

berust in mijne collectie.

Larentia obeliscata HB.

STAUDINGER beschouwde dezen vorm als eene varieteit

van Larentia variata SCHIFF. Latere onderzoekingen schijnen

echter wel bewezen te hebben, dat men met twee verschil-

lende soorten te doen heeft. Onze Nederlandsche exemplaren

behooren meerendeels tot den vorm odelöscata HB. en werden

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. I 63

tot nog toe onder varzata SCHIFF. geboekt, in den regel

zonder vermelding, of zij al dan niet tot de type of tot eene

der variëteiten behoorden. Terwijl nu de vorm (soort) obeliscata

algemeen bij ons voorkomt, is het moeilijk na te gaan, of

de vorm (soort) varzata reeds dikwijls bij ons gevonden is.

In „T. v. E.”, DI. LXV, 1922, p. XXIV, vermeldt de heer

BENTINCK zeer uitdrukkelijk de vangst van eene typische

variata door hem te Vaals (L.). Ik vestigde er in eene noot

de aandacht op, dat door PROUT in ,,SEITZ” obeliscata als

eene afzonderlijke soort beschreven wordt, hetgeen den

heer BENTINCK aanleiding gaf, deze quaestie nader in de

„Ent. Ber.” te behandelen; zie het eerlang verschijnend

No. 135 van ı Jan. 1923.

Van Z. variata SCHIFF. bevat mijne verzameling exem-

plaren van Putten (G.), Arnhem, Naarden, Noordwijk en

Oisterwijk. In Mei 1922 ving ik bovendien te Putten een

ex., waarvan de grondkleur zuiver wit is; dit is, naar het

mij voorkomt, de var. cembrae KITT, zie PROUT in ,,Seitz”

Geometrae p. 216.

Larentia suffumata HB.

heels, DI LX 1920, p: ,164.sen DE, EXVE 21027:

p. XXXIX. De heer L. J. TOXOPEUS ving op 25 Mei 1920

een ex. te Epen in Zuid-Limburg.

Larentia lugubrata STGR.

PE DI TAM ro22, m. KEW em DE EXVI, 1923;

p- LIII. De heer COLDEWEY ving eenige ex. van dezen vlinder

in Juli 1913 te Diepenveen. De herkenning en vermelding

volgden echter eerst in 1922. De soort werd teruggevonden

in Augustus 1922, niet ver van de oude vindplaats. Schrijver

dezes, die ze daar te zamen met den heer COLDEWEY en

met zijn zoon TH. C. OUDEMANS ving, verkreeg van enkele

afgevlogen wijfjes een aantal eieren, die in Mei 1923 ver-

scheidene vlinders leverden.

Asthena anseraria H.S.

DI JE 1908, pi XX en DI. LI, 1909, D: 186.

De heer H. A. DE Vos TOT NEDERVEEN CAPPEL ving op

Ir Juni 1907 een ex. te Houthem in Zuid-Limburg.

164 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

Tephroclystia extraversaria H.S.

In „Trw. E} DI XLVII 1904, paXIV, vermeldtdesheer

TER HAAR deze soort als nieuw voor onze fauna, onder

verwijzing naar zijn werk „Onze Vlinders”, waar men op

p. 301 leest, dat hij de rupsjes te Roermond uit brem klopte

en dat die op 15 Augustus (5, gelijk er staat, is eene druk-

fout; de etiquetten aan de voorwerpen vermelden 15 Augustus)

1903 twee vlinders, een g' en een 9, leverden. Ik heb deze

voorwerpen, die met de collectie TER HAAR in mijn bezit

gekomen zijn, nauwkeurig vergeleken met de, ook uit de

collectie TER HAAR afkomstige buitenlandsche ex. van 7.

extraversaria H.S. en van de daarop veel gelijkende 7.

distinctaria H.S, alle afkomstig van STAUDINGER, welke

zelfde ex. ook door TER HAAR bij zijne determinatie benut

zijn. Bij dit onderzoek vond ik echter nog te veel verschil,

om te kunnen verklaren, dat de bewuste voorwerpen tot

eene der twee genoemde soorten behooren, ofschoon zij er

wèl veel op gelijken. Men bedenke hierbij, dat alle voor-

werpen thans 20 jaar oud, of ouder zijn, en dat Zephroclystia’s

op den duur verkleuren, nl. bruiner (minder grijs) worden.

Het g is bovendien nogal afgevlogen.

De voedselplant, brem, wordt nergens als die van eene

der beide soorten opgegeven. Voor distinctaria vind ik bij

,Seitz” de bloemen en vruchten van thijm, Thymus Ser-

pyllum en vulgaris — voor extraversarta Umbelliferen, als

Peucedanum, Libanotis, Pimpinella, enz.

SNELLEN nam 7. extraversaria niet op in zijne ,,Aan-

teekeningen’ en ook ik acht het het verstandigst, de beide

voorwerpen voorloopig te laten rusten. Misschien dat een

opnieuw herhaald onderzoek later klaarheid brengt.

Tephroclystia impurata HB.

Ent: Ber.’ DIRT No! 15.1 Jans 1904,-P-1298 dei

DI. XLVI, 1903 (uitgegeven 1904), p. 252 en DI. XLVII, 1904,

p. XIV. De heer H. A. DE VoS TOT NEDERVEEN CAPPEL

ving op 16 Juli 1903 een ex. van deze 7ephroclystia te

Houthem (St. Gerlach) in Zuid-Limburg.

Semiothisa signaria HB.

„TI. VoL?) DIL 1908; pl XXV; dp EROEVI ep ze Br

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. 165

LII, 1909, p. 185. De heer LYCKLAMA à NIJEHOLT ontdekte

deze soort op 6 Juli 1907 bij „Nol in ’t Bosch” onder Renkum

(niet onder Bennekom, noch onder Wageningen, zooals hier

en daar is opgegeven). Hij vond haar in Juli 1908 ter zelfder

plaatse opnieuw, ook weder in één ex. Later heeft de heer

LYCKLAMA haar ook in de buurt van Nijmegen aangetroffen,

waaromtrent ik evenwel geene opgaven vind. Wel echter

ontving ik van hem een zeer fraai ex., geétiquetteerd :

»Blasmolen, 19. Juni 1913’,

Voorts dient vermeld te worden, dat de heer N. A. DE

JONCHEERE in 1921 niet minder dan 16 ex. ving in het

Biesbeschubijt Breda; zie, Tove.” DI. LXIV, 1921, p. EVIIE

Boarmia secundaria ESP.

“Ent. per, Wl IV, No. 83, ı Mei Tors, p. 179 (Boarmia

face Pv E DE EVNL 1915, p. XIEVIL In Juli 1914

ving ik een ex. van deze soort (gelijk later bleek), dat des

avonds te mijnen huize, op ,,Schovenhorst”’ onder Putten (G.),

op lamplicht af kwam binnenvliegen. Daar dit voorwerp, dat

sterk afgevlogen en beschadigd was, mij eenigszins vreemd

voorkwam en stellige determinatie was uitgesloten, trachtte

ik er eieren van te krijgen. Dit gelukte; het legde zelfs, na

gevoerd te zijn, verscheidene eieren, waaruit weldra de

rupsen te voorschijn kwamen. Na overwintering der rupsen

werden uit deze de vlinders verkregen, die tot B. secundaria

Esp. bleken te behooren. Na dien tijd werd nu en dan nog

een enkel ex. op „Schovenhorst aangetroffen.

Boarmia ribeata CL. (adzetarza HB.).

IE vB DIE XL 1897, pi 391, vermeldde ik de vangst

te Mook van een afgevlogen 9 eener Boarmia, welke ik toen

voor bovengenoemde soort hield. Het zwaar beschadigde en

reeds tamelijk verzwakte dier legde, na meermalen gevoed te

zijn, toch nog enkele eieren, die uitkwamen. De hieruit ge-

kweekte vlinders bleken tot B. repandata L. te behooren,

zoodat de vindplaats Mook voor B. ribeata moet vervallen.

Aspilates gilvaria F.

EDILI Tene, pi XXXV en: p. 32225 De heer

P. J. VAN DEN BERGH LZN. ving in 1908 bij Maastricht een

ex. van deze soort.

166 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

Rhyparia purpurata L.

„Ent: Ber”, DL: HW) No.:37) I Sept. 1007, p:r851:1, Due

DI. LI. 1908, p. II en p. 16. Eene rups van deze soort werd

op 24 Mei 1907 in mijne tegenwoordigheid op eene heide

bij Nunspeet gevonden en mij ter hand gesteld. Ik kweekte

daaruit een 9, dat op 29 Juni uitkwam. Een tweede ex, ook

een 9, werd op 25 Juni 1917 te Denekamp gevonden en

mij welwillend door den heer BERNINK aangeboden.

Ino statices L.

In het „T. v. E”, DI XLIV, £901, Verslag p. 17, vermeldt

de heer TER HAAR de vangst op 17 Juni 1900 in het

„Onland” bij Groningen van vele voorwerpen van /uo statices,

waarvan bijna alle ex. behoorden tot de var. geryon HB.,

of wel overgangen daarop vormden. Uit het vervolg blijkt,

dat de heer TER HAAR hierbij een kleurverschil op

het oog had, want hij zegt oa. „dat de groene vorm de

type” is. Daar zijne collectie in mijn bezit is, kon ik de

voorwerpen, voor zooverre daarin nog aanwezig, aan een

onderzoek onderwerpen. Ik vond inderdaad een g, geëti-

quetteerd : »Groningen, 17 Juni 1900, TER HAAR”. Dit ex.

is purperbronskleurig en zonder twijfel de bedoelde afwijking.

Verder vond ik nog twee voorwerpen, later in dezelfde buurt

gevangen, en wel een gd, geëtiquetteerd : „Paterswolde, 18

Juni 1901, DE BOER”, groen van kleur, en nog een d, ge-

étiquetteerd : „Eelde, 18 Juni 1905, TER HAAR”, bronsgroen *

gekleurd en tusschen de beide besproken voorwerpen in

staande.

Nu merk ik echter op, dat geryon HB. algemeen niet

als eene variëteit van sfatices L, doch als cene afzonderlijke

soort beschouwd wordt. STAUDINGER deed dat o.a. in zijn

»Catalog”, MEYRICK in zijn „British Lepidoptera” enz. Ook

JORDAN in” „Seitz, “IT „Spinner “und "Schwärmer pist

Raadpleegt men nu die verschillende beschrijvingen, dan ziet

men, dat het verschil tusschen de twee soorten niet berust

op kleur, doch op andere kenmerken ; geryon wordt dan

ook als eene groene soort beschreven en afgebeeld.

Ik kom aldus tot de slotsom, dat de bewuste purperbrons-

kleurige voorwerpen, die eene kleurvariéteit van /mo statices

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. 167

vormen, niet met den naam geryon mogen worden aangeduid.

De aldus geheeten soort wordt bovendien gezegd meer

speciaal op kalkbodem voor te komen.

De weinige variëteiten, die van /no statices beschreven

zijn, vermelden geen van allen eene kleur, die ook maar

eenigszins met purperbrons te vergelijken is. Daaruit zou

men moeten afleiden, dat onze bewuste vorm nog niet be-

schreven, en in elk geval, voor zoover mij althans bekend

geworden is, niet benoemd is.

Merkwaardig blijft het in elk geval, dat de purperbrons-

kleurige vorm in Groningen de meest voorkomende is. Reeds

lang geleden vestigde Dr. DE. GAVERE, een zeer ijverig

lepidopteroloog, de aandacht hierop. In „T. v. E.”, DI. X,

1867, p. 198, schrijft hij: „L’espece d’/zo, qu'on trouve ici

en grand nombre, diffère de la vraie Statices”, waarbij ik

meen te mogen aannemen, dat hij het kleurverschil op 't

oog heeft. Ook de heer BALFOUR VAN BURLEIGH heeft den

purperbronskleurigen vorm gevonden en wel te Laag Soeren ;

Hem ve. DI EX, 1920; pi KEL

Als merkwaardigheid wil ik nog vermelden, dat een in

eene vochtige atmospheer geplaatst groen ex. van onze soort

weldra van kleur verandert en bijzonder veel op de besproken

kleurafwijking gaat gelijken; zoodra het weder is opgedroogd,

herstelt de groene kleur zich echter weder volkomen. Men

bedenke hierbij, dat men met eene z.g. opperviakte-kleur

te doen heeft, waarbij sterke uitdroging soms ook de kleur

tijdelijk wijzigt; zie „Ned. Insecten”, p. 81—82.

Epichnopteryx retiella NEWM.

Tv EDI LIP toeg p. XLV; DI EHI, foro, ‘p. 382

en 324. In Mei 1909 werden eenige manlijke ex. van deze

soort door den heer S. LEEFMANS en mij gevangen, vliegend

boven het gras van een zeedijk bij Diemen.

Vroeger reeds door HEYLAERTS vermeld als door hem

nabij Breda gevonden; zie „T. v. E.” DI. XXI, 1878, p.

XXVI, en DI. XXX, 1887, p. 8, pl. to, fig. 15—18. Hierop

komt HEYLAERTS nog eens terug in „T. v. E.” DI. LIL,

1910, p. 56.

168 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

Chilo cicatricellus HB.

„TI Volt.) DIS L,61607; pn2 32 Op 119 Juni 1906sinvasex,

te Numansdorp gevangen door den heer A. DULFER.

Alucita (Aciptilia) galactodactyla HB.

ee Vv. ED]. AES 1800, Verslas 9.49, em DI Ey

1903, p. 267. De rupsen dezer soort werden op 22 Mei 1899

door den heer SNELLEN tusschen ’s-Gravenhage en Wassenaar

op Arctium Lappa (klit) gevonden. De vlinders verschenen

midden Juni.

Tortrix forskaleana L.

„Tev. VE? Dis XEIX 11006 ip. 209 Opienz Julicroesi werd

een wijfje van deze soort bij Velp (G.) gevangen door den

heer N. A. DE JONCHEERE.

Evetria (Retinia) sylvestrana CURT.

al sv. Er, DIXEV,, 1002, Verslas pi en, DEI

1903, p. 257. SNELLEN vermeldt de vangst van meerdere

ex., waarvan hem een paartje werd geschonken, door Baron

DE CROMBRUGGHE DE PICQUENDAELE (Brussel) bij Putten (Putte)

in Noordbrabant. Deze vond ook de rupsen einde Mei in de

manlijke bloemen van Pinus maritima, de zeeden.

Polychrosis (Grapholitha) artemisiana Z.

bevek. DI EVIL 1003} dp 256." De" heeratEynAnras

vond eene rups te Heerlen (L.) en verkreeg daaruit den

vlinder op 6 Juni.

Pelatea (Penthina) klugiana FRR.

LV. EDI. KEV, 1902, Verslassp.4, cul

1903, p. 258. Door den heer HEYLAERTS in Zuid-Limburg

gevangen.

Gelechia virgella THNBG. (longicornis CURT.).

je vi E DI EVIL Toos, p. 30.” De heer TER Aa

ving op 27 Mei 1901 een ex. bij Groningen.

Xystophora divisella DGL.

„I. v. E. DI. XLIX, 1906; p.. 212: Deze soort-wetd door

den heer TER HAAR te Wartena en te Garijp in Friesland

aangetroffen.

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. 169

Apodia (Nannodia) bifractella DGL.

ubi DE IF 1909; .p.. 188. Door den heer N. A.

DE JONCHEERE werd op 24 Augustus 1908 een ex. bij

Dordrecht gevangen.

Aplota palpella Hw.

fiv. E" DI. LXII, 1920, p. LXXV. De heer SCHUYT deelt

mede, dat hij van Mr. A. BRANTS te Arnhem eene aldaar

gevangen Gelechiide ontving, die hem bleek Aplota palpella

Hw. te zijn.

Scythris inspersella HB.

ia ED EX ror7 pi XIV. De heer SCHUYT vond

op 25 Juni 1916 te Ommen op Epilobium angustifolium

eenige rupsen. die op 27 en 28 Juli daarop volgende de

vlinders leverden.

Gracilaria azaleella BRANTS.

ave ORL Vie 1913; pio EX LXXII, en DI LXIV;

1921, p. LX. Deze soort werd ontdekt door Mr. A. BRANTS,

die de vlinders en de rupsjes, welke op Azalea indica,

Japanschen vorm ,,Hexe”, in kassen te Boskoop werden aan-

getroffen, ter determinatie ontving van den Phytopatholo-

gischen Dienst te Wageningen. De soort bleek geheel nieuw

te zijn en werd door den heer BRANTS Gractlaria azaleella -

genoemd. In Februari 1921 vond de heer BRANTS de soort

terug op struikjes van genoemde Azalea op de bloemenmarkt

te Arnhem, nadat hij voor ’t laatst in het voorjaar van 1918

uit Boskoop levende voorwerpen had ontvangen. De Arn-

hemsche planten kwamen uit eene kweekerij bij Nijmegen,

zoodat, gelijk de heer BRANTS opmerkt, deze schadelijke

„Micro” zich in Nederland wel voorgoed schijnt te hebben

gevestigd.

Lithocolletis geniculella RAG.

DIEN, 19092, Verslag p. 4, en Di. XLVE

1903, p. 265. Op 16 Mei 1901 vond de heer SNELLEN twee

ex. dezer soort te Loosduinen tegen Acer Pseudoplatanus.

Luffia ferchaultella STPH.

„1. E” DI LXVI, 1923; p:_IX—XXI. De heer BRANTS

deelt mede, de zakjes, met de levende rupsjes er in, reeds

I70 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

van Juni 1918 af, gedurig van den heer P. DE BRUYNE te

Middelburg ontvangen te hebben. De diertjes leefden daar

aan met algen en mosplantjes begroeide iepenboomen. De

uitsluitend vrouwelijke en zich parthenogenetisch voort-

plantende vlindertjes kwamen in het laatst van Juli uit en

bleken de bovengenoemde soort te zijn. Later ook aangetroffen

te Domburg, mede op de schors van eiken, door den heer

BENTINCK, die, gelijk uit het Verslag in het ,,T. v. E.” blijkt,

zich eveneens met het kweeken dezer soort heeft bezig

gehouden.

Het aantal onzer inlandsche Lepidoptera bedraagt thans

1767, n.l. 809 Macrolepidoptara en 958 Microlepidoptera.

Tot dit getal kom ik langs twee verschillende wegen.

In de ,,Naamlijst”, welke naar STAUDINGER’s ,,Catalog” is

opgemaakt, komen voor de namen van 779 soorten van

Macrolepidoptera. Daarin zijn opgenomen de door SNELLEN

vermelde soorten tot en met zijne „Aanteekeningen”, 3%

vervolg, in DI. XL van het ,,T. v. E.”, zijnde 764 soorten

Af: Niet in de ,,Naamlijst’”” opgenomen Cara-

drina sericea SNELLEN, zie boven p. 160 (bij

STAUDINGER als variëteit beschouwd). . . I

763

Bij: De genera Epichnopteryx (2 soorten), Fumea

(2) en Pacotia {1), te zamen 5 soorten, welke

SNELLEN tot de Microlepidoptera rekent,

STAUDINGER tot de Macrolepidoptera . . . 5

768

Bij: Miana fasciuncula Hw., Plusia pulchrina

Hw., Larentia immanata Hw. en Larentia

untdentaria HW., welke SNELLEN als varië-

teiten, STAUDINGER als soorten beschouwt . 4

772

Bij: de volgende soorten, na DI. XL van het

„I.v. E.” tot aan het drukken der ,,Naam-

lijst’ bekend geworden en daarin opgenomen:

Satyrus hermione L., Lycaena euphemus HB.,

Transporteeren . 772

BETREFFENDE NEDERLANDSCHE LEPIDOPTERA. TAI

Transport? … 772

Leucodonta bicoloria SCHIFF. Odontosia car-

melita ESP., Arctornis (Laria) I-nigrum

MUELLER, Catocala electa BKH. en Chloroclystis

( Hupiltecta) coronata HB... mit, en 7

119

Om nu tot het tegenwoordige getal der soorten te

komen, telle men, bij die der „Naamlijst”, zijnde 779soorten,

die, welke hierboven op p. 154-155 vermeld

zijn, gevende voor de Macrolepidoptera. . . 30

Totaal Macrolepidoptera 809

De Microlepidoptera, tot en met de ,,Aanteekeningen” van

SNELLEN, 3% Vervolg, in DI. XL van het

Pico. teller Mi, : | aust is), GAS SDOTIEN

By: Zphestia kuehniella Z., die niet was mede-

ZEILE ee ae

949 ')

Af: De zooeven genoemde genera Epichnopteryx

enz., die bij de Macrolepidoptera gerekend zijn, 5

944

Bij: Hierboven, p.155, vermelde Microlepidoptera 14

Totaal Microlepidoptera 958

Totaal der Lepidoptera: 809 + 958 = 1767.

De tweede weg is de volgende:

In zijn 10% en laatste Vervolg op zijne ,,Aanteekeningen”,

vWoorkomend: in) Eve ERE DEENG moro; Pp. 312, deelt

SNELLEN ons mede, dat het totaal der inlandsche soorten

1745 bedraagt. Gaat men alle „Aanteekeningen” na, dan

blijkt dit getal te bestaan uit 786 Macrolepidoptera en 959

Microlepidoptera.

Bass TOTO Nee MESE Ee 786-058

Af: Caradrina sericea REA om boven-

vermelden rede Frame N Le, I

Transporteeren . . 785 + 959

1) In „de Ned. Insecten”, p. 356—358, gebruikte ik de getallen volgens

SNELLEN’s „Aanteekeningen” 3de Vervolg, n.l. 764 + 948, die dan met

Ephestia kuehniella een totaal van 1713 gaven.

172 DR. J. TH. OUDEMANS, FAUNISTISCHE AANTEEKENINGEN

Transport è 2 785050

Bij: De volgende, wel reeds als in ons land

gevonden vermelde, doch nog niet mede-

getelde soorten: Papzlo podalirius L., Ephestia

kuehniello sen DENSE Ve APE ie: mot. La

Bij: de volgende soorten, die als variéteiten

beschouwd waren: ZLycaena argyrognomon

BGSTR., Miana fasciuncula Hw., Nonagria

neurica HB., Plusia pulchrina Hw., Larentia

obeliscata HB., Larentia timmanata Hw.,

Earentiasunidentania WES oe ee ee 7

Bij: De volgende nieuwe soorten: Zrebta me-

dusa F., Chrysophanus dispar Hw., Tapi-

nostola eatrema HB., Hydrilla palustris HB.,

Amphipyra perflua F., Mesogona oxalına HB.,

Plusia interrogationis L., Larentia suffumata

HB., ZLarentia lugubrata STGR., Boarmia

secundaria Esp. — Aplota palpella Hw.,

Scythris inspersella HB., Gracilaria azaleella

BRANTS, Cujo jer chauliella, SIPH 2.0.2, 107 Me

803 + 964

Totaal der Lepidoptera 803 + 964 = 1767.

Volgens deze berekening is het aantal der Macrolepido-

ptera 6 minder, doch dat der Microlepidoptera 6 meer dan

bij de eerste berekening. Dit verschil berust daarop, dat bij

het door SNELLEN gevolgde systeem de genera Æpichnopteryx

(met refzella mede nu 3 spec), Æumea (2 spec.) en Bacotia

(I spec.) tot de Microlepidoptera gerekend werden.

Volgens beide methoden van berekening komt men echter

tot een totaal van 1767 soorten.

ARACHNOIDEA.

Bdella 84.

Belaustium murorum Herm. 85.

—— rhopalium Koch 85.

Coeculus 67.

Cyta 84.

Demodex 51.

Dermanyssus 67.

Erythraeus 85.

Eupodes Koch 68, 80, 84.

Eylais 75.

Ginglymosoma 61.

Glycyphagus fuscus 67.

Halarachne 61, 64, 84.

Halotydeus Berl. 80.

Harpirhynchus 52.

Ingrassia Oudms. 81.

Labidostoma 68, 79.

Limulus 82.

Linopodes Koch 68, 80.

Liponyssus 67.

Listrophorus 61.

Megninia 81.

—— veligera Oudms. 81.

Myobia 52, 54.

Ornithodorus coriaceus Koch 64.

Penthaleus Koch 80.

Penthalodes Murr. 80.

Phytoptus 51.

Picobia 52.

Pneumotuber 67.

Psoralges 66.

Psorergates simplex 63.

Pteronyssus 66.

Ptyctima 83.

Raillietia 67.

Rhagidia Thol. 68, 79, 80.

Rhinonyssus 61, 67.

Scleroderma 61.

Schizocarpus mingaudi Trouess.

Serrarius 67.

Tetranychus telarius L. XIX.

Trombidium 75, 84.

Tyroglyphus putrescentiae Schrk.

BEV

[X XVIII.

Tarsonemus spirifex March. XXXVI.

COLEOPTERA.

Agnia clara Newm. 35.

—— incasta Hell. 33, 35.

—— pubescens Aur, 35.

Agrilus abactus Ob. 26.

--— caedil Ob. 4.

—— bareinus Ob. rg.

—— 'bergrothi Ob. 17.

— — bivittiger Ob. Io.

—— carbo Ob. 7.

— — cuprosus Ob. 14, 15.

—— dimorphus Ob. 5.

—— dualae Ob. 22.

--— ekonae Ob, 21.

—— elongatus F. II.

— — fidelissimus Ob. 23.

—— florulus Ob. 23.

-—— funerosus Ob. 16.

—— graminis Ol. 11.

—— kinduanus Ob. 26.

— — lukuledianus Kerr. 4.

— — luteogramma Ob. 25.

—— —— ab. cedens Ob. 26.

—— poecilus Ob. 11,

—— rarior Ob. 13.

—— roscidinus Ob. 18.

~ — —— subsp dualaecola Ob. 19.

—— rothkirchi Ob. 20, 24.

—— rubrithorax Ob. 8.

—— —— var. hexaspina Ob. 9.

——- sordidatus Ob. 14.

— — van-rooni Ob. 6.

—— victoriae Ob. 20.

— — viridator Ob. 12.

-—— viridis L. 21, 22.

Anoxia villosa F. II.

Ateuchus II,

Atheta incana Er. XXVI.

Atossa bipartita Rits. 42.

— — subspecularis Hell. 34, 41.

Blitophaga opaca L. XXX.

—— undulata Mull. XXX.

Brachys incola Ob, 28.

Caccobius schreberi L. III.

Cacia colambugana Hell. 33, 36.

—— hieroglyphica Hell. 36.

174

Cacia incensa Pasc. 36.

—— xenoceroides Hell, 36.

Callimicra van-rooni Ob. 27.

Cantharis obscurus L. XCIII.

Cassida nebulosa L. XXX.

Cetonia floricola Hrbst. LXXXIII.

Chreonoma dilecta Newm. 47.

—— pallida Newm. 47.

—— rufiscapus Hell. 34, 37.

Cicindela trisignata Latr. LXX XVII.

Cleonus emarginatus F. LXXXVI.

Cupes raffrayi Fairm. 130.

Dascillus corporaali Pic 86.

—— pruinosus Fairm. 86.

Dendrophilus pygmaeus L. LXXXIII.

Dermestes carnivorus F. XLVI.

Deronectes canaliculatus Lac.

Desmophora 44. [LXXXIX,

Dinarda hagensi Wasm. LX XXIII.

Diploeciton LXVII, LEX, LXIII,

[LXIX.

—— constrictum Wasm. LXIII.

Distenia heterotarsalis Hell. 33, 34.

mer DECY eur base: 234.

Doliops 46.

—— basilana Hell. 34, 45—47.

—— curculionoides Wat. 46.

—— duodecimpunctata Hell. 34, 46.

—— imitator Sch. 45, 46.

—— pachyrhynchoides 46.

Dorylocratus LXI.

—— rex Wasm. LXIV.

Dorylogaster longipes Wasm. LXIV.

—-— kohli Wasm. LXIV.

Dorylomimus LX, LXI.

—— kohli Wasm. LXIV.

—— —— form. nudus LXIV.

—— —— —— vestitus LXIV.

Dorylonannus LXI.

— — lujae Wasm. LXIV.

Dorylostethus LXIV.

—— raffrayi Wasm. LXIV.

—— wasmanni Brauns. LXVI.

Dorytomus dorsalis II.

Dromanonıma hirtum Wasm. LXIV.

Dytiscus lapponicus Gylh. LXXXIX,

Ecitobium Wasm. LXIII.

—— oxytelinarum LXII.

—— zikani Wasm. LXIII.

Ecitomorpha arachnoides Wasm.

[LXII.

Ecitonidia wheeleri Wasm. LXII.

Ecitonilla clavicornis Wasm. LXII.

claviventris Wasm. LXII.

--— impressicollis Wasm. LXII.

—— socia Wasm. LXII.

Ecitophya LX, LXII.

—— simulans Wasm. LXIII.

Ecitophytes LXII.

—— coniceps Wasm. LXII.

Euclea opulenta Hell. 34, 42.

——- pulchella Sch. 43.

—-— tagala Hell. 43.

Eunectus sticticus 132.

Gnorimus variabilis L. IV.

Halticus saltator Geoffr. XXXII.

Heteroclytomorpha bilinea Newm. 40.

—— quadripunctata Hell. 34, 40.

Homaloplia ruricola F. III.

Hoplia philanthus Fussl. III.

—-- praticola Dfts, II.

Hydroporus tesselatus Drap.

[LXXXVIII,

Hydrous piceus L. 130.

Labidomimus LIX, LX, LXIII, LXIX,

(LXX.

—— petiolatus Wasm. LXIII.

Lathridius nodifer Westw. LXXXVII.

Leiopleura van-rooni Ob. 27.

Limorius conicus 31.

—— orion Ob. 30.

—— phlegmon Ob. 31.

—-— van-rooni Ob. 30.

Liodes calcarata Er. XXV.

—— dubia Klug. XXV.

—— lucens Fairm. XXV.

—— oblonga Er. XXV.

—— picea Ill. XXV.

— — triepkei Schm. XXV.

Lomechusa LXIX.

— — strumosa LXXVII.

Lychrosis Pasc. 43, 44.

Medon LVIII.

Melolontha pectoralis Germ. III.

Micromulciber albosetosus Hell. 34,

—— ochrosignatus Hell. 31. [40.

Mimanomma LVIII, LIX, LXVI.

—— spectrum Wasm. LXIV, LXV.

Mimeciton LVIII, LX, LXIX.

—— pulex Wasm. LXIII.

—— zikani Wasm. LXIII.

Mimonilla ecitonis Wasm. LXIII.

Myrmedonia LXI.

Necrodes littoralis L. XXVII.

—— osculans Vig. XXVII.

Niptus hololeucus Fald. LXXXVII.

Novius cardinalis Muls. XXXII.

Ochthebius XCII.

—— exaratus Muls. XCH.

—— margipallens Latr. XCII.

riparius Ill. XCII.

Ocyplanus formicarius Fauv. LXIV.

Olenecamptus bilobus F. 39.

—— circulifer Elell. 33,373 40:

--— optatus Pasc 40.

—— sandacanus Hell. 33, 38.

Olenecamptus strigosus Pasc. 38.

— — tagalus Hell. 33, 38, 40.

Oniticellus fulvus Goeze II.

Onthophagus furcatus F. Ill.

—— lemur F. III.

— -- verticicornis Laich. III.

Orchestes fagi L. XXIX.

Orsodacna cerasi L. LXXXVI.

Otarionomus blattoides Pasc. 34.

—— invirgatus Hell. 33, 34.

Pachyrrhynchus basilanus Hell. 34,

\ [40, 46, 47.

—— erichsoni var. chrysocompsus

—— orbifer Waterh. 46. |Hell. 46.

—— reticulatus Waterh. 46.

Pachyschelus van-rooni Ob. 29.

Paradiexia 43.

—— pellita Hell. 34, 44,

Platvnus consimilis Gylh. LXXXIX.

Platypsyllus castoris Rits. XXVI,

Pogonochaerus XCIII. [LXXIT.

—— hispidulus Pill. XCII.

—— ovatus Goeze XCIII.

Pseudagrilodes bolivari Ob. 1.

Ptilodactyla medanensis Pic 87.

—— ocularis Pic 87.

—— royeri Pic 87.

—— —— var. notaticollis Pic 87.

vicina Pic 86.

Rhizotrogus ater F. III.

— — marginipes Muls. III.

— — maculicollis Villa III.

—— rufescens Latr. III.

Sambus rothkirchi Ob. 3.

—— van-rooni Ob. 3.

Scopaeus LVIII.

Silvanus mercator Fauv. LXXXVIII.

— — surinamensis L. XXIX.

Sisyphus schaefferi L. II.

Sphenomorpha glaberrima Chevr. 48.

Stenopelmus rufinasus Gylh.

[LXXXVIL.

Stenus crassus Steph. XXVI.

— — intricatus Er. LXXII.

—— longitarsus Thoms. LXXII.

—— opticus Grav. XXV.

Stilicus LVII.

Syntomium LXIII.

Tetradonia göldii Wasm. LXII.

Tetralanguria 129.

Trichius gallicus Heer IV.

— — rosaceus Voet IV.

-—— sexualis Bed. IV.

—-— zonatus Germ. IV.

Tropinota hirta Poda IV.

DERMATOPTERA.

Forficula auricularia L. XXXIII.

175

DIPTERA.

Acontistoptera brasiliensis Schm.

[LXXIX.

Adelopteromyia Schm. LXXIX,

Aedeomyia 114.

Agromyza carbonaria Zett. XXXIV.

—— pulicaria Mg. LXXIV.

Anopheles 112, 114, 115.

—— grabhami Theob, 117.

——- hylephilus 117.

—— mediopunctatus 115, 118.

—— tesselatus Theob. 117.

Aphiochaeta 142.

—— xanthina 142.

Apocephalus spinicosta Mall. LX XIX.

—-— zikani Schm. LXXIX.

Arribalzagia 117.

Bolsiusia termitophila Schm. LXXIX.

Byrsophrys LXXVIII.

Ceratopogon 139, 140.

—— aeschnosuga de Meij. 136, 137.

—— hirtipes de Meij. 140.

—— murinus Winn. 140.

—— pectinunguis de Meij. 136, 138,

—— stimulans de Meij. 138. [139.

—— vexans de Meij. 139.

Chagasia 114.

—— farjardi Lutz 112.

Chlorops taeniopus Mg. XXXIV.

Coelodiazesis 112.

Coryptilomyia armigera Brues

[LXXVIIT.

Crepidopachys LXXVIII, LXXIX,

Culexiz5:

--—- fatigans 139.

Culicoides 139.

— — anophelis Edw. 139.

— — guttifer de Meij. 139.

Cycloleppteron apicimacula 115.

—— grabhamii 115.

—— mediopunctatus 115.

Desmometopa 141.

Deuteroanopheles 112.

Dilophus vulgaris Mg. XXXIII.

Dizygomyza carbonaria Zett. LXXIV.

Dohrniphora Dahl LXXVIII, LXXIX.

Domomyza nana XXXV.

Ecitophora bruchi Schm. LXXIX.

—— comes Schm. LXXIX,

—— fuscipalpis LXXIX.

— — luteipalpis Schm. LXXIX.

—— parva Schm. LXXIX,

Ecituncula Schm, LXXIX.

Empis minuta F. LXXVII.

Forcipomyia 139.

Hypocera mordellaria Mg. LXXVIII.

—— subsultans L. LXXVIII.

176 REGISTER.

Liriomyza pusilla LXXV.

—— virgo Zett. LXXV.

Metopotropis herero LXXVIII,

Mikiola fagi Hart. XXXVIII,

Musca aterrima LXXVII,

—— subsultans L. LXXVII,

Napomyza xylostei Kalt. LXXV.

Nyssorhynchus 139.

Oniscomyia LXXVIII,

Ophiomyia LXXIV.

—— curvipalpis Zett. LXXIV.

Oscinis frit L. XXXIII.

Pachycerina flavida Wied, 141.

Phalacrotophora berolinensis Schm.

(LX XVIII.

—— fasciata Mg. LXXVIII

— — pictolasciata Schm. LXXVIII.

Phora aterrima F. LXXVII.

— — pubericornis Mall. LXXVII.

Phytagromyza lonicerae Kalt. LXXV.

Phytomyza atricornis Mg. LXXV.

— — luteoscutellata de Meij. LXXV.

—— nigra Mg. LXXV.

—-— periclymeni de Meij. LXXV.

Pronomiophora LXXVIII,

Protoanopheles 112.

Steganopsis pupicola de Meij. 141,

Thalloptera quadriglumis Borgm.

[Schm, LXXIX.

Trineura LXXVII.

Udamochirus LXXVIII.

Uranotaenia 115.

Volucella bombylans V,

HYMENOPTERA.

Acanatus LIX,

—— legionis Sm. LIX.

Aenictus LVIII.

Anomma LVII, LXIV, LXV, LXVIII.

— — sjöstedti Em. LXIV.

— — wilverthi Em, LXIV.

Anthophora refusa L. XCIV.

Anthrena V.

Apis XXXV.

Arge metallica Kl. XLII,

Dorylus LVII, LIX, LXIV,

—— helvolus L. LXIV, LXVI.

Eciton LVIII—LX, LXVII, LXIX.

—— burchelli Westw. LIX, LXIII.

—— coecum Latr. LXIII,

— — pilosum Sm. LXII, LXVIII.

— — praedator Sm. LXII, LXIII.

—— quadriglume Hal. LIX, LXII.

—— schmitti Em. LXII.

Eucera longicornis L. XCIII.

Formica exsecta Nyl. LKXX-LXXXII.

Zio COUR

Halictus V.

Holcocneme XLII.

Labidus praedator Sm. LIX.

Lasius fuliginosus Latr. LXXXII.

Nematus Ensl. XLII.

—— coeruleocarpus Hart. XLII.

—— crassus Fall. XLII.

Nomada sexfasciata Pz. XCIV.

Psithyrus distinctus Per. V.

Thripoctenus 121, 124—126.

—— brui 121.

—-- russelli Crawf. 122.

LEPIDOPTERA.

Acalla boscana F. XXX.

—— parisiana Guen. XXXI.

Acidalia dilutaria Hb. 162.

—— —— Hein. 163.

—— herbariata F. 161.

--— inornata Hw. XIX,

—— interjectaria B. 162.

—— laevigata Sc. 161.

—— subsericeata Hw. 154, 161

—— virgularia Hb. 154.

Sella tau L. XXIII.

—— cupreola XXIV.

—— —— ferenigra XXIII.

cri huemeni X&IV.

—-— —— lugens XXIV.

—— —— melaina XXIII.

nigerrima XXIV.

—— —— subcaeca Hrd. XXIV.

— —— weismanni Stdfs XXIV.

re agathina Dup. 153, 158.

—— castanea Esp. 153.

—— praecox L. XIX.

—— umbrosa Hb. XLVII, XCII.

Alucita galactodactyla Hb. 154, 168.

Amphipyra perflua F. 153, 160, 172.

—— tragopogonis L. 153.

Aplota palpella Hw. 154, 169, 172.

Apodia bifractella Dgl. 154, 169.

Aporia crataegi L. XLII.

Arctornis l-nigrum Müll. 171.

Argynnis dia L. 155.

—— euphrosyne L. 153.

—— pales Schiff. var. arsilache Esp.

[153, 155.

Aspilates formosaria Ev. 154.

—— gilvaria P. 154, 165.

Asthena anseraria H.S. 154, 163

—— candidata Schiff. 154.

Bacotia 170, 172.

— — sepium Sp. XIII, XIV, XIX, XX.

Bapta XCIV.

—— pictaria Curt. XCII, XCIV.

Biston hispidaria F. XCI.

—— strataria Hfn. XCI.

Boarmia gemmaria Brahm. 154.

Boarmia repandata L. 165.

— — ribeata Cl. 165.

—— secundaria Esp. 154, 165, 172.

Caradrina alsines Brahm. 159.

—— sericea Sn. 159, 170, 171.

—— taraxaci Hb. 153, 159.

Catocala electa Bkh. 171.

Chilo cicatricellus Hb. 154, 168.

Cidaria didymata L. 140.

Chlorocystis coronata Hb. 171.

Chrysophanus dispar Hw. 153, 155,

—— hippothoe L. 153. [172.

Cyaniris argiolus L. XCII.

Cynthia erota F. 151.

—— —— cycnia Nic. 151.

i vanroesseli Jurr. Volb. rsr.

Danais aspasia F. XLI.

—— melanippus Cr. XLI.

— —- plexippus intensus Moore XLI,

—— —— sumatranus Moore XLI,

Delias 141, XXIV.

Dianthoecia carpophaga Bkh. 153,

—— cucubali Fuessl. 153. [158.

Dicranura erminea Esp. 153, 157.

— — vinula Li 153.

Drymonia chaonia Hb. XCII.

Ephestia kuhniella Z. 162, 171, 172,

Epichnopteryx 170—172. [XXXI.

—— pulla Esp. 154.

—— retiella Newm. 154, 167, 172.

Epicnaptera tremulifolia Hb. XCII.

Ephyra orbicularia Hb XLVII.

Erebia medusa F. XXXIX, 153, 155,

Frinnyis ello L. 141. [172.

Euthalia 141.

Evetria sylvestrana Curt. 154, 168.

KumearxV, 170, 172.

— — betulina Z. XIX, XXI.

Gelechia virgella Thnb. 154, 168.

Geometra vernaria Hb. 160.

Gracilaria azaleella Brnts. 154, 169,

Hadena furva Hb. 153, 158. [172.

— — hepatica Hb. 153, 159.

—— ochroleuca Esp. 153.

—— rurea F. 153.

Hestia chersonesia Fruhst. XXIV,

Hybernia rupicapraria Hb. XCI.

Hydrilla palustris Hb. 153, 159, 172.

Ino statices L. 166.

—— geryon Hb 166.

Larentia immanata Hw. 170, 172.

lugubrata Stgr. 154, 163, 172,

montanata Schilf. 154. [XLIII.

obeliscata Hb. 154, 162, 172.

procellata F. 154.

suffumata Hb. 154, 163, 172.

tristata L. XIX.

unidentaria Hw. 170, 172.

177

Larentia variata Schiff. 154, 162.

—— —— —— var.cembrae Kitt. 163.

Leucodonta bicoloria Schiff. 171.

Leuconoe sp. XXIV,

Lithocolletis geniculella Rag. 154, 169.

Lophopteryx camelina L. 153.

—— cuculla Esp. 153, 158.

Luffia ferchaultella Steph. XIII, XIV,

[XVU—XIX, 154, 169, 172.

lapidella Goeze XIII.

Lycaena aegon Schiff. 156.

args Enge ns 6

—— —— Schiff. 157.

— — argyrognomon Bgstr. 153, 156,

-—— euphemus Hb. 170. 192%

Mamestra chrysozona Blch. XLVII.

—— glauca Hb. 153, 158.

serena FY XL VIL.

—— trifolii Rott. 153.

Melanargia galathea L. 153.

Melanochroia geometroides 140,

Melitaea athalia Rott. XXXVIII.

Mesogona oxalina Hb. 153, 160, 172.

Mesotype virgata Rott. 154.

Miana fasciuncula Hw. 170, 172.

Miltochrista cruciata Walk. 135, 138.

Morpho achilles L. 142.

—— patroclus Feld. 142.

Narycia monilifera Geoffr. XIX, XX.

Nemoria XCV.

—— vernaria Hb. 162.

Nola albula Schiff. XIX.

Nonagria cannae O. XXVI.

— — dissoluta Tr. 159.

—— —— var. arundineti 159.

— — geminipuncta Hatch. 153.

—-— neurica Hb. 153, 159, 172.

Notodonta phoebe Sieb. 158.

—-- torva Hb. 158.

—— tritophus Esp. 158.

Numeria pulveraria L. XLVII.

Odezia atrata L. 154. 162.

Odontosia carmelita Esp. 171.

Opsiphanes LXXXV, 147, 151.

— — cassina numatius Fruhst. 148.

—— —— periphetes Fruhst. 148.

— — tamarindi sikyon Fruhst. 47.

Ornithoptera helena buruensis 142.

Panolis griseovariegata Goeze 153.

Papilio clytia 140.

—— machaon L. 153.

—— memnon I4I.

—— podalirius L. 153, 154, 172.

Parasemia plantaginis L. 154.

Pelatea klugiana Fır. 154, 168.

Pheosia dictaeoides Esp. XLVII.

Pieris brassicae L. XLI, XCHI.

—— napi L. XCII.

178

Pieris rapae L. XCIII.

Plusia gamma L. 154.

—— interrogationis L. 154, 160, 172.

—— pulchrina Hw. 170, 172.

Polychrosis artemisiana Z. 154, 168.

Prodenia littoralis Bsd. XXXVIII.

—t— litura F. XXXVIII.

Rhodocera rhamni L. XCII.

Rhyparia-purpurata L. 154, 166.

Satyrus hermione L. 170.

Scardia boleti L. XCV.

Scythris inspersella Hb. 154, 169, 172.

Semiothisa alternaria Hb. 154.

—— signaria Hb. 154, 164.

Simplicia marginata Moore 136, 138.

Solenobia XV.

-—— pineti Z. XIX.

Tapinostola elymi Tr. 153.

—— extrema Hb. 153, 159, 172.

Tephroclystia distinctaria H.S. 164.

—— extraversaria H.S. 164.

—— impurata Hb. 154, 164.

—— scabiosata Bkh. 154.

Tinea ferchaultella Steph. XII.

—— lapidella Goeze XI, XIII.

Toririx forskaleana L. 154, 168.

Yponomeuta padellus L. XXXI.

Xystophora divisella Dgl. 154, 168.

NEUROPTERA.

Myrmeleon XXXV.

ODONATA.

Anax imperator Leach XLV.

magnus Ramb. 135, 137.

Cordulia aenea L. XLV.

Ischnura pumilio Charp. XLIV.

—— —— var. aurantiaca de Sel.

[XLIV.

Leucorrhinia caudalis Charp. XLV.

Libellula caudalis Charp. XLV.

Orthetrum cancellatum L. XLV.

ORTHOPTERA.

Stenobothrus XLVII.

Zorotypus ceylonicus XXII.

—— guineensis XXII.

—— javanicus XXII.

RHYNCHOTA.

Corixa 145, 146.

Icerya purchasi Mask. XXXII.

Ischnocoris angustulus Boh. VI, VII.

-—— —— — — var. nigricans VII.

—— hemipterus Schill. VI.

—— punctulatus Fieb. VI.

Liburnia IV.

Macrocorixa Leach 145.

—— geoffroyi Leach 145.

Macrodema micropterum Curt. VI,

Micronecta 145, 146. [VII

Pentatoma rufipes L. LXXXIII.

Plesiocorus rugicollis Fall. XXXII.

STREPSIPTERA.

Elenchus tenuicornis Kirby IV.

THYSANOPTERA.

Acanthothrips Reut. 96, 98.

Baliothrips 91.

Compsothrips albosignatus Reut. 104.

Dendrothrips 91.

Dinurothrips hookeri Hood gr.

Frankliniella fiebrigi Priesn. 92.

—— insularis Frankl. 88.

--— robusta Uz. 121.

Franklinothrips tenuicornis Hood 88.

—— vespiformis Crawf. 88.

Gynaikothrips chavicae Zimm. 99.

—— cognatus Karn. 107, 109, 110.

—— convolvens Karn. 110.

—— crassipes Karn. 100, 110.

—— fumipennis Karn. 110.

—— imitans Karn. 110.

—— longiceps Karn. 110.

—— mikaniae Priesn. 108, 109.

—— satanas Priesn. 88, 105, 108.

—— tristis Karn. 100, 106.

—— uzeli Zimm. 104.

—— watsoni Karn. 107.

Haplothrips fasciatus Butl. 104.

—— subtilissimus Hal. 104.

Heliothrips haemorrhoidalis Bché.

— — venustulus Priesn. 89. [88, 89.

Hoplandothrips Hood 97.

— — reynei Priesn. 88.

Leptothrips mali Fitch 104.

Liothrips caryae Fitch 104.

Microthrips piercei Morg. 88, 91.

Odontinothrips 102.

Phloeothrips 102.

— — affinis Hood roo, 104.

—— albosignatus Reut. 104.

— — albivittatus Hood 97, 104.

— — albovittatus Schille 102, 104.

—— anacardii Newm. 104.

—— angustifrons Bergr. 104.

— — annulicornis Hal. 104.

- annulipes Reut. IOI, 103, 104.

—— armiger Jones 100, 104.

—— bagnallianus Priesn. 101, 104.

—— bidens Bagn. 101, 104.

—— bispinosus Priesn. 103, 104.

—-— brevicollis Bagn. 101, 103, 104.

—— brunnea Jord. 104.

—— brunnicornis Bagn. 98, 104.

—— caryae Fitch 104.

Phloeothrips collinsi Bagn. 101, 104.

coriaceus Hal. 103, 104.

denticauda Priesn. 102,

doanei Moult. 97, 104.

ellisi Bag. 100, 104.

fasciata Butl. 104.

ficorum March. 104.

floridensis Wats. 102, 104.

funebris Hood 98, T04.

grandis Karn, 97, 104.

hoodi Bagn, ror, 104.

insolens Hood 98, 104.

jennei Jones 100, 104.

juniperinus Hood 99, 104.

- longitubus Bagn. 104.

lucassenii Krug. 104. _

maculatus Hood 102, 104.

magnafemoralis Hinds 97, 104.

mali Fitch 104.

mcatei Hood 99, 104.

microps Hood 98, 104.

minor Uz. 98, 103, 104.

natalensis Tryb. 99, 104.

nodicornis Reut. 97, 104.

104.

—— obscuricornis Reut. 103, IO

—— oleae Costa 102, 104.

— — ornatus Hood 102, 104.

—— parvipennis Reut. 104.

—— parvus Uz. 98, ror, 103, 104.

pergandei Hinds 100, 104.

raptor Crawf. 100, 104.

179

ee reynei Priesn. 93,98, 104.

russelli Wood 98, 104.

salicinus Priesn, 103, 104.

sanguinolentus Bergr. 104.

spinipes Bagn. 102, 104.

stenomelas Walk. 104.

subtilissima Hal. 104.

tridens Priesn. IOI, 104.

tristis Hal. 104.

unidens Priesn. 101,

uzeli Hinds 98, 104.

vittatus Hood 102, 104.

vuilleti Karn. 96, 98, 104.

williamsianus Priesn. 100, 104.

xanthopus Hood 98, 104.

xanthopoides Bagn. 93, 96, 97,

Poecilothrips Uz. 102. [104.

—— albopictus Uz. 104.

Solenothrips rubrocinctus Giard 88.

Thrips tabaci Lind. 119, 120, 122, 124.

Trichotrips ulmi F. 104.

TRICHOPTERA.

Halesus interpunctatus Zett. VIII.

—— radiatus Curt. VIII.

Sericostoma pedimontauum Mac

[Lachl. IX.

Stenophylax infumatus Mac Lachl.

(VII.

—— luctuosus Pill. et Mitt. VIII.

104.

ALGEMEENE ZAKEN.

Addens (J. L.). Lid bedankt. L.

Aghina (V. M.). Lid overleden. L.

Balfour van Burleigh (C. P. G. C.).

Mikiola fagi XXXVIII.

—-— Melitaea athalia Rott. XXXVII.

Bentinck (Ir. G. A. Graaf). Merk-

waardige Nederlandsche vlinders.

XIX.

Bergh Lzn. (P. J. van den). Eenige

Oost-Indische vlinders. XXIV.

Bibliotheek, Toestand der. LH.

Boschma (Dr. H.). Lid bedankt. L.

Brants. (Mr. A.). Luffia ferchaultella

Steph. IX.

—— Narycia monilifera Geoffr. XIX.

Coldewey (H.). Zeldzame Nederland-

sche vlinders. XLVII, XCI.

Commissie v. h. nazien v.d. rekening

en verantwoording v. d. penning-

meester. LV.

Copijn (Fr.). Lid bedankt. L.

Corporaal (J. B.). Platypsylla castoris

Rits. XXVI.

—-- Necrodes osculum Vig. XXVII.

Delden (Mr. E. van). Lid. L.

Dunné (Mr. E. J. F. van). Cantharis

obscurus. XCIII.

Eck—van Oordt (Mevr. M. van). Lid

bedankt. L.

Eecke (R. van). Lepidoptera van Kra-

katau. XL.

Eldik (H. C. L. van). Dermestes car-

nivorus F. in sigaren.

Everts (Jhr. Dr. Ed.). Coleoptera,

dicht bij Nederland gevonden. II.

—— Nieuwe lijst der Nederlandsche

Coleoptera. LXX.

—— Stenus intricatus

LXXI.

—— Collectie monddeelen van ke-

vers afk. v. d. heer Lako. LXXIII.

—— Platen v. Pfurtscheller. LXXIII.

inlandsch ?

180

Everts (Jhr. Dr. Ed.). Scheidingslijn

van Zuid-Limburg. LXXI, LXXII.

Hacke—Oudemans. (Mevr. J. J.). Be-

gunstigster. L.

Jurriaanse (J. H.). Riekorgaan van

Opsiphanes. LXXXIII.

Lako (S.). Lid overleden. L.

Lechner (A. A. van Pelt). Lid be-

“danke

Lieftinck (M. A.). Bizonderheden over

Odonaten. XLIV.

Lycklama a Nyeholt (Dr. H. J.). Dou-

bletten. XCII.

Mac Gillavry (Dr. D.). Nederlandsche

Lygaeidae. VI.

—— Nieuwe Nederl. Trichoptera.

VIII.

—— „Eiszeitrelicte” en steppendie-

ren in Nederland. XLVI.

—— Formica exsecta Nyl, LXXXI.

—— Nachtelijke activiteit van mie-

ren. LXXXII.

Meijere (Prof. Dr. J. C. H. de). Elen-

chus tenuicornis d. IV.

— — Volucella-eieren, door Psithy-

rus 9 „gelegd”. V.

Biologie van Agromyzinen.

LXXIII.

Mynssen (F. C.). Lid. L.

Oudemans (Dr. A. C.). Winternest

van Tetranychus. XXI.

Oudemans (J. Th.). Invloed van toluy-

leenrood op de kleur van vlinders.

XLI.

—— Metamorphosen van bladwes-

pen. XLII.

—— Larentia lugubrata Stgr. XLIII.

—— Friese, Die europäischen Bie-

nen. XIII.

—— Invloed van het slechte weder

op insecten. XCIII.

—— Zeldzame Nederlandsche vlin-

ders. XCIV.

—— Protest omtrent den St. Pieters-

berg. XCVI.

Oyen (L. W.A.). Lid bedankt. L.

Penningmeester. Finantieele toestand

der Vereeniging. LII.

Poeteren (Van). Coloradokever.

XXXVII.

President (Jaarverslag v. d.). L.

Ras (Dr. P. H. J. J.). Lid bedankt. L.

Reclaire. Liodes-soorten. XXV.

Roepke (Prof. Dr. W.). Zoraptera.

XXI.

—— Aglia tau, mutaties. XXIII.

Romijn (Dr. G.). Hulpmiddelen bij hy-

drobiologisch onderzoek. LXXIX.

Rüschkamp (P. Felix). Neubearbei-

tung der Käferfauna der Nieder-

lände. LXXXV.

Saltet (Prof: Dr. Re Hije- Eid be-

dankt. L.

Schmitz (H.). Diaphanol. LXXV.

—— Oudste Phoride. LXX VII.

—— Phoriden-genera van Enderlein.

LXXVIII.

—— Ecitophile Phoriden uit Brazilië.

LXXIX.

Schoevers (T.). Eenige aantastingen

van planten door insecten. XX VIII.

Scholten (L. H.). Lid. LI.

Sharp (D.). Eerelid overleden. L.

Sunier (Dr. A. E. J.). Lid bedankt. L.

Toxopeus (L. T.), Prodenia litura F.

XXXVIII.

—— Merkwaardige Nederlandsche

vlinders. XXXIX.

Valstar (A. C.). Lid bedankt. L.

Vermeer (Mr. J. A.). Lid. LI.

Wasmann (Er.). Mimicrytypus der

dorylophilen Aleocharinen. DVII.

Wiel (P. van der). Coleoptera Neer-

landica XCII.

Willink (J. Az.). Lid bedankt. L.

Wintervergadering (Plaats der a.s.).

Zomervergadering (Plaats der a.s.).

LVII.

LXVI.

evi

Br. Geisler, fig. 12 M. Böhme del.

ISIN VESA STS SANNE TITO

FE.

SIWIFUOTFAH

(SIW430143) INILIHI

TEN Le 1 .

DNI77ILSH00A FHISILVWNIHIS

SINVHHIISHO NYA NVVDYO-d/N7D IVVNIVWOTIV

Avis

La Société Entomologique des Pays-Bas prie les Comités

d’adresser dorénavant les publications scientifiques, qui lui sont

destinées, directement à: Bibliotheek der Nederlandsche Entomolo-

gische Vereeniging, p/a. Bibliotheek van het Koloniaal Instituut,

AMSTERDAM, Mauritskade 62.

Toutes les autres publications et la correspondance doivent

étre adressées au Secrétaire. L’expédition du ,,Tijdschrift voor

Entomologie” est faite par lui.

Si l’on n’a pas reçu le numéro précédent, on est prié de lui

adresser sa réclamation sans aucun retard, parce qu’il ne lui

serait pas possible de faire droit a des réclamations tardives.

R. VAN EECKE,

Secrétaire de la Société

entomologique des Pays Bas,

Maredyk 161,

Leiden

INHOUD VAN HET ZES-EN-ZESTIGSTE DEEL.

Verslag van de zes-en-vijftigste Wintervergadering.

Verslag van de acht-en-zeventigste Zomervergadering

Bladz.

I-XLVI

XLIX—XCVIII

Ledenlijst der Ned. Ent. Ver. op 1 Juli 1923

Dr. JAN OBENBERGER, Eine Serie neuer Buprestidenarten

Dr. K. M. HELLER, Neue malayische, meist philippi-

nische Bockkäfer und ein neuer Rüsselkäfer .

Dr. A. C. OUDEMANS, Studie. over de sedert 1877

ontworpen Systemen der Acari; Nieuwe Classificatie ;

Phylogenetische Beschouwingen

M. Pic, Nouveaux Coléoptères Dascillides ‘de Sumatra

Dr. H. PRIESNER, Ein Beitrag zur Kenntnis der Thy-

sanopteren Surinams . .

C. BONNE, The male hypopy gium of Chagasia farjardi

Lutz and the systematic position of this species

C. BONNE, The male hypopygium of Anopheles

mediopunctatus Theobald . .

C. BONNE, The “ses of Anopheles mediopunctatus

Theobald é

W. C. VAN HEURN, Over een “waarschijnlijke parasiet

(Thripoctenus brui Vuillet) en een vermoedelijke

hyperparasiet (Genus? RSA van Thrips tabaci

Lind :

K Jj. W. BERNET KEMPERS, lets naar ‘aanleiding : van

d’Orchymonts „Apergu de la nervation alaire des

Coleopteres’ A

E. JACOBSON, Micro- -Dipteren als Ectoparasiten anderer

Insekten

Prof. “Dr-e-G; H. DE MEIJERE, Ceratopogon: "Arten als

Ectoparasiten anderer Insekten

Dr. D. MAC GILLAVRY, Boekbespreking i

J. A. JURRIAANSE, Some remarks about the supposed

scentorgans of the Genus Opsiphanes

JE JURRIAANSE and G. VOLBEDA, A new form of

butterfly from Tenimber .

Dr. J. TH. OUDEMANS, Faunistische Aanteekeningen

betreffende Nederlandsche zepen . En

up 17006

XCIX—CVII

I—32

33—48

49—85

86—87

88—III

Il2—I14

115—117

118.58

119—128

129-134

135--136

143— 146

LISI, |

152— 172°

173— 180