OVERZICHT VAN DEN INHOUD.

Voorwoord . . . i

A. Algemeen, tevens Systematisch Overzicht —

Genus Acarus L. 1758 TRI

TI DD

IS)

aid

ada aa pr end

Or Co

17a.

DNDNDNDNNKND = —

TRON © © 0

NNN

EIN

WOON

ONE O 0

Sum

Acarus coleoptratorum L. 1758

Recapitulatie A ‘

Acarus crasstpes L. 1756) ona MR

(Gamasus badius C. L. KocH 1839) ST

(Waclapsilac is MICH SANEREN

(Gamasus hallert G. & KR. CAN. 1881)

(Acarus gallinae DE GEER 1778)

Recapitulatie Media's

(Acarus vespertilionis Scop. 1763)

Acarus aphidiordes L. 1758 . sy,

(Antennophorus uhlmanni Burt GAD) ae

(Uropodidae) ER BEER.

(Cryptostoma tarsale Eon. Desv. leso)

(Notaspis marginatus C. L. KocH 1839)

(Discopoma romana G. & R. CAN. 1882)

(Argasidae) DO Roe Rie AG

(Acarus plumbeus Panz. 1795). :

(Ixodes canisuga JOHNST. 1849) . .

(Ixodes hexagonus LEACH 1815) .

. Acarus reduvius Iba ES 3

Recapitulatie Re AE

leasen pus. ESC ET

(Acarus testudinis HASSELQ. 1762) . .

Acarustamenca nas EL 1438 2... ae:

(Amblyomma dissimile C. L. KocH 1844)

. Acarus elephantinus L. 1758

. Pediculus ricinoides L. 1758

Acarus sanguisugus L. 1758

(Ixodes leachii AUD. 1827)

(Acarus marginata SULZ. 1776)

(Ixodes annulatus SAY 1821) seal di.

(Rhipicephalus armatus Pocock 1900)

(Scutacarus femoris GROS 1845) . .

Acarus baccarum L. 1758. .

. Acarus salicinus L. 1758 . .

(Tetranychus carpini OUDMS. 1915)

. Acarus telarius L. 1758

Acanus, alceae Es 1158 RME EN

(Tetranychus ludeni ZACH. 1916)

(Acarus eruditus SCHRK. 1781). .

(Cheyletus doctus BERL. 1886) . . .

101

102

103

104

106

107

108

110

tell

lele

113

974.

DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Overzicht van den inhoud.

(Acarus folliculorum SIMON 1842)

Acarus longicornis L. 1758 . .

NODS. OWS. No, WSS a a

a. (Acarus clit TAASSELQ. 1762) . .

(Eupodes striola C. L. KocH 1836). :

Acarus motatorius L. 1758

Acarus croceus L. 1758. .

(Acarus celer HERM. 1804) .

(Acarus limacum SCHRK. 1781)

. Acarus batatas L. 1758. .

(Trombidium pusillum Herm. 1804) . .

Trombidium sylvaticum C. L. KocH 1836) wa

Trombidium purpureum C. L. KocH 1837)

(Acarus tinctorius L. 1767) . .

(Trombidium gigas TRT. 1894)

(Acarus parasiticus DE GEER 1778)

(Trombidium sericeum SAY 1821)

(Trombidium trigonum HERM. 1804) .

Acarus holosericeus L. 1758 . .

(Hydrachnidae). . .

Acarus aquaticus L. CO

(Hydrachna extendens MÜLL. 1776)

Acarus gymnopterorum L. 1758 . . . .

(Hydrachna geographica MULL. 1776). .

(Acarus globosus DE GEER 1778)

(Acarus ypsilophorus Bonz 1783)

(Nesaea brevipes NEUM. 1880)

(Nesaea carnea C. L. KocH 1836) . .

(Hydrachna fuscata HERM. 1804)

(Nesaea rufa C. L. KocH 1835) . .

Acarus rupestris L. 1758 . .

(Acarus zosterae FABR. 1779) . .

(Tyroglyphidae sensu lato)

Acarus farinae L. 1758.

Recapitulatie FARE,

(Acarus putrescentiae SCHRK. A) ae

(Acarus dimidiatus HERM. 1804)

(Tyroglyphus casei OUDMS. 1910) . .

(T'yroglyphus heterocomus Micx. 1903)

(Acarus domesticus DE GEER 1778). .

Recapitulatie PRON

(Acarus destructor SCHRK. 1781) DE

(Acarus lactis L. 1767). .

Recapitulatie 3

(Chaetodactylus spec.) . È

(Pediculus cerambycinus Scop. 1763) atts

(Hypopus granulatus Duy. 1849)

(Hypopus feroniarum Dur. 1839)

Acarus muscarum L. 1758 ...

Anoetus polypori OupMs, 1914) ,

Blz.

115

116

118

119

120.

121

122

128

129

131

133

134

185

136

139

144

146

149

150

151

159

160

160.

160

161

162

165

188

192

193 °

197

202

203

DIS

214

Did

229

231

232

288

237.

240

HO VOZE RSS MO HOO W

il:

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

Overzicht van den inhoud.

(Dermaleichus mucronatus BUCHH. e

. Acarus passerinus L. 1758

(Analges tridentulatus HALLER 1882) .

(Dermaleichus pict majoris BucHH. 1869) dek

Pediculus pari L. 1758 .

(Dermaleichus picae L. C. Koen 1840 ) a

Arcakuss siro IL 1758.

Recapitulatie 3

(Sarcoptes canis GURLT 1837) . 3

(Sarcoptes equi GERLACH 1857)

(Sarcoptes suis GERLACH 1857). .

(Sarcoptes dromedarii GERV. 1841) . .

(Acarus bubulus OuDMS. 1926)

(Sarcoptes ovis ROBIN 1860)

(Sarcoptes cati HERING 1838)

Alcarusıscaber. 11.58 2%

Acarus geniculatus L. 1758 . .

(Notaspis bipilis HERM. 1804) . .

. Acarus fungorum L. 1758. .

(Acarus tremellae L. 1761)

Acarus coleoptratus L. 1758

(Eriophyes thomasi NAL. 1889)

(Sarcoptes gallarum tiliae TURPIN 1835)

(Phytoptus vitis LANDOIS a

Idonomie . .

Anatomie . .

. Histologie . .

. Physiologie . .

Teratologie

Oekologie . .

. Embryologie

Ontogenie .

Phylogenie

. Chorologie (Milieukunde, Habitat) .

Chronologie (Tempus)

. Diapherologie (Zoogeographie, Verbreidingskunde) da:

. Oekonomie . . dra

. Tatrozoölogie (Medische zoölogie)

Onomatologie (Nomenclatuur).

Determineertabel ER

. Literatuur

VII

Blz.

241

243

245

246

247

249

250

329

342

‘342

344

345

346

347

348

353

354

355

855

356

357

359

360

376

378

SUB

381

388

889

390

391

402

404

All

413

415

441

IETS OVER DE FIGUREN.

De figuren zijn grootendeels photographieén naar de oor-

spronkelijke. Indien die gekleurd waren, mislukte de reproductie

meestal, voornamelijk bij roode. Ik maakte dan daarvan een

overtrek met de pen; onder zulke leest men: „overtrek’’. Indien

de oorspronkelijke figuren te klein waren, liet ik ze tweemaal

vergrooten. Eéne figuur was te groot; die werd dus 2 maal ver-

kleind. De oorspronkelijke figuur 44 was, als zijnde op zwarten

grond, voor reproductie ongeschikt; zij werd overgeteekend op

witten grond. Fig. 13 en 67 zijn origineele.

CORRIGENDA.

P. 174. mw 1680 &c. moet, met de daarbij behoorende figuur,

ingelascht worden op p. 194. Zoo ook p. 178. MB 1690. Made.

BLANKAART, Collectanea &c.

DANKBETUIGING.

Nog past het mij, mijn warmen dank te betuigen aan den

heer J. A. BERGSTEDT, Hoofdbibliothecaris der Kungliga Svenska

Vetenskaps Academiens Bibliothek te Stockholm, voor eenige

naspeuringen op het gebied der Literatuur, alsmede aan den

heer R. CAILLIET, Conservator der Bibliothèque et du Musée

de Carpentras, voor de welwillende toestemming, een gedeelte

van een handschrift te publiceeren. (p. 166—168, 286).

KRITISCH HISTORISCH OVERZICHT

DER

ACAROLOGIE.

EERSTE GEDEELTE.

6507 sChr toto Ze:

VOORWOORD.

De Acarologie, de kennis omtrent Acari, heeft reeds zoo-

danigen omvang gekregen, dat één mensch dien in zekeren

zin nieuwen tak van wetenschap niet meer overzien kan,

Ik ben mij ervan wèl bewust, dat mijn arbeid verre van

volledig kan en zal zijn. Toch meen ik, dat ik een goed werk

verricht, al hetgeen ik, door nasnuffelen in oudere en nieuwere

werken, te weten gekomen ben, tot één geheel te verwerken

en het licht te doen zien.

De geschiedenis der Acarologie blijkt een zeer belang-

wekkend gedeelte van de Geschiedenis der Dierkunde te

zijn.

De te bewerken materie is echter zóó omvangrijk, dat ik

besloten ben, mijn werk, dat uit den aard der zaak slechts

langzaam vorderen kan, bij gedeelten te doen verschijnen.

Dit Eerste Gedeelte omvat, gelijk het hoofd het reeds

aangeeft, alles, wat over Acari, van de oudste tijden af, tot

1758 bekend geworden is. Ik koos het jaar 1758 als eerste

mijlpaal, omdat in dat jaar de 10e editie van LINNAEUS’

Systema Naturae verscheen, het werk, waarin, hoe-

wel niet voor het eerst, de binomenclatuur op zoölogisch

gebied streng doorgevoerd werd.

Het woord , alles”, hierboven mij uit de pen gevloeid, mag

2 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

niet letterlijk opgevat worden. In de eerste plaats, omdat

het mij niet gelukt is, alle werken, door schrijvers genoemd,

te raadplegen, ofschoon ik van 20 bibliotheken in Neder-

land en even zoovele in het buitenland gebruik maakte.

En in de tweede plaats, omdat, vooral de oudere schrijvers,

van elkander overschreven. Wanneer ik dus ,, alles” mede-

deelde, wat reeds over Acari geschreven is, dan zoude ik

telkens in herhaling vervallen. En dat is geenszins mijne

bedoeling.

Een van de drijfveeren, die mij noopten, dit werk te onder-

nemen, is de bevinding, dat zoo dikwijls iets „ontdekt’’ werd,

of als „nieuw voor de wetenschap’’ gepubliceerd werd, wat reeds

lang door anderen opgemerkt was, doch den nieuweren aca-

rologen onbekend bleef, voornamelijk, omdat zij zich niet de

moeite getroostten, of daartoe niet in staat waren, te weten

te komen, wat reeds in andere werken verschenen was. Ik zelf

heb mij daaraan dikwijls bezondigd.

Een tweede impuls was deze, dat ik meen, door deze publi-

catie in eene werkelijke behoefte te voorzien, niet alleen

voor mij zelven, maar ook voor vele acarologen, die by

mij reeds zoo herhaaldeliyk erop aandron-

Bei an OO EK, ES Dee iim © m,

Ik heb het werk in eenige afdeelingen verdeeld, waardoor,

naar mijne meening, het overzicht nog overzichtelijker ge-

maakt wordt.

Tot alle acarologen richt ik het vriendelyk verzoek, my

in mijn werk by te staan, door my op werken opmerkzaam

te maken, die mij ontgaan zijn, of wel, my werken toe te

zenden, die ik niet raadplegen kon; zoomede mij mede te

deelen, wat zij in mijn werk niet goed vinden: drukfouten,

verkeerde zienswijze, enz.

Voor Arabischen tekst en uitdrukkingen verleende mij

de heer C. HooykAas, Candidaat in de Oostersche Talen

te Leiden zijne zeer gewaardeerde hulp. Schoot ik te kort

in mijne kennis van het Grieksch en het Latijn, dan maakte

ik ruimschoots gebruik van die van Dr. C. ALBERS, leeraar

aan het Gemeente Gymnasium te Arnhem; in die van Oud-

duitsch, dan stond Dr. JAN DE VRIES, leeraar aan de Gemeente

Hoogere Burgerschool mij bij; in die van Scheikunde, dan

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 3

vond ik steun bij mijn oud-collega Ir. H. J. W. J. REMMERS,

leeraar aan dezelfde Inrichting; waarvoor ik hun hier openlijk

mijn dank betuig.

Dankbaar gestemd vermeld ik hier Dr. J. G. DE LINT, Voor-

zitter van de Vereeniging voor Geschiedenis der Genees-,

Wis- en Natuurkunde, voor het opsporen van oude medische

literatuur, alsmede Dr. D. MAc GILLAVRY, voor het leenen

van werken uit zijne bibliotheek, en het mij opmerkzaam ma-

ken op werkjes, waarin iets over Acarı voorkomt en waar-

van Vele mij zelfs bij name niet bekend waren.

Niet minder wordt door mij op prijs gesteld de groote

welwillendheid der Directeuren, Bibliothecarissen en Conser-

vatoren der meer dan 40 zoo binnen- als buitenlandsche bi-

bliotheken, waarvan ik boeken ontving.

Werken, die ik raadplegen kon, zijn gemerkt met m; die,

waarvan ik den tekst in eene andere editie, òf in een ander

werk vond, met O. Dat teeken plaats ik dus óók vóór alle wer-

ken, die vóór de uitvinding der boekdrukkunst geschreven

zijn.

Achter de behandeling van enkele soorten, die zich in eene

eenigszins grootere belangstelling mochten verheugen, heb

ik eene „Recapitulatie” ingelascht.

Naschrift. Nadat het werk geeindigd was, vond ik

nog materiaal, om het eraan toe te voegen. Zoo heb ik nog de

nummers 17a, 37a en 57a kunnen inlasschen. Het geheel nog

eens om te werken achtte ik ondoenlijk en onnoodig.

ALGEMEEN, TEVENS SYSTEMATISCH OVERZICHT.

Genus Acarus L. 1758.

m 1735. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 1; Ordo A-

piera, gen. 4.

m 1736. Acarus. LINNAEUS, Anim. per Suec. obs.; in: Act.

ILI, ‚Sei, SUSE, 1786: jo, ISS,

m 1740. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 2; gen. 175.

m 1740. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 3.; cura ].

J. LANGEI; Ordo Aptera. gen. 4.

, D 1741. Acarus. LINNAEUS, Elenchus Anim. per Suec.

observ.; Upsaliae; p. 87.

m 1743. Acarus. LINNAEUS, Elenchus Anim. per Suec. ob-

sen Ep

m 1744. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 4.; cura Jus-

STEUNEN Mer,

m 1746. Acarus. LINNAEUS, Faun. Suec.; Ed. 1; p. 345.

01747. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 5; cura AG-

NETHLERI; gen. 175.

m 1748. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 6; p. 68.

m 1748. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 7; cura (ano-

nymi); p. 68. |

LZ Corus Eine, gen. Nat. laliSe Wo SL MES ER

Animals; London; p. 23.

m 1753. Acarus, LANNAEUS, Syst. Nat. Bd. &:7sen,>.

m 1754. Acarus. LINNAEUS, Ciron, Systeme Naturel du

Regne Animal; Ed. 8a; cura (anonymi); tome 2. p. 226. 235.

m 1756. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 9; cura GRO-

NOVII; p. 74.

m 1758. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 10; p. 615.

Type Acarus siro L. 1758.

m 1758. Acarus. LINNAEUS; in: (GMELIN), Onomatologia

Hist. Nat. v. 1. kol. 30.

A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ. 5

Acarus.

m 1664. POWER, Experimental Philosophy.... cont. new

Experiments: Microscopical &c.; London; book 1. p. 16—23.

Behandelt verschillende Acari, en, merkwaardig is het zeker,

dat hij ze alle als mijten herkende, al rekent hij daartoe,

jammer genoeg, ook Clothilla pulsatoria (Wood-mite) en

Daphnidae en Cyclopidae (Pond-mites). Men kan in hem wel

den oudsten acaroloog zien.

m 1665. Hooke, Micrographia, or.... &c.; London; p.

205— 207, 213— 215. Bespreekt eveneens verschillende Acari;

is reeds beter op weg; want, hij noemt onder den naam van

„Mites’’ geen andere dieren.

Na behandeling van „the wandring mite’ (Acarus genicu-

latus), p. 205—206, en „another little insect” (Acarus bac-

carum), p. 206, treedt hij in beschouwingen over het ontstaan

der verschillende soorten.

„When I first observ’d the former of these Insects, or Mites,

I began to conjecture, that certainly I had found out the va-

gabond Parents of those Mites we find in Cheeses, Meal,

Corn, Seeds, musty Barrels, musty Leather, &c.” — Wy

zullen niet alles overschrijven; het zou te lang duren; slechts

een paar zinnen, die bewijzen, dat hy er Lamarckiaansche

begrippen op na hield. — Die ,,progenitors’’, overal naar

voedsel zoekend, komen overal terecht, waar maar voldoende

vocht en voedsel aanwezig is, blijven daar, en planten zich

voort: ,,off spring,.... which by the change of the soil and

Country they now inhabite, might be quite alter’d from the

hew of their progenitors, and,.... change both their skin and

shape.... because that the soil or body they inhabit, seems

to be almost half their parent,.... seems to augment and

nourish them” (the eggs) „also before they are hatch’d or

shaped;.... The eggs.... of Mites are increas’d in bulk

after they are laid.... so that the bodies they are laid in,

being, as it were, half their mothers,.... have such an ac-

tive power to change their forms.” — En hy droomt al van

experimenten op dat gebied, en van ,,pedigrees’’.

Na behandeling van de „Cheese Mite’ vinden wij:

» This Creature is very much diversify’d in shape, colour,

and divers other properties, according to the nature of the

6 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Acarus.

substance out of which it seems to be ingendred and nourished,

being in one substance more long, in another more round, in

some more hairy, in others more smooth, in this nimble,

in that slow, here pale and white, there browner, blacker,

more transparent, &c. I have observed it to be resident

almost on all kind of substances that are mouldy, or putri-

fying, and have seen it very nimbly meshing through the

thickets of mould, and sometimes to lye dormant under-

neath them.” |

Jammer, dat Hooke, die van 3 Acari vrij goede beschrij-

vingen gaf, met 2 vrij goede afbeeldingen, van al de door hem

waargenomene soorten zoo weinig naliet! Hij is een exacter

waarnemer dan POWER 1664.

Nog moet ik mededeelen, dat hij, p. 215. c. 56. beschrijft en

afbeeldt: „a small Creature hatched ona Vine”. Ik zou hiervan

geene melding maken, ware het niet, dat BONANNI 1691 het

diertje Acarus vini genoemd had. Het diertje lijkt wel wat op

eene Proctotrupiden-larve. |

m 1667. Hooke, Micrographia, or.... &c.; London; p.

205—207, 213—215; 2d. Edition. — Het is dezelfde editie

met een ander titelblad.

m 1694 VAN LEEUWENHOEK,- Vierde vervolg der Brie-

venerare Delft) 77°) miSsive MD MAE Monda

datmijtenimi et Slice chit s6) (> OlOlbe mnie eieren

komen. Verdere bijzonderheden leze men bij 7yrogly-

phidae sensu lato, by 64. Tyroglyphus farinae en bij 67. Ty-

rolichus casei.

m 1710. WILLUGHBY had een „Methodus Insectorum’” en

een „Historia Insectorum’’ nagelaten. JOHN RAY heeft in

1705, 1708 en 1710 die ,,Methodus” uitgegeven onder zijnen

(Ray’s) naam en in 1710 de ,, Historia” met wijzigingen. Tel-

kens vermeldt hij echter de gedeelten, die hij uit WILLUGH-

BY’s Manuskript (,,M. S.”) putte.

m 1735. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 1; Lugd.

Bat.; Ordo 4; Aptera, gen. 4. — Pedes 8., articulis 8. constan-

tes, oculi 2., Ant. minimae. — Hij vergeet, dat VAN LEEUWEN-

HOEK reeds in 1694 wist, dat Larven slechts 6 pooten heb-

ben. — Achter het woord ,,constantes” zetten wij een ?! —

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. ih

Acarus.

| Evenzoo achter: „oculi 2”. Men wilde in dien tijd oogen zien,

en men zag ze ook! — Onder de 6 Acari rekent hij ook 1

Chelifer en, N.B., Pediculus inguinalis!

m 1740. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 2; Stockhol-

miae; gen. 175. — Pedes VIII. articulis 8. Oculi 2. Vagus. —

Wijselijk zijn hier de woorden ,,constantes” en „Ant. mini-

mae” weggelaten. — Onder de 6 Acari is toegevoegd 1 Pha-

langium en weggelaten Pediculus inguinalis.

m 1740. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 3; Halae;

Ordo 4. gen. 4. — Hetzelfde als Ed. 1. 1735, met Duitsche

vulgairnamen, door LANGE er aan toegevoegd.

m 1741 en 1743. Acarus. LINNAEUS, Elenchus Anim. per

Suec. observ.; Lugd. Bat.; p. 87. — Geen diagnose; 6 soor-

ten, waaronder 1 Chelifer.

m 1744. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 4., Parisiis;

gen. 182. — Pedes VIII. Tibiae articulis 8. Oculi 2. — Genoemd

is alleen: Ricinus (en Scorpio araneus). — Waartoe die zonder-

linge toevoeging van „tibiae”’? Waarom de reeds in de Ed.

1. genoemde Acari weggelaten? In Linn. Syst. Nat. Ed. 10.

leest men p. 1.: Ed. ,,4. Parisiis 1740. Octauo. pag. 108. t. 1.

per B. Jvssievm. Adjecta nomina Gallica. idem cum 2.” —

Maar, op den titel leest men: „Editio quarta ab Auctore emen-

data & aucta. Accesserunt nomina Gallica. Parisiis 1744.” DE

Jussieu wordt niet genoemd. Ook is deze „editio quarta”

met gelijk aan Ed. 2.

m 1745. Mite. (Anonymus), Micrographia restaurata, or

the copperplates of HooKE, &c.; London; p. 60. — Hetzelfde

als HooKE 1665.

m 1746. Mite. ADAMS, Micrographia illustrata, or, &c.;

London; p. 92. — Herhaalt HookE’s (1665) woorden over

den vormenrijkdom, en enkele algemeenheden van POWER

1664 en van VAN LEEUWENHOEK 1694.

m 1746. Acarus. LINNAEUS, Fauna Suecica; Holmiae;

(ook Lugd. Bat.!). — Geen diagnose; 28 soorten, waaronder

1 Phalangium en 1 Chelifer. De Acari zijn niet systematisch

gerangschikt, maar volgens opvallende bijzonderheden: lange

pooten, dikke pooten, enz.

m 1747. Acarus LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 5; Halae; cura

8 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Acarus.

AGNETHLERI; genus 175. — Als ed. 2. 1740, met Duitsche

vulgairnamen; waaronder 1 Phalangium en 1 Chelifer.

m 1748. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 6; Stock-

holmiae; p. 68, gen. 203.— „Pedes VIII. Tibiae articulis 8. Oculi

2.” — „Tibiae’”’, overgenomen uit 1744; waartoe? — Wijselijk

is thans ook „vagus” weggelaten. — 9 soorten, met toevoe-

ging van Zweedsche triviaalnamen, waaronder 1 Phalangium

en 1 Chelifer. Zonderling! Want, in ziine Fauna Suecica 1746

zijn 28 soorten genoemd.

m 1748. Acavus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 7; Lipsiae;

p- 68. gen. 203. — Gelijkluidend aan Ed. 6. 1748, met toe-

voeging van Duitsche vulgairnamen.

m 1749. Milbe. ROESEL VON ROSENHOF, Insecten-Belus-

tigungen; Nürnberg; v. 3. p. 157—8. — Zij zijn van Spinnen

te onderscheiden, doordat slechts 2 paar pooten aan het

borststuk, de 2 andere paren aan het achterlijf gehecht zijn. —

Valt men nu niet op zijne uitdrukkingen „borststuk’’ en

„achterlijf, dan heeft hij goed gezien: het meerendeel der

Acari draagt de pooten, zooals RoESEL dat zegt. Bekend is,

dat de oorspronkelijkste, de Notostigmata, de Holothyroidea en

de Gamasiformes, en verder ongeveer de helft der Hydrachnidae

de 4 pootparen vlak bij elkander, aan het podosoma dragen. —

Verder, zegt ROESEL, kunnen de Acari niet spinnen. — Hy

kon ook nog niet weten, dat Tetranychidae (BAECKNER 1752)

en Cheyletidae (BAKER 1753), en misschien nog andere, dat wel

kunnen, al komt de spinstof niet uit het achterlijf, maar uit

de monddeelen.

m 1752. Acarus. Hitz, A gener. Nat. Hist., &c.; v. 3. Hist.

of Animals; London; p. 23. — Voornamelijk gebaseerd op

LINNAEUS, Fauna Suecica. — Enkele zinnen:

„Most of the species of this genus have been also arranged

among the microscopic animalcules, but with no reason; they

are all sufficiently visible to the naked eye. The term Acarus

is not to be understood in this sense, as restrained to the In-

sect commonly understood by it, the Mite, &c..... The genus

appears a very numerous one; &c’’.

Verder geen nieuws. — Hij geeft van 8 der 25 LINNE’sche

soorten de beschrijving; de overige somt hij alleen bij name op,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 2

Acarus.

en wel in de volgorde van LINNE’s Fauna Suecica, zoodat

men gemakkelijk vinden kan, welke acarus door hem bedoeld

wordt. Daarbij treft het ons, dat hij er 2 noemt, die LINNAEUS

niet beschrijft. De eene heeft hij stellig ontleend aan het

werk van DE LA HIRE 1730 (3. Gamasus badius), de andere vond

ik nergens vermeld, is dus blijkbaar eene eigene vondst (64.

Acarus zosterae?). :

m 1754. Acarus. LINNAEUS, Systeme Naturel du Regne

Animal, &c.; Paris; samengesteld door ? uit de werken van

ARTEDI, KLEIN en LINNAEUS. Het deel over de Insekten is

voornamelijk eene opsomming der soorten, in Ed. 6. vermeld,

en eene vertaling der Fauna Suecica Ed. 1. met toevoeging

van enkele Fransche namen. Genus Acarus = Ciron.

m 1755. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 8.; gen. 5. No-

men nudum. — LINNAEUS geeft in zijne Ed. 10. p. IX (onge-

nummerd) een: „Ratio Editionis. Van de 8° Ed. zegt hij:

„8. Holmiae 1753 Octau. p. 136. Vegetabilia p. I. I. HAART-

MAN. At regnum Lapideum Scarae 8vo per MÖLLER”.

Hauptbibliothecar der Kungl. Svensk. Vetensk. Akad. in

Stockholm deelde mij op mijne navraag mede: „Von der 8.

Auflage hat man lange nur den botanischen und den minera-

logischen Teil gekannt (vgl. HuLTH, Bibliographia Linneana

P. 16. 1907. S. 6.) bis neulich (1919) der österreichische jetzt

in Schweden wonende Linné-Forscher BRYK gezeigt hat dass

eine von HERMAN ARNOLD MÖLLER (wahrscheinlich in Skara,

Schweden, u. wahrscheinlich 1755) herausgegebene ,, Delineatio

regni animalis” als den zoologischen Teil anzusehen ist.”

m 1756. Made, Milbe. BAKER, Das zum Gebrauch leicht

gemachte Microscopium, &c.; Zürich; p. 198—202. — Merk-

waardig genoeg, wordt hier overal het woord Made gebruikt.

Alleen aan het einde van cap. 23: „Von den Maden” vindt

men, p. 202 en 203: „Die Maden oder Milben’.

m 1756. Brisson, Regnum animale, &c.; Parisiis; p. 3. —

„Dividitur ergö regnum Animale in classes novem’’. — p. 6:

„In septima.... pedes octo & ultra..... Hujus classis

Animalia Crustacea vocantur’’. — Hij rekent dus de Arachnot-

dea (incl. Acarı) tot de Crustacea.

m 1756. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 9; per GRONO-

10 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Acarus.

VIUM; Lugd. Bat.; p. 74. — Gelijkluidend aan Ed. 6. 1748.

met toevoeging van denen Franschen vulgairnaam.

m 1758. Acarus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 10.; Hol-

miae; p. 615. gen. 235. — Pedes VIII. Oculi II, ad latera capitis.

Tentacula duo, articulata, pediformia. — Het aantal leden

aan de pooten is hier weggelaten. Het is waar, dat de maxil-

laarpalpen, evenals by de Insekten, „pediformia’”’ kunnen

zijn, maar hij wist toch, dat zij wel eens anders zijn: „clavi-

formia’ bij Ixodes-soorten. — Het aantal Acari is gestegen tot

31, waaronder echter Acarus cancroides en Acarus scorpioides,

beide Chernetidae. Verder zijn er nog 3 Acari op p. 611 en 614

sub Pediculus te vinden. In het geheel dus 32 soorten.

m 1758. Acarus. LINNAEUS, in (GMELIN’s) Onomatologia,

medica Completa seu Onomat. Hist. Natur. oder &c.; Ulm,

Frankf., Leipzig; 1758—1777. — Deze „Onomatologia Histo-

riae Naturalis” is eene voortzetting van de „Onomatologia

medica completa” van 1755 en 1756. Bd. I—IV zijn van PH.

F. GMELIN. — In Bd. I. 1758 kolom 30—39 vinden wij eene

Duitsche vertaling van LINNAEUS, Fauna Suecica, 1746. Alle

namen daarin, die aan die van de Fauna suecica gelijklui-

dend zijn, zijn dus van LINNAEUS; de andere van GMELIN.

De vraag doet zich voor: welke mijt zweefde LINNAEUS

voor den geest, toen hij reeds in 1735 den genusnaam Acarus

aan de groep der Mijten gaf, en dezen naam in de volgende

uitgaven van zijn „Systema Naturae” en „Fauna Suecica”

behield? Met andere woorden: Welke mijt is type van het

genus Acarus 1735, zelfs van het genus Acarus 1758 (aanvangs-

jaar der zoölogische binomenclatuur) ?

Antwoord: geen andere, dan de schurftmijt.

ARISTOTELES, 350 v. Chr. gebruikte voor het eerst het

woord dxapi, doch niet voor de schurftmijt. Het was DELLA

SCALA (SCALIGER) die, in 1557, voor het eerst het woord

Acarus gebruikte, om er de schurftmijt mede aan te duiden.

Van dat oogenblik af wordt het algemeen gebruikt. Men zie

sub 84. Acarus siro bij de jaartallen 1557. 1567. 1576. 1577. 1592.

1612.21622.71630.71634. 1641. AGS OMI ESTA GS S MISO ONMNIEES

1664. 1667. 1671. 1675. 1676. 1677. 1680. 1686. 1689. 1691.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. ll

Acarus.

SIA 1699700120351 708! 1722172411733. 1785.

1739,.,1740.:1756. 1758.

Welke mijt droeg eeuwenlang, zelfs nog ten tijde van LiN-

NAEUS, den naam van stro, of synoniemen daarvan?

Antwoord: geen andere dan de schurftmijt.

Men zie bij de Recapitulatie na no. 84 bij de afdeeling

„Nomenclatuur’ de onderafdeeling, alwaar de namen behan-

deld worden, ontleend aan de pijn, het wee, de jeuk, die de

zieren veroorzaken. Ik heb aldaar de namen alphabetisch

gerangschikt. Chronologisch zou de lijst aldus eruit zien:

suer 1155, sur 1155 enz., surio 1250, suro 1250, syro 1363 enz.,

sür 1456 enz., siro 1513, surim 1533 enz., sotim 1533 enz.,

cıron 1537 enz., scirus 1557 enz. scirrho 1563 enz., siere 1567

enz., sterken 1567 enz., cyro 1575 enz., seur 1585 enz., scirro

1586 enz., chivo 1602 enz., zier 1615 enz., sühr 1618 enz.,

suehr 1650, ciro 1653 enz., sciro 1660 enz., syr 1660, sıjr 1660,

cyron 1672 enz., sir 1689 enz., saur 1697 enz., säur 1708, seir

1722:

Acarus coleoptratorum L. 1758.

1350 v. Chr. ’Eyyiyvovtar Sì xat Tv &AAwv Cowv Ev TOAAOtG

pdetpeg: xa yap où Öpvıdeg Eyovor, xat oi xaAovpevor Pactavot, Ev

gh xovlwvrar, Siapdetoovta, ato THY pHetpuv: xal TOY KAAwV dE

Öoa TTEPÀ Eyer THY ÉYOVTWY xavAdv. ARISTOTELES, De Animali-

bus Historia Libri X; lib. 5. c. 25. § 2. — Proveniunt etiam

pediculi aliis in animalibus; habent enim aves. Quin etiam

phasiani qui vocantur, ab iis necantur, nisi pulverentur: item

et aliae, quarum pennae caulem habent.

Die Latijnsche vertaling is bij SCALIGER 1619, SCHNEIDER

1811 en WEISE 1843 dezelfde. En tòch geloof ik, dat zij ver-

keerd interpreteerden. Ik waag .de volgende vertaling: —

Ook in vele van de andere dieren ontstaan luizen. Immers, ook

de vogels hebben ze, en de zoogenaamde Phasanten gaan, als

zij niet met-stof-bestrooid-worden, te gronde door de luizen.

En van de andere (dieren) alles wat vleugels heeft van dege-

nen, die een angel hebben. — Waar reeds sprake is van vogels,

2 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

l. coleoptratorum.

die toch veeren hebben met een spoel, daar heeft het geen

zin, nos eens van andere dietwem re, spreken,sdie

veeren hebben met een spoel. — Ik ben ervan overtuigd,

dat ARISTOTELES met tv my dé boa nrepd eye. bedoeld

heeft: vleermuizen en vliegende insecten. En hiervan hebben

er enkele een xavadc,, een angel, een legboor. — Tot staving

van dezen gedachtegang diene, dat ARISTOTELES het woord

nrep& 66k gebruikte voor insektenvleugels: Sepuòrtepov,

Simtepov, Koheóntepov, rerpantepov, enz. en dat hij zoowel bij

de Ichneumonidae, c. 7., als bij de Locustidae, c. 23., van een

xévrpov en van een xauAög spreekt, waar hij een legboor be-

doelt.

Is mijne zienswijze de juiste — ik laat dat aan anderen

ter beoordeeling gaarne over — dan heeft ARISTOTELES

Bombycinae, hommels, waargenomen met ,luizen”, d. w. z.

acari, m. a. w. de op hommels zoo veelvuldig voorkomende

Parasitus coleoptratorum. — Bombycinae; Macedonié.

m 1634. Pediculus. MOUFET, Insectorum Theatrum; p.

265. — Scarabeos pilularios a pediculis propriis occidi, supra

lib. primo meminimus. — In liber I staat echter niets over

pediculi. — Geotrupini; Engeland.

n 1658. (Nomen?) MoUFET, (Insectorum Theatrum) En-

gelsche vertaling in TopsELL’s History of Beasts; fol.; Lon-

don; p. 889—1130.

m 1664. Beestje. GOEDAERDT, Metamorphosis.... ofte

Beschrijvinghe, &c.; Middelburgh; v. 2. (zonder jaar-

tal) 1) p. 260. 261. — „Deze jongere” (Hommels) „zijn ’s mor-

gens traag tot haar werk; en indien zij die kleine beestjes,

die ’s morgens haar gedurig onder, en op ’t lyf loopen, tot

hare op-wekkertjes niet en hadden, zij zouwden nog veel

trager aan ’t werk komen”. — Bombycinae; Nederland.

m 1664. Mite. POWER, Experimental Philosophy. ... cont.

new exper.: Microscopical.... &c.; London; book 1. obs. 17.

p. 20. — Within that yellow plush or furre of Humble-Bees

1) Deel I is van 1660. Dat blijkt uit blz. 3 (onder) en 4 (boven) van den brief

„Aen den goedtwilligen Leser”; alsmede uit mededeelingen op blz. 151 en 152. —

Deel II is van + 1664: op blz. 7 van de Dedicatie lezen wij: „het eerste Deel deses

wercks, over eenige jaren in ’tlicht gegeven” ; zeggen wij + 4 jaren. — Deel III

is van | Januari 1669. — De Latijnsche vertalingen verschenen 2 à 3 jaren later.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 13

1. coleoptratorum.

you shall often find a little whitish very nimbly-running Ani-

mal, which hath the shape and form of a Mite in the Micro-

scope. — Merkwaardig is, dat POWER deze diertjes als mij ten

herkent. Verder zegt hij er niets van. — Bombycinae; Engeland.

m 1667. Bestiola. GOEDART, Metamorphoseos et Hist. nat.

Pars secunda, De Insectis &c.; Medioburgi; s. d. (1667; is

Pars II van zijne Metamorphosis (Latijn) van 1662); p. 185.

186. — Hetzelfde als 1664.

m 1668. Pidocchio dei scarafaggi. REDI, Esperienze intor-

no alla Generazione degl’Insetti; Firenze; p. 197. — Nomen

nudum; hy haalt MOUFET 1634 aan, maar heeft het zelf niet

gezien.

m 1671. Pediculus scarabacorum. REDI, Experimenta circa

generationem Ins.; Amstelodami; p.315. — Hetzelfde als 1668.

oO 1674. Pidoccho dei scarafaggi. REDI, Esperienze int. alla

gener. degl’Insetti; Firenze; p. 197. — Hetzelfde als 1668.

m 1685. Bestiola. GOEDART, De Insectis, in Methodum re-

dactus; opera M. LISTER; Londini; p. 244. — Hetzelfde als

1664.

m1686. Pediculus scarabaeorum. REDI, Opusculorum Pars

Prior, sive Experimenta c. gen. Ins., &c.; Amstelaedami; p.

206. — Hetzelfde als 1668.

n 1687. Pidocchio dei scarafaggi. REDI, Esperienze int.

alla gen. degl’Insetti, &c.; Napoli. — Hetzelfde als 1668.

m 1688. Luis van een vliegend torretje; luis van de gekokerde

vlieg. BLANKAART, Schou-burg der Rupsen, wormen, maden,

&c.; Amsterdam; p. 168. t. 14. f. H. — Dat „torretje” of

»vlieg” is Necrophorus vespilloides. Van zijne beschrijving

noteer ik:

„Mei; snel van loop; het had vier poo-

ten, uit kleine bolletjes te samen geset: !

aan de twee voorste en twee agterste

waren aan yder een soort van uit was’’ (zie

beneden, bij Scutacarus femoris). „Het

hooft was spits met twee knypers, gelijk

de Spinnen. Over het lyf ging van de

linker tot de regter syde een witte streep, Ime I

voorts was het beesjen kastanie-bruin van koleur.” — Met

14 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

1. coleoptratorum.

„Kknypers’ heeft hij stellig niet de mandibelscharen, maar de

beide maxillaarpalpen bedoeld. De figuur vertoont duidelijk

het driehoekig achterrugschildje.

n 1688. Pidocchio dei scarafaggi. REDI, Esperienze int.

alla gener. degl’Ins., &c.; 5a ediz.; Firenze; 4°. — Hetzelfde

als 1668.

m 1690. Laus an einem fliegenden Käfergen. BLANKAART,

Schau-Platz der Raupen, &c.; Leipzig; p. 130. — Hetzelfde

als 1688, met dezelfde, maar slechtere figuur.

m 1700. Beestje. GOEDAERDT, Metamorphosis ofte &c.;

Middelburgh; p. 260. 261. — Hetzelfde als 1664.

m 1700. Petite béte. GOEDART, Metamorphoses naturel-

les ou &c.; La Haye; p. 260—261. — Hetzelfde als 1664.

m 1700. Petite béte. GOEDART, Metamorphoses natu-

relles ou &c.; Amsterdam; p. 214. 215. — Hetzelfde als 1664.

m 1702. Louse on Scarabeus pediculosus (Anonymus). Des-

cription and &c. Pocket-Microscopes made by JAMES WILSON.

In: Philos. Trans.; London; v. 23. n. 281. p. 1241. 1247. (p.

1246: „printed 1702”). De plaat en de figuur zijn beide onge-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. Ih)

1. coleoptratorum.

nummerd. — PO one of the Lice found on that Betle, called

Scarabeus Pediculosus by the 4th Glass. P Its Anus. Q its

two Claws, not unlike those of a Lobster, rrrr the extremities

of its Feet, which have a remarkable contrivance for sticking

fast to the polish’d surface of the Betle, not in the manner of

Claws, as many other Insects; but divided into Capilaments,

as expressed in the Figure.”

Zijne vergelijking der mandibelscharen met die van eenen

kreeft, en zijne deductie, dat de hechtschijfjes aan het einde

der pooten geschikt zijn voor eene gladde oppervlakte, zijn

merkwaardig te noemen. — Dat hij het distale gedeelte der

doorschijnende hechtschijfjes voor „capilaments’’ aanziet, is

wel een gevolg van de onvolmaaktheid van zijn mikroskoop.

In werkelijkheid zijn die „capilaments’’ plooien in de hecht-

schijfjes. — De figuur is vrij goed. Hij heeft zeer juist weer-

gegeven, dat de pooten I apart staan, en de pooten II, III

en IV aan iedere zijde contigu zijn. Het aantal poötleden is

1—3 te weinig; de meeste leden dragen te veel haren. — Jam-

mer, dat hij het dier dood en platgedrukt waarnam; daar staat

tegenover, dat hij anders de mandibelscharen niet als zoo-

danig herkend zoude hebben. — Geotrupini; Engeland.

m 1710. Pediculus. Ray, Historia Insectorum, &c.; Lon-

dini. — P. 381, bij Geotrupes sp.: „Pediculis subflavis a primo

vere infestantur. — P. 389. bij Carabus auratus en C. violaceus:

„E primo vere suis bestiolis infestantur, ut alii Scarabaei.”” —

„Primo vere’: de genoemde soorten komen niet vóór April

voor den dag.

m 1710. Pou des frelons; Pou des scarabes. DE REAUMUR,

Insecte des Limacons; in: Mem. Acad. Sci. Paris. p. 305. —

Nomina nuda. „Frelon’ hier in de beteekenis van omne —

Bombycinae, Geotrupini, Frankrijk. :

01712. Pidocchio dei scarafaggi. REDI, Opere; 3a Ed.; 4°.

Venezia; T. 1. 1712: Esperienze int. alla gen. degl’ ines —

Hetzelfde als 1668.

m 1722. Lauffende Kefer-Laus. FRiscH, Beschr. Ins.

Teutsch-Land. v. 4.; Berlin; p. 17. c. 9. t. 10. — ,,Wann die

Gattungs-Zeit der Pillen-Kefer vorbey,.... bekommen sie

Läuse. Es lauffen diese Läuse in dem Mist häuffig und schnell

16 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

1. coleoptratorum.

herum, durch die Lòcher, so von allerley Insecten darein

gebohret worden. (1) Wann sie dann einen solchen krafftlosen

Kefer antreffen, setzen sie sich an demselben, und vermehren

sich starck, dass offt sein gantzer Unter-Leib damit bedeckt

ist (2); da man die Jungen von den Alten an der Farb und

Grösse, auch an der Bewegung deutlich erkennen kann. (3).

Die Grössern lauffen immer herum, und suchen, wo sie wieder

einen porum oder Oeffnung der harten Haut finden mögen (4).

länger. Die vördersten sind an statt der Fühl-

Hörner. (5) und so lang als die hintersten (6).

An jedem Fusz ist nur eine einzle spitzige Klaue

(7). Zwischen den langen Vörder-Füssen oder

Fig. 3. Twee /astern, sind im Maul ein paar kurtze Fühl- und

maal vergroot. Fressspitzen, wie an den Spinnen (8) und zwi-

schen diesen, ein doppelter schwartzer Stachel zum saugen (9).

Bey den Grössern wird der Rücken braun, und bekommt einen

weissen Durchschnitt (10). Wenn der Kefer todt ist, lauffen

die ältesten von ihm weg, viel bleiben auf ihm, und sterben

nach langem hin- und her-kriechen und Safftsuchen des

andern Tags auch. (11).

Opmerkingen: 1. Zi leven dus ook wel vrij in mest.

— 2. Eene verkeerde veronderstelling, daar het altijd nym-

phen zijn. — 3. Over die jongen zie beneden bij 5. Eviphis hal-

leri. — 4. Eene verkeerde veronderstelling, omdat zij zich

niet met het lichaamsvocht van den kever voeden. — 5. Goed

waargenomen. — 6. Eveneens goed waargenomen, een goed

kenmerk van de Subcohors der Gamasina KRAMER 1885.

— 7. Mis; er zijn er twee. — 8. Dat zijn de maxillaartasters.

— 9. Dat zijn de donker getinte mandibelscharen, van boven

gezien min of meer elsvormig; zij zuigen er echter niet mede.

— 10. Goed gezien; voor- en achterrugschild zijn door eenen

witten band gescheiden, wat ook op de slechts 64 mM. groote

figuur aangegeven is. Hij verwijst naar zijne Tab. IX; abu-

sivelijk staat op die Tabula (= figuur) het getal X. — 11. Ja,

in gevangenschap en in een droog kartonnen doosje, maar niet

zoo spoedig als er vochtigheid in hunne verblijfplaats heerscht.

Dat zijne afbeelding veel slechter is dan die van den Ano-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE, I. 17

l. coleoptratorum.

nymus 1702, komt, omdat hij een zeer eenvoudig mikroskoop

had, met slechts ééne frontlens. — Geotrupini; Duitschland.

01729. Pediculus scarabaeorum. REDI, Opusculorum Pars

Prior, sive Experimenta c. gen. Ins., &c.; Lugd. Bat. — Het-

zelfde als 1668.

101735. Pediculus. LESSER, De sapientia, omnipotentia et

providentia divina, &c.; Nordhusae; T. 1. c. 9. p: (206?). —

Nomen nudum; hij haalt FrıscH 1722 aan. — Geotrupini.

‘ m 1735. Pediculus scarabaei. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 1;

Lugd. Bat.; Ordo Aptera, gen. 4. sp. 4. — Nomen nudum. —

Geotrupini.

m 1736. Lauffende Kefer-Laus. FRISCH, Beschr. Ins.

Teutsch-Land, &c. ; Berlin; Tom. 4. Ed. 2. — Is dezelfde editie

als die van 1722, met een nieuw titelblad. —

m 1736. Acarus insectorum coleoptratorum. LINNAEUS, Ani-

malia per Sueciam observata. In: Acta literaria et Scientiarum

Sueciae, Anni 1736, p. 133. — Nomen nudum. — Zweden.

O 1738. Laus. LESSER, Insecto-Theologia, oder: ver-

nünft.... &c.; Züllichän; v. 1. c. 9. p. (124?). — Als 1735.

01740. Laus. LESSER, Insecto-Theologia, oder: ver-

Bunte... &e.; ve 1. c. 9. p. (124?). — Hetzelfde als 1735.

m 1740. Pediculus scarabaei. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 2.

auctior; Stockholm; gen. 175. n. 3. — Nomen nudum. —

Geotrupini.

61740. Pediculus scarabaei; Lauffende Kefer-Laus. LIN-

NAEUS, Syst. Nat.; Ed. 3; curä LANGEI; Halle; Ordo Aptera;

gen. 4. n. 4. — Nomen nudum. — Geotrupim.

01741. Acarus insectorum coleopteratorum. LINNAEUS,

Elenchus anim. p. Suec. obs.; Upsaliae. p. 87. no. 2. — No-

men nudum; Zweden.

n 1741. Pidocchio dei scarafaggi. REDI, Opere; 4a ediz.;

(= 2a Ed. Napoletana): v. 1. Esperienze.... Insetti; Napo-

li. — Hetzelfde als 1668.

m 1742. Pou sur les Escarbots. LESSER, Theologie des Insec-

‘tes, &c.; La Haye (ook: Paris); v. 1. p. 206. — Hetzelfde als

14353.

m 1742. Pou des bourdons. DE REAUMUR, Mém. pour serv.

à l’Hist. d. Ins.; Paris; v. 6. p. 23. t. 4. f. 13—14. — „Je ne

18 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

1. coleoptratorum.

scais pourtant si ces poux tirent leur nourriture du corps

méme des bourdons. Il y a quelqu’apparence qu’ils ne cher-

chent qu’a nettoyer, pour ainsi dire, les

parties du bourdon de la liqueur miel-

. lée, dont elles sont souvent monillées,

c'est à dire, qu'ils aiment cette liqueur et

qu'ils s'en nourrissent. Ce qui semble le

prouver, c’est qu’on les voit courir a cen-

taines, et quelquefois a milliers sur les

Ree a ver Saveaux des nids) Dee Ares

groot. passent sur le corps d’un bourdon, et

quand celui a qui ils se sont attachés part pour la campag-

ne, ils se laissent conduire par-tout où il lui plait de les voitu-

rer, sûrs qu'il les ramenera en bon lieu (2). Je ne scais rien de

plus sur l’histoire de ces poux, je ne connois par leur premiere

origine; s’ils étoient de ceux qui subissent des métamorpho-

ses, on conjectureroit volontiers qu’ils viennent de ces petits

vers, que nous venons de voir a millions dans le corps des

méres bourdons; mais il n’y a presque rien pour appuyer une

pareille conjecture, contre laquelle on peut faire beaucoup de

bons raisonnements.”

P. 38. „Leur couleur est d’un brun rougeàtre; ils semblent

écailleux, leur extérieur est lisse et méme luisant. Ils ont huit

jambes. Du bout antérieur de leur téte sort une espece de

trompe é, qui, quoiqu’assés longue, et assés grosse, par rapport

a la grandeur de l’animal, est trop petite pour que nous puis-

sons parvenir a bien distinguer les parties dont elle est com-

posée”’ (3).

Opmerkingen. 1. Zij leven dus vrij op de cellen en

honingvaten in hommelnesten. — 2. DE REAUMUR begreep

dus, dat de mijten de hommels als „pegasus’” gebruiken. —

3. Eene sobere beschrijving. Hij zegt niets van voor- en ach-

terrugschild, maar zijne figuur toont, dat hij die gezien heeft.

Eene slechte figuur, trouwens. — Bombycinae; Frankrijk.

m 1743. Louse of the Lousy Beetle; Louse on Humble-Bees.

BAKER, The micr. made easy, &c.; London; c. 21. p. 183. 184.

— „A Sort of Beetle known by the Name of the Lousy Beetle,

is remarkable for Numbers of little Creatures that run about

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 19

1. coleoptratorum.

it nimbly from Place to Place, but will not be shaken off.” —

» Whitish lice are frequently to be discovered running very nim-

bly on Humble Bees.” — Geotrupini, Bombycinae; Engeland.

m 1743. Acarus insectorum coleopteratorum. LINNAEUS,

Elenchus animalium per Sueciam observatorum, &e.; Lugd.

Bat.; p. 87. n. 2. — Nomen nudum; Zweden.

m 1744. Luis van de lmzige Tor; Luis op de Hommels.BA-

KER, Het mikroskoop gemakkelijk gemaakt; Ed. 1; Amster-

dam; v. 2. c. 21. p. 180. 181. — Hetzelfde als 1743.

n 1744. Louse of the Lousy Beetle; Louse on humble-bees.

BAKER, The Microscope made easy; Ed. 3; London; P. 2. c.

21. p. 183. 184. — Hetzelfde als 1743.

m 1745. Pou sur les Escarbots. LESSER, Theologie des Insec-

tes, &c.; 2e Ed.; Paris; v. 1. c. 9. — Hetzelfde als 1735.

m 1746. Louse on Beetles; Louse on Humble-bees. ADAMS,

Micrographia illustrata, or, &c.; London; p. 91. — ADAMS is

een compilator; hij deelt bijna letterlijk mede, wat wij in

BAKER 1743 (niet door hem genoemd), REDI 1668, HOOKE

1665, VAN LEEUWENHOEK 1694 en Bonomo 1687 vinden. _

m 1746. Acarus insectorum rufus, ano albicante. LINNAEUS,

Faun. Suec.; Ed. 1; Stockholmiae (ook Lugd. Bat.); p. 348. n.

1198. — Hij haalt LISTER (lees: RAY! 1710) en anderen aan.

„In Scarabeis, Bombyliis; subrotundum, rufum, convexum,

durum; caput et collum vix manifeste; versus anum albi-

cans; pedes veloces, anteriore longiore.”’ — Dus geen nieuws. —

Bombycinae, Geotrupini; Zweden.

n 1747. Pediculus scarabaei. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

5; Halae; gen. 175 n. 3. — Nomen nudum.

m 1748. Pediculus scarabaei. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

6; Stockholmiae; gen. 203. n. 8. — Nomen nudum.

m 1748. Pediculus scarabaei ; Laufende Käferlaus. LIN-

NAEUS, Syst. Nat.; Ed. 7; Lipsiae; gen. 203. n. 8. — Nomina

nuda.

m 1749. Insekten-Milbe. RÔSEL von ROSENHOF, Monatl.

Insekten-Belustigungen, &c.; Nürnberg; v. 3. p. 157. — „Wel-

che an den Hummeln, Rosz-Kefern und andern Insekten

mehr gefunden.’’ — Verder geene beschrijving. — Bombycinae

Geotrupini; Duitschland.

20 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

1. coleoptratorum.

- 01751. Prdocchio dei scarafaggi. LESSER, Teologia degl’

Insetti, &c.; Venezia; v. l. c. 9. — Hetzelfde als 1735.

m 1752. Acarus coleoptratorum. BAECKNER, Noxa insec-

torum; diss. inaug.; Upsaliae; p. 25. — Geen nieuws.

a 1752. Acarus Insectorum rufus, ano albicante; Brown

acarus of Insects, with a white anus ; Louse of the Beetle. HILL,

gen. Nat. Hist.; v. 3. Hist. of Animals; London; p. 24. — On

many Insects; the humble bee; the common black beetle,

which has thence been called the louse beetle. — Overigens

vertaling van LINNAEUS, Faun. Suec. 1746.

m 1753. Würmerchen. HANOW, Seltenheiten der Natur, &c.;

Leipzig; p. 409.—Iemand had een hommel op de vensterbank

middendoor gesneden.... „Da wären eine unzählige Menge

von kleinen Würmerchen herausgekrochen, und hätten auf

dem Brete gewimmelt, etwann als junge Spinnen.” — Bombus;

Duitschland.

m 1754. Louse of the Lousy Beetle; Louse on Humble-bees.

BAKER, The Microscope made easy; Ed. 4; London; P. 2. c.

21. p. 183. 184. — Hetzelfde als 1743. 1)

m 1754. Poudel’escarbot pouilleux; pou sur les grosses abeil-

les. BAKER, Le microscope à la portée de tout le monde, &c.;

Paris; P. 2. c. 21. p. 207. 208. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Pediculus farinae (sic!); Acarus insectorum rufus,

ano albicante. (LINNAEUS), Systeme naturel, &c.; Ed.8 a;

Barıis; Insectes suivant LINNAE USD 285 maren Sms:

— Vertaling van LINNAEUS’ Fauna suecica.

m 1756. Acarus coleoptratorum. BAECKNER, Noxa insec-

torum, &c.; diss. inaug.; herdruk van 1752 in: LINNAEUS,

Amoenitates acad.; Holmiae; v. 3. p. 360.

m 1756. Laus des Lauss-Käffers; Laus an Thräner und

Hummlen. BAKER, Das zum Gebrauch.... Microscopium,

&c.; Zürich; P. 2. c. 21. p. 195. 196. — Hetzelfde als 1743. De

vertaler heeft van Humble Bee gemaakt: „Thräner und

Hummlen”. Die bijvoeging van „Thräner” (¢ van Apis mel-

lifera) is voor zijne rekening! Er is niets van aan!

1) De 4 edities van BAKER zijn dezelfde; zij hebben alleen een nieuw titelblad.

Datis te zien aan het papier, aan de lettertype en aan de drukfouten op dezelfde

bladzijde en op denzelfden regel.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I 21

1. coleoptratorum.

m 1756. Pediculus scarabaei. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

6. cura GRONOVI; Lugd. Bat.; gen. 214. n. 8. — Nomen

nudum.

m 1756. Laus an Kefern. ROESEL VON ROSENHOF, Monatl.

herausg. Ins. Belust.

&c.; Nürnberg; v. 4.

piizont: lef. 10—15.

— Wel is deel 4 eerst

in 1761 gereed geko-

men, maar dit gedeelte

verscheen reeds in 1756

— Op Necrophorus ves- è Y

pillo. — Zeer verkort: #8

„Sie sind eine Art von w. 45 14. 15

Milben; sie spinnen

keinen Faden; oranien-

braun; auch um Frühjahr an den Hummeln und Rosz-

kefern. Das vordere und hintere Paar der Füsse weit länger

als die beeden übrigen Paare; alle aus sehr vielen” (sic!)

„Gelencken mit einzelnen Härlein bewachsen, dergleichen

auch auf dem eyförmigen Leib; und an zweien von den vier

Spitzen des Kopfes. Die Fuhlhörner haben verschiedene Ge-

lencke und sind Länger als die Freszspizen, welche mehr

Steife haben, und spiziger ausfallen. An den äussersten Fusz-

gelencke keine Klauen” (sic) „sondern einen eckigen Kelch;

wenn das Insekt den Fuss auf einer Fläche ansetzet, wird er

viel breiter; eingezogen eine runde Form’.

En nu komt een fraai staaltje van fantasie, waarvan ROESEL

niet vrij is (zie sub 56. Hydrachna geographica 1749): — „Da aber

diese Milben zweyerley Geschlechtes sind, so paaren sie sich

auch wie die Käsemilben und andere ihrer Art, da sie denn

alle Zeit mit dem hinteren Theil ihres Leibes eine Weile an

einander hangen, worauf das Weiblein, welches sich durch

seinen dicken Leib von den Männlein unterscheidet, seine

länglich runde Eyer an die toden Käfer und andere Creaturen

leget.” |

oO 1758. Laus. LESSER, Insecto-Theologia, oder: verniinft,

&c.; v. 1. c. 9. — Hetzelfde als 1735.

Fig. 5. Overtrek.

22 | DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

l. coleoptratorum.

m 1758. Acarus coleoptratorum. LINNAEUS !), Syst. Nat;

ed. 10; gen. 235. p. 618. n. 24. — Acarus rufus, ano albicante.

Fn. Suec. 1198. Habitat in Scarabaeis. — Juist aangehaald

worden BLANKAART 1688. FRISCH 1722, REAUMUR 1742, ROE-

SEL VON ROSENHOF 1756.

«m 1758. Acarus insectorum rufus ano albicante ; Pediculus

subflavus scarabaeis infestus ; Pediculus insectorum volatilium ;

Pediculus insectorum coleoptorum; Lauffende Käferlaus.

(GMELIN), Onomatologia med. compl. seu Onom. Hist. nat.;

Ulm, Frankfurt, Leipzig; v. 1. kol. 34. 35. — Duitsche ver-

taling van LINNAEUS, Faun. Suec. 1746.

Recapitulatie.

Acarus coleoptratorum L. 1758. Idonomie. Zij heeft

een ovaal lichaam met den spits naar voren 1688. 1702. 1722.

1746. 1756., is op den rug convex 1746., hard 1742. 1746., glad

en glanzend 1742., bezet met haartjes 1756. Naar gelang van

de kleur van de omgeving lijkt de kleur wit 1664., oranje

1710. 1746., oranjebruin 1756., kastanjebruin 1688., of rood-

bruin 1742. De rug is bedekt door 2 schildjes 1688. 1722. 1742.,

gescheiden door een witten dwarsband 1688. 1722.; het ach-

terrugschildje is driehoekig fig. 1. p. 13; achter dit schildje

is het diertje wit 1746.

Er zijn 8 pooten 1688. 1702. 1722. 1742.; pooten I zijn lan-

ger dan de andere 1746., evenlang als pooten IV 1722. 1756.;

de pooten bestaan uit leden 1688. 1702. 1756., die met haartjes

bezet zijn 1702. 1756., en dragen aan het einde een hecht-

schijfje 1702. 1756. De pooten I staan apart, iets van de ove-

rige verwijderd 1702.

Tusschen de pooten I bevinden zich 2 lange monddeelen

1688. 1702. 1722., uit leden bestaande 1756., die behaard zijn

1688. 1702. 1742. 1746. 1756. Tusschen deze zijn nog 2 kortere

1) In ForssKAHL, Hospita Insectorum Flora; diss. inaug. ; Upsaliae 1752, Nov.

4.zijn bijna alle Insecten binomenclatorisch genoemd. De tendens daartoe be-

stond dus reeds. — In LinnArus, Museum S:ae R:ae M :tis Adolphi Friderici, &c. ;

Holmiae 1754, daarentegen is de Binomenclatuur streng doorgevoerd, dus reeds 4

jaren vóór de 10e editie van LinnAEUS’. Systema Naturae. Zoo ookin de door

LINNAEUS verzorgde Iter palaestinum van HassELQUIST 1757.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 23

l. coleoptratorum.

stijve organen 1756, die spits eindigen 1722. 1756. Deze spit-

sen zijn, van boven gezien, donker getint 1722. en blijken,

van ter zijde gezien, scharen te zijn 1702.

Oekologie. De diertjes kunnen zeer snel loopen 1664.

1688. 1722. 1746. en gebruiken daarbij hunne pooten I als

tastwerktuigen, als wegverkenners 1722. Met de hechtschijf-

jes houden zij zich aan de gladste voorwerpen vast 1702. 1756.,

door ze uit te spreiden 1756. Om weer los te komen, trekken

zij ze weer samen 1756. Zij gebruiken het insect, waarop men

ze vindt, als vervoermiddel 1742. en verlaten het, als dit op

eene voor hen geschikte plaats gekomen is 1742., ook wanneer

hun vehikel sterft 1722.; is de omgeving dan ongeschikt, dan

sterven zij ook zelve 1722. Soms vervoeren zij nog kleinere

Acarı 1688.

Zoögeographie. Zweden 1736. 1741. 1743. 1746.

Engeland 1634. 1664. 1702. 1710. 1743. Nederland 1664. 1688.

Duitschland 1722. 1749. 1753. 1756. Frankrijk 1710. 1742.

Macedonié. 350 v. Chr.

Habitat. Zij leven vrij in mest 1722. en in nesten van

Bombycinae 1664. 1742. Zij worden, vooral in het voorjaar,

1710. 1722. 1756. ook op de Bombycinae zelf gevonden 350

v. C., 1664. 1710. 1742. 1743. 1746. 1749. 1753. 1756., op Ge-

otrupini 1634. 1702. 1710. 1722. 1743. 1746. 1749. 1756. en op

Carabini, net name Carabus violaceus 1710.en C. auratus 1710.,

alsmede op Necrophorus vespillordes 1688 en N. vespillo. 1749.

Tempus. April 1710. 1756.; Mei 1688.; Juni 1722.

Nomenclatuur. Würmerchen 1753. ete 350 v. C.

Pediculus 1634. 1710. 1735. Laus 1738. 1740. 1758. Pediculus

scarabaeorum 1671. 1686. 1729. Pediculus scarabaeı 1735.

1740. 1747, 1748. 1756. Pediculus farinae (sic!) 1754. Pediculus

subflavus scarabaeis infestus 1758. Pediculus insectorum vola-

tilium 1758. Pediculus insectorum coleoptorum 1758. Pidocchio

dei scarafaggi 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741. 1751. Luis

van een vliegend torretje 1688. Luis van de gekokerde vlieg

1688. Luis van de luizige tor 1744. Luis op de hommels 1744.

Laus an Thräner und Hummlen 1756. Laus des Lauss-Käffers

1756. Laus an Kefern 1756. Laus an einem fliegenden Käfergen

1690. Lauffende Kefer-Laus 1722. 1736. 1740. Lauffende Käfer-

24 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

1. coleoptratorum.

laus 1758. Laufende Käferlaus 1748. Louse on Scarabeus pedi-

culosus 1702. Louse of the lousy beetle 1743. 1744. 1754. Louse

on beetles. 1746. Louse of the beetle 1752. Louse on humble-bees

1743. 1744. 1746. 1754. Pou de l’escarbot pomlleux 1754. Pou

sur les grosses abeilles 1754. Pou des frelons 1710. Pou des

scarabes 1710. Pou sur les escarbots 1742. 1745. Pou des bourdons

1742. Mite (Eng.) 1664. Insekten-Milbe 1749. Acarus insectorum

rufus ano albicante 1746. 1752. 1754. 1758. Brown acarus of

insects, with a white anus 1752. Acarus insectorum coleoptra-

torum 1736. Acarus insectorum coleopteratorum 1741. 1743.

Acarus coleoptratorum 1752. 1756. 1758.

Acarus crassipes L. 1758.

m 1746. Acarus pedibus secundi paris crassissimis. LIN-

NAEUS, Fauna suecica, &c.; Ed. 1.; Holmiae (ook Lugd.

Bat.); n. 1189. — „Habitat in terra, ubique discurrens, saepe

gregarius, ut plures in eodem loco reperias, in hortis saepe.

Magnitudo minoris pulicis; color totius corporis castaneus;

femora secundi paris monstrose crassa cheliformia, desinente

tamen chela in tenuem pedem reliquis similem; hinc pes se-

cundi paris juxta basin et femur valde crassus, quatuor den-

ticulis sive ramis aut spinis armatus, apex chelae flexilis est,

ut eo melius apprehendat; hoc pede tamen non incedit”. —

Meesterlijk beschreven!

m 1752. The little black garden Acarus. Hir, A gen. Nat.

Hist. &c.; v. 3. Hist. of Animals, &c.; London; p. 25. n. 2. —

Nomen nudum; zie over HILL p. 8. 9.

m 1754. Acarus pedibus secundi paris crassissimis. LIN-.

NAEUS, Systeme naturel, &c!; Bd. 87a; Paris np 12552286

n. 4. — Vertaling van LINNAEUS, Fauna suecica 1746.

m 1758. Acarus crassipes. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. .

10.; gen. 235. p. 616 n. 9. — Acarus pedibus secundariis

cheliformibus. Fn. Suec. 1189. Habitat in Europa. — Dat

laatste is driest gezegd; toevallig waar.

m 1758. Acarus pedibus secundi paris crassissimis; dick-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 25

2. crassipes.

füssigtes Erdwürmlein. LINNAEUS in: (GMELIN), Onomato-

logia med. compl. seu Onom. Hist. Nat.; Ulm, Frankfurt,

Leipzig.; v. 1. kol. 36. — Duitsche vertaling van LINNAEUS’

Fauna suecica 1746.

(Adhuc sine nomine).

(Gamasus badius C. L. Koch 1839).

m 1730. Mite. DE LA HIRE, Descr. Ins. aux Mouches. In:

Mem. Acad. Roy. Sci. Paris. v. 10. p. 427. — Deze mémoire

is van 15 Dec. 1693, maar werd eerst 1730 gedrukt. — Nadat

DE LA HIRE uitvoerig Cerophagus granulatus (Duj. 1849) he-

schreven heeft, eindigt de verslaggever der Séance aldus:

„Il a trouvé aussi quelques mouches qui n'ont qu’un seul

de ces Insectes; mais quoiqu’il soit entierement semblable a

celui dont on vient de faire la description, il est plus de vingt

ou trente fois plus gros.”

Over dat „entierement semblable” zullen wij maar zwijgen.

Die grootere soort kan wel niet anders geweest zijn, dan de

algemeen bekende Macrocheles badius, die werkelijk dikwijls

op eene vlieg, maar dan ook steeds in een of twee individuën,

gevonden wordt. — Musca domestica; Frankrijk.

m 1752. The great Acarus or great fly Louse. HILL, gen. Nat.

Hist. ; v. 3. Hist. of Animals; London; p. 25. n. 13. — Blijkbaar

aan DE LA HIRE ontleend. Nomen nudum. Zie over HILL p. 8. 9.

(Adhuc sine nomine).

(Laelaps laevis Micx. 1891).

m 1668. Pidocchio delle formiche alate. REDI, Esperienze.

intorno alla gener. degl’Ins.; Firenze; p. 198. — ,,Quegli delle

formiche alate son della stessa figura d’una zecca della gallina,

que vedrete delineata nella Tav: 2.’’ — Zie onze fig. 7, p. 31.

Dat wil zeggen: zij zijn min of meer ovaal. De meest gewone

soort is Hypoaspis laevis (MicH. 1891). — Formica; Italië.

26 DR.. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

4. (laevis).

m 1671. Pediculus alatarum formicarum. REDI, Experi-

menta circa gener. Ins.; Amstelodami; p. 315. — Pediculus

alatarum formicarum eandem quam gallinarum, tabula se-

cunda delineatorum.

n 1674. Pidocchio delle formiche alate. REDI, Esperienza

int. alla gener. degl’Ins.; Firenze; p. ?. Hetzelfde als

1668.

m 1686. Pediculus alatarum formicarum. REDI, Opuscu-

lorum Pars Prior, sive Experimenta c. gen. Ins.; Amstelae-

dami; p. 206. — Hetzelfde als 1671 (1668).

n 1687. Pidocchio delle formiche alate. REDI, Esperienze

int. alla gen. degl’Ins.; Napoli. — Hetzelfde als 1668.

m1688. Pidocchio delle formiche alate. REDI, Esperienze

int. alla gen. degl’Ins.; 5a ediz.; Firenze. — Hetzelfde als

1668.

n 1712. Pidocchio delle formiche alate. REDI, Esperienze

int. alla gen. degl’Ins. — In REDI, Opere, 3a Ediz., 4°; Ve-

nezia; Tom. 1. 1712. — Hetzelfde als 1668.

n 1729. Pediculus alatarum formicarum. REDI, Opuscu-

lorum P. 1. sive Experim. c. gen. Ins.; Lugd. Batav. — Het-

zelfde als 1668.

m1741. Pidocchio delle formiche alate. REDI, Opere; 4a

Ed.; (2a ediz. Napoletana); v. 1. Esp. int. alla gen. degl’Ins. ;

Napoli. — Hetzelfde als 1668.

m 1743. Louse on Ants. BAKER, The Microscope made

casyalled |. et 2.; London; Party 2e pl SA On pese

haalt REDI aan en heeft ze zelf gezien. — Nomen nudum. —

Engeland.

m 1744. Luis op mieren. BAKER, Het miskroskoop gemak-

kelijk gemaakt; ed. 1.; Amsterdam; v. 2. c. 21. p. 181. — Het

zelfde als 1743.

n 1744. Louse on ants. BAKER, Micr. made easy; ed. 3.;

London; P. 2. c. 21. p. 184. — Hetzelfde als 1743.

m 1746. Louse on Ants. ADAMS, Micrographia illustrata,

or, &c.; London; p. 91. — Nomen nudum.

m 1754. Louse on ants. BAKER, Micr. made easy; ed. 4.;

London; P. 2. c. 21. p. 184. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Pou sur les fourmis. BAKER, Le microscope à la

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE, I. 27.

4, (laevis).

portée de tout le monde; Paris; P. 2. c. 21. p. 208. — Hetzelfde

als 1743.

m 1756. Laus an Ameisen. BAKER, Das zum Gebrauch

leicht gemachte Microscopium, &c.; Zürich; P. 2. c. 21. p.

196. — Hetzelfde als 1743.

(Adhuc sine nomine).

(Gamasus halleri G. & R. CAN. 1881).

m 1722. Junge Kefer-Laus. FRISCH, Beschr. Ins. Teutsch-

Land; Berlin; v. 4. p. 18. — Op ,,Pillen-Kefer”. — Voor „die

Alten” zie Acarus coleoptratorum, sub 1722, p. 16. — „Es

sitzen die Jungen an allen einwärts gehenden Theilen als

Schuppen aneinander.... An den Jungen liegt der Riicken,

als ein Schild, über den cylindrischen oder lang-runden Leib,

ganz weiss und hell, doch kann man kein Gedärme dadurch

erkennen.’ — M. a. w. er is slechts één het lichaam geheel

_ dekkend, bleek rugschild. — Het is bekend, dat Eviphis halleri

zich zoo gedraagt, als FRISCH mededeelt. — Geotrupes;

Duitschland.

n 1727. Pediculus muscarum; pulex muscarum. HEISTER,

De pediculis sive pulicibus muscarum. In: Acta

Phys.-med. Acad. Caes. Nat. Cur.; v. 1.1727.

p. 409. — Op eene „musca vulgaris” vindt hij:

animalcula, paullo tamen majora quam acari,

qui in caseo saepe conspiciuntur....scarabaeo

quodammodo aemulans, sex pedibus instruc-

ta, quibus progrediebantur & cursitabant in

microscopio, itemque barbulissive antennis, (ut

Redius anteriora filamenta a. a. appellat) dua-

bus majoribus & duabus minoribus instructa,

coloris pallide fusci, nisi quod in parte poste-

riori b. pars ad lunae cornutae formam albi-

cans esset. Quidam horum pulicum exiguis

maculis quasi erant conspersi, ut A, alli ut

B, ipsi destituebantur.”’

De figuur wijst op eene Eviphis en: de beschrijving op

Fig. 6. Twee maal

vergroot.

28 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

9. (hallen).

een praegnant ® van hallerı met den maansikkelvormigen

witten band aan den achterrand. Zijne onderstelling: „Haec

animalia sine dubio nutrimentum in musca quasiverunt”

laten wij gaarne voor zijne rekening. — Musca domestica ;

Duitschland.

m 1730. Pediculus muscarum; piles muscarum. HEISTER,

De pediculis sive pulicibus muscarum. In: Acta Phys.-med.

Acad. Caes. Nat. Cur.; v. 1. p. 409. — Herdruk van 1727.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus gallinae DE GEER 1778).

m | 1550? Op p. 355 van het exemplaar van ZACUTUS

(zie hier beneden), mij door de Bibliotheek der Rijks-Univer-

siteit te Utrecht in leen gezonden, bevindt zich eene aanteeke-

ning in margine, luidende: „Vide simile in Hadr. p. 206. obs.”

— Dr. J. G. DE LINT (zie voorrede) vermoedt, dat hiermede

bedoeld is ADRIAAN DE JONGE, in 1511 te Hoorn geboren,

zich noemende HADRIANUS JUNIUS, en die ook wel alleen HA-

DRIANUS genoemd wordt: In datzelfde werkje zijn tevens met

inkt onderstreept de woorden:

„ex Caricarum assiduo usu in tantum” en: „pro exspectato

pure, vermiculorum emanauit agmen’’, enz., tot: ,,valderubri.”

Dat wil m. i. alleen beteekenen, dat een zekere HADRIANUS

op pag. 206 van één zijner werken, een dergelijk geval (,,ob-

servatio’’) beschreef, waarbij dus bij een zeker iemand, na het

voortdurend gebruik van vijgen, uit een enorm aantal puistjes

of papels, een groot aantal zeer roode Sl te voorschijn

kwamen.

Van dien HADRIANUS JuNrus heb ik verschillende werken

gezien, maar in geen van hen vond ik medische „observaties’’

en in geen van hen op p. 206 eenige mededeeling over een der-

gelijk geval. Een der werkjes is getiteld: „Epistolae, quibus

accedit eiusdem Vita.... Cum indice? Dordreehti 15522

(lees: 1652). In die „Vita” zijn zijne werken vermeld (alle?)

waaronder echter geen, die begint met ,,Observationes” of

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 29

iets dergelijks. En de andere, waarin medische onderwerpen

behandeld worden, zag ik reeds. De ,,Index” ontbrak. Het

probleem is dus nog niet opgelost. — Homo Sapiens, Neder-

land.

m 1634. Vermiculus. ZACUTUS, Lusitanus, De Praxi me-

dica admiranda Libri tres, &c.; Amstelodami; p. 355. lib. 3.-

obs. 46.

„Gravida septimestris, iuvenis, carnosa, & rubicunda, firma,

integraque valetudine praedita, ex Carycarum assiduo usu in

tantum fervorem (1), & incendium (2) lapsa est, ut totum

corpus purpureo afficeretur colore cum inexhausta siti” (3).—

Volgt uitvoerige beschrijving van koortsen met alle mogelijke

symptomen, alsmede van de toenmaals gebruikelijke toe-

passingen: niesmiddelen, koppen zetten, enz. — ,,Post duas

horas, horripilationes, & pruritum per totum cor-

pus persentit, ita ut cutem dilacerare, scalpendo unguibus

vi nimia, cogeretur. Hoc tempore Miliaceae asperi-

tudines,.... pertotum corporis ambitum ap-

parere coeperunt cum angustia dira (4)..... Increvere pa p u-

lae, & ad maturitatem accedere visae sunt, pro spectato pure,

vermiculorum emanavit agmen, qui ichori (5)

Pemmixthasyr onmibus erant simillimi, vividi,

& valde rubri. Post haec”.... (volgen diarrhee, stin-

kende wondjes; het kind wordt geboren; langzame genezing).

— De spatieering is van mij.

Opmerkingen. 1. Razernij. — 2. Drift. — 3. On-

leschbare dorst. — 4. Heftige benauwdheden. — 5. Etter.

Het spreekt van zelf, dat noch de ziekte, noch het voor-

komen der roode diertjes in de papels, het gevolg waren van

het voortdurend gebruik van vijgen. — Ontegenzeggelijk

hebben wij hier te doen met een geval van ,invasie” van

Dermanyssus gallinae, afkomstig hetzij van Gallus domesticus,

die vroeger vrij in huis rondliepen, en zelfs nestelden, hetzij

van gestorven kamervogeltjes, hetzij uit uitgevlogen nesten

van Sturnus vulgaris, onder het dak van het huis. Zie o. a.

Entomologische Berichten v. 5. n. 109. p. 176—178. Sept. 1919.

Meermalen wordt in de literatuur daarvan melding gemaakt.

Ik zelf zag Dermanyssus gallinae bij iemand, die ondrage-

(gallinae).

50 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

6. (gallinae).

lijken jeuk op het hoofd had, uit zijne haren gekamd; zij waren

alle fraai rood. Eveneens op een aantal nog onbehaarde Mus

musculus; ook die waren fraai rood. Dat is eigenaardig;

want, afkomstig van vogels, zijn zij bruinrood tot bruin-

zwart.

Microtrombidium pusillum, die eveneens fraai rood is, kan

het niet geweest zijn; want, die komen niet bij iemand in

bed, die daarin reeds twee maanden ziek ligt. — Homo sa-

piens; Portugal ?

m 1637. Vermiculus. ZACUTUS, Praxis medica admiranda

&c.; Lugduni; lib. 3. obs. 46. p. 454. — Hetzelfde als 1634.

m 1639. Vermiculus. ZACUTUS, Prax. med. admir., &c ;

Amstelodami; 1. 3. obs. 46. — Hetzelfde als 1634.

m 1643. Vermiculus. ZACUTUS, Prax. med. admir., &c.;

Lugduni; lib. 3. obs. 46. — Hetzelfde als 1634.

m 1657. Molbe. HAUPTMANN, Uralter Wolkensteinischer

warmer Badt- und Wasser-Schatz, &c.; Leipzig; p. 154. — So

hat dies unser Bad diese Krafft, dass es die Mölben in den

Haaren, &c. &c. tòdtet.... &c. — Hiermede worden vermoe-

delijk eveneens Dermanyssus gallinae bedoeld. Zie mijne aan-

teekening hierboven. — Homo sapiens; Duitschland.

m 1668. Zecca della gallina; pollino della gallina; zecca

della tortora; pollino della tortora. REDI, Esperienze intorno

alla generazione degl’Insetti; Firenze; p. 198 en tav. 2. — No-

mina nuda. Fig. 7 is een volgezogen $; fig. 8. blijkbaar eene

platgedrukte larve. — Gallus domesticus, Turtur turtur; Italië.

m 1671. Pediculus gallinarum; pulex gallinae; pediculus

turturis ; pulex turturis. REDI, Experimenta circa generationem

Ins.; Amstelodami; p. 315. — Nomina nuda; de figuren zijn

dezelfde, 2 x verkleind, en slechter.

01674. Zecca della gallina ; pollino della gallina ; zecca della

tortora ; pollino della tortora. REDI, Esperienze intorno &c.;

Firenze. — Hetzelfde als 1668 met dezelfde figuren.

m 1686. Pediculus gallinarum; pulex gallinae ; pediculus

turturis; pulex turturis. REDI, Opusculorum pars prior, sive

Experimenta circa &c.; Amstelaedami; p. 206. — Hetzelfde

als 1668, met de figuren van 1671.

01687. Zecca della gallina; pollino della gallina; zecca

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

(gallinae).

Mi N g Z

È &

IE é

<> y UN

NEU LN

Al]

RAN OTO

gj WK) N A

ZI ==

=~ \

Fig. 7. (zie p. 30 sub 1668).

‘om

cal

iS >

A )

Fig. 8. (idem).

32 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

6. (gallinae).

della tortora ; pollino della tortora. REDI, Esperienze intorno....

&c.; Napoli; — Hetzelfde als 1668 met dezelfde figuren.

m 1688. Zecca della gallina; pollino della gallina ; zecca

della tortora; pollino della tortora. REDI, Esperienze intorno. ...

&c.; 5a Ed. 4°.; Firenze. — Hetzelfde als 1668, met dezelfde

figuren.

01712. Zecca della gallina ; pollino della gallina ; zecca della

tortora; pollino della tortora. REDI, Opere, 3a Ediz.; Tom. I;

Esperienze intorno, &c., Venezia. — Hetzelfde als 1668, met

dezelfde figuren.

m 1718. Pou des serins de Canarie; pou de serins de Ca-

narie; pou des poules. JoBLOT, Descriptions.... microsco-

peste vec ges Closes. > dalmseere > “Cue, leas? vy, 19052:

c. 7.; p. 33. c. 9. — Nomina nuda; Serinus canarius, Gallus

domesticus, Frankrijk

m 1722. Laus an den Canarien-Vögeln. FRISCH, Beschr.

Ins. Teutsch-Land, &c.; Berlin; v. 4. p. 18. —- De luizen wor-

den door sterk riekend tabakspoeder, dat onder de veeren

gestrooid wordt, gedood. De luizen verbergen zich overdag in

de holle zitstokjes, omdat de vogels ze anders zouden opeten.

Hij schijnt dus geen begrip gehad te hebben van de licht-

schuwheid der mijten. Verder: — „Weil diese Läuse bei einem

Vogel reichlichere Nahrung finden, sind sie wegen des

Blutes rötlicher, und haben eine weisse Wurst (1)

umden Rückenschild hinten herum liegen. Alsich eine

verwundete, floss ein schwartzer Safft heraus, und fiel die

Wurst um die Helffte ein, es kunte aber doch die Laus den

Leib wieder innen aufblasen, dass sich das eingefallene zum

öfftern wieder in die Höhe hub, aber wegen der Öffnung nicht

stehen bleiben kunte (2). Mit dem Fressspitzen (3) können sie

die Fühl-Füsse (4) immer rein halten, damit derselben Emp-

findung desto subtiler bleibe.’

Opmerkingen: De spatieering is van mij. — 1. Ver-

moedelijk was die „weisse Wurst’ achter het rugschild een

doorschemerend gedeelte van een ei; want, gewoonlijk is

juist het achterste gedeelte van het dier zeer donker getint.

Zie o. a. fig. 9. hier beneden. — 2. Dat ,,aufblasen” is slechts

eene veronderstelling van FRISCH. Niettemin bestaat de mo-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 33

6. (gallinae).

gelijkheid, dat zoo’n verwond dier door werking van dezelfde

spieren, die bij de ademhaling dienst doen, zijn lichaam kon

opbollen en platleggen. — 3. Dat zijn de maxillaarpalpen. —

4. Dat zijn de pooten I. Zijne woorden rechtvaardigen den

indruk, dat hy dat niet gezien heeft.

101729. Pediculus gallinarum; pulex gallinae; pediculus

turturis; pulex turturis. REDI, Opusculorum Pars Prior, sive

Experimenta circa gener. Ins., &c.; Lugd Bat. — Hetzelfde

als 1688, met de figuren van 1671.

m 1733. Mite des Serins. FE.

A.G. (= F. A. DE GARSAULT).

Insectes grossis au Microscope;

tab. 8. f. A. — Buitengewoon

goed geslaagde afbeelding van

een volgezogen 92, beter dan

menige figuur uit lateren tijd.

— Zeer zeldzaam werkje, niet

door ENGELMANN vermeld. Ver-

moedelijk: Paris; gecontrasig-

neerd door: „Huzard, de l’In-

stitut”. — Nomen nudum. —

— Serinus canarius; Frankrijk.

m 1736. Louse of the tame hen; louse of the turtle. ALBIN,

Nat. Hist. of Spiders, &c.; London; Plate 44. — Hier repro-

duceert hij o a, in spiegelbeeld, de beide figuren van REDI

1671, nog slechter dan ze reeds waren. Nomina nuda.

m 1736. Laus an den Canarien-Vögeln. FRISCH, Beschr.

Ins. Teutschland, &c.; Berlin; tom. 4. Ed. 2. p. 18. — Is de-

zelfde editie van 1722, slechts met een ander titelblad.

01741. Zecca della gallina; pollino della gallina; zecca della

tortora; pollino della tortora. REDI, Opere; 4a ediz.; (2a ediz.

Napoletana); v. 1. Esperienze intorno, &c., — Hetzelfde als

1668, met dezelfde figuren.

m 1743. Louse on the turtle-dove; louse on the hen.

BAKER, The Microscope made easy; Ed. I en II; Lon-

don; Part 2. c. 21. p. 184. — Nomina nuda; hij haalt REDI

aan.

sm 1744. Luis op de tortelduif; luis op de hen. BAKER, Het

Fig. 9.

34 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

6. (gallinae).

mikroskoop gemakkelijk gemaakt; ed. 1; Amsterdam; v 2

c. 21. p. 182. — Hetzelfde als 1743.

mu 1744. Louse on the turtle-dove; louse on the hen. BAKER,

micr. made easy; ed. 3; London; P. 1. c. 21. p. 184. — Het-

zelfde als 1743.

m 1754. Louse on the turtle-dove; louse on the hen. BAKER,

micr. made easy; ed. 4; London; P. 2. c. 21. p. 184. — Het-

zelfde als 1743.

m 1754. Pou sur la tourterelle; Pa sur la poule. BAKER,

—— — : rer: en Le microscope à

la portée de tout

le monde, &c.;

Parise Pile

21.p.209. — Het-

zelfde als 1743.

a 1754. Mite

ou pou de serin;

pou de serin de

Canarie. JOBLOT,

Observations d’-

Histoire Nat.,

SEC, Jeahalse Walls

Ds 225 10, ——

Nomina nuda. —

Zijne afbeelding

vertoont 2 oogen

(sic!). — Serinus

canarius; Frank-

rijk.

m 1756. Laus

an der Turteltau-

e. be; Laus an der

Fig. 10. Twee derde der grootte. Henne. BAKER,

Das zum Gebrauch leicht gem. Microscopium &c.; Zürich; p.

197. — Hetzelfde als 1743.

Zo. BERET He

Bon de Jeri de Canarıe.

Recapitulatie.

Acarus gallinae. — Idonomie. Het dier is langer dan

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE: I. 35

6. (gallinae).

breed 1668. 1733. 1754.; volgezogen min of meer zakvormig

1668. 1733. 1754. Op het lichaam bevinden zich haartjes, voor-

namelijk aan den rand zichtbaar 1668. 1733. 1754. De rug is

bijna geheel door een schild bedekt 1722. Vooraan bevindt zich

een rostrum 1668. 1733. 1754., geflankeerd door twee palpen

1668. 1722. 1733. 1754., die geleed zijn 1733. 1754. en eenige

haartjes dragen 1754.

Er zijn zes 1668., of acht pooten 1668. 1733. 1754., die geleed

zijn 1733. 1754., eenige haartjes dragen 1668. 1733. 1754 en

aan het einde een hechtschijfje 1733.

De kleur kan, door het bloed zuigen, rood zijn 1550. 1634.,

of roodbruin (röthlicher) 1722.; soms is de kleur achteraan wit

1722. Het doorschemerend, met bloed gevuld darmkanaal

doet de diertjes soms fraai geteekend zijn 1733.

Anatomie. Door spieren kunnen zij zich boller en

platter maken 1722.

Physiologie. De voorpooten gebruiken zij ook om

te tasten 1722. Zij sterven door tabakspoeder 1722.

Oekologie. Zij leven niet vrij, maar parasiteeren,

bloed zuigend 1550. 1634. 1722. Soms dwalen zij in grooten

getale rond, komen dan ook in onze woningen 1550. 1634.

Degene, die op kamervogels voorkomen, verbergen zich over-

dag in de holle zitstokjes 1722.

Zoögeographie. Nederland? 1550. Duitschland 1657.

1722. Frankrijk 1718. 1733. 1754. Portugal? 1634. Italié 1668.

Habitat. Menvindtze op Gallus domesticus 1668. 1718.

Turtur-turtur 1668, Serinus canarıus 1718. 1722. 1733. 1754.

en, bij uitzondering, ook op Homo sapiens. 1550. 1634. 1657.

Nomenclatuur. Vermiculus 1550. 1634. 1637. 1639.

1643.

Naar hare systematische plaats: Mölbe 1657. Mite 1733.

1754.

Naar hare levenswijze: Zecca 1668. 1764. 1687. 1688.

1212.71 741277 Pollino: 1668.471674. 1687551688. 1712: 1741.

Pediculus 1671.1686. 1729. Pulex 1671. 1686. 1729. Pou 1718.

1754. Laus 1722. 1736. 1756. Louse 1736. 1743. 1744. 1754.

. Luis 1744.

Naar haren gastheer: Zecca della gallina 1668. 1674. 1687.

36 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

6. (gallinae).

1688. 1712. 1741. Pollino della gallina 1668. 1674. 1687. 1688.

1712. 1741. Pediculus gallinarum 1671. 1686. 1729. Pulex

gallinae 1671. 1686. 1729. Louse of the tame hen 1736. Louse

on the hen 1743. 1744. 1754. Luis op de hen 1744. Laus an der

Henne 1756. Pou des poules 1718. Pou sur la poule 1754. Zecca

della tortora 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741. Pollino della

tortora 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741. Pediculus turturis

1671. 1686. 1729. Pulex turturis 1671. 1686. 1729. Louse of the

turtle 1736. Louse on the turtle-dove 1743. 1744. 1754. Luis op de

tortelduif 1744. Laus an der Turteltaube 1756. Pou sur la tour-

terelle 1754. Pou des serins de Canarie 1718. Pou de serins de

canarie 1718. Pou de serin de canarie 1754. Laus an den Cana-

rien-Vögeln 1722. 1736. Mite des serins 1733. Mite de serin

1754. Pou de serin 1754. Pou de Serin de Canarie 1754.

Medische Zoölogie. Indien Acarus gallinae in

grooten getale op den mensch voorkomt, vooral op vrouwen,

kunnen de diertjes een ondragelijken jeuk over het heele

lichaam veroorzaken. De plaatsen, waar zij zuigen, zwellen tot

papels op 1550. 1634. Soms komen zij ook op het hoofd voor

11697:

(Adhuc sine nomine).

(Acarus vespertilionis Scop. 1763).

m 1728. Fledermaus-Laus. FRISCH, Beschreibung Insekten

Beutsch- Land, we Berlin vi Chica pL 1250072 Neier

Fledermaus im September.

„Der Leib ist rund und flach, sie hat acht Füsse, vier

stehen mehr gegen das Maul zu, die andern

mehr hinterwärts. (1) Als ich sie zu betrachten

auf ein Papier schüttelte, krochen sie nicht

vor sich oder hinter sich vom Papier weg, son-

dern nur immer im Kreisz herum, dasz ihr

- Leib wenig aus dem Centro dabey kam, und

Fig. 11. fühlten nach der Haut der Flügel (2), lebten

Tweemaal vergroot. wohl zwei Tage (3), als sie matt wurden, reck- -

ten sie die zwey vordern Fühl-Füsse in die Höhe” (4). Der Rii-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. IZ

7. (vespertilioms),

cken hat eine Zeichnung wie Blumwerck, und am Stamm die-

ses Blumwercks ist der Sauchstachel (5). Die Fiisse haben

keine doppelte oder einfache Klauen, wie andere Läuse, son-

dern sie haben Muskeln, womit sie sich anhalten und gleich-

sam ansaugen können. Denn es sind diese Läuse nur auf den

Flügeln der Fledermäuse, in die Haare kommen sie nicht,

daher würden sie leicht herab fallen, wenn sie sich nicht so

anhalten könten (6). |

Opmerkingen. 1. Beter zou gezegd zijn: naar voren

en naar achteren gericht; want, zooals hij het daar uit-

drukt, zou er een afstand, of gaping, tusschen de pooten I +

II en III + IV zijn; wat niet het geval is. Hij heeft dus eigen-

lyk de houding der pooten aangegeven. — 2. Hij heeft

hier zeer juist het gedrag der diertjes weergegeven. — 3. Ver-

moedelijk niet uit honger, maar door gebrek aan de lichaams-

warmte der vleermuizen. — 4. Evenals de larven der /xodi-

dae; er moeten dus aan de voorpooten speurzintuigen zijn. —

5. Dat zijn de met bloed gevulde blindzakken van het darm-

kanaal. Dat verband tusschen de maag en de zuigsnuit is

meestal niet te zien. Hij heeft dus een zeldzaam voorkomend

geval waargenomen; jammer, dat hij niet begrepen heeft, wat

hi] zag — 6. Hier vergist hij zich; zij hebben 2 kromme klau-

wen en komen wel degelijk ook in het haarkleed voor. De

klauwen zijn geheel verborgen in de kolossale zuignappen,

waarvan hij de functie goed begrepen heeft. — Microchirop-

teron; Duitschland.

m 1753. Louse of the bat. BAKER, Employment for the mi-

Fig. 12.

croscope, &c.; London; P. 2. p. 406. t. 15. f. EFG. — Zij komen

vermoedelijk ook in de haren voor. Zij hebben zeer groote

38 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

7. (wespertilionis).

zuignappen, waarmede zij zich vasthechten kunnen door ze

uit te spreiden. Zij leefden 1 dag tusschen micaplaatjes.

Verder:

Each leg having six Joints (1). .... Two small Antennae or

Feelers are placed at the Anterior and a small Process or Tail

(2) at the Posterior Part of this Animal. A peristaltic Motion,

or rather a Contraction and Dilatation are alternately carried

on through the Intestines, which appear more opake than the

Parts about them, and somewhat in the shape of the Letter X

(3).... (It) has also another very remarkable and uncommon

Means of preserving its Situation; for on any sudden Emer-

gency, instead of walking on its eight Legs, as it usually does,

it can, in an Instant, turn four, six, or all of them occasionely,

so far backwards as to catch hold of any thing, and walk on

them with its Back as easily as with its Belly downwards; and

I often observed it with four Legs in their right Position and

the other four erected over its Back and ready to lay hold as

at G (4). Hereby it is enabled to shift its Posture instantly,

yet still maintain its Ground notwithstanding the swiftest

Motions, as I had the pleasure of experiencing in several At-

temps to jerk it off from a Quill, from my Finger, and from

other Things it fixed itself upon, which all my Endeavours

could not effect (5).

Opmerkingen. 1. Juist, met inbegrip der coxae,

zooals hij ook in fig. F geteekend heeft. — 2. Een anaal-

pijpje. — 3. Hij heeft dus, in tegenstelling met FRISCH 1728,

wel begrepen, wat die zwarte figuren waren; bovendien zag

hij er de contracties van. — 4. Zelf heb ik het niet gezien;

maar tòch geloof ik, dat BAKER ons hier iets mededeelt, wat

hij werkelijk gezien heeft, of iets meent gezien te

hebben. Onmogelijk is het niet; want, deze manoeuvres

stellen de diertjes in staat om, wanneer zij zich, bij opgevouwen

vleugels, tusschen twee vliezen bevinden, van standplaats te

veranderen, zonder zich om te keeren, wat tusschen twee

vliezen geklemd, ook niet gemakkelijk zoude gebeuren kun-

nen. Zij kunnen zich dan omdraaien, zoodra zich daartoe de

gelegenheid biedt, en dat kunnen zij bliksemsnel doen. Dat

is lets, wat BAKER niet vermeldt, en dat hij dus ook niet

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 39

7. (vespertilionis).

waargenomen heeft. — 5. Hiervan heb ook ik ondervinding:

men kan ze haast niet kwijtraken, als ze zich op de vingers,

of op de hand begeven hebben; wegslingeren helpt niet, en

wegpakken is niet gemakkelijk. — Microchiropteron ; Engeland.

m 1754. Lauseiner Fledermaus. BAKER, Beytr. z. nützl....

Gebrauch.... Microscopii.... &c.; Augsburg; v. 2. p. 528. t.

15. f. E. F. G. — Hetzelfde als hierboven, met dezelfde figuren.

m 1756. Luis van den Vledermuis. BAKER, Nuttig gebruik

van het mikroskoop, &c.; Amsterdam; v. 2. p. 419-221. t.

15. f. E. F. G. — Hetzelfde als 1753, met dezelfde figuren.

[m 1758. Pediculus vespertilionis. LINNAEUS, Syst. Nat.;

Ed. 10.; Holmiae; p. 611. n. 4. — De beschrijving, die hier.

gegeven wordt, is met zekerheid die van Nycteribia vespertilio-

mis L. (blasii Kor.) niet die van Spinturnix. Abusivelijk ci-

teert hij daarbij: „Frisch. ins. 7. t. 7”. Veel onderscheidings-

vermogen voor kleine diertjes schijnt hij niet gehad te hebben,

zooals bij meer dan eene gelegenheid in dit werk blijken zal.

De naam van vespertilionis L. 1758 mag in geen geval aan

bovenbehandelde Acarus-soort gegeven worden.]

Acarus aphidioides L. 1758.

m 1746. Acarus ruber, pedibus primoribus longioribus,

abdomine pone bicorni. LINNAEUS, Faun. Suec.; Ed. 1.; Stock-

holmiae (ook Lugd. Bat.); p. 346. n. 1191. — Habitat in Pini

truncis. Parvus ruber; pedes primi paris reliquis longiores,

quos non erigit, sed iis uti reliquis currit. Abdomen pone duo-

bus corniculis instructum uti aphides. — Pinus; Zweden.

Deze is de type van het genus Asca v. HEYD. 1826 en werd

later onnoodig Sejus bicornis CAN. & FANZ. 1876 genoemd.

01752. Acarus ruber. FORSSKAHL, Hospita Insectorum

Flora; diss. inaug.; Upsaliae; p. 36. — Op Pinus sylvestris. —-

Nomen nudum. — Zweden.

m 1752. The pine-tree Acarus. Hur, A gen. Nat. Hist.;

v. 3. Hist. of Anim.; London; p. 25. n. 4. — Zie over HILL,

p. 8. 9. — Nomen nudum.

40 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

8. aphidioides

m 1754. Acarus ruber, pedibus primoribus longioribus, abdo-

mine pone bicorni. LINNAEUS, Systeme naturel, &c.; Ed. VIIIa;

Paris; p. 236, n. 6. — Vertaling van LINN. Faun. Suec. 1746.

m 1756. Acarus ruber. FORSSKÄHL, Hospita Insectorum

Flora; herdruk in LINNAEUS, Amoenitates Acad. v. 3. p. 307.

— Hetzelfde als 1752.

m 1758. Acarus aphidioides. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10; gen. 235. p. 616. n. 12. — Acarus pedibus primis longiori-

bus cursoriis, abdomine postice bicorni. Fn. suec. 1191. Habitat

in Europa. Dat laatste moet nog bewezen worden.

m 1758. Acarus ruber, pedibus primoribus longioribus, ab-

domine bicorni; Fichtenlaus. LINNAEUS in: (GMELIN), Onoma-

tologia med. compl. seu Onom. Hist. Nat.; Ulm. Frankf.,

Leipz.; v. 1. kol. 38. — Duitsche vertaling van LINNAEUS,

Fauna Suecica 1746.

m 1758. Acarus aphidioides. RYDBECK, Pandora Insecto-

rum, &c.; diss. inaug.; Upsaliae; p. 18. — Nomen nudum.

(Adhuc sine nomine)

(Antennophorus uhlmanni HALLER 1877).

m 1668. Pidocchio delle formiche senz’ale. REDI, Esperienze

intorno alla generazione degl’Insetti, &c.; Firenze; p. 198. —

„Quegli delle formiche senz’ale si rassomigliano in gran parte

a quella della tortora, che pur vedrete nella suddetta seconda

Tavola.” — Dat wil zeggen, dat zij wel wat gelijken op onze

fig. 8 (blz. 31), dus tamelijk rond zijn. De kans, dat hij An-

tennophorus uhlmanni onder de oogen had, is groot, omdat

die zooveel in Italié voorkomt. — Eene Uropodide kan het

niet geweest zijn, omdat die niet „rassomigliano in gran parte

a quella della tortora”. — Formica; Italië. i

m 1671. Pediculus non alatarum formicarum. REDI, Ex-

perimenta circa gener. Ins. &c.; Amstelodami; p. 315. —

Hetzelfde als 1668.

m 1674. Pidocchio delle formiche senz ale. REDI, Esperienze

intorno, &c.; Firenze; p. 198. — Hetzelfde als 1668.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 4]

9. (uhlmannı).

m 1686. Pediculus non alatarum formicarum. REDI, Opus-

culorum Pars Prior, sive Experimenta, &c.; Amstelaedami; p.

206. — Hetzelfde als 1668.

m 1687. Pidocchio delle formiche senz’ale. REDI, Esperienze

intorno, &c.; Napoli; p. 198. — Hetzelfde als 1668.

m 1688. Pidocchio delle formiche senz’ale. REDI, Esperienze

intorno, &c.; 52 ediz. ; 4°; Firenze. — Hetzelfde als 1668.

m 1712 Pidocchio delle formiche senz ale. REDI, Opere; 34

Ediz.; Venezia; 4°; Tom. I. Esperienze intorno, &c. — Het-

zelfde als 1668. |

m 1729. Pediculus non alatarum formicarum. REDI, Opus-

culorum Pars Prior, sive Experimenta circa, &c.; Lugd. Bat.

— Hetzelfde als 1668.

m 1741. Pidocchio delle formiche senz’ale. REDI, Opere; 4%

ediz.;(2* ediz. Napoletana); Napoli; v. 1. — Hetzelfde als 1668,

m 1746. Louse on Ants. ADAMS, Micrographia illustrata,

or, &c.; London; p. 91. — Nomen nudum

(Uropodidae).

m 1722. Kefer-Laus. FriscH, Beschr. Ins. Teutsch-Land; |

Berlin; v. 4. p. 22. c. 10. — Hij bespreekt hier de Nymphae

II van Nummulus romana G. & R. CAN. 1882, en vermoedelijk

ook van Uropoda tarsale Ros. DESv. 1839. Op blz. 22 leest

men verder:

„Sonst sind sie wohl kleiner auf kleinen Kefern, aber alle

zusammen, und grösser auf den Grôssern.”

Uit deze te korte mededeeling kan, zelfs niet bij benadering,

opgemaakt worden, welke soort, of soorten, hij onder de oogen

had. Ook is zij niet juist; want, op kleine, in mest levende

kevertjes vindt men soms groote Uropodidae.

m 1736. Kefer-Laus. FRISCH, Beschr. Ins. Teutsch-Land;

&c. Berlin; v. 4. p. 22. c. 10. — Is dezelfde druk, met een an-

der titelblad.

10.

(Adhuc sine nomine)

(Cryptostoma tarsale Ros. DEsv. 1839).

m 1722. Kefer-Laus. FriscH, Beschr. Ins. Teutsch-Land;

42 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

10. (tarsale).

Berlin; v. 4. p. 21. onderaan. — Bij de beschrijving van de

Nymphae II van Nummulus romana (zie beneden) zegt hij:

„auch bisweilen oben mit weissen Flecken”. — Witte vlekken

zijn bij Uropodidae onbekend, maar wel vindt men putjes,

kuiltjes, of ronde groefjes op het rugschild, die schuin inval-

lend licht reflecteeren en dan den indruk maken van witte

_ vlekjes. Ook de kleurlooze, sikkelvormig gebogen haartjes van

Uropoda tarsale zien er, als men het diertje bloot, zonder dek-

glas en bij kleine vergrooting beziet, wit uit. De diertjes, die

hij zag, waren blijkbaar even groot en even rond

als Nummulus romana. Daarom denk ik, dat hij Uropoda tar-

sale in studie had. — Op Geotrupus-soorten; Duitschland.

m 1736. Kefer-Laus. FrıscH, Beschr. Ins. Teutsch-Land;

Berlin; v. 4; edit. 2; p. 21. — Is dezelfde editie als 1722, met

ander titelblad.

11.

(Adhuc sine nomine).

(Notaspis marginatus C. L. KocH 1839).

m 1703. Creature. (Anonymus), An Extract of some Let-

ars sem wo Ste ©. Ls dm

IP lovely De En M 28, MAS

de 857 saas Ds 1965 — Et

zocht naar „minute Flies and

Insects on Leaves and Flo-

wers” en vond:

„especially one very pretty

Grub which I found plentifully

adhering to Nettle-leaves, which

is a wonderful thin Creature,

has a sort of a covering all over

his Back like a broad Shield,

which he lies under like a Tor-

toise, and is all over beset and

A fringed round with Spikes. ’Tis

Fig. 13. Orig. naar eigen preperaat. almost impossible to describe

such creatures i or give you an Idea of them, un-

less I could draw....” Sie

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 43

11. (marginatus).

Deze beschrijving past z66 goed op de wel bekende ,,mar-

ginatus’’, die zoo veel schade in moestuinen kan aanrichten,

dat ik er niet aan twijfel, of mijne determinatie is juist.

12.

(Adhuc sine nomine).

(Discopoma romana G. & R. Can. 1882).

m 1722. Kefer-Laus. FRISCH, Beschr. Ins. Teutsch-Land;

Berlin; v. 4. p. 19. — Op Geotrupes-soorten. — Sie lassen aus

dem Hintern einen weissen Faden gehen (1), der wird auf einem

Poro oder Haut-Loch des Kefers (2) sehr fest angesetzt, und

wegen der steiffen Haare des Kefers nach Nothdurfft verlängt,

und zwar in die Höhe so steiff, dasz die Laus oben darauf fest

steht (3). Dieser Faden bricht nicht ab, wann er gleich um-

gebogen wird, und keine

Bewegung des Kefers reisst

ihm leichtlich ab, dann er

legt sich, samt der glatten

Laus (4), auf die Haut,

wann ihn etwas drückt,

lässt alles oben hin gehen,

und steht hiernach wieder

aufgerichtet: dann dieser

weisse, und mehr als haar-

kleine Faden, ist als ein

Draht, der wieder in die

Höhe schnellet, wann er Fig. 14. Tweemaal vergroot.

gebogen wird (1). Von der wahren Beschaffenheit dieses Fa.

dens.... kann kein Microscopium etwas gründliches zeigen (5).

Merkwaardig zijn de conclusies, die hij trekt:

1. Es ist dieser Faden ein Canal, und also innen hohl,

dann die Laus ziehet dadurch den Safft aus dem Kefer zu

ihrer Nahrung.

2. Er muss so steiff sein, sonnst würden im Saugen und

Anziehen die schlappen Seiten leicht zusammen gedrücket

werden... (6).

44 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH .

12. (romana).

3. De opening van de buis aan den Kever „muss fest an-

schliessen an oder im Haut-loch, dass die Lufft nicht neben

hinein kan.” (6) Daarom kan men ook de opening in den

kever „wann dieser Canal abgerissen wird, nicht erkennen”.

4. De buis kan „nicht allein an der Laus ohne Verletzung

des Leibes abgerissen, sondern von der Laus selbst, wann

keine Nahrung mehr dadurch zu hohlen ist, abgelöset und

verlassen werden. .... So ist dieser Kanal kein wesentlicher

Theil des Leibs der Laus, weil derselbe durch dessen Verlust

nicht zergäntzet oder zerstümmelt wird. (1).

5. Omdat het buisje „am Hinterleib des Kefers einen

breiten rund herum gehenden Saum und gleichsam ausgebo-

gene Lippen hat, so reisst sie nicht innen im Leib ab, sondern

ist nur äusserlich angeklebt.” (7).

6. Het buisje moet dus: „anfänglich sonderlich weich, und

mit zäher Materie benetzt, dass sie so ankleben und fest an-

schliessen, auch hernach, wann sie schon getrocknet ist, doch

noch so fest halten kann. (8)

7. ,,Musz der Zug und Krafft zu saugen starck in diesen

kleinen Creatur seyn’”.... und sind innen Muskeln,....

welche.... durch den Canal Safft.... hinaufkommen macht

(6).

8. „Die Laus hat diesen zähen Safft im Leib, und zwar so

viel, dass, wann ein solcher Canal verlassen oder abgerissen

worden, ein anderer kan angesetzt worden”. (9)

9. „Es muss dieser zähe Safft über etwas, oder um etwas,

als über eine Form im Leib herum gehen, dass er die Oeffnung

in der Mitte behällt, oder es müssen sonst Umstände da seyn,

dass er so ordentlich hohl bleibt, und in gleicher Dicke” (6).

10. „Dass er zum Hintern heraus geht”.... moet.... „da

selbst eine eigene Oeffnung dazu.... um den anum herum

sind.”

11. „Es geht der Safft ohne Zweiffel weich heraus, und

wird in der Lufft erst so hart” (6).

12. „Das seltsamste ist hierbey, dass diese Creaturen ihre

Nahrung von hinten in den Leib bekommen können.”

Van de mijt zelf heeft hij juist waargenomen, p. 21: Er ist

hart und erhaben.... Sonsten kann man auf dem Bauch eine

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 45

12. (romana).

Höhe, und neben derselben wohl sehen, wie die Füsse zusam-

men geleget liegen, dass neben nichts davon vorgeht. (10)

Ihre Farbe ist durchsichtig und glänzend-braun, auch bisweilen

oben mit weissen Flecken (11).

Opmerkingen. 1. Goed waargenomen. — 2. Fan-

tasie. — 3. Dat is waar; de draad is, naar gelang van omstan-

digheden, verschillend van lengte, overschrijdt echter eene

bepaalde lengte niet. — 4. Glatte Laus: juist gezien. — 5. Dat

is boud gezegd van iemand, die een mikroskoop met slechts

eene frontlens had. En toch heeft hy gelijk: de draad is glas-

helder. — 6. Goed geredeneerd. — 7. Dat is in tegenspraak met

zijne suppositie sub no. 3: an oder im Hautloch. — 8. Hij

neemt dus 2 substanties aan: een „zäher Safft’’, die de buis

vormt, èn eene kleefstof. — 9. Dat is eene voorbarige veronder-

stelling; want, niemand heeft ooit waargenomen, dat de mijt

het draadje vormde; noch minder: dat zij dat voor de tweede

maal deed. — 10. Hij drukt zich anders uit dan wij; wij zeg-

gen tegenwoordig, dat de pooten in verdiepingen, de „foveae

pedales’’ geborgen worden. Maar het komt op hetzelfde neer!

Hij heeft hier weer goed waargenomen. Met samengetrokken

pooten heeft het diertje den vorm van eene biconvexe lens.

— 11. Zie hierboven, bij Uropoda tarsale, blz. 42.

De tab. X, waarheen hij verwijst, draagt abusivelijk het ge-

tal IX; zie onze figuur 14. Juist dit 6 millimeter groote figuur-

tje leert ons, dat hij de algemeen op Geotrupes-soorten. voor-

komende Nymphae II van Nummulus romana onderzocht.

n 1735 Pediculus scarabaei. LESSER, De sapientia, omnipo-

tentia et providentia divina, &c.; Nordhusae; & 1. c. 9. —

Nomen nudum; hij citeert FRISCH 1722.

m 1736. Kefer-Laus. FRISCH, Beschr. Ins. Teutsch-Land;

Berlin; v. 4; Ed. 2.; cap. 10. — Is edit. 1, met een ander titel-

blad.

01738. Kefer-Laus. LESSER, Insecto-Theologia, oder ver-

nünft, &c ; Züllichan; 1 c. 1. 9. — Hetzelfde als 1735.

cr 1740. Kefer-Laus. LESSER, Insecto-Theologia, oder ver-

mince. 12e Auth Lol cong: Hetzelfde als 1735.

m 1742. Pou des escarbots. LESSER, Théologie des Insectes,

&c.; La Haye (ook Paris); v. 1. p. 206. — Hetzelfde als 1735.

46 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

12. (romana).

m 1745. Pou des escarbots. LESSER, Theologie des Insec-

tes, &c.; Paris, 2e edit.; v. t. p. 206. — Hetzelfde als 1735.

m 1751. Pidocchio dei scarafaggi. LESSER, Teologia degl’In-

setti, &c.; Venezia; v. 1. c. 9. — Hetzelfde als 1735.

n 1758. Kefer-Laus. LESSER, Insecto-Theologia, oder ver-

nünft, &c.; 1. 1. c. 9. — Hetzelfde als 1735.

(Argasidae).

[Mijne aanteekeningen over Argas persicus beginnen met:

1668. Enkurek. SCHÖNGAST, Dissertatio.

Waaruit ik die aanteekening geput heb, weet ik niet meer

In die dissertatio, getiteld: SCHÖNGAST (Chr. Andr.), Enkurek:

persarum morsumque Tarantulae; Lipsiae; 1668. komt de be-

schrijving van het dier niet voor, maar wel de werking van zijn.

giftig speeksel en de middelen van geneezing. Hij verwijst

echter naar het „Itinerarium’” van „laudatus OLEARIUS”..

Wel heb ik niet de oorspronkelijke Duitsche editie (+ 1641):

kunnen raadplegen, maar wèl Fransche van 1659, 1718 en

1727 en eene Engelsche van 1669. De titel van die van 1659

luidt: Relation du Voyage d’Adam Olearius en Moscovie,,

Tartarie et Perse, augmentée en cette nouvelle edition, &c.,.

eae, aims: Ise 2 wok:

Daar vindt men, v. 1. p. 477 eene beschrijving van den En-.

kurek, zijnde een dier, „faite a peu pres comme vne araignée, de:

la grosseur de deux poulces, & marquetée de diuerses taches.’”

— leder acaroloog zal mij moeten toegeven, dat hier nooit

een Argas bedoeld kan zijn. |

13.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus plumbeus PANZER .1795).

m 1724. Tüäcke, Zäcke. FRISCH, Beschr. Ins. Teutsch-Land;

Berlin; v. 5. c. 19. p. 42. — Bij de beschrijving van teken op de

oeverzwaluw komt ook de volgende zin voor: „Sonst sind sie.

auch an andern jungen Vögeln’.

Dat waren dan hoogstwaarschijnlijk plumbeus.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 47

13. (frontalis).

„Die Farb.... an andern Creaturen blaulich’’ kan eveneens

op plumbeus betrekking hebben.

m 1736. Tüäcke, Zäcke. FRISCH, Beschr. Ins. Teutsch-land ;

Berlin; v. 5.; 2e Aufl.; c. 19. p. 42. — Is dezelfde editie als die

van 1724, met een ander titelblad.

14.

(Adhuc sine nomine).

(Ixodes canisuga JOHNST. 1849).

m 1724. Täcke, Zäcke. FRISCH. Beschr. Ins. Teutsch-Land;

Berlin; v. 5. c. 19. p. 42. — „An den sogenannten Erd-Schwal-

ben hab ich sie am meisten bewundert. Dann ich habe in einer

tieffen und weiten Leimen-Gruben aus vielen Nestern die

jungen Schwalben genommen, und fast an neder Jungen einige

solche Täcken gefunden.”

De eenige soort, die tot dusverre op Cotyle riparia gevon-

den werd, is canisuga.

m 1736. Täcke, Zäcke. FRISCH, Beschr. Ins. Teutsch-Land;

Berlin; v. 5.; 2e Aufl.; c. 19. p. 42. — Is dezelfde editie als die

van 1724, met een ander titelblad.

15.

(Adhuc sine nomine).

xodes hexagonus LEACH 1815).

Ixodes hexag E 815

m 1667. Ricinus. CHARLETON, Exercitationes de differen-

“tijs et nominibus animalium, &c.; London; p. 51. — Onder

de dieren, waarop Ixodes reduvius gevonden werd, wordt

Viverra genoemd. Hiermede bedoelt hij echter Putorius furo.

En aangezien de teek, die op het fretje gevonden wordt, bijna

altijd hexagonus is, zoo plaats ik CHARLETON’s mededeeling

hier. — Engeland.

m 1677. Recinus. CHARLETON, Exerc. diff. nom. anim.;

&c.; London; p. 51. — Hetzelfde als 1667.

m 1710. Ricinus. WILLUGHBY, Historia insectorum, M. S.;

in: Ray, Hist. ins.; Londini; p. 10. — Over WILLUGHBY zie

48 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

15. (hexagonus).

p. 6. — Ricinorum figurae compressioris quatuor seu spe-

cies, seu varietates observavit D. Willughby; quorum

„Secundus, quem Putorii Ricinum vocat, caput et scapulas

castaneas habuit, reliquum corpus album.”

Zonder eenigen twijfel wordt hier een 9 van bovengenoemde

soort beschreven. Zij blijven altijd min of meer plat en zijn,

zelfs tot berstens toe volgezogen, nooit zoo rond als veduvius.

Met „scapulae’’ worden stellig de door hunne donkere kleur

zeer opvallende coxae aan de ventrale zijde bedoeld. Wel zijn

de teken niet ,,wit’’, maar licht- tot donkergeel. Zij komen zeer

veel op Putorius putorius voor. — Engeland.

m 1724. Holtz-Bock, Hunde-Laus, Hunds-Laus, Täcke,

Zäcke. FRISCH, Beschr. Ins. Teutsch-Land, &c.; Berlin; v. 5.

c. 19. t. 19. p. 41-43. — In zijne verhandeling over de teek

(zie beneden bij reduvius) komen deze woorden voor: „Die

Farb dieser Laus ist weiss.... Kopf, hinter welchem ein gelb-

licher Flecken auf dem Leib ist.” — Die woorden kunnen al-

leen op een volgezogen hexagonus 9 betrekking hebben. —

Canis familiaris; Duitschland.

m 1736. Holtz-Bock, Hunde-Laus, Hunds-Laus, Täcke,

Zäcke. FRISCH, Beschr. Ins, Teutsch-Land, &c.; Berlin; v. 5. c.

19. t. 19. p. 41-43. — Is dezelfde editie van 1724, maar met

een ander titelblad.

m 1736. Ricinus secundus. LINNAEUS, Animalia per sue-

‘clam observata. In: Acta liter. & scient. Sueciae, Ann. 1736.

p. 133. — Nomen nudum. Hij haalt Rav 1710. aan. — Zwe-

«den.

ml741. Ricinus secundus. LINNAEUS, Elenchus Anim.

per Suec. obs. ; Upsaliae; p. 81. n. 1. — Hij citeert RAY 1710.;

nomen nudum. — Zweden.

m 1743. Ricinus secundus. LINNAEUS, (zelfde titel) Lugd.

Bat.; p. 87. n. 1. — Als 1741.

m 1746. Acarus abdomine livido, antice ovato-fusco, antennis

clavatis. LINNAEUS, Fauna suec. ed. 1.; Holmiae (ook Lugd.

Bat.); p. 345. n. 1193. — By de beschrijving hiervan (= re-

duvius ; zie p. 79) komen de woorden ,,luteo-albidum” voor;

‚deze kunnen slechts op hexagonus betrekking hebben.

m 1752. Acarus ovinus; acarus of the sheep; sheeptitk. HILL,

HIST.. OVERZ. .D. ACAROLOGIE. I. 49.

15. (hexagonus).

A gen. Nat. Hist.; v. 3. Hist. of Anim.; London; p. 24. — Of-

schoon hij hier de teek Acarus ovinus noemt, geeft hij hier

geen vertaling van de Acarus ovinus van LINNAEUS Fauna

Suec. 1746, maar van diens Acarus abdomine livido &c., dat

is reduvius. Dus komen hier ook de woorden „of a yellowish

white colour’ voor. Bovendien geeft hij de volgende zeer juiste

opmerking erbij:

„The animal in the whole, much resembles the common

dog-tick; but it’s snout is longer” (mis!) „and it’s body never

becomes so distended as that of the other with sucking, but

always continues flat. It is common on scheep... It will live

in the wool many months after it is shorn from the animal”.

— Ovis aries, Engeland.

m 1754. CirondeChien; Acarus abdomine livido, antice ovato-

fusco, antennis clavatis; Ricinus caninus; Pediculus caninus;

Flott. LINNAEUS, Systéme naturel; ed. 8. a.; Paris; p. 236. n. 8.

— In de beschrijving van zijn „Ciron de chien”’, eene vertaling

van no. 1193 van de Fauna Suec., komen natuurlijk de woorden

„il a le corps d’un jaune blanc” voor, die slechts op hexagonus

betrekking kunnen hebben.

m 1758. Acarus abdomine liucdo, antice ouato-fusco, antennis

clauatıs; Ricinus caninus; Pediculus caninus; Hundslaus.

LINNAEUS in: (GMELIN), Onomatologia medica completa seu

Onomatologia Historiae Naturalis oder 8c.; Ulm, Frankfurt,

Leipzig. ; kolom 31. — Duitsche vertaling van LINNAEUS’ Fauna

suecica. Derhalve komen ook hier de woorden voor: ,,gelblich-

weiss’, wat alleen op hexagonus betrekking hebben kan; de rest

slaat op reduvius. Zie over dat werk blz. 10.

16.

Acea reduvius L. 1758.

_ 5850 v. Chr. ”Ev$a xdwv zeit) ” Apyos, ÉtirAetoc xvvopato-

zewv. HOMERUS, Odyssea, XVII, 300. — Bij de thuiskomst

van Ulysses: „daar lag Argus, de hond, vol teken". —

Eene merkwaardige mededeeling: de oude,-afgeleefde

50 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH :

16. reduvius.

hond zat vol teken. — Canis familiaris; Ithaka (Ionische

Eilanden).

ESC 22 CHEN MERUS as AR PIRES LSO

Ares spreekt tegen Athene:

, © xuvapuro, Deovg ordt Evveravdvers

intov Eyovoa, weyas dì oe Duos dvijuev.

„Waarom, o hondevlieg, brengt gij de Goden in twist te-

zamen, hebbende onstuimigen moed, en heeft uw groote

strijdlust u daartoe aangezet ?”

Idem, ibidem, 420—422. Hera spreekt tegen Athene over

Aphrodite:

@ Torto, Aryıoyoro Ads TÉX0G, Krpuravm,

xal dn add N xuvapura Äyer BootoAoryov ”Apna

Ontov Ex TOAEUOLO xaTà xAbvov AK pererde!

„Wel verduiveld! Kind van de aegisdragende Zeus, onover-

winlijke! Daar brengt (me) die hondevlieg den menschen-

doodenden Ares uit den vernielenden oorlog door het strijd-

gewoel heen! Ga er achteraan!’

In beide gevallen is hier xvvauvix, hondevlieg, als scheld-

naam gebruikt, en wel in verachtelijken zin. Nu was en is de

teek nòg een veracht dier en is het dus mogelijk, dat hier xuva-

pura „teek’” beteekent.

6350 v. Chr. Ot de xpörwveg yiyvovtar Ex Tic AYpmotewc.

ARISTOTELES, De Animalibus Historia Libri. X; lib. 5. c. 17.

$. 9. — Ricini e gramine oriuntur. — De teken ontstaan uit

het gras. — Macedonië.

0350 v. Chr. Kai Tüv éyovrov telyac many Övog oùx

Eyer obte pdelpag oÙte xpot@vac: of de deg Zyovow äupo' TX

dE npoßara xai alyes xpotwvac, Pdetpag 8’ oùx Eyovot'.... EV

d& Tols xbowv oi xaXovpevor ylyvovrar xvvopatotat. Ilavres de

ol pHeïpeg év Tols Eyovow 8E duT@v ylyvovta, TOY Coœv.

ARISTOTELES, De Animalibus Historia Libri X; lib. 5. c. 25.

$. 2. — Et ea animalia, quae pilis teguntur, excepto asi-

no, qui neque pediculis neque ricinis infestatur. At boves

utrumque habent. Oves et caprae ricinum, pediculum non...

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. DIE

16. reduvius —

Canibus autem generantur quos cynoraïstas vocant. Pediculi

ex ipsis animalibus fiunt, in quibus generantur. — En van

degenen, die haren hebben; behalve dat een ezel geen luizen

noch teken heeft; maar de runderen hebben beide; maar:

schapen en geiten hebben teken, geen luizen;.... en in de

honden ontstaan de zoogenaamde hondevernietigers. En

al de luizen in degenen, die ze hebben, ontstaan uit de dieren

zelf.

Koórwv wordt dus gebruikt voor teken van runderen,

schapen en geiten; xuvopxuorng alleen voor die van hon-

den. Dat ezels geen teken hebben, mag voor den tijd van

ARISTOTELES en voor Macedonië waar geweest zijn, tegen-

woordig kennen wij 3 soorten, die op Equus asinus leven,

maar deze zijn noch reduvius, noch hexagonus, worden ook

niet van Macedonië vermeld. — Bos taurus, Ovis aries, Capra

hircus, Canis familiarıs. — Macedonië.

0350 v. Chr. Atownog dì èv Eduo cuvmyop@v Inparorà

xptvopevö repl Bavdrov, Eon, AXmrexa dlaBalvovorv roTapuòv

dnwoSijvar cic pdpayya' od duvauévny dè ExBijvar, ToAVY ypóvov

xaxotatetv, zat xuvopaiotàg Tools Eyecdar adr: Eyivov de

Tiavmpuevov, de eldev ŒÜTV. xatormteipavta Epwräv, ci dpEhor

adris ToÙc xuvopatotàc: Thy dé oùx Ev Epopevov dé, Sud TL, pävar,

rr odroL puev TANOELG Lov Hoy Elo, zal drtyov ÉXxovow ata. EXv

SÈ Tobroug apeAY, Etepor ÉADOVTES TELVGIVTES, EÈNTIOÙVTAL LOU TO

Aoırov ala. ARISTOTELES, Artis Rhetoricae lib. 2. c. 20. — Aeso-

pus verò in Samo, cùm patronus esset, duci populi caussam ha-

benti de capite, dixit, Vulpem cùm traiiceret flumen, de-

cidisse in voraginem: cùm minimè posset exire, diu malè

affectam esse, & caninas muscas multas adhaesisse ipsi;

herinaceum verò vagantem, vt videt ipsam, misericordia

captum interrogasse, Num abigeret ab ipsa caninas muscas;

eam verò non permisisse; Quarente illo, qua de caussa? di-

xisse, Quoniam istae quidem plenae mei iam sunt, & parum

sanguinis sugunt: Si verò has abigeris, aliae venientes fameli-

cae exhaurient mihi reliquum sanguinis. — Aesopus, toen hij op.

Samos verdedigde een demagoog, die !) ter dood veroordeeld

1) wegens diefstal.

52 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. veduvius.

was, zeide, dat een vos, toen zij over een rivier wilde gaan, in

eene kloof viel, en dat zij, toen zij daar niet uitkomen kon,

langen tijd ellende ondervond, en dat vele teken zich aan haar

vasthielden. En dat een ronddwalende egel, toen hij haar

zag, medelijden met haar kreeg en vroeg, of hij de teken er

afnemen zou. Maar zij stond dat niet toe. En toen hij vroeg:

waarom (niet)? zeide zij, omdat deze nu vol van mij zijn en

nog maar weinig bloed opzuigen, maar, indien gij deze er af-

neemt, zullen andere hongerende komen en de rest van mijn

bloed uitdrinken.

Hier hebben wij de oudste mededeeling van het bloed zui-

gen. Ook de zeer juiste opmerking, dat dieren, die gebrek

lijden, spoediger het slachtoffer worden van parasieten, in

casu teken, dan gezonde. Men ziet hier xuvopxuorng door

„musca canina” vertaald! — Canis vulpes; Griekenland.

280 v. Chr. Kvuvoéatoty¢. ZENODOTOS van Ephesus,

PMocou Ounorxal. — Heb ik niet kunnen raadplegen.

O 200 v. Chr. Si haec sic feceris, neque scabrae fient, et

lanae plus, et meliorem habebunt, et vicim non erunt mo-

lesti. Cato, De Re rustica, c. 96. — (Bij de behandeling van

schurftige schapen :) Indien gij dat zoo doet, tot zij niet (meer)

schurftig zijn, zullen zij meer en beter wol hebben, en teken

zullen niet (meer) lastig zijn. — Tusschen de regels door:

kerngezonde en zindelijk-gehouden schapen krijgen geen te-

ken. — Ovis aries; Italië.

170 v.Chr. Tpeıßtxıov. ARISTARCHUS van Alexandrië. —

ALDROVANDUS, De Anim. Ins. libri VII, 1602, p. 561. zegt:

Invenio item apud Homeri Scholiastem, Ody. x. rpıßixıa

pro xpörwvec. En, inderdaad, ik vind in een oud Graecum

Lexicon primum a B. Hederico institutum,: tpiBixix ricini,

V.(eterum) L.(exicon) ex Sch.(oliasticis) H.(omeri). — Het

komt mij voor, dat dat woord van zeer ouden datum is; ik

neem, hoewel zonder eenigen grond, aan, dat het door den

beroemden ARISTARCHUS van Alexandrië gebezigd is. — x zal

wel p moeten zijn; zie hierboven sub 850 v. Chr. (9 = XVII).

O75 v. Chr. Musca, ricinus. M. T. Varro, De re rustica,

L. 2. De re pecuaria, c. 9. sect. 14. — Quidam nucibus Graecis

in aqua tritis perungunt aures, et inter digitos: quod muscae,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 53

16. veduvius.

et 7icim, et pulices soleant; si hoc unguine non sis usus, ea

exulcerare. — Met Grieksche noten in water (fijn) gewreven

besmeren zij de ooren en tusschen de teenen (der honden),

waarin vliegen en teken en vlooien plegen (te zijn); indien

van deze zalf geen gebruik gemaakt wordt, gaan zij zweren.

Aangezien steekvliegen den honden niet alleen aan de

ooren, maar over het geheele lichaam kwellen, zoo is het bijna

zeker, dat met muscae hier geen „vliegen’’ maar nuchtere,

dus platte teken gemeend zijn, en met ricini de volgezogen 9,

gelijk wij herhaaldelijk gelegenheid zullen hebben te zien. —

Canis familiaris; Zuid-Italië.

O50 na Chr. Musca, vicinus. COLUMELLA, De re rustica,

Lib. 6. c. 2. sect. 6. — Mox etiam convenit tota tergora et

tractare, et respergere mero, quo familiariores bubulco fiant:

ventri quoque, et sub femina manum subjicere, ne ad eius-

modi tactum postmodum pavescent, et ut ricini, qui plerum-

que feminibus inhaerent, eximantur. — Daarna is het ook

geschikt, het geheele lichaam te behandelen en met onver-

mengden (wijn) te besprenkelen, waarmede met het rund

vertrouwden (plegen te) doen: en ook den buik, en onder

de femina de hand te houden, opdat zij niet door eene derge-

lyke aanraking later bang zijn, en opdat de teken, die meestal

de feminae aanhangen, verdreven worden. — Bos taurus;

Zuid-Italié.

In plaats van ricini vindt men in den Codex Lipsiensis Co-

lumellae redivi en in de editiones Jenssonii, Bononiensis en

Regiensis redivivi.

Verder: lib. 7. c. 13. sect. 1. Fere autem per aestatem sic

muscis aures canum exulcerantur, saepe ut totas amittant....

hoc eodem medicamine contacti vicini decidunt, nam manu non

sunt vellendi, ne.... faciant ulcera. — Bijna den geheelen

zomer worden de ooren der honden door teken tot zweren

gebracht, dikwijls (z66), dat zij (die) geheel verliezen....

de door hetzelfde geneesmiddel aangeraakte teken sterven;

want, met de hand zijn zij niet uit te trekken, opdat zij geen

zweren veroorzaken. — Camis familiaris; Zuid-Italië.

In de editio Vossii staat in plaats van vicini: rediv.

Het is duidelijk, dat met muscae hier de nuchtere teken

54 “DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

bedoeld worden; want, de bekende steekvliegen brengen de

ooren niet aan het zweren, en zitten bovendien niet uitsluitend

‚aan de ooren. Niet de muscae brengen de ooren aan het

zweren, maar het gekrab der honden, en de in de huid ge-

bleven gnathosomata der door het gekrab der honden verbrij-

zelde volgezogen 99.

Van de woorden redivus en vedivivus geeft JACQUES DELACAMP

in zijne editie van PLINIUS, Lugduni 1587, de volgende ver-

klaring: Columella Redivium vocat, quia suctu carnem ani-

malium resoluit. Redivire, solvere, priscum verbum. — Co-

LUMELLA noemt ze redivius, omdat zij door zuigen het vleesch

der dieren vernietigen: redivire is een oud werkwoord, dat

vernietigen beteekent.

Zooals wij reeds boven, sub 350 v. Chr. zagen, beteekent

xvvopatatng eveneens: hondevernietiger.

O60 na Chr. (Sine nomine). PLINIUS, Historiae naturalis

libri XXXVII; lib. 11..c. 33. — Est animal eiusdem turpitu-

dinis, infixo semper sanguini capite vivens, atque ita intu-

mescens, unum animalium, cui cibi non sit exitus: dehiscitque

nimia satietate, alimento ipso moriens. Nunquam hoc in

iumentis gignitur, in bubus frequens, in canibus aliquando,

‚in quibus omnia. In ovibus et in capris hoc solum.... Est

‚in volucre canibus peculiare suum malum, aures maxime lan-

|cinans, quà defendi morsu non queunt. — Er is een dier van

dezelfde leelijkheid (als het vorige: de luis), dat met altijd

ingehechten kop van bloed leeft, en aldus opzwellend, een

van de dieren, waaraan geen uitgang voor de spijs is: en bij

oververzadiging barst, met zijn eigen voedsel stervend. Dit

(dier) komt niet op trekvee voor, dikwijls op koeien, op honden

somtijds, waarop (trouwens) alles (voorkomt). Op schapen en

geiten (is) dit het eenige.... Speciaal op honden komt een

gevleugeld kwaad voor, dat de ooren erg verscheurt, waar-

tegen zij (de honden) zich door beet niet verdedigen kunnen.

Hoewel hier geen naam genoemd is, begrijpt ieder zoöloog,

dat hier de teek bedoeld is. De beschrijving van het voor-

komen en van de manieren der teken is zoo kwaad nog niet!

Merkwaardig, dat reeds in die tijden de teken

weerzin wekkend („leelijk”) waren; dat reeds toen uit het

HIST. OVERZ. D.. ACAROLOGIE, I. 250

16. reduvius.

sterk opzwellen gededuceerd werd, dat de Ixodidae geen aars

hebben. Hier wordt voor het eerst melding gemaakt van de

gewoonte der teken, permanent met hun kop ingehecht te

_ zijn (wat luizen en vlooien niet doen), dus niet van plaats

veranderen. Het na oververzadiging barsten is waarschijnlijk

het gevolg van het krabben der honden, maar werd in het

algemeen, zonder nader onderzoek, voor alle volgezogen teken

aangenomen; men vindt deze mededeeling zelfs nog in 1600

en later. De volksnaam muscae wordt door hem ,,volucre

malum’ genoemd; wat verkeerd is. Wat het volk ,,vlieg”’

noemt, behoeft daarom nog niet „gevleugeld’ te zijn. De

honden kunnen dat ,,volucre malum” niet door bijten bereiken.

Onmogelijk kunnen hier met „volucre malum”’ vliegen

bedoeld zijn, daar de honden die, als zij ten minste aan de

ooren komen, door kopbewegingen en oorenklappen ver-

wijderen.

Ricinus. PLINIUS 1. c. lib. 22. c. 18. — Succo Ixiae ricinos

canum necant. — Zij dooden de teken der honden met

het sap van Ixia. — Ixia of Chamaeleon is eene plant,

yauatuniov, Camomilla, Matricaria chamomilla L.

Reduvia. PLINIUS, 1. c. lib. 29. c. 2. — Reduvias sanat ex

aqua frigida. — Teken geneest men door koud nater. (Frigidus

beteekent ook slecht, doodelijk).

De passages in libri 15 en 30, waarin vicinus zoude voor-

komen, heb ik niet kunnen vinden.

c 100. Koörwv. Plutarchus, Moralia, II. 55. E; II. 790. C.

— Dit ontleende ik aan eene alphabetische lijst van alle

woorden, die in de Moralia voorkomen, vervaardigd door

WYTTENBACH 1830.

n 100. Kuvopauorng. PLUTARCHUS, Vitae I. — Waar?

Ik heb er tevergeefs naar gezocht.

n 150. xpdtwv. Oeouvotocs schreef over landbouw, enz.;

wordt door Kaooıavög Baocog in zijn Tewrovixd lib. 19. c.

3 aangehaald: Koórwvag dì zat Tas GANG vóooug THY ATNYOY....

Ricinos vero & alios morbos canum .... (sic! lees „jumen-

torum’’). — Equus caballus, Bos taurus. Griekenland.

n 170. Kuvéuvx. LUCIANUS, Somnium seu Gallus, c. 31. —

"Opä&s éxayputvodvta zat adtov, Ertl poovtidwyv, avaroyitouevoy

56 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

TOUS TOXOVG Hal Tobe Saxmbiovc FON xateoxAnzota, Ov SenoeL

ust ÒMyov mdvta tadta xatarindvta, athony, i turtda, À

xuvouurav yeveodar. — Vides vigilantem et hunc prae curis,

computantem usuras ad digitos, aridum tabe, quem paullo

post oportebit relictis hisce omnibus, blattam, aut culicem,

aut muscam caninam fieri? — Ziet gij, dat hijzelf ook den slaap

niet vatten kan, wegens zorgen, terwijl hij de renten bere-

kent en reeds verdroogd is, wat zijn vingers betreft, hij, die

‚na korten tid dit alles (deze wereld) verlaten moet, en een

mot, of een mug, of een hondevlieg zal moeten worden?

Ook hier is dus xvvógvra een veracht diertje.

[a 170. Bi Porrux, Onomastikon, komen de woorden

xpotwv. en Poros alleen voor in beteekenissen, die ons on-

derwerp niet betreffen. ]

[m 200. By AELIANUS, De Animalium Natura Libri

XVII; lib. 4, c. 51. en lib. 6. c. 37. komt xuvouvix alleen voor

in de beteekenis van een daze: Tabanus.]

[m 200. Kpétwy. ZENOBIUS, Compendium veterum ver-

borum. Is eene alphabetische verzameling van spreekwoor-

den. Een, of meer daarvan, moet het woord xpörwv bevatten.

Ik heb het niet kunnen vinden.]

0230. xuvauvix. ATHENAEUS Naucratitae, Dipnosophista-

rum Libri XV; lib. 4. c. 157. — Bij eenen vroolijken maal-

tijd:

Tédwtog obv Erippayevrog nuoïv hj deatpotopbvn MéAtcoa xat

| xuvauuıa Nixtov. — Toen er nu een gelach uitgebarsten

was, verschenen de tooneelboor Melissa en de hondevlieg

Nikion.

Melissa en Nikion waren bekende hetaeren. Men ziet,

welke typische scheldnamen de Grieken bedenken konden.

Topdvn beteekent ook een roerlepel.

n 250. Ricinus, xpotwv. SAMMONICUS. De re rustica, c.

35. — Ik heb dit werk, niettegenstaande alle moeite, niet

kunnen raadplegen.

mn 400. “Aoxórovor = xvvoppatotat, xpOTWwEG.... xixt = PUTOY

.... XOPTOG = OV EV TOLG XUOL KPOTWY.... XPOTOL, KPOTTOVEG, XPO-

TÔva = KPOTWVEG.... KPOTWY = OUTW xadettat, 6 TIVEG xIXL

Atyôrrioy ot dì oncauida dyplav. zal To Cwóv To Ev xvol Hal

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. «57

16. reduvius.

Bouot Yıvopevov.... xvvopaiotat = xpdtwves, oi Tobe. xUvac

turitovtec. HESYCHIUS, Lexicon.

Men ziet hier 8 verschillende woorden, of schrijfwijzen,

voor de teek: doxórovos, x0pToc, xPOTOV, XPOTOG, XPOTTOY, KPÓTWV,

"xuvopaiorng en xuvoppatorng. — Volgens HESYCHIUS betee-

kent xporwv zoowel het zaad van den xtxı, den wonderboom,

als de (volgezogen) honde- en runderteek; hij zegt niet bepaald,

dat de volgezogen teek zoo heet, omdat zij zoo op het zaad

van den wonderboom gelijkt, of omgekeerd. — xpórtwv is

volgens hem zoowel de honde- als de runderteek. — xuvo-

paxiorng, hondevernietiger, heet het dier, omdat het de hon-

den uitzuigt.

ALBERTI, die in 1766 het Lexicon uitgaf, dat ik raad-

pleegde, zegt in eene noot, dat men &oxtrovo: schrijven moet.

Hij zegt niet waarom. Ik vind &oxog = uter = blaas, en

äoxirns = hydrops in quo humor aquosus = waterblaas,

blaas. Beide woorden schijnen dus stamwoorden van &oxirovoc

en &oxorovos te zijn; welke laatste wel wijzen op de volge-

zogen teek: een blaas gelijk.

Van xuvönpıoric, xuvompiornc, xuvorpnorig zegt HESYCHIUS

alleen = Cöov rt, een dier; vermoedelijk was dit dier niet

de teek; Bourperorus schijnt een kever (boktor) geweest te zijn,

— Canis familiaris, Bos taurus.

0890. Koörwv, xvvoparors. DOTIOY MYPIOBIBAON

H BIBAIOOHKH, Puoti Myriobiblion sive Bibliotheca.

Ik heb hierin tevergeefs naar die woorden gezocht.

0890. Koörwv, xuvopauorng. POTIOY EIIISTOAAI, PHo-

TII Epistolae. Hierin evenmin.

0950. Kpotwy: dè got: Cov, To Ev Tols xvot xat Bovol

yuvouevov. SUIDAS, Lexicon. — Is een dier, dat op honden en

‘ runderen voorkomt. — Kuvopatotat: xpdtwves. OÙ Tv xu@v

TO aiua éxmimiCovrec: die van honden het bloed uitzuigen. —

xpot@vov: xvvelwv pderp@v: van hondeluizen. — Hij vermeldt

ook xuvopura maar alleen in de beteekenis van dvaiòns, „een

onbeschaamde’’. En toch ben ik ervan overtuigd, dat de grond-

beteekenis „eene teek” is.

01180. Koörwv, xuvopéaiorhc. EUSTATHIUS, teste ALDRO-

VANDI 1602p. 560. Ikhebin de Hexahemeron Commentarius en

58 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

andere werken van EUSTATHIUS te vergeefs naar deze woor-

den gezocht.

m 1250. Ricinus, engula, pediculus silvestris. VINCENTIUS

Bellovacensis 1) Speculum Naturale; lib. 21. c. 69. — „Ricinus

vermis est canis vocatus quia heret in auribus canum”’ —

en in cap. 153: — „Ricinus est vermis canis: sic dictus:

eoque heret in faucibus canum: cinos enim grece canis est.”

— Niet vrij van fantasie; bovendien is „faucibus’’ bepaald

een drukfout voor ,,auribus’’, omdat de teken zich nooit

in den bek der honden vastzuigen.

Lib. 21. c. 130. De engula. — „Engula est vermis a re nomen

habens: habet enim semper in sanguine caput: continueque su-

gens ita intumescit: ut medius crepet’’. „Gula” is het keelgat,

de strot. Hij heeft blijkbaar het woord engula zelf gefabriceerd;

vóór zijn tijd werd het, zooals wij reeds zagen, niet gebruikt; hij

wilde ermede aanduiden, een dier, dat zijn keelgat, strot, zuig-

snuit permanent ergens in heeft. Dat hij er de teek mede

bedoeld heeft, blijkt wel uit de laatste woorden, die hij aan

PLINIUS ontleende. Het blijkt ook uit de volgende woorden:

Hic a quibusdam pediculus silvestris dicitur’. — Die

„quibusdam”’ is „het volk”. Ziedaar de oudste mededeeling,

dat het volk ook den naam van ,,boschluis’’, ,,houtluis” aan

de teek geeft, omdat men die aan zijn beenen vindt na een

bezoek aan een bosch.

„In iumentis nunquam sed in lupis et canibus frequenter”.

— Oudste vermelding van teken op wolven! —

Canis familiaris, Cams lupus; Frankrijk.

01255. VINCENTIUS, Speculum Doctrinale; lib. I. bevat

een Grieksch-Latijnsche grammatica, waarin + 6500 woorden

niet alphabetisch behandeld worden. Ik had geen lust, dat

werk door te lezen, om te zien, of ,,reduvius’’, ,ricinus” en

andere woorden daarin opgenomen zijn. Ik geloof het graag.

[Bij Mourer 1634, p. 271, vind ik: „Arabibus Alcharad, Al-

fesafes, Alhalem, ut Bellunensis refert’’. — Ik vermoed, dat hy

gebruik maakte van de editie van 1486: VINCENTIUS Belua-

censis, en dat daarin vond. Daar echter INGRASSIAS 1553

1) Van Beauvais, Bellovacum. NNW. v. Parijs.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE: I. 59

16. reduvius.

.ons vertelt: „alcarad’’ = platluis, zoo raadpleegde ik den

heer Hooykaas te Leiden, die mij antwoordde, gevonden

te hebben: al qurada(t), plur. quräd = pou de pharaon,

- teigne des chameaux; fasfas, fasfäs, plur. fasäfis, fasafisa(t) =

punaise; halama(t), plur. halam = teigne qui naît dans la

peau de l’animal ou dans le cuir; teigne des livres. Wij kunnen

die 3 woorden dus gerust als synoniemen van 7eduvius

schrappen. ] :

m 1260. Musca canina, cynomia. ALBERT DE GROOT

(meer bekend als ALBERTUS MAGNUS), de Animalibus libri

XXVI; lib. 1. tract. 1. cap. 7. § 96. — Nullum autem ani-

malium habens duas alas simpliciter membranales habet

aculeum: et illa quae habent tantum duas alas, pungunt

calceo sive rostro, quod est in anteriori parte capitum suorum, /

sicut muscae et musciliones et muscae bestiarum, quae

dicuntur cynomiae sive muscae caninae. — Hier slaat ALBERT

DE GROOT, evenals PLINIUS de plank mis, daar cynomia en |

musca canina teken zijn en dus geen vleugels hebben. Merk-

waardig, dat hij veduvius en ricinus niet noemt, zelfs in het

algemeen niet over /[xodidae spreekt.

01478. Musca canina, cynomia. ALBERTUS MAGNUS,

De Animalibus libri XXVI; Romae 1478. — Hetzelfde als

1260.

01479. Musca canina, cynomia. ALBERTUS MAGNUS.

De Animalibus libri XXVI; Mantuae 1479. — Hetzelfde

als 1260.

m 1486. Ricinus, engula, pediculus silvestris. VINCENTIUS

Beluacensis, speculum Naturale; Norimbergiae. — Lib. 21.

cap. 69. 130. 153. — Hetzelfde als 1250.

m 1486. VINCENTIUS, cognomine Belovacensis, Speculum

Doctrinale; Norimbergae; Lib. 1. — Hetzelfde als 1255.

m 1492. HERMOLAUS Barbarus, Castigationes Plinianae,

noemt, evenmin als PLINIUS zelf, de veduvius bij name. Hij

is degeen, die in een handschrift voor ,,temporis” „turpitu-

dinis’’ voorstelt. Zie hierboven sub 60 na Chr. — By ALDRO-

VANDUS 1602, p.560, vind ik: „Hermolaus inquit : Fertini etiam-

num hodie, ut ex Didymo Zenotele accepimus, vernaculo voca-

° ‘bulo Rhaistas canum vocant.... Vulgus ipsum eos Graeco no-

{

Gom DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

mine appellat Cica. — Ik heb die passage er niet in gevonden.

En wie is DIDYMUS ZENOTELES?

m 1503. Redivus, ricinus, cynorrhaista. GAZA in zijne

Latijnsche vertaling van ARISTOTELES de Historia Ani-

malium; Venetié; lib. 5. c. 19. c. 31. — Hij gebruikt ricinus

alleen voor de op honden voorkomende.

01519. Musca canina, cynomia. ALBERTUS MAGNUS,

De Animalibus libri. XXVI; Venetié; 1519. — Hetzelfde

als 1260.

1534. Koeorwv, xuvogauorng. HERMOLAUS Barbarus, In C.

Plinii naturalis Historiae libros Castigationes; Basileae. — In

deze 3° editie zouden de aangehaalde woorden voorkomen.

Ik heb die niet kunnen raadplegen.

m 1548. Kéotoc, xedtwv, xuvopba, xuvopatotie, cynomyia,

musca camma, vicinus. ADRIAAN DE JONGE, (HADRIANUS),

JuNrus Lex. sive Dict. Graecolatinum, &c.; Basileae. —

Köproc. 6. vicinus canes intestans. — xpóTwv. wvoc. 6. MUSCA

canina, uel uermis muscarum (sic! lees: canum) & boum, rici-

nus, genus insecti. — xuvoubia. ac. h. musca canina, quae &

Latine cynomyia dicitur. — xuvvopaiotar. musce caninae, quae

sanguié ab animalibus exugunt. rap& To fpatverv tog xbvoc.

Gaza in Aristot. rzcınum uertit: foedum animal & canibus

infestum, uidetur autem non aliud qua xpörwv, quod rediui-

uum exponit. — De laatste opmerking is zeer juist.!

1557. Kopros, xedtmyv, xuvopba, xuvopaiotne, cynomyt

musca canina, vicinus. JUNIUS (HADRIANUS), Lex. s. Dict.

graecolat &c. Ed. II. Basileae. — Hetzelfde als hierboven.

01557. Ricinus, croton, cynoraistes, caeca, cica. SCALIGER,

Exotericarum exercitationum Liber de subtilitate, &c.;

exerc. 194. $. 7. — Hij verwart de teek met de platluis;

wat hij van de teek zegt, ontleent hij aan PLINIUS, en fantaseert

sterk over de afleiding der woorden caeca en cıca. Blijkbaar

heeft hij de teek, of de platluis, of beide nooit gezien.

m 1567. Ricinus, xvvopvia, xp0Twv, xuvopatotne, Hundss-

lauss, zack, holtzbock, Hotluys, mouche de chien, garapata,

rezno. ADRIAAN DE JONGE (HADRIANUS JUNIUS), Nomenclator

onnium rerum Propria nomina, &c.; Antverpiae. — (Est)

vermis canibus infestus.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 61

16. reduvius.

[m 1567. In MouFET 1634 p. 271. over Ricinus, lezen

wij: „Albertus item Vincentius, et Guillerinus de Conchis, |

Eugulam nominant”. Na lang zoeken ben ik erachter gekomen,

dat hij bedoeld heeft: GUILLAUME DE CONCHE, Dialogus de

Substantiis Physicis: ante annos ducentos confectus...

Argentorati 1567. — Ik vond echter het woord eugula niet

in dit werk. Schreef GUILLAUME DE CONCHE nog andere

werken ?]

m 1576. Ricinus, croton, cynoraistes, caeca, cica. SCALIGER,

Exotericarum exercit. liber de Subtilitate; Ed. 2.; Francofurti;

exerc. 194. $. 7. — Hetzelfde als 1557.

m 1577. Ricinus, xvvouviæ, xedtwv, xuvopaiorng, Hundss-

lauss, zack, Holtzbock, Hontluys, Mousche de chien, Zecca, Gara-

pata, rezno. JUNIUS (HADR.), Nomencl. &c.; Antv. — Hetzelfde

als 1567 ; toegevoegd is: foedus, liuidus, & sanguine plenus.

01585. Ricinus, croton, cynoraistes, caeca, cica. SCHENCK,

Observationum medicarum, rararum, novarum, admira-

bilium, et monstrosarum (Libri VII); lib. 5. obs. 189. —

Woordelijk uit SCALIGER 1557 overgenomen.

n 1592. Ricinus, croton, cynovaistes, cacca, cica. SCALIGER,

Exot. exerc. lib. de Subt.; Ed. 3.; Francofurti; exerc. 194.

$. 7. — Hetzelfde als 1557.

. 01594. Ricinus, croton, cynoraistes, caeca, cica. SCHENCK

Obs. med. rar. nov. admir. monstr. (Libri VII); Friburgi-

Brisgoiae; lib. 5. obs. 189. — Hetzelfde als 1585.

n 1597. Ricinus, croton, cynoraistes, caeca cica. SCHENCK,

Obs. med. rar. nov. admir. monstr. (Libri VII); Friburgi-

Brisgoiae; lib. 5. obs. 189. — Hetzelfde als 1585.

- m 1600. Ricinus, croton, cynoraistes, caeca, cica. SCHENCK,

Obs. med. rar. nov. admir.-monstr. (Libri VII); Tomus alter,

continens lib. 4-7. — Lib. 5. obs. 189. — Hetzelfde als 1585..

m 1602. Caeca, cecca, cica, cosso, croton, cynoraistes,

engula, garapata, Holtzbock. Hondtsluijs, Hundslaus, plata,:

redivus, rezno, rhaistes, ricinus, thique, rouBixiov, Zack. ALDRO-

VANDUS, De anim. Ins. libri VII.; Bononiae. — Hij was een

compilator, die alles, wat anderen reedsgezegd hebben, herhaalt ;

meestal met vermelding van de bron; soms ook niet; dikwijls.

vlecht hij de zinnen door elkander; maar hij kan ook redenee-

62. DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH —

16. reduvius.

ren en deduceeren. — Croton, ricinus. Prooemium, p. 5. 6. —

Lib. 5. c. 4. §. Genus. Differentiae. p. 544. Ricinus; in de

aanhaling van hetgeen SCALIGER mededeelt, komen dus

ook de namen Caeca en cica voor. — P. 545: hy heeft zich

ervan overtuigd, dat, wat ARISTOTELES van de teken zegt,

waar is: „haec omnia aliquando perscrutatus sum atque

observavi. — P. 546. In de aanhaling van hetgeen ARISTOTE-

LES zegt, komen de woorden redivus (voor vee) en vicinus,

cynoraistes (voor honden) voor. — Lib. 5. cap. 5. p. 559—

562. De Ricino. Hij wijdt er 34 folio pagina aan; over de

beteekenis van gelijkluidende woorden {aequivoca), over

synonymen, enz. — Behalve de hierboven reeds genoemde:

reıßixıa (zie sub. 170 v. Chr.), rhaistes (zie sub 1492), engula

(zie sub. 1250). vermeldt hij nog: Hispanis vezno et garapata,

Germanis Hundslaus, Zack, Holtzbock, Belgis Hondtsluijs, :

Gallis Thiques. Dat heeft hij van JUNIUS 1567, maar dat

verzwijgt hij.

Ik heb er p. 53 reeds op gewezen, dat de ouden met

musca canina voornamelijk de nuchtere nymphae en 99

bedoelden, met xedtwy en vicinus (resp. reduvius) de volgezogen

teken. Merkwaardig is daarom, wat ALDROVANDUS p. 561

zegt: „Cum verò duo Insecta prorsus inuicem & colore, &

magnitudine, nec non figura differentia Ricini dicantur,

vtrumque rusticis nostris notissimum, vnù parvuù, nigricans,

figura Plactulae sive Pediculi inguinalis, alterum magnum,

rotundum ac quasi orbiculare, illud Cecca vulgò, hoc Cosso

vocatum, meo iudicio illud postremum Ricinus est veterum”.

— ALDROVANDUS was een Italiaan; hij zal in dit geval dus

niet jokken; maar ik vind in geen enkel Italiaansch woorden-

boek cosso in deze beteekenis. — Bij de behandeling van

SCALIGER’S mededeelingen kapittelt hij dezen taalgeleerde:

„Deceptus autem fuit Scaliger caeco animalis exitu excre-

mentorum.” Maar hy zegt niet,- wat cecca dan wel betee-

kent. Wel: „Postremö Plata canis” (waarmede hij stellig

de nuchtere nymphae en 22 bedoelt) „plurimum differt à

Plata hominum”. — „Ricinum multi talpae inimicem esse

scribunt’’. Dat is de oudste passage, door mij gevonden,

waarbij, wel met andere woorden, maar dan toch duidelijk,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 63

16. reduvius.

gezegd wordt, dat de teek ook Talpa europaea aantast.

Hij zegt echter „scribunt”. Ik vraag nu: welke schrijvers

waren dat dan? — Merkwaardig is ook het volgende: han-

delende over de vraag: waar komen de ricini vandaan?

antwoordt hij: „Ortus enim eius est ex animantis excremento,

iuxta philosophi mentem. An verò etiam in herbis nascuntur ?”

(zie sub 350 v. Chr.). „Observavi enim saepe in canibus,

quòd cùm domo egredirentur, prorsus Ricinis carerent, redeun-

tes verò ex agris, ubi frequentior, spissiorg; altiorq; herba

erat, ijs infecti essent utrog; genere, & magno, & paruo’.

Dat laatste kan niet waar zijn. Wanneer honden van eene

excursie terugkomen, kunnen zij wel nuchtere teken dragen,

maar geen volgezogene. Die moeten dus van eene vorige

gelegenheid nog overgebleven zijn. — Italie.

Dn 1612. Cacca, cica, croton, cynovaistes, vicinus. SCALIGER,

Exot. exerc. libri XV de Subtilitate; Ed. 4 cum fig. lign.

incisis; Francofurti; 8°.; Exerc. 194. — Jammer, dat ik deze

editie niet heb kunnen raadplegen. De tekst zal wel dezelfde

zijn als die van 1557.

m 1612. Ricinus, zecca. Vocabolaria degli Academici della

Crusca, &c; Venezia. — Zecca.... che particolarmente

s’attacca addosso a’ cani, e alle uolpi. — Wolven!

n 1618. Caeca, cecca, cica, cosso, croton, cynoratstes, engula,

garapata, Holtzbock, Hondtsluijs, Hundslaus, plata, redivus,

vezno, vhaistes, vicinus, thique, toifixrov, Zack. ALDROVANDUS,

De Anim. Ins. libri VII; Francofurti. — Hetzelfde als 1602.

m 1619. Cacca, croton, cynoraistes, xpòtwv, lagas, lagastus,

lancinasta, pessolada, vedivius, redivus, ricinus. SCALIGER,

Aristotelis Hist. de Animalibus, JUL. CAES. SCALIGERO

interprete. — Na lib. 1, cap 3. $, 25 (die over mond, maag,

darmkanaal en blaas van dieren in ’talgemeen handelt):

Quae autem careant exitu.... pauca sunt: ut solum Ricinum

esse putem. — Na lib. 5. cap, 18. $ 9 (dat de teken uit gras

geboren worden): Crotones Graeci; Latini Ricinos: Caecam

Itali: alii platulam: Galli morpionem: Vascones lagas vocant.

Sed non omnium forma eadem, alia in homine, alia in cane e

corpore: qui in homine, multipedes sunt et rotundi pelle

haerent, neque saturi decidunt, ut qui in cane. Vascones hos

64. DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH-

16. reduvius.

peculiari nomine vocant pessoladas: qui vero in cane et pecore

propriè lagas... et ova multa pariunt. — Hij leefde van:

1529—1550 in Frankrijk, kende blijkbaar de teek goed;

dat de ,,Galli’” haar morpion noemden, zal dus wel waar

zijn. — Voor het eerst: „saturi decidunt”’: verzadigd, vallen

zij af; en „ova multa pariunt! — Lib. 5. cap, 25. (hier 26).

$. 2. komt de passage over teken voor. In de „Annotatio”

lezen wij: „Cum iners bestia ‘est: potes caninum ricinum

„lancinastam’’ appellare. Nam Vascones corrupere: lagastum

enim vocant. — Homo sapiens, Canis familiaris. — Frankrijk.

m 1623, Caeca, cecca. cica, cosso, croton, cynovarstes,

engula, garapata, Holtzbock, Hondtsluijs, Hundslaus, plata,

redivus, rezno, rhaistes, ricinus, thique, toıBtxıov, Zack. ALDRO-.

VANDUS. De anim. Ins. libri VII; Ed 3.; Francofurti, —

Hetzelfde als 1602.

01623. Ricinus, zecca. Vocabolaria.... della Crusca;

Ed. 2.; Venezia. — Hetzelfde als 1612. 2

m 1630. Zäcke. HAFENREFFER, Ilavdoyetov atohódeppov;

Hibmeen 12°: lib: le 10. p. 72 sub. 2a spreelsehhier

van de breede, platte Phthirius inguinalis en eindigt

met deze woorden: „in canibus Züefen’. Met Zäcke bedoelt

hij dus de breede, platte nuchtere 99 van reduvius.

m 1634. Ricinus, xedtwv, doxbtovog x6pTog, KUWVOpKLoTNG,

Sauorns, reduvius, taca, eugula, cica, zeca, Holtzbock, plata, W ood-

teek. MOUFET. Insectorum.... Theatrum; Londini; lib. 2. c. 26.

p. 271. — Hij is een SLI eerlijk noemt hij de bronnen

waaruit hij putte. — Maar hij levert ook eigen werk: p. 272:

,, Compresso valde et plano ad tactum corpore, cute admodum

tenaci, figura corporis rhomboide, colore nigro cum quodam

splendore, aut ex fusco obscure e nigricante; postea quam.

vero animali cuipiam adhaeserit, et capite cuti infixo sangui-

nem hauserit, brevi grandescit turgetque, ac temporis pro-

gressu fere globosus’. — Hij onderscheidt dus

niet 2 soorten, mad ken: Imor zer brand

tussohent de platte, nnchuisemiesse nnd er bol

wor m ig e. — ,,Sex-habet pedes collo affixos”. — Mis! —

„Rostellum illi acutum, sed breve”. — „Nec prolem gignit . —

Jammer! ScALIGER 1619 wist reeds: ova multa pariunt.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 65

16. reduvius.

Hij heeft blijkbaar dat werk niet gekend. — „Nec ab aliis

animalibus gignitur”’. — Aan het begin van de pagina het

oude fabeltje: „aestate ineunte in pascuis inter gramina et in

sylvis inter folia nascens ex putri quodam humore. — Men ziet,

dat hy engula van VINCENTIUS 1250 verandert (opzettelijk?)

in eugula, dat later klassiek geworden is.

Zoo is het ook gegaan met reduvius. MOUFET’S Reduvius

is Melophagus ovinus, waarvan hij eene afbeelding in na-

tuurlijke grootte geeft. En dit is waarschijnlijk

ee pron der werwarring' die Tater ont- |

stond tusschen 7eduviuss de nuchtere 99

der teek en redwvius: Melophagus ovinus.

m 1638. Caeca, cecca, cica, cosso, croton, cynoraistes,

engula, garapata, Holtzbock, Hondtsluijs, Hundslaus, plata,

redivus, rezno, rhaistes, ricinus, thique, reıßtxıov, Zack. ALDRO-

VANDUS, De Anim. Ins. libri VII.; Ed. 4.; Bononiae. —

Hetzelfde als 1602.

m 1643. Ricinus, croton, cynoraistes, caeca, cica. SCHENCK,

Observationes med. rar. &c.; Lugduni; Lib. 5. p. 679, col. 2.

obs. 9. — Hetzelfde als 1585.

on 1644. Caeca, cecca, cica, cosso, croton, cynoraistes,

engula, garapata, Holtzbock, Hondtsluijs, Hundslaus, plata,

redivus, vezno, rhaistes, vicinus, thiques, roıßtxıov, Zack.

ALDROVANDUS, De Anim. Ins. Libri VII; Ed. 5.; Bononiae. —

Hetzelfde als 1602.

n 1648. Ricinus, xporov, morpion, carrapato. MARCGRAV

de Liebstad, Historia rerum Naturalium Braziliae; Lugd.

Bat. & Amst.; p. 245. — Bij de beschrijving van Amblyomma

sanguisugus zegt hij ook: „Ricinus, Graecis xporòv, Lusitanis

Carrapato, Gallis Morpion,’’ — Het spreekt van zelf, dat deze

woorden niet op genoemde soort slaan, maar op reduvius.

Het bewijst tevens, dat de Portugeezen den reduvius kenden.

n 1651. Musca canina, cynomia. ALBERTUS MAGNUS.

De Animalibus libri XXVI.... (ubi?). — Hetzelfde als 1260.

m 1653. Ricinus, xpdtwv, doxbétovoc, xbpToc, KLVOBpaLoTNG,

Saıorns, reduvius, taca, eugula, xvvouix, cica, cecca. JONSTON,

Hist. nat. de Ins. libri III; Francofurti ad M.; lib. 2. art.

4 p. 123. col. 1 — Hy compileert uit ALDROVANDUS,

66 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

HERMOLAUS, GAZA, ALBERTUS MAGNUS, MOUFET, SCALIGER.

De $, aan ,,Reduvius” gewijd, is voornamelijk aan MOUFET ©

ontleend, behandelt dus Melophagus ovinus.

m 1654. Musca canina. RICOBONUS in zijne Latijnsche

vertaling van Aristoteles’ Ars Rhetorica. Zie bij 350 v. C.

m 1657. Ricinus, xpdtwmv, Kox6Tovog, “OETOG, KLVOppXLoTNs,

barotns, veduvius, taca, eugula, xvvouta, cica, cecca. JONSTON, Hist.

nat. de Insectis libri III; Amstelodami; lib. 2. art. 4. p.

91. col. 2. — Hetzelfde als 1653.

n 1658. Ricinus, xpdtmv, aoxotovoc, xOpToG, XUVOPpPALOTHG,

barorhe, veduvius, taca, eugula, xvvopta, cica, cecca. JONSTON, Hist.

nat. de Insectis libri III; Francofurti; lib. 2. art. 4. p. 91.

col. 2. — Hetzelfde als 1653.

n 1658. Ricinus, xp6rwv, doxdTovog, KÓPToG, KUWVopaLaTng,

batotys, veduvius, taca, eugula, cica, zeca, Holtzbock, plata,

Woodteek. MouFET, Engelsche vertaling van zijn Insecto-

rum.... Theatrum in TOPsEL’s History of Beasts; fol.;

Kondenspes 1200 7

m 1660. Zäcke. HAFENREFFER. Nosodochium in quo cutis

affectus.... traduntur. Renovatum; Ulmae; lib. 1.

cap 10. p. 77. — Hetzelfde als 1630.

#1660. Ricinus, krotoon, askotonus, Rootus, vaistes, reduvius,

taka, eugula, kunomia, cica, cecca. JONSTON. Beschrijving van de

Natuur der gekerfde of kronkel-Dieren, &c.; Amsterdam;

boek 2, lid 4, p. 95. — Hetzelfde als 1653. Maar: „het heeft

vijf voeten aan den hals” (sic!).

m 1663. Ricinus, xedtwv. BOCHART, Hierozoicon sive.

Opus de Anim. Sacr. Pane A AP ENS 1 A 578.

— Nomina nuda.

m 1664. Croton, cynomyia, musca canina, moscha canina

(Ital.), vicinus, redivius, secca (Ital.), reduvius, redivivus, secca

(Ital.). LAURENZIO, Amalthea onomastica. — Geeft korte

verklaringen van die woorden.

m 1665. Ricinus, xpdtwv, doxbtovog, HÉPTOC, XUVOPpALOTAG,

parothe, reduvius, taca, eugula, xvvopia, cica, cecca. JONSTON,

Hist. nat. de Ins. Libri III; Amstelodami; lib. 2. tit. 1.c.1.

art. 4. — Hetzelfde als 1653.

m 1665. Ricinus, rendivus. KircHER, Mundus subter-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 67

16. reduvius.

raneus in XII Libros digestus; quo &c.; Amstelodami;

PA sect. Isc 10! :piv352- ‘colt, lix Et utrabi. 1074/60 n0s; ven?

divos, aut simile quid istis generant. — L. 12. sect. 2. c. 1.

p. 354. in de Tabula synoptica: ricinus (pedes sex!). —

[L. 12. sect. 2. c. 7. p. 370. col. 1: „in manibus, pedibus,

coxis, pudendis ricini subinde foeturam suam exponunt”.

— Hier is vader KIRCHER in de war; hij bedoelt hier na-

tuurlyk de platluis].

m 1667. Ricinus, xedtwv, Wood-teek, doggs-teek, tik, teeche,

tic, tique, xuvopatotie, lancinista. CHARLETON, Excercita-

tiones de differentiis et nominibus animalium, &c.; Oxonii;

p. 51. — Het eenige nieuws is, dat zij ook op Viverra voor-

komen, waarmede hij echter Putorius furo bedoelt. (Zie ook

15. p. 47). Verder „capite infixo adhaeret, non prius decidit,

quam sanguine saturatus.’’ Dat heeft hy uit SCALIGER

1619. Ten slotte: ALDROVANDUS’ opmerking over de jacht-

honden (zie sub 1602), maar hier is ,,herba” vervangen

door „filix’’. Heeft hij er ondervinding van? De waarheid

is er niet minder om.

TRI

Fig. 15. (behoort bij Repr 1668, p' 68).

Canis familiaris, Sus scrofa, Bos taurus, Capra hireus;

Putorius furo; Engeland.

68 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

m 1668. Ricinus, xvvoparorhe, wood-teek, dogs teek. CHAR-

LETON, Onomasticon zoicon, &c.; Londini; p. 49.

m 1668. Zecca del capriuolo. REDI, Esperienze intorno

alla generazione degl’ Insetti, &c.; Firenze; p. 204. — Nomen

nudum. Boven de figuur staat Zecca del capriolo. Voor het

eerst blijkt uit deze figuur, (zie fig. 15, p. 67) dat de teek 8

pooten heeft. — Capreolus capreolus. Italié.

m 1671. Pulex capreoli. REDI, Experimenta circa genera-

tionem Insectorum, &c.; Amstelodami; p. 326. — Boven

de figuur staat Pediculus capreoli. Nomina nuda. De figuur

is kleiner en slechter.

m 1674. Zecca del capriuolo; zecca del capriolo. REDI,

sper ants allaugener ade sms Se ire ze mp 2014

Hetzelfde als 1668 met dezelfde figuur.

m 1675. Ricinus, xpórwv. BOCHART, Hierozoicon sive

. Anim. Sacr. Script.; Francofurti ad M.; p. 572. 578.

— Hetzelfde als 1663.

m 1677. Ricinus, xoórwv, wood-teek, doggs-teek, tik, teecke,

tic, tique, »xuvopauorng, lancinista. CHARLETON, Exerc. de

diff. et nom. anim. ; Oxoniae; p. 52. IV. — Hetzelfde als 1667.

m 1680. Diertjen. BLANKAART, Collectanea med. phys.

Oft Hollands Jaar-Register, &c.; Amsterdam; v. 1. cent.

4. p. 342. obs. 80. — ,,Een achtpootig rond diertjen,

zynde gegroeit in de huid van een mensch.”

— Ik geef hier de afbeelding, 2 x ver-

groot, weder. Mogelijk, dat de schrijver

ermeé bedoelde, dat de teek zeer vast

in de huid stak. Maar het is ook moge-

lijk, dat de teek onzichtbaar was en uit

= een gezwel gehaald is. Wanneer namelijk

I dies pai eene eek in Zaia Invia], bijv. in die van

vergroot. de voorhals, zich vasthecht, zwelt de huid

aldaar ringvormig op; soms is dat z66 sterk, dat de teek,

hoewel volgezogen, geheel ingesloten en onzichtbaar is; de

zwelling is dan zoo groot als een okkernoot met, op den

top, een klein gaatje. Mij medegedeeld door eenen genees-

kundige te Leeuwarden, die bij een boer zoo’n gezwel open-

sneed. — Homo sapiens; Nederland. Zie p. 69 sub 1686.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 69

16. vedivius.

m 1682. Hond-luis. KIRCHER, D’Onder-Aardse Weereld;

Amsterdam; v. 2. 1. 12. sect. 2. c. 1. p. 314. — „Hond-luis,

met ses poten’!

[m 1685. Zonderling genoeg maakt PAULLINI in zijn

Cynographia curiosa, &c.; Norimbergae; waarin men alles

vinden kan, wat toen over den hond en zijne behandeling

bekend was, met geen enkel woord melding van den reduvius].

m 1686. Vermis. PıLas, Vermis in spina dorsi. In: BONET,

Medicina septentr. collatitia, &c.; Genevae; Pars 2. p. 229:

lib. 6. p. 256. — In juventute mea, annum nimirum agens

VIII, saepius conquerebar de pungitivo dolore circa spinam

dorsi; accersitur a Parente meo Chirurgus, qui locum doloris

inspiciens, lividum colorem quasi globulus plumbeus subesset,

sicut videtur in iis quibus sclopeto plumbum jam cutem

attingens exitum molitur, invenit ; ubi pelle phlebotomo aperta,

prolabitur vermis vivus colore cineritio, octo pedibus ob-

scure apparentibus. — Wij hebben hier dus met een dergelijk

geval te doen als vermeld sub 1680. — Homo sapiens;

Duitschland.

m 1686. Pulex capreoli, pediculus capreoli. REDI, Opus-

culorum Pars Prior, sive Exper. circa gen. Ins., &c.; Amstelae-

dami; p. 214. — Hetzelfde als 1668 met de figuur van 1671.

Esperienze int. alla gen. degl’ Insetti, &c.; Napoli; p. 204

— Hetzelfde als 1668, met dezelfde figuur.

m 1688. Zecca del capriuolo, zecca del capriolo. REDI,

Esper. int. alla gen. degl’ Insetti, &c.; 54 Ediz.; 4° Firenze;

p. 204. — Hetzelfde als 1668 met dezelfde figuur.

m 1690. Thergen. BLANKART, Collectanea med.-phys.

oder Holländisch Jahr-Register, &c.; Leipzig; Pars 1. cent.

4. n. 81. p. 484. — Hetzelfde als 1680, met dezelfde figuur,

maar slechter.

m 1690. Ricinus. BLANCARD, Lexicon medicum novum,

&c.; Lugd. Bat. — Phthiriasis: Huc referuntur.... rici-

muso. MC. N. B. Dezeizinistaat niet in ed. I van

1679.

m 1691. Ricinus. BONANNI, Observationes circa viventia,

&c.; Romae; p. 90. — Nomen nudum.

70 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

n 1692. Koörwv, vicinus. BOCHART, Hierozoicon, sive bi-

pert, opus de Anim. Saer. Senpt.; Lugd Bat; v.25 1) EC

18. — Als 1663.

m 1696. Ricinus, Hunds-Mücke. ETTMULLER, Opera om-

mia. Tom. 1. Opera med. theor. pract.; Francofurti ad M. et

Amstelodami; p. 497. Collegium pharmaceuticum in Schroe-

deri, &c.; p. 734; Class. III; p. 752. — Ricinus, ita dicitur,

quod grana ejus figuram animalis Ricini, Germanis Hunds-

Mücken, pone aures eorum sedentium, repraesentent.

m 1699. Ricinus. BONANNI, Observationes circa viventia,

&c.; Romae; p. 90. — Nomen nudum.

m 1703. Tick, dog tick, wood tick. (Anonymus). An Ex-

tract of some Letters sent to Sir C. H. — In: Philos. Trans-

act. v. 23. n. 284. p. 1357 sqq.; p. 1362. 1363. — This Sub-

ject reminds me of a small black flat Tick, which (after

walking in a Thicket) I found sticking on my Arm, and

it had got its forepart so far into the Skin, that I had much

ado to separate it with the point of a Needle, so as to pre-

serve it intire and unhurt. I observed the Snout of this to

be shaped not very unlike the jagged Proboscis of the Serra

Piscis. The forepart of it a being like the end of a broad-

pointed Sword, is clear and transparent, and has 3 Teeth

on each edge, below which there comes out another serrated

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. TI. 71

16. reduvius.

part bb on each side almost at right Angles; but this is partly

hid (when you look on the Back) by a thick Horn c on the

side of the Head. I broke off one of the Horns at d, and then

it appeared as in the annexed Figure, which represents the

fore part of this Tick, and tho’ rudely drawn, will give

you a better Idea of it, than many words from a hasty

Ben:

Ziedaar een staaltje van een exact natuurvorscher: hij

bespaart zich geen pijnlijke operatie om het in zijn corium

vastgeankerde reduvius-$ onbeschadigd eruit te krijgen.

Zoowel de beschrijving als de teekening laten — voor zijnen

tijd — niets te wenschen over. De vorm der maxillaarpalpen,

van de saamgegroeide maxillicoxae („hypostome en forme

de dard” NEUMANN) ‚van de zijdelings omgeknikte mande-

bula, is zoo correct mogelijk weergegeven.

I afterwards examin’d the Snouts or Proboscis of Dog-

Ticks, to see, if they had the like Conformation, and found

their Appearance as in Fig. B2. The Snout a being so covered

by the two clumsy thick Horns bd that the serrated edges

could not be perceived, but separating the Horns (with some

difficulty) they appeared in the Posture of Fig. 6.3. and I

could then plainly see 8 Teeth or Jaggs on each side, as here

expressed, but the Snout of a Dog Tick has not the additional

serrated part, which is in the Wood Tick. I could also per-

ceive a Pipe or Channel run through the Snout, and see

some Bubbles move up and down in it, which I have also

endeavored to represent.

Figuren B2 en 63 verraden onmiddellijk een reduvius-2. De

mandibels waren daarbij in hunne mandibelscheeden, naar

voren gestrekt, over de saamgegroeide maxillicoxae. Voor

een geoefend oog is het niet moeilijk, ze dan toch, door

nauwkeurige instelling van het mikroskoop, waar te nemen;

maar het kan ons niet verwonderen, dat de anonieme leek

er niets van zag, en daaruit de conclusie trok, dat de Dog

Tick ze niet heeft en de Wood Tick wèl. Tusschen die beide

naar voren gestrekte mandibels is eene smalle kloof (a Pipe

or Channel run through the Snout), waarin hetzij nog wat

bloed, hetzij speeksel van de teek, aanwezig was. Door

72 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

alterneerende bewegingen van de zuigspieren zag hij nu

de „Bubbles move up and down’.

w 1705. Ricinus. RAY, Methodus insectorum: seu....

&c.; Londini; p. 3. — In deze determineertabel onderscheidt

hy 3 soorten: 1. hexapoda, waartoe Melophagus, die hij

N.B. „Ricinus, the Tick’ noemt; 2. Ricini Octapodes qui

vel compresstores sunt, coloris castanei, vagi seu ambulones,

supra animalium cutem reptantes nec tamen ei se affigentes;

vel” (3) ,,lumidiores cuti se affigentes subcoerulei.” — De

fout, begaan door alle schrijvers vöör MOUFET 1634, zelfs

door LINNAEUS, honderd jaren na hem.

m 1708. Ricinus, Hunds-Mücke. ETTMÜLLER, Opera om-

nia; Opera medica; Opera medica theor.-pract.; (3 titels!);

Francofurti ad M.; Tom. 1. p. 632. — Hetzelfde als 1696.

m 1708. Ricinus. RAY, Methodus Insectorum: seu, &c.;

Loudini; p. 3. — Hetzelfde als 1705.

m 1710. Ricinus. Ray, Methodus Insectorum, seu, &c.;

Londini; p. 3. — Hetzelfde als 1705.

1710. Ricinus. Ray, Historia Insectorum; Londini;

| p. 10. — Hier heet het dier: „Rieinus octapus, the Tick”,

terwijl hij in zijn Methodus Insectorum de Melophagus

ovinus „the Tick” noemt! De mededeeling over den Ricinus

is gelijkluidend aan die van zijn „Methodus’’.

m 1710. Ricinus canınus. WILLUGHBY, Historia Insecto-

rum; M. S.; in: Ray, Historia Insectorum; p. 10. — Zie

over WILLUGHBY’s M. S. p. 6. — Huius generis Riconum

caninum descripsit Willughby, his verbis:

» Pedes ei octo in multos articulos divisi; Duobus prioribus

tanquam antennis viam praetentat. Cùm ad motum se

praeparat, anterius par pedum figit, & proximum par

ultra illos exerit. His dein affixis praedictos tollit & antrorsum

promovet, corpusque sanguine plerumque tumidum trahit.

Corpus lividum: caput parvum castaneum: Os porrectum,

in medio tubulus durior, quo (ut credo) sanguinem sugit,

utrinque molli et flexili sustentaculo longitudine aequali

firmatus.”

„Utrinque in lateribus punctum cernitur: Qu. an Spira-

culum; sub ventre aliud; an Anus: Intus intestina in multas

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. 1. 73

16. reduvius.

convolutiones torta. Deal in microscopio apparent longi,

extantes, ut in cancris.’

Hij heeft het dier dus levend ed, zijn wijze van

gaan nagegaan. Hij heeft de monddeelen miskend, niets

gezien van de gezaagde maxilicoxae, noch van de boothaak-

vormige mandibula. Wel zag hij, dat de snuit uit drie deelen

bestond: een onderste (tubulus durior) door twee daarover

heen liggende mandibelscheeden (utrinque molli et flexili

sustentaculo longitudine aequali) versterkt (firmatus). (Een

sustentaculum is een stut of steunsel). De beide maxillaar-

palpen, met hun Klein, bijna bolvormig laatste lid, zag hij

voor een paar gesteelde oogen aan. Aan de zijden zag hij

de peritremata (spiracula) en aan de buikzijde den anus,

maar twijfelt aan hunne functie. Voor het eerst wordt hier

melding gemaakt van de vele coeca intestinis (multa con-

volutiones), al heeft hij die niet als zoodanig herkend.

„Ricinorum figurae compressioris quatuor seu species, seu

varietates observavit D. Willughby; quorum

_,,Primus” (zie bij 24 Acarus marginata).

„secundus’’ (zie bij 15. Ixodes hexagonus).

»Tertius” (als Primus).

„Quarto Corpus figurae ovalis erat, coloris undique

nigrocastanei et splendentis. A dorsi circumferentia undique

velut limbus quidam sursum reflectitur. Oculi per micro-

scopium spectati longi videntur, & directe antrorsum protensi,

cancrorum similes, nisi quod illorum oculi lateraliter non

antrorsum vergant’’.

Ongetwijfeld is hiermede een nuchter 9 beschreven. Zie

o.a. de figuur van GARSAULT sub 1733. p. 76.

01712. Zecca del capriuolo, zecca del capriolo. REDI,

Opere, 3€ Ediz,l 4°.,; Venezia vol. I. Esper. int. alla gen. degl’

Ins. — Hetzelfde als 1668 met dezelfde figuur.

m 1717. Ricinus, xpötwv. BLANCARD, Lexicon med. renov.

&c.; Lugd. Bat. — Korte verklaring; niets bijzonders. Curio-

siteitshalve vermeld ik alleen: ,,Insecta nullis discreta mem-

bris.”

01718. Cecca, cica, eugula, &ox6rtovos, xdptos, KpÔTwv,

KUVOPÄXLOTNG, xuvopia, reduvius, parothc, vicinus, taca. JONSTON,

74 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

Theatr. univ. anim. &c.; Ed. RuyscH; Amstelaedami; De

Insectis libri III; 1. 2. tit. 1. c. 1. art. 4. — Hetzelfde als 1653.

m 1724. Holtz-Bock, Hunde-Laus, Hunds-Laus, Täcke,

Zäcke. FRISCH, Beschr. Ins. in Teutsch-Land, &c. &c.;

v. 5.; Berlin; p. 41—43. t. 19. — Wat wij reeds van anderen

vöör hem weten, sla ik over.

„Vom Alt-Teutschen tacken, ankleben, anhangen. Davon

bey den Franzosen die verba attacher, attaquer, geblieben

sind.”

»Sie steckt ihren Kopff tief in die Haut, und in einen

porum hinein (1), dass man sie mit Gewalt heraus ziehen

muss, und thut das bey so weniger Empfindlichkeit, dass man

es meistens nicht eher fühlt, als wann sie schon eine Zeitlang

gesogen hat (2). Dann sie kriecht an alle Thiere, die Blut

haben.... Die Farb dieser Laus ist weiss (3), das eingesogene

Blut aber macht sie am Menschen schwärtzlich (8), an andern

Creaturen aber blaulich (9); est ist kein Absatz (4) am Leib

als der Kopf, (hinter welchem ein gelblicher (3) Flecken auf

dem Leib ist) oder vielmehr nur das Maul (5). Sie hat 8.

. Füsse, jedem mit fünf Gelencken (6).... mit einer spit-

agen Klauen):

Opmerkingen. 1. Dat de teken steeds in een ,porum

steken, laat ik voor zijne rekening. — 2. Dat zoowel honden

als menschen niet veel van het inzagen en invijlen voelen,

komt, omdat hunne gedachten elders zijn, en omdat de

teken, zoolang zij nog niet zuigen, geen prikkelend speeksel

laten vloeien. — 3. Zie bij hexagonus, blz. 48. — 4. Lichaams-

afdeeling; hier meent hij den thorax. — (5) Uit dezen zin

blijkt wel, dat hij de vierkante „base du rostre’”

niet van het schildje heeft kunnen onderschei-

den. Zijn „Halsschild” (zie beneden) omvat

dus beide. — 6. Eén te weinig. — 7. Er zijn

er twee. — 8. Dat kan alleen op reduvius be-

Fig. 18. trekking hebben. — 9. Dat kan op reduvius,

he San maar ook op enkele volgelteken passen.

Zeer merkwaardig is zijne volgende waar-

neming. |

„DieEyer sindrundundglänzend weisz,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 75

16. reduvius.

als Läuse-Nüsse. Das Geburts-Glied ist nicht

gantz unten am Bauch, sondern etwas gegen die

Mitte desselben. Es lässt das Weiblein im Eyer-

legen zugleich einen hellen Safft aus dem Maul,

womit es die Eyer am Leibe behalten, und bis an das

Maw hinautfi'ziehen, ja theilssgar wher das-

selbe auf den Hals-Schild bringen, und in

einem Klump am Leibe beysammen behalten kan, in

Menem es ahso sue akre und’darinnen starb.

De spatiëering is van mij. Met dat „hellen Safft’’ vergistte

hy zich; een „heller Safft” kan natuurlijk niet een ei uit

het ,,Geburts-Glied” halen en dan over „das Maul hinauf

auf den Hals-Schild bringen.’’ De oplossing van dit raadsel

is voor later tijden bestemd. — Zijne figuur is hierboven

door mij, 2 x vergroot, gereproduceerd en is beslist reduvius,

niet hexagonus. — Bos taurus, Canis familiaris, Homo sa-

piens ; Duitschland.

m 1728. Ricinus. PETRONIUS, De morbo gallico; Lugd.

Bat.; 1. 7. c. 9. — Op p. 1339 zou het woord ricinus voor-

komen; ik heb verscheidene pagina’s woord voor woord

gelezen, doch niets gevonden.

01729. Pediculus capreoli, pulex capreoli. REDI, Opus-

culorum pars prior, sive Exper. circa gen. Ins., &c.; Lugd.

Bat.. — Hetzelfde als 1668, met de figuur van 1671.

messe gue 1 ALG. (SES Ar DE GARSAULT), In-

sectes grossis au microscope; tab. VI. Geeft den volgenden

tekst bij de bijzonder mooie afbeelding.

„La tique animal fort plat arme d’une trompe a

double rane deipomtes |bourmees vwensisautesite;

ses pates sont garnies de vessies transparentes

afin d’avoir plus de tenue en marchant, sa trompe entre toute

entiere dans la peau; elle s’en sert pour succer partie de la

substance du chien, du lievre &c a mesure que son

corps s’emplit de suc il s’arrondit et senfle jusqu'a

la grosseur d’une petite féve.”

Hier is voor de eerste keer sprake van de carunculae,

en van Lepus europaeus als gastheer. Afgebeeld zijn de

beide klauwen. Na MoureT 1634 is hij de tweede, die het

76 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

verband waarnam tusschen de platte, nuchtere 9 enTde

volgezogen teek. Na 1703 is hij de tweede, die duidelijk af-

VI VE

Fig. 19.

beeldt de grens tusschen de „base du rostre’” en het schildje.

De spatieering is van mij. — Cams familiaris, Lepus euro-

paeus; Frankrijk.

Uiterst zeldzaam werkje, 4°, zonder plaatsnaam; zeker

wel Parijs; want, het is gecontrasigneerd door ,,Huzard de

l’Institut.” Ook de titel en de 2 bladzijden tekst zijn koper-

gravures.

m 1733. Cecca, pricinus, riccino. VALLISN(1)ERI, Opere fisico

mediche, &c. Venezia; 3 tom. fol. — Tom. III p. 367: ,,Sag-

gio alfabetico d’Istoria medica, e naturale. — P. 385. Cecca.

E’ un Insetto così chiamato da Lombardi, perchè tenace-

mente s’attacca, particolarmente alle orecchie de’ Cani in

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. Te

16. veduvius.

Campagna, detta da’ Latini Pricinus, e a loro sugge il sangue.

Nasce dall’ uovo, come ho osservato, avendone partorito

un mucchietto (1) in una Scatola (2), dove una avevo chiusa

(3), ed ha il suo foro quasi nel mezzo del ventre, non osser-

vato da’ vecchi, che la credettero senza. Pricinus è anche

una spezie di Pianta.” — P. 451. Riccino. Vedi Cecca.

Opmerkingen. Over de afleiding van het woord

cecca is hij het dus met FRISCH 1724 eens. — Pricinus is stellig

zoo gezet, omdat hij eene zonderlinge R schreef. — 1. =

menigte. — 2. = eene doos. — 3. = opgesloten. — Hij is dus

de derde, die het dier zag eieren leggen, de tweede, die de aars

(foro) op de juiste plaats aangeeft, en de eerste, die uit de

eieren weer teken zag komen. Jammer, dat hij de 6 pooten

der larve niet zag. — Canis familiaris; Italië.

0 1735. Cynoraista, musca, ricinus. LESSER, De sapien-

tia, omnipotentia et providentia divina; &c.; Nordhusae;

T. 1. c. 9. p. 211? — „Canis proprium’’. — Nomen nudum; hij

haalt alleen ARISTOTELES aan.

m 1735. Ricinus. LINNAEUS, Systema Naturae; Ed. 1.;

Lugd. ‚Bat ; Aptera, gen. 4. sp. 1. — Nomen nudum.

m 1736. Louse of the wild goat. ALBIN, Nat. Hist. of

Spiders, &c.; London; Plate 49. — Deze plaat vertoont o. a.

eene reproductie in spiegelbeeld van REDI’s Pediculus ca-

preoli, 1671, onder den boven genoemden naam; zonder

tekst.

m 1736. Holtz-Bock, Hunde-Laus, Hunds-Laus, Täcke,

Zäcke. FRISCH, Beschr. Ins. Teutschland; &c.; Berlin; Ed.

2: v. 5. p. 41. — Is = Ed. I. met een ander titelblad.

nunft &c.; Zullichan; l. 1. c. 9. p. 125? — Hetzelfde als

PSS

n 1740. (Nomina?) Lesser, Insecta Theologia, oder ver-

nunft, &c.; 2° Aufl.; 1. 1. c. 9. p. 125? — Hetzelfde als 1735

m 1740. Ricinus, flott. LINNAEUS, Syst. nat.; Ed. 2.;

Stockholm; gen. 175. n. 1. — Nomen nudum. — Flott is

de naam, die aan volgezogen teken gegeven wordt; betee-

kent ,,vet’’; duidt dus op de dikke ronde gedaante.

m 1740. Ricinus, Holzbock, Hundslaus. LINNAEUS, Syst.

78 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

Nat.; Ed. 3; Halle; Ordo Aptera, gen. 4. n. 1. Nomen nudum.

m 1741. Zecca del capriuolo, zecca del capriolo. REDI,

Opere, 4% Ediz. (22 ediz. Napoletana); v. 1. Esperienze....

gener.... Insetti; — Hetzelfde als 1668 met dezelfde figuur.

m 1742. Mouche, ricinus, cynoraista. LESSER, Theologie

desimsectes ME Haye, (ook Pas) sp 2 Here

zeliderals 1735.

m 1742. Tick. MARTIN, Micrographia nova; or, &c.;

Reading (ook London); c. 11. p. 37. — Nomen nudum.

m 1744. Ricinus, tique. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 4.;

Parisiis; Ordo 7 gen. 182. n. 1. — Nomina nuda.

01745. Mouche, ricinus, cynoraista. LESSER, Theologie

des Inseetes; 2d. ed, Danis avance Rp 21 Hetzelfde

als 1735. |

m 1745. Fästing, vicinus, Acarus. LINNAEUS, Oeländska

och Gothländska Resa, &c.; Stockholm och Upsala; p. 62.

— Fästing en sort Ricinus eller Acarus, som giör ullen pà

„Fären mycken skada, sà har som utom lands, sags af oss

den förste i dag; han war lik en Wäggelus til färg och stor-

lek, hwardera benet hade âtminstone 5 a 6 leder, de främste

föttren woro nägot stòrre än de andre, magen war ned-

tryckt och flat utan fläck pà ryggen, och en uphögd ring

gick omkring hela kroppen.

Duitsche vertaling van 1764: Fästing eine Art Ricinus

oder Acarus „welche die Wolle des Schaafs sowohl hier, als

ausser Landes, so sehr verderbt, kam uns heute zuerst vor.

Sie war von der Grösse und Farbe einer Wanze; jeder Fuss

hatte wenigstens 5 bis 6 Gelenke, die Vorderfüsse waren etwas.

grösser als die andern, der Leib war niedergedrückt und

platt, und ein erhabener Ring ging um den ganzen Leib:

herum.’

De vuilmaking van de wol is een volksgeloof. Men weet

thans, dat Melophagus ovinus de schuldige is. Die zin heeft

dus niets met de daarop volgende beschrijving te maken.

En deze betreft beslist een nuchter 9 van reduvius ; de kleur

is bruin, de grootte die van een Clinocoris lectularius ; alle

pooten hebben 5 tot 6 leden; de voorpooten zijn iets langer

dan de overigen; het lichaam is plat met (eenigszins) opge-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 79

16. reduvius.

richten rand. — Onmogelijk kan hier Melophagus ovinus

bedoeld zijn; want, dan zou er sprake zijn van: grooter

dan een wandluis, zes pooten van 3 leden; de achterpooten

zijn de langste; het achterlijf is plat met opgerichten

rand; bovendien heet deze in Zweden Färlus of Fär-luus.

Idem, ibidem, p. 126. — Fästingen eller en Acarus med

en oval fläck pà ryggen ät bröstet, som är omgifwen med

strimmor, hwilka stä bort ät; denna lop pä jorden.

Duitsche vertaling van 1764: Ein: Fästing oder ein Acarus

„mit einem ovalen Fleck auf dem Rücken nach der Brust

zu, welcher mit auseinander laufenden Strichen umgeben

ist, lief auf der Erde.”

Deze beschrijving completeert de vorige. Hier is het

schildje genoemd en waren de met bloed gevulde darmcoeca

door de huid zichtbaar. Men zie fig. 19; blz. 76. — Ovis

aries ; Zweden.

m 1746. Acarus ovinus, festing. LINNAEUS, Fauna suecica;

Ed. 1; Holmiae (ook Lugd. Bat.); p.346. n. 1192. — Zijne be-

schrijving bestaat uit gedeelten van de beide beschrijvingen

in zijne Oeländska Resa. Verder zegt hi: ,,variat colore”,

wat waar is en afhankelijk is van de hoeveelheid gezogen

bloed. — Maar hier begint reeds eene ver-|

warring. Hij haalt nl. CHARLETON 1668, p. 49 ,, Reduvius’’ |

aan, die eene Melophagus ovinus is; zoo ook Ray, 1710,

Pediculus ovinus, eveneens Melophagus ovinus. |

Idem, ibidem. p. 346. n. 1193. Acarus abdomine

livido, antice ovato fusco, antennis clavatis. Ray. ins. 10.

Ricinus caninus. Frisch. germ. 5. p. 41. t. 19. Pediculus

caninus. Habitat in Bobus frequens, ut et canibus. Corpus

ovato-globosum, luteo albidum, macula nigra rotunda ad

basin abdominis in tergo; anus infra abdomen. Thorax vix

conspicuus. Caput minimum. Os bifidum. Caput et pedes

nigri. Antennae clauatae, longitudine rostri.

Ook hier is hij in de war. FRISCH beschrijft zoowel reduvius

als hexagonus. Maar hijzelf haalt ook twee soorten door

elkander! Zoo begint hij de diagnose met „abdomine livido”

dat is: donker wijnkleurig of aschblauw, wat op eene redu-

vius wijst, overvol van bloed; ook „antice ovato fusco”

80 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

heeft daarop betrekking. Maar in den tekst staat: ,,corpus

luteo albidum’’, wat op hexagonus duidt. Verder kan eene

teek, die „luteo-albidum’”’ is, geen , macula rotunda nigra”

en geen „caput et pedes nigri” hebben!

o 1747. Ricinus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 5.; Halae;

cura AGNETHLERI; gen. 175. n. 4. — Gelijkluidend aan Ed.

2, met eenige Duitsche vulgairnamen. — Nomina nuda.

m 1748. Reduvius, fasting ; ricinus, flott. LINNAEUS, Syst.

nat.; ed. 6.; Stockholmiae; p. 68. gen. 203. n. 4-5. — No-

mina nuda. Hier ziet men, dat hij den naam van veduvius

toepast op zijn platte fästing van de Iter oelandicum, en

vicinus op de volgezogen 99. Hippobosca aptera ovina, Färlus,

wordt als aparte soort onder de Diptera, p. 65. genoemd.

Hy ondensieneidde dus des, oor cena sored:

m 1748. Reduvius, Schaaflaus, vicinus, Hundlaus. LIN-

NAEUS Syst) mat. ed. 7); Eıpsiaes; p. 68. gem 206 nee

— Nomina nuda. Natuurlijk wordt hier met Schaaflaus

niet Melophagus ovinus bedoeld; want, hier is het de Duit-

sche naam voor fästing ; ook wordt de Melophagus ovinus,

hoewel zonder Duitschen naam op p. 65 apart genoemd.

mn 1751. Nomina?). Lesser, Teologia degl’ Insetti, &c.;

Venezia iv |? (cp. rp Eet zelde malls

m 1752. Acarus, Acarus ricinus. BAECKNER, Noxa in-

sectorum; diss. inaug.; Upsalae; p. 7. 23. 24. — Boves pungit,

sugit et quotidie inhiat. Continuo rodit & emaciat oves.” —

Canibus continua negotia, dentibus pedibusque abigenda,

excitant. — Canis familiaris, Bos taurus, Ovis aries; Zweden.

m 1752. Dog acarus, dog tick. Hit, A gen. Nat. Hist.;

veo. Hist. of Anni London). 25.15) —— “ie over Liter

p. 8. 9. Nomina nuda.

m 1753. Ochsenlaus. HANow, Seltenheiten der Natur,

&c.; Leipzig; p. 453. — „Im Jahre 1747 empfing ich einige

ungeheure Ochsenläuse. Sie sind dunkelaschgrau, und haben

einen Wanst der eine gute Erbse dick und, anderthalb Erb-

sen lang ist, hinten rund.... Ihre sechs” (sic!) „Füsse sind

kurz,.... sitzen ganz nahe am Kopfe, dass es Wunder ist,

wie sie damit einen solchen Wanst fortschleppen können....

Rüssel.... und.... zwey Zänglein, damit sie beissen oder

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 81

16. reduvius.

einkneipen mögen’ (sic!).... „Eine hat vier Wochen in

dem reinen Glase ohne alle Nahrung gelebt. — Bos taurus ;

Duitschland.

m 1754. Reduvius, ciron de brebis, vicinus, ciron de chien.

LINNAEUS, Systéme naturel, &c.; ed. 8. a.; Paris; p. 235.

n. 4. 5. p. 236. n. 7. 8. — Vertaling van Fauna suec. 1746.

Voor andere namen zie mijn weldra verschijnend 2e Deel.

m 1755. Fästing, flott. MÖLLER, Delin. regn. anim. —

Nomina nuda. (LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 8; zie p. 9).

m 1756. Acarus, Acarus ricinus. BAECKNER, Noxa in-

sectorum; diss. inaug.; herdruk in LINNAEUS, Amoenitates

acad.; Holmiae, v. 3. p. 342. 358. 359. — Hetzelfde als 1752.

m 1756. Reduvius, ricinus, tique. LINNAEUS, Syst. Nat.;

ed. 9; Lugd. Bat.; gen. 214. n. 4. 5. — Nomina nuda.

n 1757. Ricinus, xpdtwv, aoxdtovos, X6pTog, XUVOPpatotne,

parothe, veduvius, taca, eugula, xuvouia, cica, cecca, JONSTON,

heaer. ‘univ; orn, aam. Ins; Heilbronnae;;1., 2. tit. 1.

c. 1. art. 4. p. 123. — Hetzelfde als 1653.

m 1758. Acarus reduuius. LINNAEUS, Systema Naturae;

ed. 10.; Holmiae; p. 615, n. 3. Acarus obouatus planus

macula baseos obouata. Habitat in Bobus, Canibus,

syluis. — Ik maak hier uitdrukkelijk opmerkzaam op de

diagnose „obovatus planus macula baseos abovata”. Dat |

is geen beschrijving van Melophagus ovi- |

ERST aram beslis tr» Gives. van’ nuchtere 2?

van de bekende op runderen en honden

levende teek. Bovendien haalt hij zijn „Faun. Suec.

1192” en zijn „It. oeland. 62. 126.” aan, die, zooals wij boven

zagen, over den Fästing handelen. Wèl citeert hij hier weer

abusivelijk „Rai. ins. 9.”, maar zijne diagnose, en

de geschiedenis van den naam redwius, in

deze $ behandeld, toonen duidelijk aan, dat deze naam

recht van bestaan heeft.

Wanneer men nu leest, wat NEUMANN in zijne „Revision

de la Famille des Ixodidés, 4° Mémoire” (in: Mém. Soc.

Zool. France, 1901 p. 281—282) over den naam reduvius

mededeelt, en daarbij LINNE’s Oeländska Resa verzwijgt,

dem ziet men toch, dat hipcomgelijk.: heeft.

82 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. veduvius.

Wanneer men alleen afging op vergissingen van oudere

auteurs, ja zelfs van de nieuwere na 1880, waartoe ik gaarne

mij zelven reken, dan zouden honderden namen ,,perdre toute

valeur taxonomique’’.

Het is onwaar, dat LINNAEUS zijn reduvius ge b a-

seerd heeft op de beschrijvingen van CHARLETON en Ray,

het is onwaar, dat de naam van ,,/xodes vicinus (Acarus

vicinus Linné), „s'applique a la même espèce d’Ixodidé et

ne prete pas de “com furs 1 ones ik HELD durdelijk

aangetoond, dat LINNAEUS ook bij de beschrijving van zijn

MIS Wa Sue IIS? ale Jaeden jo, AA) EW ee

Ss oo Tue ma COOr GIIkaAmGer In aa ie.

Beschouwt men den naam van 7eduvius

als ongeldig, omdat LINNAEUS daarby Ray

en CHARLETON aanhaalt, dan moet men ook

vicinus verwerpen, omdat daaronder twee

Me LSI hoen de SOOPLVEN beschrewen zum.

m 1758. Acarus vicinus. LINNAEUS, Syst. nat.; ed. 10.5

Holmiae; p. 615. n. 6. — Acarus globoso-ovatus macula baseos

rotunda, antennis clavatis. — Habitat in Bobus, Canibus. —

Hier citeert hij Faun. Suec. 1193. zie hierboven p. 79.

n 1758. (Nomina?). Lesser, Insecto-Theologia, oder: ver-

nuntt seer Ib le CMD MP —— Hetzeltdesalsa17235:

m 1758. Acarus abdomine liuido, antice ouato-fusco, an-

tennis clauatis; Ricinus caninus; Pediculus caninus; Hunds-

laus. LINNAEUS èn GMELIN in: (GMELIN) Onomatologia med.

compl. seu Onom. Hist. Nat., &c.; Ulm, Frankfurt, Leipzig;

v. 1. kolom 31. — Duitsche vertaling van LINNAEUS, Faun.

Suec. 1746.

m 1758. Acarusouinus; Reduuius; Pediculus ouinus ; Schaf-

laus. LINNAEUS in: (GMELIN), Onomatologia med. compl. seu

Onom, Hist. Nat., &c.; Ulm. Frankfort, Leipzig; v. 1. kolom

35. — Duitsche vertaling van LINNAEUS Faun. Suec. 1746.

Recapitulatie.

Acarus veduvius L. 1758. — Idonomie. De eieren

zijn rond, wit, glanzend, 1724.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. 1. 83

16. reduvius.

De Larven zijn wel gezien 1733, doch niet beschreven.

De nuchtere 9, vroeger als afzonderlijke soort beschouwd,

zijn langwerpig („rhomboide’’) 1634, ovaal 1710, plat 1634,

1705. 1733, 1745, dun 1733. 1734, zoo groot als een weegluis

(Clinocoris lectularius L.) 1745. Een weinig van den rand

af is eene verdiepte streep zichtbaar 1733, die met den rand

een boord 1710 vormt. Deze is een weinig opgericht 1710.

1733. 1745. De voorste helft wordt bedekt door een schildje

1733, dat ovaal is 1745. 1746, in schuine richting gezien,

rond 1746. — De kleur varieert 1746; naar gelang van de

hoeveelheid opgezogen bloed, is zij kastanjebruin 1705.

1745, donker kastanjebruin 1710., donkerbruin 1634, zwart-

achtig 1634. 1724, zwart 1634. Van het schildje naar den

rand ziet men soms 4 stralende streepen 1733. 1745. —

De huid is glanzend 1634. 1710.

De „base du rostre”, ,,kopje” genoemd, is klein 1710.

1733. 1746, kastanjebruin 1710 tot zwart 1746. De snuit

(rostrum) 1634. 1746, 1753, steekt zichtbaar vooruit 1703.

1710. 1733 en is voorzien van eene dubbele rij van 8 naar

achteren gerichte weerhaken 1703. 1733. De mandibelschee-

den, niet als zoodanig herkend, werden toch gezien 1703,

1710. De palpen 1703. 1733. 1746. 1753 (,,antennen’’) zijn

knotsvormig 1703. 1733. 1746.; het laatste lid ervan, klein

en rond, werd voor een oog aangezien 1710; dus sprak men

van gesteelde oogen 1710; zij zijn even lang als de snuit 1746.

De pooten, 8 in getal, 1668, 1680, 1710. 1724. 1733. 1735.

1740. 1746. 1748. 1753. 1758. zijn alle vooraan geplaatst

1634. 1668. 1680. 1724. 1733, 1753., bestaan uit vele leden

1710, goed geteld zes 1745, waarvan 5 vrij 1724, 1733, 1745.

en eindigen in een doorzichtig blaasje 1733 en twee klauwen

1733. Pooten I zijn langer dan de overigen 1745. De pooten

zijn donkerkleurig, zwart 1746.

De volgezogen ©, vroeger als afzonderlijk soort beschouwd,

zijn bolvormig-ovaal 1746, verschillend gekleurd, asch-

blauw 1705. 1710. 1746, blauwachtig 1724, donker asch-

grauw 1753, donkerwijnkleurig 1746. Door den schuinen

stand, dien het schildje bij het volgezogen 2 krijgt, lijkt

het rond 1746.

84 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius.

De vulva bevindt zich ongeveer in het midden van de

ventrale zijde 1724., de anus aldaar achteraan 1710. 1733;

1746. De peritremata („spiracula?”) zijn zijdelings 1710.

De nuchtere, platte © behooren tot dezelfde soort als de

volgezogen bolrond-ovale 1557. 1634. 1733. 1748. Door het

zuigen zwellen zij op 1634. 1733. en kunnen dan zoo groot

worden als eene kleine boon 1688. 1724. 1733.

Het 4, als eene afzonderlijke soort beschouwd, is gezien

en afgebeeld 1703. Het heeft eenen snuit met 3 weerhaken

aan de zijden 1703, boothaakvormige mandibels 1703 (niet

als zoodanig herkend) en knotsvormige palpen, „horns”

1703. Zijne kleur is zwart 1708.

Anatomie. De darmcoeca werden niet als zoodanig

herkend, doch gezien: „intus intestina in multos convolutiones

torta” 1710. Slechts weinig met bloed gevuld, schemeren

zij bij de nog platte 99 door 1733. 1745. De huid is taai 1634.

Physiologie. De pooten I worden gebruikt als

wegverkenners 1710. De gang is als volgt: pooten I worden

opgelicht, naar voren gebracht en vastgezet; daarna worden

pooten II opgelicht, naar voren gebracht en vastgezet; dan

worden weer pooten I opgelicht, enz. 1710. — Wat pooten

III en IV doen.... vacat. — Met de carunculae hechten

zij zich beter vast. 1733.

Ontogenie. De teken komen uit eieren 1733.

Oekologie. Zij zuigen bloed 350 v. Chr. 400. 950,

1250. 1557. 1567. 1724. 1733. en wel van alle bloeddieren

(bedoeld is: vogels en zoogdieren) 1724. Daartoe wordt de

snuit diep in de huid geboord 1724, hetgeen pijnloos geschiedt

1724. Zij hechten zich gaarne aan oude, afgeleefde dieren

850 v. Chr., ook aan uitgehongerde 350 v. Chr., ongaarne

aan rein gehouden dieren 200 v. Chr.; of aan trekvee. 60. 1250.

Vrijlevende teken hechten zich aan voorbijloopende dieren

vast 1602. Eenmaal vastgehecht, verplaatsen zij zich niet

60. 1250. 1619. 1667. 1733. Zij zwellen sterk op 60. 1250.

1733, laten eerst na oververzadiging los en laten zich dan

vallen 1619. 1667. Zij kunnen dan 4 weken hongeren 1753.

Zij leggen vele eieren 1619. 1724, Deze zijn rond, wit,

glanzend 1724. en worden door iets wits, dat uit den mond

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 85

16. reduvius.

komt, van beneden over het gnathosoma naar boven gehaald

en op den rug vastgekleefd, waar zij een klomp vormen,

waaronder het 2 sterft. 1724.

Zoögeographie. Zweden 1745. 1746. — Engeland

1634. 1667. 1703. 1705. 1710. — Nederland 1680. — Duitsch-

land 1686. 1724. 1753. — Frankrijk 1250. 1619. 1733. —

Ionische Eilanden 850 v. Chr. — Italié 200 v. Chr. 75 v. Chr.

50. 60, 1602. 1668. 1733. — Griekenland 350 v. Chr. 150. —

Macedonié 350 v. Chr. — Egypte 75 v. Chr.

Habitat. Vrij levend treft men hen aan tusschen

gras 350 v. Chr., rotte bladen 1734., kreupelhout 1703.,

kleine kruiden 1602., varens 1667., op de aarde 1745. en

in de bosschen 1250. 1486. 1634. 1667. 1758. Vastgehecht:

aan Talpa eurobaea 1602., Lepus europaeus 1733., Canis

lupus 1250. 1486., Canis vulpes 350 v. Chr., Canis familia-

WS 350 v. Chr. 75 v. Chr. 50: 60. 950. 1250. 1486. 1492. 1503:

271562. 1602. 11619. 1630. 1667: 11696. 1724. 1738. 1735:

1746. 1752. 1758., vooral aan de ooren 75 v. Chr. 60! 1250:

1486. 1696. 1733. en tusschen de teenen 75 v. Chr., Puto-

rius furo 1667., Equus caballus 150., Capreolus capreolus

ess” Bos taurus. 350) v. Chr. 50.160! 150. 9502 1557." 1667.

1724. 1746. 1752. 1758., vooral aan de buikzijde en aan de

genitalia der koeien 50., Capra hircus 350 v. Chr. 60. 1667.,

Oars arıes 350 v. Chr. 200 v. Chr. 75 v. Chr. 60. 1745. 1752.,

Homo sapiens 1619. 1680. 1703. 1724., aan den arm 1703,

op den rug 1686., bij wien gevoelige huid zoodanig ringvor-

mig om het dier kan zwellen, dat zij over het dier heen groeit

tot een prop of gezwel, waarin de teek onzichtbaar gevangen

zit. 1680? 1686.

Nomenclatuur. Naar éatew en redivire, vernietigen. —

xuvopauorng 850 v. C. 280 v. C. 100. 890. 1534. 1638. 1644.

1667. 1668. 1677. — xuvopaiorng 350 v. C. 400. 950. 1548.

1557. 1567. 1577. — xvvodéarotng 400. 1180. 1653. 1657.

1658. 1665. 1718. 1757. — xuwvoßauorng 1634. 1658. —

barorhs 1634. 1653. 1657. 1658. 1665. 1718. 1757. — cyno-

raistes 1503.. 1557. 1576. 1585. 1592. 1594. 1597. 1600. 1602.

1612. 1618. 1619. 1623. 1638. 1644. — cynoraista 1735. 1742.

— rhaistes 1492. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644. — raistes

86 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

reduvius.

1660. — redivus 50. 1503. 1602. 1618. 1619. 1623. 1638. 1644,

— rendivus 1665. — redivivus 50. 1548. 1557. 1664. — redi-

vius 50. 1619. 1664. — reduvia 60. — reduvius 1634. 1653.

1657. 1658. 1664. 1665. 1718. 1748. 1754. 1756. 1757. 1758.

Naar het zaad van den xpörwy, Ricinus, wonderboom.

— xporwv 350 v. Chr. 75 v. Chr. 100. 150. 400. 890. 950. 1180.

1834. VSD 1907. 671,169. 1634. 116532 NGS NOSE 1603

1663. 166724 11675. 1671. 16922 1217. VAR NAA Me —

xpotov 400. 1648. — xpórrov 400. — xpórog 400. — xöprog

ZOOM ASANTE GSA, 1653. 1652, Nessa 669, ZA

— krotoon 1660. — croton 1557. 1576. 1585. 1592. 1594.

1597. 1600. 1602. 1612. 1618. 1619. 1623. 1638. 1644. 1664.

— kootus 1660. — ricinus 200 v. Chr. 75 v. Chr. 50. 60.

290.21250,91486, 1503. 1548. 109201562. 1516, STAND SSR

19929 159421597. 111600. 16027 10122 WSUS, WOO, Wows, 11632:

1638. 1644. 1648. 1653. 1657. 1658. 1660. 1663. 1664. 1665.

ESS WETS, 16272 11690. 16910. ELD WEIS, MEL WHOS, 1708

1710. 1717. 1718. 1728. 1735. 1740. 1742. 1744. 1745. 1747.

1748. 1754. 1756. 1757. — riccino 1733. — vezno 1567. 1577.

1602. 1618. 1623. 1638. 1644. — pricinus 1733.

Naar rostrum en 2 palpen? (L. bucca, bucco; It. bocca,

becco; Sp. boca; Po. bico; Fr. bec, bouche; E. beak; Ned. bek.).

— Mean WO ve (Care, 16023 1618. Wore. WES Wess. —

Het volk noemde het nuchtere @ een vlieg. — xuvaputa

850 v. C. 230. — xvvoubux 170. 1548. 1557. 1567. 1577.

— cynoma 1260. 1478. 1479. 1519. — cynomyia 1557. —

musca 75 v. Chr. — musca canina 1260. 1478. 1479. 1519.

1548. 1557. 1651. 1654. 1664. — mouche 1742. 1745. —

mouche de chien 1567. — mousche de chien 1557. — moscha

canına 1664. — Hunds-Mücke 1696. 1708.

Naar het uiterlijk van het nuchtere, platte 9. — Plata

1602. 1618. 1623. 1634. 1638. 1644. — platula 1619. —

morpion 1619. 1648.

Naar het uiterlijk van het volgezogen 9; (&oxos = uter =

blaas). — doxérovos 400. 1634. 1653. 1657. 1658. 1665.

1718. 1757. — askotonos 1660. — (cosso = wrat): cosso

1602. 1618. 1623. 1638. 1644, — (flott = vet): flott 1740.

1755. 1748.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 87

16. reduvius.

De teek boort haar snuit „gula’’ ergens in „en’’. — engula

1250. 1486. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644. — eugula 1634.

1653..1657. .1658: | 1660... 1665. 17182-1757.

Naar hare gewoonte, zich vast te hechten; (stam: ,,tak’’).

— caeca 1557. 1576. 1585. 1592. 1594. 1597. 1600. 1602. 1612.

1618. 1619. 1623. 1638. 1644. — cica 1557. 1576. 1585. 1592.

1594. 1597. 1600. 1602. 1612. 1618. 1623. 1634. 1638. 1644.

1653. 1657. 1658. 1660. 1665. 1718. 1757. — cecca 1602. 1618.

1623. 1638. 1644. 1653. 1657. 1658. 1660. 1665. 1718. 1733.

1757. — secca 1664. — zecca 1557. 1612. 1623. 1664. — zeca

1634. 1658. — Zäcke 1623. 1660. 1724. 1756. — Zack 1567.

1577. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644. — Täcke 1724. 1736. —

taca 1634. 1653. 1657. 1658. 1665. 1718. 1757. — taka 1660.

— teecke 1667. 1677. — tick 1703. 1708. — tic 1667. 1677.

— tik 1667. 1677. — tique 1667. 1677. 1738. 1744. 1756. —

thique 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

Idem (stam: „vest’’). — fasting 1745. 1748. 1755. — fes-

ting 1746.

Naar hare traagheid. — lagas 1619. — lagastus 1619.

— lancinasta 1619. 1667. 1677.

Naar hare hardheid, haar pantser; men denke hierbij aan

Gr. xdpaBoc, oxdpafoc. Lat. carabus, scarabaeus. Ital. ca-

rabo, scarafaggi, scarabaeo. Spa. carabe, carapacho (har-

nas), galapago (schildpad). Anglosax. crabba. Zwee. krabba.

Dui. krabbe. Dee. krabbe. IJsl. krabbi. Nederl. krab, schalle-

bijter, scharrebijter. Fra. crabe, carapace, scarabée, escar-

bot. Eng. crab, carapax. — garapata 1567. 1577. 1602. 1618.

1623. 1638. 1644. — carapato 1648.

Naar het verblijf in bosschen. — pediculus silvestris 1250.

1486. — Holtzbock, 1567. 1577. 1602. 1618. 1623. 1634. 1638.

1644. 1658. — Holtz-Bock 1724. 1736. — Holzbock 1740. —

woodteck 1634. 1658. — wood-teek 1667. 1677. — wood teek

1668. — wood tikc 1703.

Naar haren gastheer. — Hundslauss 1567. 1577. — Hunds-

laus 1602. 1618. 1623. 1638. 1644. 1740. 1758. — Hunds-laus

1724. 1736. — Hunde-Laus 1724. 1736. — Hundlaus 1748.

— hondluys 1567. — hont luys 1577. — hondtssluijs 1602.

1618. 1623. 1638. 1644. — hond-luis 1682. — doggs-teek 1667.

88 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

16. reduvius

1677. — dogs teek 1668. — dog tick 1703. 1752. — dog acarus

1752. — Ciron de chien 1754. — ricinus caninus 1710. 1758.

— pediculus caninus 1758. — Schaaflaus 1748. — Schaflaus

1758. — Ciron de brebis 1754. — Acarus ovinus 1746. 1758.

— Pediculus ovinus 1758. — Ochsenlaus 1753. — zecca del

capriuolo, zecca del capriolo. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712

1741. — pediculus capreoli 1671. 1686. 1729. — pulex capreoli

10721: 11680. 1729.

Naar het groot aantal (sic!) pooten. — pessolada 1619.

Wetenschappelijke namen. — Acarus ovinus 1746. 1758.

— Acarus abdomine livido, antice ovato fusco, antennis cla-

vatis 1746. 1758. — Acarus ricinus 1752. 1756. 1758. —

Acarus reduvius 1758.

17.

Acarus aegyptius L. 1758.

0350 v. Chr. Kat deg opSeipac ueydAouc xat oxdypove.

ARISTOTELES, De AnımalibusHistona ea XE thbis ic 25e

$ 2. — Item sues grandibus pediculis durisque laborant.

— En varkens (hebben) luizen groote en harde.

Er is geen twijfel aan, of hiermede worden Hyalomma

aegyptius bedoeld. De echte varkensluizen, Haepato-

pinus suis (L.), zijn wel grooter, maar niet harder dan

die van menschen, met welke ARISTOTELES zijne varkens-

ovetoes stellig vergeleek. — Sus scrofa ; Macedonië.

0350 na Chr. xpétoyv. Aldvuos van Alexandrië wordt

door Kaocıavös Baooog in zijn Tewrovixa 1. 18. c. 16 aan-

gehaald: Eav œSeïouc D xpdtmvacg &yn,.... Si pediculos aut

ricinos habent (oves).... — Daar in Egypte Ixodes reduvius

niet, Hyalomma aegyptius daarentegen wèl voorkomt, plaats

ik deze passage hier. — Ovis aries Egypte.

m 1619. SCALIGER, Aristotelis de Animalibus, Jul. Caes.

Scaligero interprete, &c.; Tolosae. Lib. 5. c. 25 (hier 26)

$ 2. — Na de passage der teken, geeft hij eene verklaring

waarom de teken der varkens harder zijn: „Suilli autem

duriores sunt: quoniam seta, non pili teguntur.”

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 89

17. aegyptius.

m 1758. Acarus aegyptius. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10.; gen. 235. n.2. — Acarus obovatus fuscus margine albo.

M. L. U. Habitat in Oriente. — M. L. U. beteekent, dat het

dier zich in het Museum Ludovicae Ulricae bevindt.

17. a;

(Adhuc sine nomine).

(Acarus testudinis HASSELO. 1762).

01757. Acarus testudinis. HASSELQUIST, Iter palaesti-

num, eller Resa, &c.; Stockholm; v. 2. n. CXXIV. — „Caput

oblongum, minimum; sulcus longitudinalis in dorso capitis.

Os minimum ad apicem capitis. (1) Ocul: duo, minutissimi,

unus utrinque ad latera capitis. (2) Thorax capite brevior,

parum convexus, sessilis, postice :parum supra dorsum

elevatus. (3) Abdomen maximum, ellipticum, anterius an-

gustius, posterius latius & rotundatum, subconvexum.

Pedes VIII. utrinque 4, articulati, omnes abdomini affixi,

in medio abdominis desinentes, proxime infra thoracem

incipientes, aequales. Articuli V, quorum proximus corpori

reliquis brevior elevatus, reliqui aequales, oblongi. Ungues

tenuissimi, basi latiusculi, medio lobati, apice uncinati.

Antennae nullae (1), sulci duo proxime infra thoracem in

dorso, brevissimi, longitudinales. (4) Color. Corpus totum,

caput et thorax superius nigrescentia, subtus albida. Artı-

culi pedum nigrescentes, intermedia albida. Magnitudo Cimi-

cis domesticae. Habitat in Testudine terrestri (Linn. Syst.

Nat. sp. 2.) (5) in cujus inguine reconditur & corpori tena-

citer adhaeret. Reduvio Linn. Faun. Suec. 1192 similis.

Locus : Smirnae inventus & descriptus Mens. Martio 1750.”

Opmerkingen. 1. Met „caput” bedoelt hij hier blijk-

baar het ,,rostrum” met de daartegen stijf aangedrukte

palpen, vandaar die „sulcus longitudinalis’ en vandaar later

„antennae nullae”. — 2. Hier leze men ,,thoracis”. — 3.

Het schildje. — 4. Dat zijn de sulci cervicales. — 5. Dat is

no. 2 van de Ed. 6. Uit de aldaar gegeven age kan =

niet wijs worden. È

90 DR. A..C. OUDEMANS, KRITISCH

17a. testudinis.

Mij dunkt, daar is geen twijfel aan, of hier hebben wij de

latere Hyalomma syriacum C. L. KocH 1844. 9.

18.

Acarus americanus L. 1758.

m 1754. Acarus ovalis planus ruber, macula dorsali alba,

houtluys, seed-tick, skogs-loss, skogs-lus, tick, wood-luys.

KALM., Berättelse om.... &c..... Skogs-loss kalladt; in:

Kongl. Svensk. Vet. Acad. Handl. v. 15. p. 1931. — Ge-

makshalve maak ik van de Duitsche vertaling van 1756 ge-

bruik. KALM is een goed waarnemer. Uit zijne 9 bladzijden

lange beschrijving neem ik het volgende, dikwijls verkort,

over.

„In grosser Menge in den Wäldern, Neujersey, Pensylva-

nien, weit mehr in Maryland und den südlichen Gegenden;

je weiter nordwärts von Pensylvanien, destoweniger, doch

waren wir in den Wüsten zwischen den englischen Colonien

und Canada geplagt genug damit.”

| Hy zegt er alleen van, dat zij onaangenaam zijn, omdat

zij, zoodra men op den grond, of op een omgehouwen boom-

stam zitten gaat, er een heer van luizen den mensch op het

lijf kruipt.

„Beschreibung. Manche so klein, dass man sie

kaumssieht..... gewöhnliche Länge eine Linie; voll Blut

als das Ende eines Fingers. Ein wenig länglich rund,....

(nüchtern:) „dünn, niedergedrückt, glatt, eben, der äusserste

Rand ein wenig erhoben; bey einigen ist dieser Rand wellen-

förmig auf und nieder gebogen. Dunkelroth, glänzend, und

einen kleinen weissen Fleck mitten auf dem Rücken (1),

verschiedene haben ihn nicht (2). Kopf sehr klein; zwischen

Kopf und Körper keine Brust (3). Die Fühlhörner sind

fadenförmig (4), fast gegen das Ende dicker, bleichroth, mit

dem Rüssel, oder Schnabel, gleichlaufend. Der Rüssel ist

fadenförmig, hornharte, und befindet sich zwischen den

Fühlhörnern, die so dichte anliegen, dass es aussieht, als

wären sie aus einem Stücke (5). Rüssel und Fühlhörner

int

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. on

18. americanus.

sind gleich lang, und machen mit dem Bauche einen sehr

stumpfen Winkel (3). Die Fiisse sind achte; fiinf Gelenken,

das dazu gerechnet, das am Körper fest sitzet (6), nicht völlig

so roth, als der Körper, ohne Haare, glatt, glänzend, mit

ganz kleinen weissen Klauen an den Enden (7).

„Merkwürdigkeiten. — Abgeschnitten, gibt es

einen sehr unangenehmen und unreinen Geruch von sich. Im

Grase und an Gewächsen in Wäldern, unter dem abgefallenen

Laube. Gras und Laub sind oft ganz voll davon. Auf Aeckern,

Wiesen und Feldern findet man sie nicht. Besonders vor-

handen im Frühjahre (zuerst den 9. März) bis mehr als die

Hälfte des Sommers vorbey. Sie kriechen an den Menschen

hinauf.... den Rüssel unvermerckt einzustecken (8)....

Denn wenn man sie herauszieht.... dass Kopf und Rüssell

zurücke bleiben.... fängt diese Stelle an zu schmerzen,

u. zu schwellen, und entlich entsteht da eine Beule..

die anfangs starck eitert.... Gemeiniglich bleibt, wo sie

sich eingebissen, oder gesogen haben, ein harter Knoten,

so gross als eine grüne Erbse, oder noch grösser (9). Diese

Knoten blieben oft ganzer sechs Wochen ehe sie wieder

vergingen. — Sehr schädlich, wenn es in die Ohren kömmt.

Man hat Exempel, dass manchen davon die Ohren wie eine

geballte Faust gross geschwollen sind. — Ihr gang ist sehr

langsam. Sie hängen sich auch an allerley Thiere. An Pfer-

den und andern Thieren setzen sie sich oft in das Weiche

des Leibes, dass sie oft ganz überdecken, und machen, dass

es so hart als eine Rinde ist. Es ist unglaublich, was das

arme Vieh dadurch aussteht. Ich kenne einen und den

andern in Neuschweden, der seine besten Pferde durch

diese schädlichen Thiere verlor, die sich unter dem ganzen

Bauche und an andern Stellen so dichte setzten, dass man

kaum einen Platz für die Spitze eines Messers zwischen

ihnen fand (10). Sie.... saugen. alles Blut aus, und märgeln

endlich das Thier aus, dass es mit vielen Schmerzen stirbt

(11). Sie haben ein hartes Leben” (volgen voorbeelden van

verminking). „Sie sind unglaublich hart und zähe”’ (leder-

achtig). „Können eine ansehnliche Grösse erreichen, am Viehe

5 oder 6 Linien lang, 4 breit, und ungefähr eben so dicke.

92 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

18. americanus.

Dann ist die Farbe nicht mehr roth, sondern grau mit eini-

gen rothen Flecken, die Füsse roth, und das Thier bedienet

sich derselben vordersten Paares fast statt der Fühlhörner

(12). In Neujersey an eine Hündinn ein Paar, welche über

einen Monat da sassen, aber doch ihre völlige Grösse nicht

erreicht hatten, denn da pflegen sie von selbst abzufallen.

(13). Den 12ten April 1749 ein Paar, die abgefallen waren,

in einen Napf, ohne Nahrung, lebten bis 18ten May (14);

jedes hatte gegen 1000 Eyer geleget, braun und glänzend.

Wenn voll gesogen, so dehnt sich der weisse Fleck” (zie

boven bij „Beschreibung, p. 90 en mijne noot 1.) „und

alles was vor demselben ist, nicht aus. Ich fand 18 May,

dass das Eyerlegen durch diesen weissen Flecken geschahe,

denn dadurch kamen die Eyer aüf dem Rücken heraus (15),

und fuhren beständig fort mehrere von sich zu geben. Den

19ten May machte ich mich nach Canada. Als ich mitten

im Wintermonate zurücke kam, fand ich beide Holzläuse

todt und eine unzählige Menge kleiner Holzläuse, aber sie

waren alle todt’ (16).

Volgen middelen van zich bevrijden van deze dieren. Hij

zelf gebruikte een pincet; hier de passage:

„Sie hatten sicht oft so verbissen, dass mit ihrem Maule

ein Stücke Haut abgieng, welches sie noch so fest hielten,

dass sie sich eher tödten liessen, als solches losgaben” (9).

Uit een geschiedkundig oogpunt merkwaardig is deze

passage: „Alle ältere Personen bestätigen einhellig, dass

man in vorigen Zeiten, oder vor 50 bis 60 Jahren, an diesen.

Orten, nämlich in Neujersey and Pensylvanien, so viel als,

nichts von ihnen gewusst hat. Nur dann und wann sahe

man einzelne im Walde. Aber nach aller Berichte, sind sie

meistens im Anfange dieses Jahrhunderts von einer starken

Heerde Vieh gebracht worden, die von Maryland hierher

geführet ward; von dar haben sie sich ausgebreitet und

vermehret. In den Jahren 1748, 1749, 1750 befand sich ihrer

eine grössere Menge in Neujersey und Pensylvanien, als

zu irgend einer Zeit zuvor; vielleicht weil die Sommer dieser

Jahre trockener, als gewöhnlich waren” (17).

Dan volgt een gedeelte, dat even merkwaardig is. Men

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 93

18. americanus.

verbrandde vroeger het afgevallen loof in de bosschen,

waardoor het gras onder het loof tot weiden groeide, maar

waardoor geen jonge boomen de oude en omgehakte ver-

vangen konden. Maar wel werden daarmede de teken ver-

nietigd. De Regeering verbood eindelijk het verbranden,

waardoor weer de teken heer en meester over het vee wer-

den, dat men in de bosschen dreef, omdat de zon buiten de

bosschen het gras verzengde. Het land is dus eigenlijk on-

bewoonbaar. Want, öf men moet de bosschen verbranden,

en dan hebben de ijzerwerken geen kolen meer, öf men

moet het niet doen, en dan sterft het vee door de teken.

Uit een systematisch oogpunt nog het volgende.

„Aus der Beschreibung dieses Insects und vieler dessen

Eigenschaften, die ich angeführt habe, erhellet, dass es mit

der Schaflans, Acarus ovinus (schwed. Keîting) genau”

(sic) „überein komme, die der Herr Leibmedicus und Ritter

Sinnäus in seiner Fauna Suecica 1192 $. und seine Ölän-

dische und gothländische Reise 62. und 126. Seite beschrie-

ben hat. Es scheint also, als sey es entweder ebendasselbe

Geschöpfe oder nur eine Abartung (varietas) desselben. Das

Ansehen der Waldlaus scheint sie doch einigermassen von

der Schaflaus zu unterscheiden’.

Opmerkingen. 1. „Mitten auf den Rücken”, dat

is de achterste punt van het driehoekige schildje. — 2. Dat

zijn de dd. — 3. Juist; hij is de eerste, die deze opmerking

bij Ixodidae maakt. — 4. „Fadenförmig” niet te letterlijk

opvatten. Hij schijnt geen goed vergrootglas bij zich gehad

te hebben. NEUMANN zegt: „longs, grêles’ en van het ©

„plus étroits”. — 5. Zie ook bij 1703, p. 71. — 6. Hij is de

eerste, die opmerkt, dat de coxae onbewegelijk met het

lichaam verbonden zijn; maar hij heeft de kleine trochanteres

niet gezien; had blijkbaar eene zwakke loup. — 7. Zag hij de

klauwen, of de carunculae, of beide? — 8. Zie ook bij 1724,

blz. 74. — 9. Dat is de bekende hoornwoekering, waarvan

p. 99, by Haemaphysalis leachi, sprake zal zijn. — 10. Later

herhaaldelijk in N. Amerika, Rusland en Kaapland waar-

genomen en dan altijd als eene groote bijzonderheid ver-

meld! — 11. Bovendien werkt de voortdurend ondragelijke

94 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

18. americanus.

jeuk slaapverdrijvend, het giftige speeksel verlammend, en

worden allerlei Protozoén en Flagellaten in het bloed over-

gebracht. — 12. Zie ook bij 1710, blz. 72. — 13. Zie ook

bij 1619, p. 63, 1667, p. 67. — 14. Zie ook bij 1753, p. 80. —

15. Mis; zie 1724, p. 75. — 16. De larven kunnen dus niet

6 maanden buiten voedsel. Waarom vermeldt hij niet, dat

de larven slechts 6 pooten hebben? Geen loup gebruikt? —

17. Het is mogelijk; maar er zullen nog wel andere factoren

in het spel geweest zijn.

m 1756. Skogslöss. KALM, En resa til Norra Amerika;

Stockholm; v. 2. p. 498. — „et fult pack”, een leelijk ge-

spuis; hij verwijst naar zijn artikel van 1754.

m 1756. Acarus ovalis planus ruber, macula dorsali alba,

skogs-lus, Waldlaus, Tik, seed-tick, hout-luys, wood-luys.

KALM, Nachricht von einer Art Insekten in Nordamerica.

In: Kén. Schwed. Akad. Wiss.; Hamburg und Leipzig;

v. 16. p. 21—30. — Hetzelfde all 1754.

m 1757. KArm, Beschreibung der Reise nach dem nördl.

Amerika, &c.; Leipzig; v. 2. p. 561. „ein schändliches Unge-

ziefer” — Vol. I. 1754 bevat niets over Acari.

m 1758. Acarus americanus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10.; gen. 235. n. 4. — Acarus obovatus rubicundus, scutello

geniculisque pedum albidis. Habitat in Amerika. — Hy

haalt KALM 1754 aan. De soort is daar beter beschreven

dan LINNÉ hier doet. Zoo is niet het scutellum wit, maar

alleen de achterste hoek ervan. Men zie de gekleurde af-

beelding bij KocH, Arachniden System, v. 4. p. 90. t. 17. f. 63.

19%

(Adhuc sine nomine)

(Amblyomma dissimile C. L. KocH. 1844).

m 1735. Pediculus. SEBA, Locupletissimi rerum. natu-

ralium Thesauri accurata descriptio, &c.; Amsterdam;

v. 2. p. 90. t. 84. f. 3. — „Infestant has Serpentes Pediculi,

Scarabaeis parvis similes, scuto supra dorsum armati, pe-

dunculis suis plurimis inter squamas, ad cutim usque; sese

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 95

19. dissimile.

insinuantes, ubi mordendo et victum suum exsugendo valde

divexant hoc et alia Serpentum genera.” — „Deze slangen

hebben luizen als kleine torretjes, met een schildtje op den

rug, die met verscheide kleine pootjes onder en tusschen

de schubben inkruipen, om aan de huidt te komen, alwaar

zy deze en meer andere soorten van slangen met byten zeer

plagen, om dus haar voedsel te vinden.”

De afgebeelde slang heet ,,Pela” en leeft vermoedelijk

in Mexico. Op de slang zijn 4 platte teken geteekend.

Naar alle waarschijnlijkheid zijn die van bovengenoemde

soort.

Van de 4 teken heb ik vergroote foto's laten maken,

daarvan uitknipsels gemaakt, en die opgeplakt. Nevens-

gaande figuur is daar-

SS d =

>= van weder eene ver

GS kleining.

ie» N Ofschoon de slang

GE i voor een niet-deskun-

I dige bijzonder mooi ge-

as teekend is, schijnt zij

YF 17) toch voor deskundigen

J} onherkenbaar te zijn.

N MILL Mej. Dr. NELLY DE

VALLE Rooï had de welwil

DEI a

IN VDD = lendheid, voor mij ook

bij G. A. BOULENGER te

Fig. 20

informeeren,welke slang

door SEBA afgebeeld en beschreven is. Doch ook deze wist

het niet.

20.

Acarus elephantinus L. 1758.

m 1758. Acarus elephantinus LINNAEUS. Syst. Nat.;

Ed. 10.; gen. 235. n. 1. — Acarus orbicularis depressus:

macula baseos ovata. Magnitudo seminis Lupini albi, de-

pressus, lividus margine crasso, subtus utrinque 3 sulcis.

Macula baseos nigra, ovata, trifida. Habitat in India.

96 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

20. elephantinus.

_ Ofschoon de gastheer niet aangegeven is, kan men er zeker

van zijn, dat Elephas maximus L. 1758 bedoeld is 1).

Dil:

Pediculus ricinoides L. 1758.

m 1758. Pediculus recinoides LINNAEUS, Syst. Nat.;

Ed. 10.; Holmiae; p. 611. n. 3. — Pediculus abdomine or-

biculato linea alba, scutello trilobo, rostro albo. Rostrum

longum cylindricum subtus hamulis. Corpus rufescens. Acarus

esset, nisi pedes rufescentes tantum 6. Habitat in America

pedes obambulantium intrans, sanguinem hauriens, in ils

ova deponens, ulcera cacoéthica causans. Rolander.

De woorden „Sutello trilobo” en „rostrum subtus hamulis”

wijzen beslist op een 9 van een der Ixodidae. — Uit: „rostro

albo, rostrum longum cylindricum subtus hamulis” leeren

wij, met eene der Amblyomminae te doen te hebben. Ver-

der wijst de beschrijving: „abdomine orbiculato linea alba”

(door eene witte lijn omringd), ,, corpus rufessens, pedes

rufescentes”’ beslist op Amblyomma humerale €. L. KocH

1844, t. 7. f. 86., die wit omzoomd is. Het ex., door KocH

afgebeeld, is echter een 4.

De woorden: ,,pedes obambulantium intrans, ulcera

cacoëthica causans’’ wijzen er op, dat deze soort voor de

menschen even gevaarlijk is als nn americanus,

en zoovele andere.

Men zou kunnen zeggen: LINNAEUS heeft hier Tunga

penetrans met de teek verward. Dat geloof ik in dit geval

nu eens niet. Want ,,Pulex penetrans” is door hem op p. 614.

beschreven. Ook hier zegt hij: „Pedes hominum intrans, oua

deponens, unde cacoëthes, saepe mors”.

Wel zijn m. i. de woorden: „in tis ova deponens’” verkeerd,

vermoedelijk neergeschreven uit overweging, dat de teek

‚evenzoo handelt als Tunga penetrans, eveneens zweren ver-

1) Beschouwt men den Ceylonschen Olifant als identiek met dien van Indië,

«dan is diens naam: Elephas maximus L.1758.Beschouwt men hem alsidentiek met

den Sumatraan, dan is de naam van den Indischen: Elephas indicus en van dien

«der twee eilanden: Elephas maximus.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 97

21. ricinoides.

oorzaakt, dus ook eieren in de huid der menschen legt.

De bijvoeging: „Acarus esset, nisi pedes tantum 6.” is

wel typisch. Heeft ROLANDER hem dat medegedeeld? Kortom,

hij begreep blijkbaar, dat de diagnose op een teek sloeg,

maar dat 6 pooten daarbij niet passen. Dat is zeker ook

de reden, waarom hij het dier onder Pediculus rangschikte.

Hij is sedert 1735 vooruit gegaan: toen plaatste hij Pediculus

inguinalis met 6 pooten onder Acarus!

[mn 1756. P. Brown, Natural History of Jamaica, v. 2.

p. 418. handelt over Acarus fuscus sub cutem mdulans pro-

boscide acutiore. — Deze is de echte Tunga penetrans. L.]

221

Acarus sanguisugus L. 1758.

m 1648. Jatebucu MARCGRAV, Hist. rerum Natur. Brasiliae;

Ludg. Bat. & Amst.; p. 245. — Hij werd te Liebstadt ge-

boren, noemde zich daarom DE LIEBSTAD. — Bestiola foeda;

lentis magnitudine, subrotunda, plane compressa ; octo cruribus

praedita, capite quadratae figurae prominente, quo se cuti

insinuans et cruribus arcte adhaerens, rostro suo longo, tereti,

quod eiusdem figurae corpus-in quolibet latere habet, in qua-

cumque parte corporis sugendo se ingurgitat ac insignem ibi

excitat pruritum, ita ut ex cute extracta per quinque vel sex

dies eo loco sanies profluat et vix duodecim aut quatuordecim

diebus locus, licet sponte persanetur. Coloris sunt fulvi sive he-

patici, punctulata seu tuberculata cute, versus interiora in dorso,

splendentem, triangularem luridum clupeum habentes. Capi-

tulum quoquo luridi coloris: non male figura sua referunt

testudinem terrestrem. Innumeri hîc sunt ac sepissime

corpus habui plenum. Aestivis enim et pluviosis mensibus

modo quis semel in campis aut silvis humi consideat, statim

plenus sit ejusmodi insectis. Uno tamen tempore majori

copia reperiuntur quam altero. Aristoteles in Histor. Animal.

è gramine orire scribit, sed errat.” i

98 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

22. sanguisugus.

Ik heb de gedeelten, die men eene beschrijving van het

dier kan noemen, opzettelyk gecursiveerd. Maar ook de

andere, niet gecursiveerde gedeelten zijn uit oecologisch

oogpunt van belang.

Hier vinden wij de oudste vermelding van het schildje

en van het juiste aantal pooten, 8, bij de Ixodidae.

De beschrijving, die NEUMANN van het schildje van Am-

blyomma striatum C. L. KocH 1844 geeft, komt het meest

overeen met die, welke MARCGRAV van zijne Jatebucu

nagelaten heeft. Maar de vorm van stviatum is te lang. Dan

zal het wel cajennensis FABR. 1787 geweest zijn, die even-

eens prachtige, metaalglanzende, geelwitte vlekken op het

bijna driehoekige schildje vertoont. Ook de beschrijving,

die NEUMANN van de rughuid van cajennensis geeft, klopt

vrij goed.

1658. Jatebucu, vicinus americanus. Piso, De Indiae

utriusque Re Naturali et Medica; Amst.; p. 289. — Nage-

noeg dezelfde beschrijving. Over het doen en laten der teken

is hij even ver als PLINIUS!

m 1758. Acarus sanguisugus. LINNAEUS, Syst. Nat.;

Ed. 10.; gen. 235. n. 5. „Acarus abdomine postice crenato,

scutello ovato subfulvo, rostro tripartito. Pedes antici ad

exortum spinis brevibus. Sanguinem in tibiis obambulan-

tium haurit vix extrahendus. Habitat in America. Rolander.”

ROLANDER reisde in Guyana en Brazilié. ,,Abdomen postice

crenato’’: Amblyomminae. „Scutello ovato subfulvo: ® (of

Nympha). „Rostro tripartito’’: de 2 palpen en het daartus-

schen gelegen ,,rostrum” even lang en niet kort; dus:

Amblyommini, Amblyomma. ,,Pedes antici ad exortum spinis

brevibus”, d. i., vrij vertaald; Coxae I met (2) korte doornen.

Mij dunkt, dat is eveneens de latere cayennensıs.

23.

7 (Adhuc sine nomine).

va (Ixodes leachii Aup. 1827).

m 1668. Zecca della tigre, zecca del tigre. REDI, Esperienze

intorno alla gener. degl’ Insetti, &c.; Firenze; p. 204. t. 24....

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 99

23. (leachit).

„di color tanè oscuro, e di questo stesso tanè è tutta colorita,

e tinta la zecca della tigre.”

De figuur beslaat de geheele Tavola, waarom ik zoo vrij

IS >

VS“

EN!

“=

—

BENNI

Uff

Fig. 21. Twee maal verkleind.

ben geweest, haar tweemaal te doen verkleinen. Men ziet

wel, dat het eene uitgedroogde, volgezogene teek, dus een

2 voorstelt, al is het schildje niet geteekend. Het rostrum

is hier min of meer bolvormig. Dat komt hiervandaan:

wanneer eene teek eenigen tijd in een huidgedeelte vastge-

hecht geweest is, en men trekt haar dan met geweld eruit,

dan blijft een gedeelte van de door de irritatie sterk ver-

hoornde epidermis van den gastheer aan de mandibels en

maxillixocae als een prop hangen. De wijd opengeslagen

typisch gevormde palpi zijn vrij goed weergegeven. Verge-

100 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

23. (leachia).

lijk die met KocH's figuur (Uebers. Arachn. Syst. v. 4. t. 30.

nio IDE

m 1671. Pulex tigridis, op de plaat: vermis vel pediculus

tigridis. REDI. Experimenta circa gener. Ins.; Amst.; p.

326. — Pulex tigridis.... eodem colore cervini obscuriore

tinctus est. — De figuur is 23 x kleiner en slechter.

01674. Zecca della tigre, zecca del tigre. REDI, Esperienze

alla gen. degl.’ Ins.; Firenze. — Hetzelfde als 1668, met

dezelfde figuur.

m 1686. Pulex tigridis, vermis vel pediculus tigridis. REDI,

Opusculorum Pars Prior, sive Experimenta c. gen. Ins.;

Amstelaedami; p. 214. — Hetzelfde als 1671, met de figuur

van 1671.

D 1687. Zecca della tigre, zecca del tigre. REDI, Experienze

int. alla gen. degl’ Ins.; Napoli. — Hetzelfde als 1668, met

dezelfde figuur.

int. alla gen. degl’ Ins.; 5% ediz.; 4°. Firenze. — Hetzelfde

als 1668, met dezelfde figuur.

ENA Zgeon walla nae, waco idee noce Opene;

34 ediz.; 4°. Venezia; v. 1. — Hetzelfde als 1668, met de-

zelfde figuur.

01729. Pulex tigridis, vermis vel pediculus tigridis. REDI,

Opusculorum Pars Prior, sive Experimenta c. gen. Ins.;

Lugd. Bat. — Hetzelfde als 1671, met dezelfde figuur.

01741. Zecca della tigre, zecca del tigre. REDI, Opere;

42 ediz. (Za Ed. Napoletana); v. 1. Esp. a. gen. d. Ins.; Napoli.

— Hetzelfde als 1668, met dezelfde figuur.

m 1743. Louse on the tiger. BAKER. The micr. made easy;

Ed. 1. and 2.; London; Part 2. c. 21. p. 184. — Nomen nu-

dum; hij citeert REDI.

m 1744. Luis op den tyger. BAKER, Het micr. gemakke-

lijk gemaakt; ed. 1.; Amsterdam; v. 1. c. 21. ps 182: =S

Nomen nudum.

ed. 3.; London; P. 2. c. 21. p. 184. — Nomen nudum.

m 1754. Louse on the tiger. BAKER, The micr. made easy;

ed. 4.; London; P. 2. c. 21. p. 184. — Nomen nudum.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 101

23. (leachit).

m 1754. Pou sur le tigre. BAKER, Le micr. à la portée

de tout le monde; Paris; P. 2. c. 21. p. 209. — Nomen nudum.

m 1/56. Laus an dem Tiger. BAKER, Das zum Gebrauch

.. microscopium; Zürich; P. 2. c. 21. p. 197. — Nomen

nudum.

24.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus marginata SULZER 1776).

m 1710. Ricınus. WILLUGHBY in: RAY, Historia Insecto-

rum; Londini; p. 10. — „Ricinorum figurae compressioris

quatuor seu species, seu varietates observavit D. Willughby;

quorum:

Primus argenteo et rufo variegatus erat.

Tertius priori similis, sed quod in illo album est, in hoc

rubescit seu vinacei coloris est.”

De sub ,, Primus” zijn 44 geweest; de sub „Tertius’ waren

òf eene variëteit, òf de witte laag was er afgeschuurd en de

roode onderlaag kwam daardoor te voorschijn, òf hij zag

spiritusexemplaren. Dermacentor marginata komt in Enge-

land veel op Ovis aries voor.

25.

(Adhuc sine nomine).

(Ixodes annulatus SAY 1821).

D 1743. Seed-tick. SALMON, Modern History: or the Pre-

sent State of all Nations, &c.; Ist. Ed. (?); London; v. 3.

p. 412. ch. 5. „Of the Virginian Animals”; p. 419.

»Seed-ticks.... are small insects that annoy the people

by day as Musqueto’s and Chinches (1) do by night....

Seed-ticks are no where to be met with but in the track of

cattle, upon which the great Ticks fasten and fill their skins

so full of blood that they drop off (2), and wherever they

happen to fall they produce a kind of Egg, which lies about

a fortnight before the Seedlings are hattched. These Seed-

lings run in swarms upon the next blade of grass that lies in

102 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

(25. annulatus).

their way, and then the first thing that brushes that blade

of grass gathers off most of these vermins (3), which stick

like burs (4) upon anything that touches them. They void

their eggs at their mouth” (5). P. 487: „also in New-England.”

Opmerkingen. 1. Chinches are flat Bugs. — 2.

Hij stelt het hier voor, alsof zij door hun zwaarte afvallen!

— 3. Deze mededeeling is merkwaardig met de feiten in

overeenstemming. — 4. Burs = klis = Lappa. — 5. Vrij

goed waargenomen; dus niet uit het achtereinde, zoo-

als bij andere dieren. Zie p. 75 bij 1724 en p. 92 bij 1754.

m 1746. Seed-ticks. SALMON, Modern History; &c.; Sd.

Edit.; London; v. 3. p. 419, 487. — Hetzelfde als 1743.

26.

(Adhuc sine nomine).

(Rhipicephalus armatus Pocock 1900).

m 1668. Zecca del leone. REDI, Esperienze intorno ala

generazione degl’ Insetti, Firenze; p. 204. — „La zecca de

leone ha perappunto la stessa figura di quella della tigrel

solamente differente nel colore, e nella grandezza, essendo

molto maggiore quella del leone; la quale è tutta di color

lionato chiaro, eccetto in una parte del dorso in cui si vede

un gobbo di color tanè oscuro”.

Met ,,gobbo”, bochel, verhooging, of kap, is stellig het

schildje bedoeld. — Ik twijfel er niet aan, of REDI heeft een

volgezogen 2 van RWipicephalus armatus in handen gehad.

m 1671. Pulex leonis. REDI, Experimenta circa genera-

tionem Insectorum; Amstelodami; p. 326. — Pulex tigridis,

cui similem figuram pulex leonis habet, excepto colore et

magnitudine; leonis enim major, & coloris, praeterquam

in una parte, spadicei est, ubi gibbus cernitur coloris cervini

obscurioris.

01674. Zecca del leone. REDI, Esperienze int. alla gen.

degl’ Ins.; Firenze. — Hetzelfde als 1668.

m 1686. Pulex leonis. REDI, Opusculorum Pars Prior,

sive Exper. c. gen. Ins.; Amstelaedami; p. 214. — Hetzelfde

als 1671.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 103

26. (armatus).

on 1687. Zecca del leone. REDI, Esperienze int. alla gen.

degl’ Ins.; Napoli. — Hetzelfde als 1668.

m 1688. Zecca del leone. REDI, Esp. int. a. gen. d. Ins.;

5® ediz.; 4°.; Firenze. — Hetzelfde als 1668.

n 1712. Zecca del leone. REDI, Opere, 34 ediz.; 4°; Vene-

zia; v. 1. Esp. int. a. gen. d. Ins. — Hetzelfde als 1668.

m 1729. Pulex leonis. REDI, Opusculorum Pars Prior,

sive Exper. c. gen. Ins.; Lugd. Bat. — Hetzelfde als 1671.

1741. Zecca del leone. REDI, Opere; 48 Ed. (24 Ediz.

Napoletana); v. 1. Esper. int. a. gen. d. Ins.; Napoli. —

Hetzelfde als 1668.

m 1743. Louse on the lion. BAKER, The micr. made easy;

Ed. 1. and 2.; London; Part 2. c. 21. p. 184 note. — ,,much

larger and brighter red’; hy citeert REDI.

m 1744. Luis op den leeuw. BAKER, Het micr. gemakke-

lijk gemaakt; ed. 1.; Amsterdam. v. 2. c. 21. p. 182. noot.

— „gelijkt in gedaante naar die van den Tyger, maar is groo-

ter, en van een lichter rood.”

n 1744. Louse on the lion. BAKER, The micr. made easy;

ed. 3.; London; P. 2. c. 21. p. 184. note. — Hetzelfde als

1743.

m 1754. Louse on the lion. BAKER, The micr. made easy;

Bd. 4.; London: P22: 0:21. p. 184. note. — Hetzelfde als

1743.

m 1754. Pou du lon. BAKER, Le micr. a la portée de tout

le monde; Paris; P. 2. c. 21. — Hetzelfde als 1743.

m 1756. Laus am Leuen. BAKER, Das zum Gebrauch

.... Microscopium; Zürich; P. 2. c. 21. — Hetzelfde als 1743.

27.

(Adhuc sine nomine).

(Scutacarus femoris GROS 1845).

m 1688. (Sine nomine). BLANKAART, Schouburg der Rup-

sen, Wormen, maden, &c.; Amsterdam; p. 168. — Bij de

beschrijving van Parasitus coleoptratorum : „aan de twee

voorste en twee agterste pooten waren aan yder een soort

van uit was.” — Zie fig. 1, p. 13.

104 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

27. (femoris).

Er is geen twijfel aan, of deze ,,uitwassen’’ waren vier

Scutacarus femoris Gros 1845, die dikwijls aan de pooten

van Parasitus en Pergamasus hangen. À

m 1690. (Sine nomine). BLANKAART, Schau-Platz der

Raupen, &c.; Leipzig; p. 130. — Hetzelfde als 1688, met

dezelfde figuur, maar slechter. O. a. is aan de rechterpoot I

de femoris weggelaten. |

m 1746. Acarus castanei coloris, minimus, testudinarius.

LINNAEUS, Faun. Suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd.

Bat.) p. 345. n. 1189. a. — .... sive depressus, margine

undique acuto, pedibus brevissimis aequalibus. Haec spe-

cies erat adhaerens ad anum speciei sub 1189 dictae.

No. 1189 is Pergamasus crassipes. De schildpadvorm, de

scherpe margo, de zeer korte, alle even dikke en even korte

pooten wijzen op de reeds genoemde Scutacarus. Ook GOEZE

1776 vond deze soort op dezelfde Acarı als BLANKAART,

LINNAEUS en GROS.

m 1758. Würmlein. (GMELIN), Onomatologia med. compl.

sen Ono nisi Ulm, Kranke sne zien oll, 37.

— Wijdloopige Duitsche vertaling van LINNEs Fauna

suecica, ed. |. 1746:

Merkwaardig, dat LINNAEUS zelf deze soort niet in

zijn Systema Naturae Ed. 10. opgenomen heeft.

28.

Acarus baccarum L. 1758.

1665. Insect, mite. Hooke, Micrographia: or, &c.;

London; p. 206. — Bij zijne beschrijving van de „Wandring

Mite’, die hij op zijne vensterruiten en buiten op de muur

bij het venster vond, zegt hij o. a. ook het volgende:

„At the same time and place, and divers times since, I

have observed with my Microscope, another little Insect,

which, though I have not annexed the picture of, may be

worth noting, for its exceeding nimbleness as well as small-

ness; it was as small as a Mite, with a body deep and ridged,

almost like a Flea; it had eight blood red legs, not very

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 105

28. baccarum.

long, but slender; and two horns and feelers before. Its mo-

tion was so exceeding quick, that I have often lost sight

of one I have observed with my naked eye; and though,

when it was not frighted, I was able to follow the motions

of some with my Microscope ; yet if it vvere never so little

startled, it posted avvay vvith such speed, and turn’d and

vvinded it self so quick, that I should presently lose sight

of it.”

„Ihe same time” is „September and October, 1661”.

„Ihe same place” is dus buiten op den muur, waarop ook

een fungus groeide: ,, Jewsear.”’

De uitdrukking „deep and ridged” vloeide hem zeker uit

de pen door eene verkeerde waarneming. Er zijn maar

weinig Acari, die „ridged like a Flea” zijn; e. g. Cosmo-

-chthonius, Pediculoides, die hier echter buiten beschouwing

blijven. Baccarum bezit eenige stijve, naar achteren gerichte

borstels, die vermoedelijk door de uiterst snelle bewegingen

van het diertje hem den indruk gaven van ,,ridges’’; hij ver-

meldt ten minste deze borstels niet. De bloedroode pooten,

de palpen, de buitengewoon snelle beweging, vooral de uit-

drukking „and turn’d and vvinded it self so quick”, verraden

oogenblikkelijk: baccarum. De kleinheid zegt ons, dat al-

thans het exemplaar, dat HookE onder ’t mikroskoop had,

een jonge nympha was. — Uit den daarop volgenden zin:

„When I first observ’d the former of these Insects or Mites”

blijkt, dat hij de baccarum ook tot the „Mites’” rekende.

m 1667. Insect, mite. Hooke, Micrographia, or, &c.;

London; 2d. ed.; p. 206. — Is dezelfde editie, met een ander

titelblad.

m 1745. Acarus. LINNAEUS, Oeländska och Gothländska

resa, &c.; Stockholm och Upsala; p. 96. — Bij de beschrij-

ving van Bdella littoralis, zie hier beneden, komen de vol-

gende woorden voor: — „lik den som om sommaren pläger

halla sig pà winbaren”. — Winbären = Ribes grossularia ;

hij bedoelt hiermede dus de bekende baccarum.

m 1746. Acarus arboreus ruber distentus: lateribus obs-

curioribus. LINNAEUS, Fauna Suec.; ed. 1.; Stockholmiae

(ook Lugd. Bat.); p. 345. n. 1201. — ,,Praecedentis” (Lim-

106 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

28 baccarum.

mochares aquaticus en Trombidium holosericeum) ,,multoties

minor; minime dorso depressus, nec rugosus, nec sericeus

seu villosus, sed glaber et undique tumidus. Punctum obscu-

rum utrinque ad thoracem. Pili hinc inde enati. — Habi-

tat ubique in arboribus, praesertim in Ribe eiusque baccis,

celerrime cursitans, vulgatissimus.”’

c 1752. Acarus. FORSSKÄHL, Hospita insectorum Flora;

Diss. inaug.; Upsalae; p. 16. — Als parasiet (sic!) van Ribes

grossularia. Hij haalt „Fn. 1201” aan.

m 1752. Acarus arboreus ruber distentus, Red distended

tree-Acarus, The Scarlet-tree Mite. Hitt, A gen. Nat. Hist.;

v. 3. Hist. of Anim; London; p. 24. — Vertaling van LIN-

NAEUS 1746.

m 1754. Ciron d’arbre. LINNAEUS, Systeme naturel du

eene Animal &c. Eda Villas; Pans; p238: ME

Vertaling van LINNAEUS 1746.

m 1756. Acarus. FORSSKÄHL, Hospita Insectorum Flora;

Diss. inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoenitates acad.;

Holmiae; p. 287. — Hetzelfde als 1752.

m 1758. Acarus baccarum, LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10; gen. 235. n. 20. — Acarus abdomine distento rubro:

lateribus obscurioribus. Fn. Suec. 1201. Habitat in Baccis

aliisque frequenter cursitans.

m 1758. Acarus arboreus, ruber, distentus, laterıbus obs-

curioribus ; Kleines Baumwürmlein. LINNAEUS in: (GMELIN),

Onomatologia med. compl. seu Onom. Hist. Nat.; Ulm,

Frankf., Leipzig; v. 1. kol. 32. — Wijdloopige duitsche ver-

taling van LINNAEUS 1746.

29.

Acarus salicinus L. 1758.

m 1746. Acarus salicinus ruber, dorso fusco. LINNAEUS,

Fauna suec.; Ed. 1.; Stockholmiae, (ook Lugd. Bat.); p.

349. n. 1203. —: Aquatico simillimus magnitudine; linea

dorsalis duplex parallela longitudinalis fusca, versus thora-

cem bifurca. Habitat in Salice, ubi currit velocissime.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 107

29. salicinus.

Wanneer wij nu in de plaats van ,,aquatico”’ (Limnochares

aquaticus), ,,arboreo” (Anystis baccarum) lezen (LINNAEUS

vergiste zich wel meer!), dan past zijne beschrijving op Ac-

tineda triangularis C. L. KocH 1838. 17. 7. Bovendien ver-

raden de woorden „ubi currit velocissime’ onmiddellijk een

Anystis.

m 1752. Brown-backed willow acarus. HILL, A gen. Nat.

use svi SUHIst. of Anim.; nn p. 25. n. 9.— Nomen nu-

dum. Zie over THIEL, p. 8.

m 1754. Acarus salicinis ruber, dorso aa LINNAEUS,

Systeme naturel du Regne Animal, &c.; Ed. VIII. a.; Paris;

p. 238. n. 18. — Vertaling van LINNAEUS 1746.

m 1758. Acarus salicinus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10.; gen. 235. n. 30. — Acarus ruber: linea dorsali duplici

fusca: antice bifurca. Fn. Suec. 1203. Habitat in Salicibus

frequens.

Hij laat hier: „aquatico simillimus magnitudine’ wijse-

lyk weg.

m 1758. Acarus salicinus ruber, dorso fusco ; Rothe Wei-

denspinne mit braunem Rücken. LINNAEUS in: (GMELIN),

Onomatologia med. compl. seu Onom. Hist. nat.; Ulm,

Frankf., Leipzig; v. 1. kol. 38. — Vertaling van LINNAEUS

1746.

01758. Acarus salicinus. RYDBECK, Pandora Insecto-

rum; Diss. inaug.; p. 19. — Nomen nudum.

30.

(Ad huc sine nomine).

(Tetranychus carpini Oupms. 1915).

m 1/51. Acarus fagi. LINNAEUS, Skanska Resa; Stock-

holm; p. 166. — Acarus fagi, et slags ganska smà insecter,

sutto hopgyttrade pà undra sidan af Bokbladen, gasnska

allmänne i Wafweryds Skog. — Acarus fagi, is eene soort

zeer kleine insecten, gezeten op-elkander-gepakt aan de

onderzijde van beukebladen, zeer algemeen in het Wafwe-

rydsche bosch (bij Hallestad). — Nomen nudum.

108 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

30. carpini.

Flora; diss. inaug.; Upsaliae; p. 35. — Nomen nudum.

Parasiet van Fagus castanea.

m 1/56. Acarus fagi. FoRssKAHL, Hospita Ins. Flora;

diss. inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoenitates acad.;

Holmiae; v. 3. p. 306. — Nomen nudum.

1758. Acarus fagi. RYDBECK, Pandora Insectorum;

diss. inaug.; Upsaliae; p. 18. — „Fagus. Acarus Fagi. It.

Sc. p. 160.” — Nomen nudum.

Dat zal wel Tetranychus carpini Oupms. 1915 geweest

zijn. Doch, aangezien hiervan geen beschrijving, hoe kort

ook, gegeven is, is de naam fag: een nomen nudum.

31.

Acarus telarius L. 1758.

[m 1578. Huius ferè naturae peculiare illiud olivae vi-

tium est, quod arachnium vocant. Ob humidiorem enim

aerem, situ, quasique arachne tela quadam obducitur (unde

& illi est nomen) cui succedit corruptio & lapsus. COSTAEUS,

De universali Stirpium natura libri duo; Auguste Taurino-

rum; p. 466. — Mij dunkt, hier vinden wij de oudste ver-

melding van het netwerk, dat Tetranychus in het najaar

om de stammen weeft. Welke soort leeft op Olea europaea?]

e 1634. Acarus in foliis. MOUFET, Ins. Theatr.; lib. 2.

c. 24. p. 266. — Nomen nudum.

#1746. Acarus viridi albicans foliorum uao de Geer.

LINNAEUS, Fauna Suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd.

Bat.); p. 350. n. 1212. — Habitat in foliis Tiliae subtus,

autumno frequens. |

Eene verdere beschrijving wordt niet gegeven. De toevoe-

ging: „de Geer” beteekent niet, dat DE GEER het dier

vroeger reeds beschreef, maar dat deze de diagnose, wel-

licht zelfs eene uitvoeriger beschrijving, en vermoedelijk

uit Utrecht, waar hij studeerde, mededeelde. De kleur ,,viridi

albicans” wijst op den vroegen zomer; in den herfst zien

deze diertjes er oranje uit. i

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 109

31. Zelarius.

m 1749. Kyäutermilbe. RÖSEL VON ROSENHOF, Monatl.

herausg. Insekten-Belustigungen; Nürnberg; v. 3. p. 158.

— Nomen nudum.

0 1752. Acarus tiliae. BAECKNER, Noxa Insectorum;

diss. inaug.; Upsaliae; p. 22. — Tiliae folia quasi mucore

conspurcata cernuntur ab Acaro Tiliae (Fn. Sv. 1212) folia

singula contaminata atque polluente.

Dit is, evenals die, welke op Epitetranychus ludeni betrek-

king heeft, de oudste vermelding van het spinvermogen

der Tetranychidae. Zie beneden p. 111.

01752. Acarus tiliae. FORSSKÄHL, Hospita insectorum

Flora; diss. inaug.; Upsaliae; p. 25. — Nomen nudum;

parasiet van Tilia europaea.

m 1752. The greenish white Acarus of the lime-tree. HILL,

A gen. Nat. Hist.; v. 3. Hist. of Anim.; London; p. 25. n. |

17. — Nomen nudum. Zie over HILL p. 8.

m 1754. Ciron de feuille de Tilleul. LINNAEUS, Systême

natur. d. Regn. Anim.; Ed. VIII a.; Paris; p. 240. n. 27. —

Vertaling van LINNE’s Fauna Suec. 1746.

m 1756. Acarus tiliae. BAECKER, Noxa insectorum; diss.

inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoenitates acad.; Holmiae,

Wes. D. 397.

01756. Acarus tiliae. FORSSKÂHL, Hospita Insectorum

Flora; diss. inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoenitates

academ.; Holmiae; v. 3. p. 296.

m 1758. Acarus telarius. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10; gen. 235. n. 14. — Acarus hyalino-fulvus. Fn. Suec. 1212.

1196. Habitat in Europae plantis, minus ventis expositis,

caldario inclusis, tela ducens filis parallelis, quibus plantas

suffocat; in Tiliae foliis aversis autumno frequens.

Hier alweer eene verwarring van 4 soorten. Maar dàt

kon hy niet weten. „Fn. Suec.” 1196 slaat op alceae;

1212 op telarius; ,,caldario inclusis’’ op ludeni ; „plantis’’ ook op

fagi. Hier lezen wij in plaats van „viridi albicans” „hyalino

fulvus’; dat is de doorschijnend bruine (beter: oranje)

herfst-kleur. Jammer, dat hij niet de reden mededeelt van

deze wijziging in de diagnose.

m 1758. Acarus viridi albicans foliorum Tiliae ; Grün-

110 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

31. telarius.

licht-weisse Lindenlaus. LINNAEUS in: (GMELIN), Onoma-

tologia med. compl. seu Onom. Hist. nat.; Ulm, Frankfurt,

Leipzig; v. 1. kol. 39. — Vertaling van LINNE’s Fauna Suec.

1746.

m 1758. Acarus telarius. RYDBECK, Pandora Insectorum;

diss. inaug.; p. 14. — „Tilia. Acarus telarius. 14. — N. B.

„ld beteekent: Winn. Syst. Nat. Ed, 10. sen. 235. nse:

waaruit blijkt, dat RYDBECK na het verschijnen van de Ed.

10. promoveerde.

32.

Acarus alceae. Linn. 1758.

m 1746. Acarus alceae. LINNAEUS, Faun. Suec.; Ed. 1.:

Stockholmiae (ook Ludg. Bat.); p. 347. n. 1196. — Nudis

oculis vix conspicuus: totus aquei coloris utroque latere

nigro. Habitat in Alcea, Malva rosea dicta, ubi sub foliis

nascentibus progignitur, & inde a latere superiore palescunt

folia.

O1752. Acarus alceae. FORSSKÄHL, Hospita Insectorum

Flora; diss. inaug.: Upsaliae; p. 28. — Als parasiet van

Malva sylvestris. Nomen nudum.

m 1752. Holly-oak acarus. Hitt, A gen. Nat. Hist.; v. 3.

Hist. of Anim.; London; p. 25. n. 6. — Nomen nudum. Men

zal zeggen: holly-oak is Quercus ilex, en mij vragen: hoe komt

ge ertoe, deze passage hier te plaatsen. Wel, men leze eerst

wat ik over Hirr, p. 8 schreef, en wete verder, dat Althea

rosea in het Engelsch „holly hocks” is. Hij heeft zich blijkbaar

verschreven.

m 1754. Ciron de l’Alcée, Acarus alceae. LINNAEUS, Syst.

Matsdi Xeon, Anim: Ed VII, a, Pans D 237 nee

Vertaling van LINNE Faun. Suec. 1746. .

m 1756. Acarus alceae. FORSSKÄHL, Hospita Insectorum

Flora; diss. inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoenitates

Acad. Ware! ND 229.

m 1758. Acarus alceae, Herbstrosenwürmlein, LINNAEUS

in: (GMELIN) Onomatologia med. compl. seu Onom. Hist.

HIST: OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. bg

32. alceae.

Nat.; Ulm, Frankf., Lips.; v. 1. kol. 31/32. — Vertaling

van LINNÉ Faun. Succ., Ed. 1. 1746.

01758. Acarus, RYDBECK, Pandora Insectorum; diss.

inaug.; Upsaliae; p. 15. — „Malva. Acarus. Fn. 1196.” —

Dat laatste beteekent: Faun. Suec. Ed. 1. n°. 1196.

33.

(Adhuc sine nomine).

(Tetranychus ludeni ZACHER 1916).

0 1752. Acarus telarius. BAECKNER, Noxa Insectorum;

diss. inaug.; Upsaliae; p. 17. — Acarus telarius in hyber-

naculis rariorum plantarum folia filis involvit, ut cadant,

pereatque planta, quem nullus observavit, quamvis quotidie

damnum maximum adferat. — Dat is waar! Dat is dus de

oudste vermelding van het spinvermogen van Tetranychus.

Hij is dus de ontdekker ervan. Maar zijn Acarus telarius is

niet die van LINNAEUS 1758.

m 1756. Acarus telarius.BAECKNER, Noxa Insectorum; diss.

inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoenitates acad.; v. 3.

BE 892.

34.

(Adhuc sine nonime)

(Acarus eruditus SCHRK. 1781).

m 1664. Mite. Power, Experimental Philosophy,

cont. New Exper.... Microscopical, &c.; London; p. 18.

obs. 14: Mites bred amongst figs.

» They are in colour like other Mites, but bodyed and

shaped like Scarabees (1), with two little short horns (2)

at the snout, and above them (3) two very long ones (4): you

may clearly see three legs on either side the body (5): they

are more sluggish and unweildy then Meal-mites are, and

not bristed like them. (6)

Opmerkingen. 1. Omdat zij dien tang vöör zich

hebben, als een Lucanus cervus. — 2. Dat zijn de korte,

dikke maxillaarpalpen. — 3. Bedoeld is: voorbij hen rei-

WZ DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

34. (eruditus).

kend. — 4. Dat zijn de lange pooten I. — 5. Dat zijn de

pooten II, III en IV. — 6. Juist, hun gang is langzaam, met

pooten I tastend, om de prooi dan plotseling te bespringen;

behalve de 2 zijdelingsche schouderharen, zijn de rugharen

kort, soms moeilijk waarneembaar.

m 1673. Insectum. D. G. MOLLER, Meditatio de Insectis

quibusdam hungaricis prodigiosis, Anno proxime praeterito,

ex aere una cum nive in agros delapsis; Francofurti a. M.;

p. 116. t. 2. f. 6. — Men denke zich nevenstaande figuur

omgekeerd en leze dan, wat hy zegt: .

„Est corpore initio parùm angusto,

posthaec in majorem se se porrigenti

latitudiné, pedib’ fulta sex unico inter-

nodio distinctis, extremu duo cornua in-

trorsü incurvata occupant; interq; ea

aculeus exit, vaginae illius sunt subcinereae

= clausae, maculis nigris aspersae.”

In 22 Tree inca Met ,,vaginae” wordt eenvoudig zijn

VOR overtreksel, zijne huid bedoeld. Men

bedenke verder, dat deze Acarus met tallooze andere kleine

insecten en stof medegewaaid zijn, en later door vallende

sneeuw neergeworpen. Beziet men de figuur in MOLLER’S

boekje, men zou geneigd zijn een Tarsonemus-3 te herkennen.

Draait men haar echter om, zooals ik gedaan heb, en zooals

ook de houding der pooten wijst, die goed is, dan bemerkt

men, dat hij een doode Cheyletus zonder voorpooten be-

schreven en afgebeeld heeft, en het achtereind voor het

voorste gedeelte aanzag. Wanneer men uit meel en andere

grutterswaren doode Cheyleti verzamelt, missen zij dikwijls

de voorpooten.

Het werkje van MOLLER, 18° is uiterst zeldzaam en wordt

niet door ENGELMANN vermeld. De figuren zijn zeer slechte

en ruwe houtsneden; sommige zijn absoluut onherkenbaar;

onze figuur mist bijv. het ,,capitulum”, waarop de palpen

ingeplant zijn.

m 1743. Mite. BAKER, The micr. made easy; Ed. 1. and

2e Wondena MP 42180123: ps le AEON tige seh,

bijna woordelijk Power 1664, zonder hem te noemen. |

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 113

34. (eruditus).

m 1744. Myt. BAKER, Het mikr. gemakkelijk gemaakt,

&c,; Ed. 1.; Amsterdam; v. 2. c. 23. p. 186. — Hetzelfde

als 1664.

m 1744. Mite. BAKER, The micr. made easy; 3d. ed.;

London; P. 2. c. 23. p. 189. — Hetzelfde als 1664.

m 1754. Mite. BAKER, The micr. made easy; 4th ed.;

London; P. 2. c. 23. p. 189. — Hetzelfde als 1664.

m 1755. Mite. BAKER, Le micr. a la portée de tout le

monde, &c,; Paris; P. 2. c. 23. p. 214. — Hetzelfde als 1664.

m 1756. Made. BAKER, Dus zum Gebrauch.... Microsco-

pium, &e.; Zürich; P..2. c. 23. p. 201. — Hetzelfde als 1664.

35.

(Adhuc sine nomine).

(Cheyletus doctus BERL. 1886).

m 1696. Mite. VAN LEEUWENHOEK, An extract of a letter

. cont, micr. observ, on eels, mites, &c.; in: Philos.

ans 7019. n1221: p. 272.

„In flower of French Barley.... Mites, quite of another

make, then what I had seen before, for they had on their

Back some brownness, and their Bodies had not so long

Hairs on them as our common ones, and their hind part of

the Body was of another Shape, they had also eight Paws,

and before, by their Head, were two Tools, much thicker

then their Paws, but not half so long, and these were divided

towards their ends, into Finger-like Joints, which were

instructed with Nails like claws, one Joynt whereof, that was

the thickest, had at one side, extremely small Teeth, like unto

a Saw. It hath also happened, that these Mites have joined

the Finger-like Joints that were on the end of these Tools,

near their Heads, over their Head together, just as we put

our Hands over our Heads together, and fold them, by

joining our Fingers with one another.”

Die ,,brownness’ is de doorschemerende mediane guanine-

massa. Werkelijk zijn de haren bij Cheytetidae kort en weinig

in getal. Het achterdeel is veel smaller dan het voorste deel,

114 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

35. (doctus).

wat bij „common mites” niet het geval is. De dikke maxillaar-

palpen eindigen in een klauw aan de tibia, en de zeer kleine

tarsus draagt twee klauwvormige haren en een, of twee

„kammen’’. De tibiale klauw en de 3 of 4 tarsale haren imi-

teeren de 4, of 5 vingers van onze hand. VAN LEEUWENHOEK

is een goed waarnemer. Wanneer hij dus beweert, slechts een

„saw gezien te hebben, dan vond hy in het gerstemeel een

Acaropsis doctus. Deze wordt door BERLESE oranje geteekend.

Ik vond ze steeds wit, vuilwit.

m 1697. Myt. VAN LEEUWENHOEK, Sesde vervolg der

Brieven, &c.; Delft; 102€ missive; p. 276. — In meelstof en

gepelde garst.... myten van een gansch ander maaksel....

&c., hetzelfde als 1696.

m 1753. Animalcule, insect. BAKER, Emploiment for the

microscope, &c.; London; v. 2. p. 371—373.

„At the beginning of February 1748—9, I received from

the same curious Person +) two Pieces of Twigs of an Ash

Tree (1).... Each of these had one of its Sides covered

thickly.... with Numbers of little Spots, not larger than

very small Pins Heads, and rather long than round. Their

Colour was somewhat different from the Bark on which they

were placed, and an attentive Eye could perceive they rose

| a little above it. On crushing them, a Liquor red as Blood

issued out; and each Spot, when examined by the Microscope,

was found to be of a silky Substance adhering closely to the

Bark, and serving as a Covering or Nest to 30 or 40 Ova (2),

which on removing this Covering with the Point of a Lancet

presented themselves to View much sente the Aure-

hae (3) 108 Anis in2Shape. o

Hij was erg nieuwsgierig, anal voor ,,Animalcules” uit

deze eieren komen zouden. Zijne kweek mislukte. JOSEPH

SPARSHALL was gelukkiger en zond hem beschrijving en

. teekeningen.

..prodigious Swarms were hatched of beautiful little

Insects of a fine Scarlet Colour, whose Figure is given in

N°. XIII.—O. — Their Back is something like that of the

1) JOSEPH SPARSHALL, zie Baker l.c.p. 358.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 115

35. (doctus).

Wood-louse or Sow, (4) .... but are armed with a large

strong pair of Forceps, ....

‘Tis a pleasing Entertain-

ment To. see them. creep

out of. their silken Cases

or Coverings, at an Opening

in the Cases at one End, left

there probably for that pur-

pose by the Parent Insect,

when she wove this Inte-

gument over her little Brood D

to preserve them from Injury.... every single Insect .... has

a pure white transparent Case or Shell.... the largest of these

Animalcules measured little more than the 114th Part of an

Inch in Length, and the 200th Part of an Inch in Breadth.”

Opmerkingen. 1. Fraxinus excelsior. — 2. Dit is

de oudste waarneming van een netje, door Cheyletidae over

de eieren gesponnen. — 3. Cocons. — 4. Porcellio, Oniscus.

De door SPARSHALL geleverde afbeeldingen zijn al even

slecht als die van MOLLER (fig. 22). Ook hier missen wij het

,capitulum”, waaraan de palpen bevestigd zijn; bovendien

teekende hij twee palpen, zooals, volgens hem, een insekt moet

hebben! Toch verraden de afbeeldingen en de uitdrukking „a

pair of Forceps’ eene Cheyletus-soort; de bloedroode kleur

wijst m.i. op Acaropsis doctus. De larve is voorzien van de

bekende 2 achterrandharen. De grenslijnen tusschen de „seg-

menten” zijn dwarsplooien in de huid der jonge larven.

m 1754. TMmerlein, Insekt, BAKER, Beitr. z. nützl. Gebrauch

.... Microscopium, &c.; Augsburg; p. 481—484. t. 14. f. 13. —

Hetzelfde als hierboven, met dezelfde figuren.

m 1756. Diertje, insect. BAKER, Nuttig gebruik v. h.

Mikroskoop, &c.; Amsterdam; p. 381—383. t. 14. f. 13. —

Hetzelfde als hierboven, met dezelfde figuren.

(Acarus folliculorum Simon 1842).

[m 1577. Cyrones nascuntur saepe in capite, et pilorum

radices exedunt, quos Graeci tpıyoßpwrovg, rpLyorp@xras, oïTaG,

116 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

(folliculorum).

rpıyoßöpovus, tineas peculiari nomine appellunt. JOUBERT,

Isagoge therapeuticam methodum; Lugduni; p. 80. — Hieruit

blijkt, dat reeds de Grieken de ,,comedones” kenden.]

[a Ook Arexis, + 1600, Secrets &c. vermeldt, teste

MOUFETI 1634, p. 268, een middel tegen trichobroti. Ik heb

2 edities van ALEXIS, De Secreten, &c. Amsterdam 1614,

1636, kunnen raadplegen; vond daarin echter niets over

„comedones’’.]

[m 1682. Crinones, comedones, dracunculi, Mitesser, Zehr-

Wurme. ETTMÜLLER, observatio medica I; In: Acta Erudi-

torum; Lipsiae; p. 316. — Het zijn onontwikkelde haartjes,

die in de huid blijven. Drukt men ze uit de huid, dan lijken

zij wel wat op wormpjes, met een zwart kopje (= vuil, ver-

mengd met huidvet). ETTMÜLLER beeldt er een viertal af en,

in de meening, dat het diertjes zijn, teekent hij er oogen en

antennen aan, benevens vele haartjes, zoowel op den ,,kop”

als aan het lichaam. Bij hem vindt men dus de oudste af-

beelding van deze ,,wormpjes”.]

Verder zal ik het erbij laten.

36.

Acarus longicornis L. 1758.

m 1/46. Acarus petrarum ruber, antennis rostro longioribus.

LINNAEUS, Faun. Suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd.

Bat.); p. 349. n. 1205. — Facile hic ab omnibus aliis dig-

noscitur. Antennis rostro longioribus; antennae enim in

reliquis vix manifestae sunt; has antennas numero praeter

octo ordinarios pedes, adeoque non pedes primores pro antennis

habeo. Rostrum, antennae, pedes, corpore pallidiora sunt.

Habitat in petris.

Hij had er nog by kunnen voegen, dat het rostrum lang en

toegespitst is, en dat de antennen knievormig gebogen zijn.

m 1752. Acarus petrarum ruber antennis longioribus; Red,

stone Acarus, with long antennae; Stone-Mite. Hir, A gen.

Nat. Hist.; v. 3. Hist. of Animals; London; p. 24. — Verta-

ling van LINNAEUS 1746. — Hij zag het dier zelf: „The body

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 117

36. longicornis.

is distended; the head is very small and pointed; the legs

are moderately long; it is frequent about old stone walls

‘ and on rocks, and runs very nimbly.” — , Small” = slank.

m 1754. Acarus petrarum ruber, antennis rostro longioribus.

LINNAEUS, Systéme naturel du Regne Animal, &c.; Ed. 8. a.

Paris; p. 239, n. 20. — Vertaling van LINNAEUS 1746.

m 1758. Acarus longicornis LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10.; Holmiae; p. 618, n. 26. — Acarus ruber, antennis

rostro longioribus. Fn. Suec. 1205. — Habitat in Europa. —

Brutale bewering; toevallig waar.

m 1758. Acarus petrarum ruber, antennis rostro longiori-

bus ; die rothe Felsenlaus mit langen Fühlhörnern. LINNAEUS

in: (GMELIN). Onomatologia med. compl. seu Onom. Hist.

Nat.; Ulm, Frankf., Leipzig; v. 1. kol. 38. — Duitsche ver-

taling van LINNAEUS 1746.

37.

Acarus littoralis L. 1758.

m 1745. Acarus. LINNAEUS, Oeländska och Gothl. resa,

&c.; Stockholm och Upsala; p. 96. — En Acarus, som war

liten och réd, lik den som om sommaren plägar hälla sig

pa winbären, fast dubbelt stòrre, sprang pà stenarna som

stodo wid stranden, rätt allmen; des mage war rödbrun,

men alla des fötter blodröda.

Vertaling van 1764, p. 108: Ein Acarus, ‚welcher klein und

roth, und demjenigen ähnlich war, der sich im Sommer auf

den Johannesbeeren aufzuhalten pflegt, aber noch einmal so

gross, lief hier überall auf den Steinen am Strande herum.

Der Leib war rothbraun, die Füsse aber alle blutroth.

De beschrijving is sober; maar TRÄGÄRDH heeft dezelfde

plaats aan het strand bezocht en den toestand nog onver-

anderd gevonden. De soort is eene zeer bekende Bdella.

(zie: Bihang till K. Svenska- Vet. Akad. Handl. v. 27. P. 4.

n. 9. 1902. p. 3—24). „Spräng’’ is door der vertaler omgezet

in ,,lief’. Dat is niet onjuist, maar kon ook in ,,sprang”

vertaald worden; want, deze Bdella-soort loopt hard en

springt goed.

118 - DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

37. littoralis.

m 1746. Acarus petrarum obscure rufus, pedibus sangui-

neis. LINNAEUS, Fauna suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook

Lugd. Bat.); p. 349. n. 1206. — Habitat ad littora maris

Oelandii in petris. à

#1752. Brown stone acarus, with scarlet legs. HILL, A.

gen. Nat, Hist“; va 3. Hist: Of Anım. 7 on don ips 2m.

10. — Nomen nudum; zie over Hir p. 8.

m 1754. Acarus petrarum obscurè rufus, pedibus sangui-

neis. LINNAEUS, Systéme naturel du Regne Anim., &c.;

Pda mars ps 00 Zi eran van avo,

suec. 1746.

m 1758. Acarus littoralis. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10.; Holmiae; p. 618. n. 27. — Acarus fusco-rufus, pedibus

sanguineis. Fn. suec. 1206. — It. Oeland 96. — Habitat in

Europae littoribus. — Opmerking: tot dusverre alleen in

Oeland! Later ook elders gevonden.

m 1758. Acarus petrarum, obscure rufus, pedibus sanguines;

die dunkelròthliche Felsenlaus mit blutrothen Fiissen. LINNAEUS

in: (GMELIN), Onomatologia med. compl. seu. Onom. Hist.

Nat.; Ulm, Frankf.; Leipzig; v. 1. kol. 37. — Duitsche ver-

taling van LINNAEUS, Faun. Suec. 1746. |

37. a.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus citri HASSELQ. 1762).

01757. Acarus citri. HASSELQUIST, Iter palaestinum, eller

Resa, &c.; Stockholm; v. 2. n. CX XIII. — „Caput oblongo-

acuminatum. Antennae teretes, articulatae. Pedes VIII:

utrinque 4. usque ad caudam extensi. Corpus ovatum, con-

vexum. Color griseus est. Magnitudo vix linearis. Locus :

Vidi in „Citro maxima carne solida subdulci”, Ital. Cedro,

inter mucorem, dum putrescere incepit fructus.”

Mij dunkt, de beschrijving past het best op eene Bdella,

of Cyla. De kleur is geen bezwaar; Bdella nigerrima is zelfs

zwart; ook reiken de pooten III en IV bij deze soort slechts

weinig voorbij den achterlijfsrand.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

ann (ech

De naam van Acarus citri 1757 is ongeldig, daar hij vóór

1 Januari 1758 verscheen. Maar die van 1762 (in de Duitsche

vertaling) is wel geldig.

38.

(Adhuc sine nomine).

(Eupodes striola C. L. KocH 1836).

m 1691. Insectum anonimum. BONANNI, Micrographia cu-

riosa, &c.; Romae; p. 59.

„His adnecto sub num.

54. Insectum anonimum

non minus elegans quam

rarum. Illud supra. sa-

xum viridi lanugine seu

musco circumlitum de-

texi microscopio. Erat

enim adeo parvum, ut

sine illo ab oculo non

posset videri. Nigerrimum

apparuit, exceptis cruri-

bus, quae minio saturata

micabant, sicuti oris man-

dibulae forcipis instarcon-

cinnatae. Prope has pro-

minebant è capite duae

longissimae antennae in

tres articulos divisae, qui-

bus recte extensis, veluti

duabus lanceis non solum

iter pertentabat, sed fre-

quenter extremitate un-

cinata apprehendebat

quidquid obijciebatur, ut

Fig. 24.

gressum hoc pacto facilius promoveret.”’

Met „num’ 54.” bedoelt hij fig. 54, die ik hiernevens re-

produceer. Hij zag de pedes I voor antennae aan, wat, in

120 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

38. (striola).

zekeren zin, goed waargenomen is: „quibus iter pertentabat.”’

De pooten I worden als weg-verkenners gebruikt; maar,

dat zij grijpwerktuigen zouden zijn, is fantasie. Naast de

pedes I teekent hij twee stiften, waarmede hij stellig de-

zelfde pooten bedoelt, maar nu „recte extensis’’; eene zon-

derlinge manier van doen! — Vreemd genoeg, teekent hij

wel de springpooten, maar vermeldt niets van het spring-

vermogen. — De zware, naar beneden geknikte en opgevou-

wen tasters zag hij voor „mandibulae’’ aan, terwijl de werke-

lijke mandibula door hem over het hoofd gezien werden.

— Een ,insectum” moet een ,,thorax’’ hebben; dus teekent

hij dien! —

Ter vergelijking geef ik hier tevens eene

reproductie van KocH's figuur.

m 1699. Insectum anonimum. BONANNI,

Micrographia curiosa, &c.; Romae; p. 59.

— Hetzelfde als 1691, met dezelfde figuur.

01703. Insectum anonimum. BONANNI,

Micrographia curiosa, &c.; Romae; p. 59.

\ — Hetzelfde als 1691, met dezelfde figuur.

m 1709. Insectum anonimum. BONANNI,

Museum Kircherianum, &c.; Romae; p.

Fig. 2 345. fig. 47. — Hetzelfde als 1691, met

dezelfde figuur, maar in spiegelbeeld!

39.

Acarus motatorius L. 1758.

m 1718. Animal. JoBLOT, Descriptions.... microscopes

.... Avec.... nouv. obs.... d’insectes, &c.; Paris; 4°; vol. 2.

c. 21. p. 49. — „J'examinay ce champignon.... j'y appercus

avec une loupe.... deux petits animaux blancs, ayant

chacun pour ornement deux belles cornes au-devant de la

téte, plus longues que n’étoit le rest de son corps. Chacun

de ces petits animaux paroissent avoir au plus la grosseur

d'un ciron.” — Frankrijk.

m 1746. Acarus pedibus prim paris longissimis. LIN-

HIST. OVERZ: D. ACAROLOGIE. I. 121

39. motatorius.

NAEUS, Fauna suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd. Bat.);

p. 345. n. 1188. — Habitat in Fungis, celeriter currit. Magni-

tudo lendis; color cereus, exalbidus, vel subflavus; pedes

anteriores longissimi; hos erigit saepe inter cursitandum,

et motitat instar antennarum, suntque hi corpore longiores

et reliquis pedibus pallidiores. — LINNAEUS heeft dus,

beter dan JoBLoT 1718, begrepen, dat die „cornea’’ slechts

pooten waren. — Zweden.

m 1752. Mushroom yellow Acarus. Hir, A gen. Nat.

Hist.; v. 3. Hist. of Animals; London; p. 25. n. 1. — Nomen

nudum. Zie over HILL p. 8.

m 1754. Mite. JoBLOT, Observations d’hist. nat., &c.;

Paris; v. 1. p. 21. — „On en découvre quelque fois entre

les feuillets des gros champignons tout nouvellement tirés

de terre.’ — Dat slaat natuurlijk op zijne eigene ontdek-

king van 1718.

m 1754. Acarus pedibus primi paris longissimis. LIN-

| NAEUS, Systeme Naturel du Regne Animal. &c.; Ed. 8.a.;

Paris; p. 235. n. 3. — Vertaling van LINN. Faun. suec.

1746.

m 1758. Acarus motatorius. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10.; gen. 235. n. 11. p. 616. — Acarus pedibus primis longissimis

motatoriis. Habitat in umbrosis. — Dat is waar; het komt

algemeen in vochtige, liefst rottende plantaardige stoffen

voor.

m 1758. Acarus pedibus primi paris longissimis ; das

schnelle Schwammwürmlein. LINNAEUS in: (GMELIN), Ono-

matologia med. compl. seu Onom. Hist. nat. &c.; Ulm, Frankf.,

Leipzig; v. 1. kol. 36. — Duitsche vertaling van LINNAEUS,

Fauna suec., 1746.

40.

Acarus croceus L. 1758.

m 1746. Acarus salicinae vosae. LINNAEUS, Faun. suec.;

Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd. Bat.) p. 349. n. 1204. —

Corpus vix conspicuum nudis oculis, croceum sive dilute

122 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

40. croceus.

fulvum; thorace utrinque puncto rufo saturato. Habitat

in Salice minima, monstrosa in rosae formam, cum Tenthre-

dine frequens. — Blijkbaar dezelfde als Tydeus croceus C.

L. KocH 1836. 4. 12. — Salix herbacea. Zweden.

01752. Acarus croceus. FORSSKAHL, Hospita insectorum

Flora; diss. inaug.; Upsaliae; p. 37. — Nomen nudum; op

„Salices variae’’.

m 1754. Ciron de la petite esbece de saule; Acarus salicinae

rosae. LINNAEUS, Systeme naturel du Regne Animal, &c.;

Ed. 8. a.; Paris; p. 239. n. 19. — Vertaling van LINNAEUS,

Fauna suec. 1746.

m 1756. Acarus croceus. FORSSKÄHL, Hospita insectorum

Flora; diss. inaug. herdruk in: LINNAEUS, Amoenitates acad. ;

Holmiae; v. 3. p. 308. — Hetzelfde als 1752.

m 1758. Acarus croceus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 10;

gen. 235. n. 31. — Acarus fulvus: thoracis lateribus puncto

rufo. Fn. suec. 1204. Habitat in Europa. — Mogelijk heeft

hy gelijk. i i

m 1758. Acarus salicinae vosae ; die kleine Weidenrosen-

Jaus. LINNAEUS in: (GMELIN), Onomatologia med. compl.

seu Onom. Hist. Nat.; Ulm, ‘Frankf., Leipzig; v. 1. kol. 2

— Duitsche ms van LINNAEUS, Fauna suec. E de

746

A x

(Adhuc sine nomine). è PA NOIA

i: gee ar nn “celèr Herst: 1808).

= 1712. Annals. - VAN! LEEUWENHOEK, ‘Additional

‘Observations upon the Production of Mites, &c.; in: Philos.

Trans. v. 27. n. 333. p. 398. — Op p. 401 beschrijft hij de

behaarde haren van Glycyphagus domesticus en destructor,

welke laatste hij op zeer oude vijgen vond, en gaat dan

verder:

„In my search after Mites, I disco a kind of Anı-

malcula that were smaller than the above-mention’d, and

of a quite different Figure from the other. The Hairs upon

‘the Body and Feet were very short; the Body, and parti-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 123

41. (celer).

cularly the Head, were of quite another Make; for these

had upon the side of the Head two short Instruments, with

which they made a very quick Motion: From whence I

consider’d whether these Instruments were not given them

by Nature to convey their Food to their Mouths, because

their Head was shorter than that of a Mite; which last Crea-

ture is likewise the biggest. I also consider’d, whether this

little Animalculum might not be the Production of a very

small Fly.’ — Nederland.

In den aanvang gebruikt hij het woord „Animalcula”

zoowel voor het nieuwgevonden diertje als voor de juist

beschreven Acari. Aan het eind bezigt hij het woord ,,Mite”

uitsluitend voor de beschreven Glycyphagus-soorten. Hij ziet

dus geen „Mite” in het nieuwe diertje. Er zou dus twijfel

kunnen rijzen over de systematische stelling van het nieuw

gevonden diertje. Maar, ten eerste is het „much smaller”

dan de Glycyphagus-soorten; 2e heeft het „Feet’’; 3° kan

het, zoowel door de afmetingen, als door het bezit van be-

haarde pootjes, nooit een ,,Production of a very small Fly”

zijn. Een Insect, „much smaller” dan een Glycyphagus,

kennen wij niet; maar wel eene Acarus. Welke Acarus kan

dat geweest zijn, die z66 klein is en zulke snelle bewegingen

met de palpen maakt? Ik denk hier aan Acarus celer van

HERMANN 1804: „mouvant toujours ses antennules en cou-

rant.” Ik zelf was zoo gelukkig, het diertje levend te kun-

nen onderzoeken, en meen ook goed gedetermineerd te

hebben. Zie OUDEMANS in: Arch. f. Naturg. v. 81.:1915. A.

rbt) Cp. 57-615: verschenen’ 10 Jan: 11916:

42.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus limacum SCHRK. 1781).

1710. Insecte des limacons; pou des limaçons. DE REAU-

MUR, Insecte des Limacons. In: Mém. Acad. Sci. Paris. 1710.

p. 305—310. t. 8. — Hij wil ze niet ,,pou” noemen; want,

:zij leven ook in de slakken. Hij houdt namelijk de adem-

124 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

42. (limacum).

halingsopening der slakken voor den anus, en de long voor

den einddarm. Hij vond ze zeer veel op Helicidae en op Cy-

clostoma elegans. Zijne beschrijving laat niets te wenschen

over.

„C’est sur cette partie du collier (1) que l’on voit les In-

sectes dont je parle.... Ils ne sont jamais plus aisé à obser-

ver, que lorsque le Limagon est ainsi entierement renfermé

dans sa coquille, quoiqu’on puisse les remarquer dans diver-

ses autres circonstances.... Mais ils (2) ne les voient gueres

en repos, ils marchent presque continuellement, & avec une

extréme vitesse, ce qui leur est assez particulier, car le mou-

vement des ces sortes d’Insectes est ordinairement lent (3).

„Quelque petits que soient ces animaux, il ne leur est

pas possible d’aller sur la surface superieure du corps du

Limacon, sa coquille est trop exactement appliquée dessus.

Mais en revanche ils ont bien d’autres pais où ils peuvent

voiager. Le Limagon leur en permet l’entrée toutes les fois

qu'il ouvre son anus.... Il semble que ces petits Insectes

attendent avec impatience ce moment favorable qui leur

donne une vaste entree dans les intestins du Limacon. Du

moins ne sont-ils pas long-tems a profiter de l’occasion qui

se présente d’y aller. Ils s'approchent du bord du trou, &

s’enfoncent aussi-töt dedans, en marchant le long de ses

parois. De sorte qu’on ne voit plus au bout de quelques

instans sur le collier aucuns des petits animaux qu’on y

observoit.”’

„L’empressement qu’ils ont a aller dans les intestins du

Limacon, semble indiquer que c’est-la le séjour qu’ils aiment

le mieux. Comment les voit-on donc sur le collier? peut-

étre n’y sont-ils jamais que contre leur gré, les mouvemens

continuels qu’ils se donnent alors en paroissent une preuve

(4).”’

„Au reste on peut observer tout ce que je viens de dire

sur toutes les especes de Limacons quoique plus communé-

ment sur les gros Limacons des jardins qui sont representez

dans les fig. 17 & 2e (5); mais il est assez singulier, qu'il y ait

certaines especes de Limacons, chez lesquelles on peut

découvrir ces Insectes jusques au milieu méme de leurs in-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 125

42. (limacum).

testins. Telle est sur tout la petite espece de Limacon qu’on

voit ici dans les fig. 3° & 4€. (6).... Si l’on casse la coquille

d'un de ces petits Limaçons.... On a souvent le plaisir -

d’appercevoir ces insectes dans le corps méme du Limacon,

la transparence de ses peaux (7) en donne la facilité; de sorte

qu’on distingue ces poux (8) alors, soit qu'ils soient en repos,

soit qu’ils courent, comme si on les regardoit au travers d’une

glace.”

„Quoiqu’on trouve ces Insectes sur toutes les especes de

Limagons, il ne faut pas les y chercher indifferement en

tout tems, on en découvre rarement pendant les tems plu-

vieux; .... secheresse, apparemment qu'elle est propre

a faire éclore ces insectes, ou peut étre aussi qu’elle empéche

la destruction de ceux qui sont déja formez. Lorsque la

terre est fort humide le corps du Limacon est abreuvé d’une

grande quantité d’eau, .... Or il n’est pas une de ces goutes

qui ne suffise pour faire perir plusieurs de ces Insectes. . LR

cette liqueur est pour eux un corps veritablement solide,

mais .... elle peut les accabler par son poids....”

„Mais quoiqu’il en soit, il est certain .... que la secheresse

contribué fort à leur formation .... Aiant ramassé des

Limagons dans les tems humides, & aprés un examen exact

n’aiant pù découvrir chez eux aucun de ces Insectes, je les

ai mis dans des vases, dans lesquels ils ne pouvoient reparer

la perte de l’humeur aqueuse qui s’evapore continuellement.

Au bout de quelque tems .... j'ai toùjours vû plusieurs

de ces Insectes. J’en pouvois quelquefois compter plus de

vingt sur le méme animal (8a).”

„Le corps seul du Limacon est un terrain convenable a

ces Insectes. On ne les voit jamais sur la coquille; & si on use

de force pour les obliger d’y aller, ils ne sont pas long-tems,

aprés qu’on leur a rendu la liberté, sans regagner le collier

dont on les a chassés” (9).

„A la vûë simple, ils paroissent communément d'une cou-

leur trés blanche; quelques-uns des plus gros cependant

paroissent d’un blanc sale, & quelques-autres d'un blanc

dans lequel on auroit mêlé une trés-legere teinture de

rouge.”

126 DR. A. C. CUDEMANS, KRITISCH

42. (limacum).

„Un bon microscope .... La lettre T marque leur trompe,

. on y peut observer comment

elle se recöurbe en dessous. Ils

s’en servent apparemment a suc-

cer.le limacon. (10) Elle est pla-

cee cette trompe au milieu de

deux petites comes CC, tres-

mobiles non-seulement de haut

en bas, de droit a gauche, ....

mais encore en elle-méme en

s’allongeant & se raccourcissant

comme celle des Limacons (11);

aussi arrive-t-il qu’on considere

souvent ce petit animal sans

appercevoir ces cornes.” (12).

„Son corps est divisé en six

anneaux, & la partie anterieure a laquelle sont jointes la

trompe & les cornes (13). Il a quatre jambes de chaque

cété; les deux premieres de chaque còté sont articulées a

la partie anterieure (14), & les deux autres au premier anneau

(15). La 2e & la 3e sont attachées plus loin l’une de l'autre

que la Ire ne l’est de la seconde, & la troisieme de la qua-

trieme (16). Ces jambes sont garnies de grands poils (17),

elles paroissent terminées par trois au quatres pointes (18)

. (et) terminée par deux petits crochets.”

„Leur dos est élevé par rapport aux côtez, mais arrondi;

les còtez le sont aussi; ils ont chacun trois ou quatre grands

poils. Leur anus est aussi entouré de quatre a cinq poils

d’une pareille longueur, mais on n’en voit point sur le ventre”

(19).

Opmerkingen. 1. Namelijk op dat gedeelte, wat

nog zichtbaar is, als de slak geheel in hare schelp gekropen

is. — 2. Les yeux de l’observateur. — 3. Het is niet duide-

lijk, of hij hier insekten in het algemeen, dan wel slechts

„luizen”’ bedoelt. — 4. Hierin vergist hij zich; zij loopen ook

over de slak, als de ademhalingsopening wijd open is. En nu

volgt de bewering, dat, als de slak excrementen loost, alle

mijten uit de intestins” gedreven worden, waardoor zij

Fig. 26. Twee maal vergroot.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 127

42. (limacum).

dus wel verplicht zijn, zich op den „collier’’ op te houden!

— 5. Helix pomatia. — 6. Cyclostoma elegans. — 7. Van den

longwand. — 8. Hier gebruikt hij voor ’t eerst en voor het

laatst de uitdrukking „pou’’. — 8a. Dezelfde proef werd ook

door JENYNS 1831 gedaan, met hetzelfde resultaat, waaruit

men zoude moeten besluiten, dat de Acari gedurende de vocht-

periode zich in de long bevonden, òf wel, dat daarin hunne

eieren gelegd waren. — 9. Het is wel merkwaardig, dat DE

REAUMUR steeds de mijten op den „collier” vindt. Ik zelf

heb nooit limacum op Helicidae waargenomen; kan er dus

niet over oordeelen. Maar dit weet ik wel, dat zij bij Limacidae

steeds over het heele lichaam loopen. — 10. Dat is slechts

eene veronderstelling. Niemand heeft tot dusverre kunnen

constateeren, wat deze mijten eten, noch waar en hoe zij zich

voortplanten. — 11. Dat zal wel een gezichtsbedrog geweest

zijn, veroorzaakt door het ventraad buigen der palpen. —

12. Eindresultaat van het ventraad buigen en van het tegen

elkander aansluiten. — 13. Die 6 ,,anneaux” verdwijnen na

goede voeding, zijn dus niet altijd zichtbaar. — 14. In zeke-

ren zin is dat juist: „la trompe et les cornes” (= het gnatho-

soma) zijn, evenals het eerste pootpaar, aan het propodo-

soma vastgehecht; maar tegenwoordig zijn de beschouwin-

gen daarover anders. — 15. Bij deze zijne redeneering moet

men dus 7 „anneaux’”’ aannemen. — 16. Zeer goed waar-

genomen. 17. Bedoeld is: zeer korte en dikke, dicht-be-

haarde haartjes. — 18. Dat zijn, zooals bekend, eveneens

korte, dicht-behaarde haartjes. — 19. Blijkbaar heeft hij

de 2 uiterst dunne, lange haren op het propodosoma en de

2 dito aan den achterrand niet kunnen onderscheiden; beeldt

ze ook niet af.

m 1743. Louse on snails. BAKER, The Microscope made

easy; Ed. 1. and 2.; Part. 1. c. 21. p. 183. — On all Kinds of

Snails, but chiefly the large ones without Shells; extremely

nimble, that live and feed upon them.

Dus Helicidae èn Limacidae; Engeland.

m 1744. Luis op slakken. BAKER, Het mikroskoop ge-

makkelijk gemaakt; ed. 1.; Amsterdam; v. 2. c. 21. p. 181. —

Hetzelfde als 1743.

128 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

42. (limacum).

n 1744. Louse on snails. BAKER, The microscope made

easy; ed. 3.; London; P. 2. c. 21. p. 183. — Hetzelfde als

1743.

m 1746. Insect on snails. ADAMS, Micrographia illustrata,

&c.; London, p. 91. — Snails of all Kinds have Insects feed-

ing on them. — Overgenomen uit BAKER 1743, zonder hem

te noemen.

m 1754. Louse on snails. BAKER, The Microscope made

easy, &e.; London; Ed.A.; P. 2: ¢. 21. p. 183. — Hetzeflde

als 1743.

m 1754. Mate sur les limas de cave. JoBLOT, Observations

cdihistmnatewcce Paris: ve 1. p. 211.287 Ontenhdecoumse

. sur les limas de cave. — Si l’on se donne la peine d’exa-

miner quelques limas de cave avec une petite loupe, on les

verra charges ou couverts d’un grand nombre de petites

Mites qui ne les abandonnent qu’apres leur mort. Ces Mites

parcourent le corps des limas avec beaucoup de vitesse,

quoique tres-visqueux et gluant.

e cave et des apullo naj es

nourissent sur des choux, de/Mulan.

Sms

È i; y BTA

Fig. 27. — ?/, der grootte.

Ces animaux sont blancs, mais ils sont trop épais pour

être transparents: leurs corps ne sont pas si unis et si lui-

sans que ceus des Mites précédentes. Ils ont quatre pattes

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE, I. 129

42. (limacum).

a droite et autant à gauche de leur petit corps, composées

chacune de cinq membres, et d’autant d’articles ou de join-

tures. Ces pattes ne sont pas espacées également; car on voit

que la distance des quatre premières aux quatre autres, est

beaucoup plus grande que celle des deux premières aux deux

secondes, et des deux troisièmes aux deux quatrièmes.”

„On voit deux longs poils aux côtés de sa tête, qui peuvent

passer pour des cornes; parce qu'ils sont beaucoup plus

gros et plus longs (1) que ceux qu’on voit en petite quantite

autour de son corps. Enfin on voit encore un petit museau

rond, court et émoussé par le bout; mais on n'y decouvre

point d'yeux” (2).

„Enfin les Mites dont je parle, vivent tres longtemps de

la substance huileuse qui se voit sur le corps des limas de

cave; mais des qu’ils sont morts elles les abandonnent, faute

de trouver de quoi se nourrir.”

Opmerkingen. 1. Dat zijn de 2 lange, uiterst dunne

(niet „gros’’) pseudostigmataalharen, die vóór op het schildje

ingeplant en naar voren gericht zijn. — 2. Juist; zij zijn

blind. — Bij de figuren. Men ziet hier geen dwarsplooien,

zooals DE REAUMUR ze zag. De verklaring gaf ik hierboven, p.

127, noot 13. Ook leest men: „et des Papillons quise nourrissent

sur des choux de Milan” (Brassica oleracea crispata). 1k

ken geen witte, snel loopende acar op de

rupsen (of op de vlinders?) der Pieridae.

m 1754. Pou des limaces. BAKER, Le microscope à la

portée de tout le monde, &c.; Paris; P. 2. c. 21. p. 208. —

Hetzelfde als 1743.

m 1756. Laus an Schnecken. BAKER, Das zum Gebrauch

Br aNireroscopium; c.s Zurich; P:2 ©. Zp. 196. — Het

zelfde als 1743.

43.

Acarus batatas L. 1758.

01743. Red-worm. Potatoe-louse. SALMON, Modern His-

tory: or, the Present State of all Nations, &c.; London;

130 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

43. batatas.

v. 3. p. 419. 420. 487. — P. 419: Red-Worms, by some called

Potatoe-lice.... Red-worms are small insects that annoy

the people by day as Musqueto’s and Chinches do by night.

... P. 420: Red-worms lie only in old dead trees and rotten

logs, and without sitting down upon such, a man never

meets with them, nor at any other season but only in the

midst of summer.... they are so small that nothing will °

lay hold of them but the point of a pen-knife, needle, or such

like; but if nothing be done to remove them, the itching they

occasion goes away after two days.” — Virginia. — P. 487:

„also in New England.”

Ipomoea batatas werd en wordt nog steeds in Virginié en

Nieuw Engeland verbouwd. Zonderling, dat hij niet vertelt,

waarom de potatoe-louse zoo genoemd wordt.

m 1746. Red-worm, potatoe-louse. SALMON, Modern His-

tory: or, the present State of all Nations, &c.; 3d. Edit.;

London; v. 3. p. 419. 420. 487. — Hetzelfde als 1743.

m 1750. Potato-Louse. HUGHES, The Nat. Hist. of Bar-

bados; London; p. 92. — „This is a small reddish Insect,

scarce perceptible to the naked Eye: Yet, when viewed .

thro’ a Microscope, it is evident, that its external and inter-

nal Parts we consider the Disposition of its Limbs, or the

curious inward Fabric of its.... &c.”’ — Verder fanta-

seert hij. — Barbados.

m 1758. Acarus batatas. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 10;

gen. 235. n. 22. — Acarus sanguineus scabriusculus, pedibus

anterioribus longitudine corporis. Rolander. Habitat in ba-

tatas Surinami. — Dat wil zeggen in de plantages van Ipo-

moea batatas, en wel op den grond, van waar zij op de bee-

nen der menschen kruipen. — ,,Scabriusculus’’; zie fig. 29!

0 1758. Acarus batatas. RYDBECK, Pandora Insectorum;

diss. inaug.; p. 11. — ,,Convolvulus. Acarus Batatas. 22.”

— Dat beteekent: op Convolvulus leeft Acarus batatas, zie

Linn. Syst. Nat. Ed. 10. n. 22. — Ipomoea batatas heette

toen ter tijde Convolvulus batatas.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 131

44. (pusillum).

44.

(Adhuc sine nomine).

(Trombidium pusillum HERM. 1804).

m 1733. Mite a pinces trou-

vée sur une perdrix. F. A. G.(AR-

SAULT), Insectes grossis au mi-

croscope; tab. 8. fig. c. — Ver-

der geen beschrijving. BRUYANT

vond haar eveneens op Perdix

padi Ze. COR! Soc. Biol.

Paris; v. 67. 1909. p. 208. —

Het werkje van DE GARSAULT is

uiterst zeldzaam en wordt niet

door ENGELMANN vermeld.

m 1753. Harvest-bug. BAKER,

Employment for the microscope,

dens London; p. 393.

„An Insect .... very common in Time of Harvest ....

It is called the Harvest-Bug : it is of a bright red Colour: so

very small as to be imperceptible to the naked Eye, ....

A Drawing taken from the In-

Beer preserved in a Slider, ‘....

is given fig. 11 (1). — I had

often heard of these Insects, but

did not give Credit to what I

heard, ‘till a Lady taking this

out of her Neck convinced me

of their Existence and Taste.

They are extremely troublesome \/

to those that Walk in the Fields Pih. 29.

in Time of Harvest, especially

to the Ladies, for they know (2) what Skins are finest and

easiest to pierce. They have at the Head a Proboscis neaı

2 of their own Length; (3) by which they first make way

through the Skin, and then bury themselves under it, (leav-

ing no mark but a small red Spot) (4) and by their sucking

the Blood create a violent Itching (5) .... They are I be-

Fig. 28.

132 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

44, (pusillum).

lieve frequently carried in the Winds at their Season, (6)

for I have since known them attack Ladies in a Garden

which was defended from a Corn Field by a Wall, too high

for these Insects to get over any other Way (7). — They

have three Legs on each Side, with four Joynts (8) set with

hair, as the body is all round (9). The first pair of Legs arise

from the Back (10), just below the Eyes (11): the other two

pair from the Belly: it has also two short Antennae (12),

one from each Side of the Head, which appears with a Divi-

sion in the Middle (13). .... it is never got as I have heard

in Grass Fields, unless bordering upon Corn; but amongst

Wheat it never fails. .... though they prefer the Ladies,

yet they are so voracious, that they will certainly lay hold

of any Man’s Legs that comes in their Way.”

Opmerkingen.. 1. Dood en platgedrukt. — 2. Dat

„know’ is voor BAKER’s rekening! Hunne fijne zintuigen

leiden hen, evenals die van Culex, Pulex en Pediculus! —

3. Dat is de oudste waarneming van de hypopharynx of lin-

gua. Jammer dat BAKER haar niet afbeeldde. Zie TROUES-

SART, Note sur l’organe de fixation et de succion du Rouget;

in: Bull. Soc. Entom. France 1897. p. 97—102. — 4. Van

»bury is geen sprake. Die „red spot”, door irritatie ontstaan,

is oorzaak, dat zij onzichtbaar worden, vandaar de meening,

dat zij zich ingraven. — (5) Niet door het bloed zuigen,maar

door het giftige speeksel. — 6. Zeer goed gedacht; door

den wind worden allerlei Acarı getransporteerd. — 7. Dat

is nog geen bewijs: pusillum komt ook in tuinen voor. —

8. Zes leden. — 9. Platgedrukt; want, ongeplet, zijn zij

ovaal; zie Tijds. v. Entom. v. 52. t. 7. f. 37—40. — 10.

Verkeerde waarneming. — 11. Zie de figuur; dat zijn de |

dikke femora der palpen. — 12. Zie de figuur; dat zijn de

mandibelspitsen. — 13. Zie de figuur; ten gevolge van de

onjuiste voorstelling der dorsale plaatsing van het eerste

pootpaar, is de „kop” hier abusievelijk ingesnoerd; die

„Kop” is bovendien voor + ventraal en van boven slechts

voor een klein gedeelte zichtbaar.

Onder den naam van „Harvest-bug’’ zullen vermoedelijk

meer soorten schuilen.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 133

44. (pusillum).

m 1754. Ernde wanze. BAKER, Beitr. z. nützl. .... Ge-

brauch.... Microscopii, &c.; Augsburg; v. 2. p. 510. —

Hetzelfde als hierboven; met dezelfde figuur.

m 1756. Oogst-Weegluis. BAKER, Nuttig gebruik v. h. Mi-

kroskoop, &c.; Amsterdam; p. 405. — Hetzelfde als 1753,

met dezelfde figuur.

45.

(Adhuc sine nomine).

Trombidium sylvaticum C. L. KocH 1836).

m 1743. Little ved spider. BAKER, The Microscope made

easy; Ed. 1 & 2; London; P. 2. c. 25. p. 202. — „The little

red Spider that creeps on the Bark of Trees should also not

be neglected.”

Dat kan niet een Anystis, of een Tarsotomus geweest zijn;

want, dan zou er gestaan hebben: „that runs very nimbly’’.

Het was dus een zich langzaam bewegende Trombidium.

Maar welke? Trombidium holosericeum, kan het niet geweest

zijn, daar die steeds op de aarde blijft. Misschien Trombi-

dium sylvaticum, die „in grössern Waldungen” voorkomt.

m 1744. Kleine roode spin. BAKER, Het mikroskoop

gemakkelijk gemaakt; ed. 1.; Amsterdam; v. 2. c. 25. p.

198. — Hetzelfde als 1743.

n 1744. Little ved spider. BAKER, The Microscope made

easy, &c.; ed. 3.; London; P. 2. c. 25. p. 202. — Hetzelfde

als 1743.

m 1754. Little ved spider. BAKER, The microscope made

easy, &c.; ed. 4.; London; P. 2. c. 25. p. 202. — Hetzelfde

als 1743.

m 1754. Petite araignée rouge. BAKER, Le microscope à

la portée de tout le monde, kes Paris: P 2.’ ¢!\ 25. p. 228.

— Hetzelfde als 1743.

m 1756. Kleine rothe Spinne. BAKER, Das zum Gebrauch.

= icroscopium, &c., Zurich, Pr 2 €. 25. pi215.— Het-

zelfde als 1743.

134 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

46. (purpureum).

46.

(Adhuc sine nomine).

(Trombidium purpureum C. L. KocH 1837).

‘ m 1730. Purpur-rothe Erd-Spinne. FRISCH, Beschreibung

Ins. Teutsch-Land; Berlin; v. 8. p. 5. c. 3. — Nomen nudum.

Naar mijne meening is deze Purper-rothe Erd-Spinne eene

andere soort dan de Scharlach-rothe Erd-Spinne.

47.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus tinctorius L. 1767).

m 1744. Bloet root fluweele Americ. Spinnekop. RUYSCH,

Alle de ontleed- genees- en heelkundige Werken van Frede-

rik Ruysch; 3 dIn.; Amsterdam. — Deel 3. Behelzende....

het Cabinet der Dieren; p. 1267.

‚N°. XXXII.... een bloet root fluweele Americ. Spinne-

kop, dewelke wij ook in deze lande meer maals hebben ge-

vonden, edog zeer veel kleinder.”

Uit de laatste woorden blijkt, dat zijn „Spinnekop’ zeer

veel grooter was dan, doch tevens zeer veel geleek op de

hier te lande algemeen bekende holosericeus. En dan was

zijn „Spinnekop” stellig een tinctorius.

48.

(Adhuc sine nomine).

(Trombidium gigas Trt. 1894).

m 1701. Araneus indicus coccineus major. PETIVER, Mu-

sei Petiverani Centuria octava; Londini; 1701; p. 65. n. 702.

— My kind friend Mr. Wynn Surgeon brought me this beau-

tifull Insect from Viziagapatam. — Daar hij deze soort on-

middellijk op holosericeus laat volgen, en haar coccineus

major noemt, vermoed ik, dat mijne determinatie wel juist

zal zijn. Viziagapatam ligt aan de kust van Coromandel.

HIST, OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 135

49. (parasiticus).

49.

(Adhuc sine nomine). i

(Acarus parasiticus DE GEER 1778).

m 1664. Red mite, Coral mite, Tortoise. POWER, Experi-

mental Philosophy .... cont. New Exper.: Microscopical,

&c.; London; Book I. obs. 16. p. 19. -

„There is a red Mite, which you shall often find feeding

upon Spiders; She is bodied just like a Tortoise, with a little

head and six long small leggs, three on each side: About the

leggs of the Field-Spider I have found many of these Coral-

Mites or Tortoises, and this thing I have observed of them,

That they cling exceeding close to the Animal whilst she is

alive; but when dead, they all fall off and creep away from

hen’

Merkwaardig is, dat POWER deze larven als Mijten

herkende, hoewel hij er slechts 6 pooten aan waarnam. De

vergelijking met een schildpad is hem te vergeven. Als

parasiticus nog niet veel gezogen heeft, dan is de beschrij-

ving van POWER wel juist te noemen: „with a little head

and six long and small’ (= slender) „leggs’’. Volgezogen

is zij een vormlooze klomp met een bijna onzichtbaar ,,head”’

en 6 zeer korte pootjes. — Field-spiders zijn allerlei veld-

spinnen, geen Phalangium.

[m 1709. BoNANNI, Museum Kircherianum, p. 356, brengt

eenige doode vlinders in een flesch. Na eenigen tijd zijn zij

verpulverd en eenige kleine grijze diertjes zijn buitenge-

woon gegroeid en dik geworden, als kleine Anijs-zaadjes.

Blijkbaar waren dat slechts Atropos divinatorius MÜLL. Ik

vermeld dat, omdat BONANNI I. c. aangehaald wordt, als

iets mededeelende over parasieten op vlinders '!!]

[n 1735. Pediculus. LESSER, De sapientia, omnipotentia

CHiiprovidentia “divina &e.; Nordhusae; 1. 1. ¢..9. p.? —

Nomen nudum; hij haalt BoNANNI 1709 aan. De latere

edities van LESSER, in vele talen, ga ik in dit geval stil-

zwijgend voorbij.]

1743. Red louse. BAKER, The microscope made easy;

136 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

49. (parasiticus).

Ed. 1. & 2.; London; P. 2. c. 21. p. 183. 184. — Zonder hem

te noemen, herhaalt hij bijna woordelijk wat Power 1664

ons vertelt.

m 1744. Roode luis. BAKER, Het mikroskoop gemakke-

lilsjsemaalst ed Amsterdam; ve CR DS

Hetzelfde als 1664. ;

m 1744. Red louse. BAKER, The microscope made easy,

&c.; Ed. 3.; London; P. 2. c. 21. p. 183. 184. — Hetzelfde

als 1664.

m 1746. Louse, red Louse, red Mite. ADAMS, Micrographia

illustrata: or, &c.; London; p. 91. — „Small red Lice are

frequently to be seen about the Legs of Spiders.” — Idem,

biden MIOSMer sie), Dhere is tagred Mireqoq eouse ere

&c.”. — Overgenomen uit POWER 1664, zonder hem te

noemen.

m 1753. Louse. BAKER, Employment for the microscope,

&c.; London; v. 2. p. 406. — ,,Spiders are sometimes pestered

with them.”

m 1754. Laus. BAKER, Beitr. z. nützl..... Gebrauch....

Microscopii, &c.; Augsburg, p. 528. — Hetzelfde als 1753.

m 1754. Red louse. BAKER, The microscope made easy,

&c.; Ed. 4.; London; P. 2. c. 21. p. 183. 184. — Hetzelfde

as 1664.

m 1754. Pou rouge. BAKER, Le microscope a la portée

de tout le monde, &c.; Paris; P. 2. c. 21. p. 208. — Het-

zeflde als 1664.

x 1756. Rothe Laus. BAKER, Das zum Gebrauch ....

Microscopium, &c.; Zürich; P. 2. c. 21. p. 196. — Hetzelfde

als 1664.

m 1756. Luis. BAKER, Nuttig gebruik v. h. Mikros-

koop, &c.; Amsterdam; P. 2. c. 21. p. 418. — Hetzelfde als

1753

50.

(Adhuc sine nomine).

(Trombidium sericeum SAY 1821).

m 1754. Acarus. Katm, Berättelse om et slags yrfä i

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 137

50. (sericeum).

Norra America, &c.; in: Kongl. Svensk. Vet. Acad. Handl.

21155 Stockholm ; pi) 19.

Onder de in de oostelijke Vereenigde Staten van Noord-

Amerika voorkomende dieren noemt hij, zonder verdere

beschrijving, ook: Acarus, Faun. Sv. 1200.” — Dat is holo-

sericeus. Maar deze komt daar niet voor. Hij zal dus de serz-

ceus van SAY bedoeld hebben, waarvan deze zegt:

„oblong-subovate, broadest before, narrowing behind,

densely covered with short, silken hair, .... inhabits trees,

in forests, under stones, &c., and is more common.”

RILEy’s afbeelding van sericeus is beslist een Eutrombi-

dium.

m 1756. Acarus. KALM, Nachricht von einer Art Insekten

&c.; In: Abh. Kön. Schwed. Akad. Wiss.; Hamburg & Leip-

zig; v. 16. p. 20. — Hetzelfde als 1754.

51.

(Adhuc sine nomine).

rombidium trigonum HERM. 1804).

Trombidi Lg H 80

0350 v. Chr. At de axptdec.... Tixtovor dì Anyovtes tod

depovc, xal Texodoot arodvyncxovouy. “Aga yao Terovoaıs KHAN

neg Eyyiyvovraı Tepi Tov Tpxyrhov. ARISTOTELES, De Animalibus

Historia Libri X; 1. 5. c. 33. $. 2.3. — Locustae.... Pariunt

affecta aestate, simulque effoetae intereunt. Circum namque

earum collum innascuntur vermes tunc. — De Sabelsprink-

hanen.... Zij brengen voort tegen het einde van den zomer,

en voortgebracht-hebbende, sterven zij. Want, terstond na-

dat-zij-voortgebracht-hebben, ontstaan er wormen om den

nek.

Uit dien zin blijkt, dat ARISTOTELES den dood der Sabel-

sprinkhanen toeschrijft aan de aanwezigheid der ,,wormen”

om den nek. Maar dat is iets, wat ons niet aangaat. — Er

is geen twijfel aan, of hier worden met oxw@Anxss, vermes,

wormen, niet Mermis-wormen bedoeld, aangezien die steeds

per anum het lichaam verlaten. Dan moeten het wel Acari

geweest zijn, die tot diep in de Middeleeuwen met de namen

138 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

51. (trigonum).

,vermes”, ,Vermiculi en oxwAnxes aangeduid werden. Ja

zelfs in 1758 vertaalt GMELIN in zijn ,,Onomatologia” de

Acari van LINNAEUS Faun. suec. door „Würmlein’’! En dan

waren het in dit geval larven van Eutrombidium trigonum,

die reeds op zooveel Locustidae en Acrididae in Zuid-Europa

gevonden werden. — Met teéyyAov, collum, nek, wordt dan

natuurlijk de weeke huid tusschen kop en prothorax en

tusschen dezen en mesothorax, dus aan de vleugelwortels,

gemeend. — Welke Locustidae ARISTOTELES bespreekt, is

niet na te gaan. Dat het Locustidae, en geen Acrididae waren,

blijkt uit het volgende.

Al dì &xpidec.... tixtovor DE sic Thv VV xatannEaoa tov

meds TH xÉpxm xavAòv, dv où Kppeveg oùx Eyovow. — Lecustae....

Pariunt autem in terra, impacta fistula [alii Codd. et Plinius

caule] quam ad caudam habent ipsae: mares non habent. —

De Sabelsprinkhanen.... En zij-brengen-voort, nadat zij in

de aarde geboord-hebben den aan den staart (het achtereind)

(zich bevindenden) legboor; die de mannetjes niet hebben. —

Locustidae ; Macedonië.

m 1602. Vermiculus. ALDROVANDUS, De Anim. Ins. Libri

VII; Bononiae; L. 4. e. 1. $. Coitus &c. p. 418. — Hier ver-

taalt hij boven vermelden zin van ARISTOTELES.

01618. Vermiculus. ALDROVANDUS, De Anim. Ins. Libri

VII; Ed. 2.; Francofurti; L. 4. c. 1. $. Coitus, &c. p. 418. —

Hetzelfde. als 1602.

m 1619. Vermis. ARISTOTELES, Historia de Animalibus,

Jur. CAES. ScALIGERO interprete. Lib. 5. c. 23. $. 1. handelt

over de diertjes in den nek der Sprinkhanen. Zonderling

genoeg, maakt ScALIGER er geen annotatio bij.

m 1623. Vermiculus. ALDROVANDUS, De Anim. Ins. Libri

Vil eds) brancoturti 4A Corse pres lem

Hetzelfde als 1602.

m 1638. Vermiculus. ALDROVANDUS, De Anim . Ins. Libri

VII; Ed. 4,; Bononiae; L..4. c. 1. §. Coitus &c. ps 418. —

Hetzelfde als 1602. Zelfs de paginatuur is dezelfde!

: 01644. Vermiculus. ALDROVANDUS, De Anim. Ins. Libri

Vil; Ed. 5,; Bononiae. L. 4, c. 1. §. Coitus &c, p. 418, —

Hetzelfde als 1602.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 139

52. holosericeus.

52.

Acarus holosericeus L. 1758.

m 1646. Tainct. BROWNE, Pseudodoxia Epidemica: or,

Enquiries into very many received Tenents, and commonly

presumed truths; Ed. 1.; London; Tom. 1. book 3. c. 25. $.

11. — „There is found in the Summer a kind of spider called

a Tainct, of a red colour, and so little of body that ten of

the largest will hardly outway a graine”; — de arbeiders

gelooven, dat zij een doodelijk gif zijn voor paarden en

runderen; &c.; experimenteel bewijst hij het landvolk, dat

zy daarin dwalen.

n 1650. Tainct. BROWNE, Enquiries in the vulgar errors.

Ed. 2.; London; Tom. 1. 1. 3. c. 25. $. 11. — Onder dezen

titel. wordt het werk van BROWNE, meestal BROWN genoemd,

steeds aangehaald. Ik had het geluk, den eersten druk mach-

tig te worden. De andere schijnen uiterst zeldzaam te zijn.

Het is mij niet gelukt, er een in handen te krijgen. Of de

titels gewijzigd zijn; of het woord Zainct veranderd is in taint,

of tant, ik weet het niet. Maar vermoedelijk zijn al de nieu-

were edities gelijkluidend aan de eerste.

01664. Tainct. BROWNE, Enquiries in the vulgar errors;

Ed. 3.; London; Tom. 1. 1. 3. c. 25. §. 11. — Hetzelfde als

1646.

n 1666. Tainct. BROWNE, Enquiries in the vulgar errors;

Ed. 4.; London; Tom. 1.1. 3. c. 25. §. 11. — Hetzelfde als

1646.

01667. Buprestis. CHARLETON, Exercitationes de

nominibus Animalium, &c.; Oxonii; p. 48, V. — Expli-

catie: een zekere kever; daarop volgt:

„Idem Buprestis nomen competit quoque Araneolae

cuidam ruberrimae, quae à bove devorata, eadem fere cum

hac bestiola venenosa, inferre dicitur symptomata.”’

Hy schijnt BROWNE niet gelezen te hebben!

m 1668. . Buprestis. CHARLETON, Onomasticon zoicon, RE:

Londini; p. 47. V. — Hetzelfde als 1667, maar iets verkort,

en de woorden anders gerangschikt.

140 DR. A. C.-OUDEMANS, KRITISCH

52. holosericeus

n 1672. Tainct. BROWNE, Enquiries in the vulgar errors;

Ed. 5.; London; Tom. 1.1. 3. c. 25. $ 11. — Hetzelfde als 1646.

m 1677. Buprestis. CHARLETON, Exercitationes de....

nominibus animalium; p. 48. V. — Hetzelfde als 1667.

m 1678. Tant. Lister, Historia Animalium Angliae tres

Tractatus, &c.; Londini; c. 3. tit. 38. p. 100. — Ik laat hier

de meesterlijke beschrijving volgen.

„Araneus exiguus, coccineus, vulgò Anglicè a Tant dictus.

Minimis Araneis annumerandus est. Fi color ex toto pulchrè

coccinus, aut qualis in flore papaveris erratici; nisi quòd venter

è cocco candescit. Ei pedes breviores, octoni, quorum quatuor

priores summo pectori, reliqui quatuor propiüs ventrem

inseruntur. Item exigua punctula nigerrima circa priorum

pedum radices observare licet. Os corniculis armatus, quibus

etiam sui unguiculi. Alvus plena suprà rugosa, ab humeris

indistincta, ab iisdem latior, deinde paulatim fit acuminatior,

retusa. Pilis mollibus brevibusq; instar holoserici totus con-

tegitur; inde forte causa quare oculi adeò difficulter discer-

nendi; ut de us adhuc nihil certi habeam, quod affirmem.

Locus. A primo vere in pratis & pascuis praecipue arenosis

est valde frequens; item mense Julio plurimos ad oram

maritimam circa Scarborough observavi”.

Daarna citeert hij Brown. Jammer, dat hij in de zwarte

puntjes bij de voorpooten niet de oogen herkende, waarnaar

hij zocht. Hij zegt van den achterrand ,,retusa’’, niet „obtusa”.

Ik neem aan, dat hij daarmede de inkeeping op het oog had.

Na Hooke (zie 1665 bij 64. Tyroglybhus farinae en 86. Oribata

gemculatus) is hij degeen, die de beste beschrijvingen geeft.

01681. Tant. LISTER, Hist. Anim. Angliae tres Tractatus,

&c.; Ed. 2.; Eboraci; c. 3, tit, 38. p. 100. — Hetzelfde als

1678. |

m 1688. Schaar laken roode Aard-spinneken; Schar-laken

Aard-spin. BLANKAART, Schou-burg der Rupsen, Wormen,

Maden &c.; Amsterdam; p. 170. — „In de Lente in de Sonne- —

-schyn op d’aarde .... van groote als een gemeene Luis ....

koleur is als bloed .... Ik noem het .... Schar-laken Aard-

-spin. Het heeft agt pootjes .... bestaande uit veele ledekens:

heeft ook twee knypers.”

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I 141

52. holosericeus

De teekening, die hierbij gaat, is zoo slecht nog niet. Ik

wijs-even op de insnijding aan den achter-

rand, op het zeer kleine propodosoma, op

de 2 naar beneden gekromde dikke palpen,

op den stand. en de houding der pooten,

op hunne van voren naar achteren afne-

mende lengte, op de 7 pootleden (éen te

veel), op de verdikte tarsen I en II, op de

klauwen (waarvan hij het dubbel zijn niet

gezien heeft).

m 1688. Spinnekop. BROWN, Alle de werken. I. Pseudo-

doxia epidemica, of .... Gemeene dwalingen, &c.; Amster-

dam; p. 182. — Hetzelfde als 1646, met weglating van den

naam Tainct.

m 1690. Scharlach-rothe Erd-Spinne, Scharlach-Erd-Spinne.

-BLANKAART, Schau-Platz der Raupen, &c.; Leipzig; p. 131. —

Hetzelfde als 1688, met dezelfde, maar slechtere figuur.

m 1701. Araneus Anglicus coccineus minimus; Tant.

‘PeTIvER, Musei Petiverani Centuria octava; Londini; 1701;

p. 65. n. 701. — I have often met with this in Gardens and

elsewhere. 7

m 1710. Araneus exiguus coccineus ; Tant; Taint. Ray,

Historia Insectorum; Londini; p. 41. — Op een paar weg-

gelaten zinnen na, woordelijk de meesterlijke beschrijving

van LISTER 1678.

m 1710. (Nomen?) WILLUGHBY in: RAY, Historia Insec-

torum; Londini; p. 41. — Over WILLUGHBY zie p. 6. —

Hier zegt Ray:

»D. Lister se nihil certi habere scribit quod de oculis affir-

met. At D. WILLUGHBY juxta pedes priores pulcherrimum

utrinque ocellum nigrum observavit. An hi sunt punctula

illi nigerrima, quae circa priorum pedum radices notavit

D. Lister. Ast D. Willughby oculos quos meminit, exertos

esse cancrorum more, & velut extremitati styli affixos ait.”

WILLUGHBY zag dus, dat de oogen gesteeld zijn!

m 1735. Araneus coccineus. LINNAEUS, Systema Naturae;

Ed. 1.; Lugd. Bat.; Ordo 4. gen. 4. sp. 6. — Nomen nudum.

m 1736. Araneus Anglicus coccineus minimus. LINNAEUS,

Fig. 30.

142 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

52. holosericeus

Animalia per Sueciam observata. In: Acta literaria et scien-

tiarum Sueciae, Anni 1736; p. 133. — Nomen nudum; hij

haalt PETIVER 1701 aan.

m 1738. Araignée rouge. Brown, Essai sur les erreurs

populaires; Paris; T. 1.1.3. c. 27. § 11. — Het zelfde als 1646.

m 1740. Araneus coccineus, Qwalster. LINNAEUS, Syst.

Nat.; Ed. 2.; Stockholm; gen. 175, n. 5. — Nomina nuda.

m 1740. Araneus coccineus, purpurrothe Spinne. LINNAEUS,

Syst. Nat. ; Ed. 3.; Halle; Ordo Aptera, gen. 4. n. 6. — Nomina

nuda. De naam purpurrothe Spinne, aan FRISCH ontleend, is

beslist fout. Zie p. 134.

01741. Araneus Anglicus coccineus minimus. LINNAEUS,

Elenchus Anim. per Suec. obs.; Upsaliae; p. 87. n. 4. —

Nomen nudum; hij haalt PETIVER 1701 aan; Zweden.

m 1743. Araneus Anglicus coccineus minimus. LINNAEUS,

Elenchus Anim. per Suec obs.; Lugd. Bat.; p. 87. n. 4. —

Als 1741.

m 1744. Bloet voot fluweele Spinnekop. Ruyscu, Alle de

ontleed- genees- en heelkundige Werken van FREDERIK

RuyscH; 3 din.; Amsterdam. — Deel 3, behelzende ....

het Cabinet der Dieren; p. 1267. — Hij vermeldt hier een

exemplaar van Dinothrombium tinctorius, (zie p. 134),

waarop hij laat volgen: „dewelke wy ook in deze lande meer

maals hebben gevonden, edog zeer veel kleinder.”

m 1745. Acarus. LINNAEUS, Oeländska och Gothl. Resa;

p. 84. — „En Acarus fants här, som war hel och hällen röd,

(coccineus) hufwudet ganska litet, ögon 2, fötter 8, alla med

mänga leder, magen stor, nedtryckt framman til och pä

sidorna uphögd, bak til forig, öfwer alt sàsam sammet, han

war fa lik Owalster, som fins i watn eller Acarus Aquaticus

ruber abdomine depresso, at man knapt kunde skilja honom,

men, da han lades i watn, flöt han och förstod intet Dyckeriet”.

Vertaling van 1764: Ein Acarus „ward hier gefunden,

welcher überall scharlachroth war, einen kleinen Kopf, 2

Augen, 8 Füsse mit vielen Gliedern, einen grossen vorn nieder-

gedrückten und an den Seiten erhabenen hinten furchigen

Leib hatte, der wie Sammet aussahe. Er war dem Acarus

aquaticus so ähnlich, dass man beyde kaum von einander

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 143

52. holosericeus.

unterscheiden konte; da er aber ins Wasser gelegt wurde,

schwamm er und verstund die Kunst nicht, unterzutauchen’’,

„Hinten furchig”, dus niet „auf dem Rücken’.

m 1746. Acarus terrestris ruber, abdomine depresso. LIN-

NAEUS, Fauna suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd. Bat.);

p. 348. n. 1200. — Hij haalt verschillende schrijvers aan. —

Habitat in terra; in aqua non movetur, sed perit. Praece-

denti (1) quam ovum ovo similior. Totus ruber, holosericeus

et coccineus; caput minimum; oculi. duo; pedes utrinque

quatuor multis articulis. Abdomen magnum, depressum,

pone et lateribus gibbum, pone sulcatum; magnitudo

antecedentis. .

Opmerking. 1. Limnochares aquaticus L. — Dat is

dus eene bijna letterlijke vertaling van de diagnose in zijn

eigen Iter Oelandicum.

Van de daarop volgende soort, no. 1201, haar met holo-

sericeus vergelijkend, zegt hij: „nec rugosus, nec sericeus

seu villosus.’’ Dat wil dus zeggen, dat holosericeus dat wel is,

hetgeen juist is.

m 1747. Araneus coccineus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 5.;

Halae; gen. 175. n. 5. — Nomen nudum.

m 1748. Buprestis araneolae, Qwalster. LINNAEUS, Syst.

Nat.: Ed. 6.; Stockholmiae; en Ed. 7.; Lipsiae; beide gen.

203. n. 9. — Nomina nuda. — Hij haalt hier Faun. Suec.

n. 1199 aan; dat is onjuist,; want daar wordt aquaticus

genoemd. — Wanneer wij nu even herlezen, welke woorden

CHARLETON 1667 geschreven heeft (hierboven p. 139), dan

is het onbegrijpelijk, dat LINNAEUS de onzinnige benaming

„Buprestis araneolae” aan dit diertje gaf. — De Ed. 7. geeft

bovendien den eveneens foutieven naam van Kleine rothe

Wasserspinne, ontleend aan FRISCH.

m 1749. Hochrothe Erd Milbe; Ackermänngen; kleine sam-

metrothe Erdspinne. RÖSEL VON ROSENHOF, Monatl. herausg.

Insekten-Belustigungen; Nürnberg; v. 3. p. 157. — „Im

Frühling und sommer auf den Aeckern und Feldern; der

Landmann glaubt. wann solche zum Vorschein komme,

so seye es gut zu säen und zu pflanzen’. — Verder geen

beschrijving.

144 . DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

52. holosericeus.

m 1752. Acarus terrestris ruber abdomine depresso ; red

land Acarus, with a depressed body; little scarlet spider ;

Tant. HILL, A gen. Nat. Hist.; v. 3. Hist. of Anim.; London;

p, 25. — Vertaling van een gedeelte van hetgeen LINNAEUS

1746 zegt, gemengd met ontdekkingen van LISTER 1678. —

It is very common under the surface of the earth, and so-

‘metimes on herbs and among hay.

m 1754. Buprestis araneolae. LINNAEUS, Systéme naturel

du Regne Anim.; ed. 8. a.; Paris; p. 235. — Nomen nudum.

— P. 238, n. 15. Acarus terrestris ruber, abdomine depresso. —

Vertaling van LINNAEUS 1746.

m 1755. Qwalster. MOLLER,-Delin. regni anim. — (LINNAEUS,

Syst. Nat.; Ed. 8. Zie p. 9). — Nomen nudum.

m 1756. Bupreshs araneolae. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 9.;

Ludg, Bat,; gen. 214. n. 9. — Nomen nudum.

m 1758. Acarus holosericeus. LINNAEUS, Syst. Nat.;

Ed. 10; Holmiae; gen. 235. n. 19. — Acarus abdomine de-

presso tomentoso, postice retuso, terrestris. — „Tomentoso’’,

gebombeerd, gecapitoneerd, met vlokzijde opgevuld; men

denke aan de talrijke kuiltjes en putjes op den rug! — Wat

de aanhalingen betreft; die zijn goed; alleen leze men voor

„Lister. aran. f. 38°: „Lister, Hist. Anim. Angl. tit. 38.” —

Verder zegt hij: „Simillimus praecedenti”’ ; d. w. z. Limnochares

aquaticus ; wat vrij goed gezegd is. — „Habitat in Europae

et Americae siccis’’ verdient eene verklaring; P. Katm

vermeldt in zijne reisbeschrijving een diertje, dat aan holose-

riceus denken doet. Zie hierboven. p. 137, sub sericeum.

m 1758. Acarus coccineus terrestris ; acarus terrestris ruber,

abdomine depresso ; araneus terrestris scharlatinus ; avaneus

exiguus coccineus, vulgo a Tant dictus; araneus anglicus,

coccineus, minimus; araneus coccineus terrestris ; scharlach-

rothe Erdspinne. LINNAEUS in: (GMELIN), Onomatologia med.

compl. seu Onom. Hist. Nat.; Ulm. Frankfurt, Leipzig;

v. 1. kol. 33, 39. — Duitsche vertaling van LINNAEUS 1746.

(Hydrachnidae).

[m 1664. Pond-Mites. Power, Experimental Philosophy

Cont. New Exper.: Microscopical.... &c,; London;

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 145

(Hydrachnidae).

Book 1. obs. 18. p. 20. 21. — Met ,,Pond-Mites” worden

slechts Dapnidae en Cyclopidae bedoeld.]

m [1688. PıErsıG, Deutschlands Hydrachniden, 1900, p. 1.

zegt: „Die erste Kunde über Hydrachniden verdanken wir,

wenn wir von einer dürftigen, bildlichen Darstellung des

Holländers Stephan Blankaart in seiner „Schou-

Burg der Rupsen, Wormen, Maden en Vliegende Dierkens

daar uit voortkomende. Tot Amsterdam 1688’ absehen

rc.

Deze aanhef berust vermoedelijk op eene verkeerde aan-

teekening. ,,Bildlich” vinden wij in BLANKAART over Hy-

drachniden niets. En met de op blz. 132 en 133 genoemde

„Water-Spinnen’’ en ,,Water-spinnetjes’’ bedoelt hij slechts

„dicht aan de Slooten levende” landspinnen!]

m 1718. Animal. JOBLOT, Descr .... Microscopes ....

Avec.... obs. .... d’Insectes. &c.; Paris. — v. 2. c. 28. p. 57.

„D’une infusion d’anémone .... préparée .... avec de l’eau

commune” (d. w. z. slootwater!) ....

dans une goutte .... un animal

nouveau .... Planche 6, marqué 12. —

Tout le dessus de son corps est couvert

d'un beau masque bien formé, de

figure humaine, parfaitement bien

En six pattes et une’ queue,

sortant de dessous de ce masque,

qui est couronné d’une coéffure sin-

guliére.”’ Fig. 30a.

Wij hebben hier bijna zeker te doen

met eene Hydrachniden-larve, gezien door een slecht mi-

kroskoop, en zeer slecht afgebeeld; ook de verbazing en de

verbeelding speelde den teekenaar parten. De coiffure zijn

de zichtbare deelen van het gnathosoma. Het „masker’’

is veroorzaakt door de symmetrische zwarte en gekleurde

teekening der larve. De staart? een dubbel achterrandhaar?

Zie Piersig, Hydr., t. 11. f.29h;t 13. f. 33 g; t. 34. f. 87 g.

m 1743. Water-Spiders. BAKER, The micr. made easy;

Edel. & 2.2 Kondon; Part: 2)¢.:50..pi278/ nm. 13. — „In the

Water of Ditches there are frequently Numbers of Water-

| 10

146 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

(Hydrachnidae.)

Spiders, not larger than a Grain of Sand; they are very

voracious, hunting about continually for Prey: and may

be seen by the Microscope catching and devouring other

minute Animalcules. Some have eight, some ten Legs and

Antennae jointed like Equisetum or Horse-Tail.”

Deze toevoeging doet mij vreezen, dat de goede BAKER

ook Cyclops tot de Water-Spiders rekende, zooals trouwens

POWER 1664 óók deed.

m 1744. Water-Spinnen. BAKER, Het Mikroskoop gemak-

kelijk gemaakt; Ed. 1.; Amsterdam; v. 2. c. 50. p. 269. —

Hetzelfde als 1743.

01744. Water-Spiders. BAKER, The microscope made easy;

Ed. 3:; London; P. 2. c. 50. p. 278. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Water-Spiders. BAKER, The miscroscope made

easy; Ed. 4.; London; P. 2. c. 50. p. 278. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Avraignées d'eau. BAKER, Le microscope a la

postéetde tout le monde, &e.; Panis} 2 NC RON Pp 3107

Hetzelfde als 1743.

m 1756. Wasser-Spinnen. BAKER, Das zum Gebrauch...

Mieroscopium, &c Zürich; ARC 505 p. 295. — Hetzelrde

als 1743. |

53.

Acarus aquaticus L. 1758.

m 1745. Acarus aquaticus ruber abdomine depresso. LIN-

NAEUS, Oeländska och Gothländska resa; Stockholm och

Upsala; p. 84. — „En Acarus fants har” (Trombidium holo-

sericeum)...., „han war fa lik Qwalster, som fins i watn eller

Acarus Aquaticus ruber abdomine depresso, at man knapt

kunde skilja honom” ....

„Een Acarus werd hier gevonden” .... „hij was zoo gelijk

aan de mijt, die men in water vindt, of Acarus aquaticus

ruber abdomine depresso, dat men ze nauwelijks van elkander

onderscheiden kon.” Dan moet met die watermijt slechts

de algemeen bekende Limnochares aquaticus bedoeld zijn. .

m 1746. Acarus aquaticus ruber, abdomine depresso. LIN-

NAEUS, Fauna suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Ludg. Bat.);

p. 348 n. 1199. — Habitat in lacubus sub aqua, ubi cito

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE, I. 147

53. aquaticus

currit. Corpus ovatum, parum in dorso depressum, coccineum”.

Hij haalt hier vier soorten door elkander.

I. Limnochares aquaticus : Acarus aquaticus ruber, ab-

domine depresso; habitat in lacubus sub aqua, ubi .

currit.’ — Dat is zoo; het diertje is rood, heeft een vlakken

rug, leeft in poelen, onder water, dat is: op den bodem,

waar het traag loopt, niet zwemt. Bovendien zegt hij van

de volgende soort, n°. 1200 (Trombidium holosericeus) :,, Praece-

denti quam ovum ovo similior; magnitudo antecedentis.”

Dat wil zeggen, dat, omgekeerd, n°. 1199 aan holosericeus

doet denken, wat waar is, en wat hy ook in zijn

Oelandska resa mededeelt.

II. Eylais extendens. „cito’ .... Corpus ovatum, parum

in dorso depressum. coccineum’’, wat niet op aquaticus,

maar op extendens past.

III. Hydrachna globosus : Hij haalt FRISCH, v. 8. p. 5. t. 3:

araneus aquaticus ruber parvus’’ aan, alwaar deze Hydrachna

globosus beschrijft en afbeeldt (zie beneden, p. 154).

IV. Trombidium holosericeus : want, hi] citeert CHARLETON,

Onomasticon, p. 47, Buprestis araneolae, alwaar Trombi-

dium holosericeus bedoeld wordt; zie hierboven, p. 139.

#1749. Die schöne, hochrothe Wasser-Milbe. ROSEL VON

ROSENHOF, Monatl. herausg. Ins. Belustigungen, &c.; Nürn-

be 120127 3:5,P9::1158 en 159; t. 25:

„Die zweite von diesen Wasser-Milben, ist eine von Farbe

ganz hochrothe Art, so derjenigen die sich auf dem Land

aufhellt (1) volkommen gleichet, und die ich auf der XXV

Tabelle fig. 1. in ihrer naturlichen Grösse afgebildet habe.”

„Als ich einmal mit der

Insecten-Fischerey be-

schäftiget war, und ....

Creaturens: tin ein

Glas): brachten ts. , 0

sahe ich im selbigem eini- :

ge dieser Milben hin und S

wieder schwimmen (2). Fig. 31. Twee maal vergroot.

Ich .... konnte aber Oz

zwischen ihnen und derjenigen hochrothen Milbe, die sich

148 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

93. aquaticus.

auf dem Land aufhällt, (1) .... gar keinen Unterschied be-

merken. (3).... brachte ich eine derselben aus ihrem Ele-

ment in das Trockene, oder legte ich sie auf ein Papier, so

konnten sie nicht von der Stelle kommen; ja ihr ganzer

Leib schien eine mit rothem Saft halb angefüllte Blase zu

seyn, die sich flach aus einander breitete, alsob sie zerfliessen

wollte, man mochte sie gleich auf diese oder jene Seite legen;

vertrocknete aber das wenige Wasser, so noch an ihnen hing,

so verloren sie alle Bewegung und zugleich mit selbiger auch

das Leben, ohne dass sie sich vorher nur im geringsten be-

mühet hätten von der Stelle zu weichen.’

„Die zweyte und dritte Figur, zeigen diese Milbe vergrös-

sert.... Der Kopf macht nebst dem Brust-Stück den klein-

sten Theil aus, so, dass das Insekt fast nur alleine, aus dem

dicken, oval-runden und etwas platten Hinter-Leib zu be-

stehen scheinet. Ausser diesem ist auch noch an beeden Figu-

ren wahrzunehmen, dass die acht Füsse ganz anderst als bey

den Spinnen eingelenket sind, .... die Farbe aber ist an

gegenwärtiger viel heller, oder mehr hochroth, als an vorher-

gehender Spinne (4).

Opmerkingen. 1. Trombidium holosericeus. — 2.

sic! — 3. Hij komt nu op de gedachte, dat de beide soorten

slechts varieteiten van ééne soort zijn, afhankelijk van hun

element, en hij neemt dezelfde proef als LINNAEUS. — 4.

Hydrachna geographica en andere. ty

m 1752. Acarus aquaticus ruber abdomine depresso ; red

water Acarus, with a depressed body ; scarlet water mite. HILL,

A gen. Nat. Hist.; v. 3. Hist. of Anim.; London; p. 24. —

Vertaling van LINNAEUS 1746.

m 1753. Wasserspinne. HANow, Seltenheiten der Natur,

&c.; Leipzig; p. 645.

„Noch eine andere Art war ganz hochroth, welche mit

ihren acht Fiissen sowohl im Wasser, als auch im Glase

sehr geschwinde herum lief (1). Ihr innerer Saft war roth,

und es lief derselbe heraus, als ich sie fangen und, um sie

genauer zu betrachten, in eine Réhre bringen wollte (2).

Ausser dem Wasser fielen ihre Fiisse so dicht an den Leib,

oder wurden so eingezogen, dass man sie nicht sehen konnte.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 149

53. aquaticus.

Ja die ganze Spinne fiel ausser dem Wasser, wie ein unförm-

liches Klümpchen zusammen, daran man auch unter der

Vergrösserung nichts, als viele kleine Körnchen oder Wärzchen

(3) sahe, und kein Leben an ihr bemerkte. So bald man sie

aber in das Wasser warf, so nahm sie ihre vorige Gestalt

wieder an.”

Opmerkingen. 1. „Lief” is juist; maar „geschwin-

de” is fantasie. — 2. Hij is dus wel wat hardhandig te werk

gegaan. — 3. Zeer juist gezien. Zie ROESEL'S figuren, p. 147.

Die korreltjes geven aan dit dier iets holosericeus-achtigs.

m 1754. Acarus aquaticus ruber, abdomine depresso. LIN-

NAEUS, Systéme naturel du Regne Animal, &c.; Paris; Ed.

8. a.; p. 238. n. 14. — Vertaling van LINNAEUS 1746.

m 1758. Acarus aquaticus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10; Holmiae; gen. 235. n. 18. — Acarus abdomine depresso

tomentoso postice obtuso, aquaticus. Habitat in RE

aquis dulcibus.

Ziedaar eene betere beschrijving ,dan die van 1746. Werke-

lijk, het diertje maakt den indruk van eene matras; het is

als ’t ware gecapitoneerd. Men zie de figuren van ROESEL

dien hij ook juist citeert: „Roes. suppl. 1. t° 25” (dus niet

24). — Maar, helaas, hij citeert ook „Fn. Suec. 1199”, waar

hij 4 soorten verwart, en „Frisch. ins. 8. t. 3.’’, die het over

globosus heeft!

m 1758. Acarus aquaticus ruber, abdomine depresso. Lix-

NAEUS in: (GMELIN), Onomatologia med. compl. seu Onon.

Hist. Nat.; Ulm, Frankfurt, Leipzig; v. 1. kol. 32. — Duit-

sche vertaling van LINNAEUS 1746.

54.

(Adhuc sine nomine).

(Hydrachna extendens MÜLL. 1776).

m 1746. (Sine nomine). LINNAEUS, Faun. suec.; Ed. 1.;

Stockholmiae (ook Lugd. Bat.); p. 348. n. 1199.

Bij de beschrijving van Limnocharus aquaticus, zie boven,

p. 147, komen deze woorden voor: „Corpus ovatum, parum

in dorso depressum, coccineum’’, die alleen op extendens passen.

150 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

99. gymnopterorum.

55.

Acarus gymnopterorum L. 1758.

#1746. Acarus gymnopterorum ruber, punctorum cocci-

neorum utrinque pari. LINNAEUS, Fauna suec.; Ed. 1.; Stock-

holmiae (ook Lugd. Bat.); p.349 n. 1208. — Ruben minimus,

ut oculi et pedes nudo visu distingui nequeant: abdomen

globosum, laete rubrum, pilis quibusdam hispidum, in ante-

riore abdominis parte, ad latera, utrinque par punctorum

obscurius rubrorum, quorum punctum alterum anterius,

alterum posterius. Habitat in Culicibus et aliis insectis, uti

alter acarus in coleoptratis.”

Deze meesterlijke beschrijving verraadt terstond de larven

van Hydryphantes ruber ; zie Piersig, Hydr. t. 44 f. 130 e. —

Dat „et aliis insectis’’ moeten wij met eenige reserve aannemen,

hoewel ook PIERSIG, Hydrachniden, p. 392, zegt: „beson-

ders gern an Stechmücken (Culex-Arten).”’ Heeft hij hen dan

ook op andere Insekten gevonden? Waarom die dan niet ge-

noemd? Het eenige insekt, behalve Culicidae, waarop de

larve gevonden is, is Caenia, een vliegje.

m 1/54. Acarus gymnopterorum ruber, punctorum cocci-

neorum utrinque pari. LINNAEUS, Systéme naturel du Regne

Animal, &c.; Ed. 8. a.; Paris; p. 239. n. 23. — Vertaling

van LINNAEUS, 1746.

m 1758. Acarus $ymnopterorum. LINNAEUS, Syst. Nat.;

Ed. 10.; Holmiae; gen. 235. n. 23. — Acarus abdomine

rubro, lateribus punctis binis coccineis. Habitat in Apibus

aliisque.

De naam gymnopterorum is dezelfde als die van 1746.

Ook haalt hi „Fn. suec. 1208” aan. Hij heeft dus dezelfde

soort bedoeld. Jammer, dat hy nu „in Apibus’” zegt, wat

nooit waar kan zijn. Hij vergiste meer met namen!

m 1758. Acarus gymnopterorum ruber, punctorum cocci-

neorum utrique pari; das rothe Fliegenwürmlein. LINNAEUS

in: (GMELIN), Onomatologia med. compl. seu Onom. Hist.

Nat., &c.; Ulm, Frankf., Leipz.; v. 1. kol. 33—34. — Duitsche

vertaling van LINNAEUS 1746.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE, I. 151

56. (geographica).

56.

(Adhuc sine nomine).

(Hydrachna geographica MULL. 1776).

m 1749. Aranea aquatica minor. Die kleine rothe Wasser-

spinne mit schwarzen Zierathen. ROESEL VON ROSENHOF,

Insekten-Belustigungen, v. 3. p. 155—157. t. 24. 1. 6. —

ROESEL is bezig na te gaan, op welke wijze de kleine roode

waterspinnetjes (Hydrachna globosus, zie hier beneden, p.

157) hunne „Eyer, Nüsse’ aan de waterwantsen bevestigen

(p. 153). Daartoe brengt hij (p. 154) vele van de uit de larvae

te voorschijn gekomene nymphae en adulti in eenige „runde

Glaser’. Daar zij echter in gewoon water dood gingen, vulde

hij de glazen met „Wasser aus Sümpfen, Pfützen und Weihern,

(und nun) blieben sie nicht nur allein lebendig, sondern

wurden auch von Tag zu Tag grösser.’

Welke waarborg bestaat er nu, dat hij geen andere larvae,

nymphae, of adulti van eene andere soort binnensleepte?

Geen wonder dan ook, dat hij (p. 155) bemerkte, „wobey

auch einige, auf ihrem runden Körper, schwarze Zierrathen

zeigten’’. Hij plaatste er nu eenige waterwantsen bij: „alleine

ich fand mich in meiner Meinung betrogen” (geen wonder!)

„und als ich zu gleicher Zeit, nach andern Insekten im ste-

henden Wasser suchte, so fand ich auch verschiedene Spin-

nen von eben dieser Art, die ich hier beschreibe, welche

viel grösser als die meinigen waren, indeme einige derselben

einer grossen Erbse gleich kamen; .... dass sie aber die Mei-

nigen waren, wurde ich nachgehends um so viel mehr ver-

sichert; weil diejenigen, so ich im Frühjahr vom

hielten, nur blieben die Männlein etwas kleiner *

und geschmeidiger, als die Weiblein.”

„Ihr fast kugelrunder Leib führet eine schöne rig. 32. Twee maal

karminrothe Farbe zum Grund, über die Ober- Mate ENE

fläche aber desselben laufet in der Mitte, von

vornen nach hinten, ein schwarzer Streif, der vornen, gegen den

152 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

56. (geographica).

Kopf, von zwey kurzen Querstrichen, die sich in einen etwas

breiten Punct endigen, so durchschnitten wird, dass er ein dop-

peltes Kreuz vorstellt, und gegen hinten hat er zwey astförmige

Aussprünge; unten an jeder Seite aber drey Puncte, und über

dem letzten von diesen noch ein etwas kleineres. Der vordere

Theil, oder das Brust Stück stehet etwas, unter erst beschrie-

benen, oder unter dem hinteren Theil, und ist so klein und kurz,

dass man solchen kaum für den Kopf alleine ansehen sollte,

deme ungeachtet aber sind doch die Füsse allesamt an den-

selben eingelenket, und zu vorderst hat er ein Paar kaum

merkliche Fres-spitzen, bei welchen eigentlich der Mund

der Spinne befindlich.”

baloe Die achtAuüsse sind von gleicher Länge, und beste-

hen aus vielen Gelenken, so alle mit kurzen und zarten Här-

_ lein besetzet sind, daher dan auch diese Füsse gar wohl zum

Rudern tauchen: dann die Spinne weiss dieselben eben so

schnell im Wasser als die Land Spinnen auf dem Trockenen

zu bewegen, und kan sich also, durch ihre Hiilfe, eben so

bald von einem Ort zu dem andern begeben; ist sie aber

etwann der Ruhe benöthiget, so setzt sie sich an einem Körper

veste, und verweilet daselbst so lange, als es ihr beliebet.”

„Nachdem mir nun einmal die Grosse der ausgewach-

senen Spinnen, von dieser Art, bekannt war, und ich

solche auch in Ansehung des Geschlechtes hatte kennen ler-

nen; so nam ich etliche derselben, von beyderley Geschlecht,

und brachte sie in ein Glas voll Wassers, in welchem eine

Wasserwanze befindlich war, an der keine einige von den

oben beschriebenen Läusen hieng” (Er waren dus geen

waterplanten in!). Hij bemerkt nu, „dass sie aus dem Ende

ihres Hinter-Leibes zuweilen einen kurzen, zuweilen aber

auch langen, Faden spannen, und denselben mit sich he-

rum führten.’” — Piersic gelooft, dat dat „Fadenalgen’’

waren. Dat geloof ik niet, aangezien RÖSEL deze plantjes

zeer goed kende, en aan hunne groene kleur terstond zoude

herkend hebben. Ik meen veel meer, dat zij hunne dikvloei-

bare „urine’” ontlastten. Een „Faden’ is wit. Nader on-

derzoek bij deze zoo zeldzame soort is gewenscht.

‚RoEsEL heeft duidelyk de paring gezien

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 153

56. (geographica).

„wobei sie die Unterfläche ihres Leibes auf eine kurze Zeit

nahe zusammen brachten, mit ihren Füssen aber sich so

fassten, oder gleichsam umarmten, dass sie nur einen Körper

auszumachen schienen.” — Hierop volgt, dat hij zag, dat

de 99 hunne eieren aan eene wants hechtten. — H ee r-

lijke fantasie!!!

(Adhuc sine nomine).

(Acarus globosus DE GEER 1778).

m 1728. Laus auf den Wasser-Wantzen. FRISCH, Beschr.

ine beutsch-Land; Berlin; v. 7. c..17. p:.25. £.) 17. — Met

„Wasser-Wantzen’’ worden Nepa cinerea en Ranatra linearis

bedoeld.

„Am Leib sind diese Läuse voll, rundlich, ganz roth,

und hangen fest an allen Orten des Leibes, wo sie sind,

aussen her, und unter den Fliigeln. Es stecket ihr Kopf

fest in einem Poro und ist fast dreieckig, doch mit stumpfen

Winkeln.”

Inderdaad, daaraan zijn de Larven van globosus gemakke-

lijk herkenbaar.

„Wann man sie heraus zieht, bleibt ihr Leib nicht lange

so voll und aufgeblasen, sondern fällt gleich ein, dass man

nur eine Schärfe der Brust noch sehen kan. Die Röthe ver-

geht ihnen am Leibe, dass sie ganz weiss werden, und als

leer da liegen.”

Dat komt, omdat die Larven zeer vast in de huid, beter

gezegd in het chitinepantzer, vast zitten, zoodat zij, bij de

pogingen, haar eruit te trekken, scheuren of breken. Ook wan-

neer alléén de hypopharynx of lingua afgeknapt is, kan er

natuurlijk water in het lichaam dringen en de kleurstof ver-

dunnen, en bovendien kan de kleurstof gedeeltelijk of geheel

ontwijken.

„aber der Kopf und vorder-Theil des Leibes bleibt auch noch

nach dem Tode röthlich, und auf dem Leibe des Znsecis

kleben. Ich habe an dem Halse der Läuse eine Spur von

154 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

57. (globosus).

Fiissen gefunden, die man aber kaum entdecken kan.

Juist; zoodra de Lar-

ve zich in het Nym- off

phophan-stadium be-

vindt, breken de poot- &

jes af.

m 1730. Kleine ro-

the Wasser-Spinne.

FRISCH, Beschr. Ins.

Teutsch-Lands; &c.; 2,

Berlins vans pas

SERI:

„Ich habe sie im Merzen schon mit ihrer ganzen ausge-

krochenen Brut gefunden; in einem subtilen Moos an der

Rinde von Kien-Bäumen, im Flusz Wasser schon halb ver-

fault gelegen.”

Die „Brut’’ waren natuurlijk Larven (van deze, òf van

eene andere soort), die gekomen waren uit de tusschen dat

„subtile Moos’ aan den half rotten „Kien-Baum’’ door een

of meer 99 gelegde eieren. Er bestaat geen verband tusschen

die „Brut’’ en de globosus, die hij daarbij vond.

„Sie hat keine Brust” (thorax) „wie andere Insecta oder

Evroua sondern wie die langbeinigen grossen Spinnen’, (Pha-

langidae) „die Füsse am Bauch gegen das Maul zu. Diese acht

Füsse bewegen sich am Leibe in einem Knopf als im aceta-

bulo, davon die hintersten fünf Gelenke haben, die vier obere

aber jedes auf den beyden Seiten mit drey starken Haaren ver-

sehen ist: Womit sie im Wasser so schnell lauffen können,

als andre Spinnen im Trockenen. Dann diese Härlein machen

breite Ruder aus den Gelenken der Füsse.”

Zeer juist gezien is de beweging van de bijna bolvormige

trochanteres in de acetabula der coxaalplaten. De daarop

volgende zin is duister en onjuist: indien men van de kleine

bolvormige trochanteres afziet, hebben alle pooten 5 leden,

en daarvan hebben de tibiae II en III en de genua III en

IV aan de achterzijde stijve zwemharen.

„Die rothe Farbe kommt von einem rothen Safft, den sie

in sich haben, und nahe an der Haut gantz zähe liegt. So dass

Fig. 33. Twee maal vergroot.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 155

57. (globusus).

er zwar mit dem weissen aus dem Leib laufft, wann man

die zerdrückt: sich aber gleich sondert, und an dem näch-

sten Ort hängen bleibt.”

Hij hield ze vele maanden levend. „Ich kunte ihre Augen

mit keinerley Glas entdecken, und musste doch schliessen

dass sie sahen, dann .... so fingen sie die herabfallenden

Mehl-Partickeln auf. Von den Spinn-Spitzen kunte ich auch

nichts finden”. (geen wonder!) „aber die membra genitalia

stehen gleich hinter den Fiissen. Die zwey Fress-Spitzen”

(de maxillaarpalpi) „liegen vornen über dem Maul, welches

nur einen Sauchstachel hat” („Saugrüssel” met inbegrip der

twee mandibels).

Hij zag in het water tallooze uiterst kleine, witte ,, Wasser-

Läuse”. „Von diesen Läusen .... nährten sich die Spinnen

ohne Zweifel so lang sie lebten, indem sie ihnen den Safft

aussaugen.”’

Zijne tab. 3. vertoont het diertje, in natuurlijke grootte,

herkenbaar, met zwemharen; daarnaast een poot, vergroot,

zonder zwemharen; blijkbaar poot I, maar met het juiste

aantal leden: zes, en in goede proporties! Zie fig. 33, p. 154.

01735. Pediculus. LESSER, De sapientia, omnipotentia

et providentia divina, &c.; Nordhusae; T. 1. c. 9. p. (206?).

— Op Nepa en Ranatra ; hij haalt FrISCH 1728 aan.

m 1736. Acarus ruber aquaticus. LINNAEUS, Animalia

per Sueciam observata. In: Acta literaria et Scientiarum

Sueciae, Anni 1736. p. 133. — Nomen nudum; hij haalt

FRISCH 1730 aan.

m 1737. Dierke. SWAMMERDAM, Bijbel der Natuur; Ley-

senti 230. 2. 3. for Ops Nepa.cinerea. — |... een

groot getal Neeten .... van allerhande grootte .... soo

dat ik selfs twijfel, of het niet wel particuliere Dierkens

syn, die syn bloet suygen, en die door het zelve aangroeyen;

.... Sy syn van figuur een weynig langwerpig ront, en glim-

ment, gespannen van structuur, sonder eenige ringen; yder

heeft een peervormig ende langwerpig halsken, dat met syn

spitze eynde vast in het lichaam zit. Haar couleur is tus-

schen Menie ende Purper, en.als sy wat grooter syn ge-

worden, soo bemerkt men daar een cierelijk deelken in

156 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

57. (globosus).

doorschynen .... Het Dierke .... Vóór aan zag men syn

Hooft a en daar boven syne oogen

b, waar onder de Voeten cc, die

sierelyk gevouwen ende geboogen waa-

ren. Als ik het op syn rug omkeerde

. met hayrkens beset. De couleur

van dit Dierken was .... tusschen

Mente Mende Burper Vane

00% een Dier ist... 2 dat isarmy

onbekent.”’

Ik wijs hier speciaal op het feit,

dat SWAMMERDAM de ,,Neeten” (eie-

ren) op een en dezelfde Nepa „van

allerhande grootte” aantrof; dat hij

er reeds aan twijfelde, of het wel

Fig. 34, Twee maal eieren waren; dat het hem gelukte

ana omeczer’ wit deze eieren (Larven!) een „dier

ken” (nymphphaanstadium) te prepareeren; verder kwam

hij niet. Hij zag geen pooten aan de Larven, wat FRISCH

1728 wel gelukte.

0 1738. Laus der Wasser-Wantzen. LESSER, Insecta-Theo-

losıas oder: vernuntt ttc »Z/üllichans aller 2540255)

— Hetzelfde als 1735.

01740. Laus der Wasser-Wantzen. LESSER, Insecta-Theo-

losiawoder: vernunft, eee NZ ENNE AZS

— Hetzelfde als 1735.

01741. Acarus ruber aquaticus. LINNAEUS, Elenchus

anim. per Suec. obs. ; Upsaliae; p. 87. n. 3. — Nomen nudum;

hij haalt FriscH 1730 aan; Zweden.

m 1742. Pousurles Punaises aquatiques. LESSER, Theologie

des Inseetes, &e.; La Hayer (ook Rants) 27. 1402 979202

— Hetzelfde als 1735.

m 1743. Acarus ruber aquaticus. LINNAEUS, Elenchus

anim. per Suec. obs., &c.; Lugd. Bat.; p. 87. n. 3. — Als

1741.

m 1745. Pou sur les punaises aquatiques. LESSER, Theologie

des Insectes, &c.; Paris; v. 1. c. 9. p. 206. — Hetzelfde als

2353

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 154

57. (globosus).

m 1749. Aranea aquatica minor ; die kleine rothe Wasser-

spinne. ROESEL von ROSENHOF, Insekten Belustigungen,

&c.; Nurnberg; v. 3. p. 147—157.

Hij beschrijft wat hij van de ontwikkelingsgeschiedenis

van globosus meent gezien te hebben. Maar hij verwart drie

soorten door elkander. Zie bij 7. geographica, p. 151, 152, en

bij Curvipes rufa, p. 161. Wat hij van globosus vertelt, komt

in het kort op het volgende neer.

P. 147: „Ein Insect, welches sich von unsern beeden

Wanzen-Arten zu nähren pfleget.’” — Het is dus geen ei!

„eine Art von kleinen Läusen die kein Leben zu haben schei-

nen, und eine schöne dunckel-rothe Farbe führen .... so

wohl am Leibe, als auch an den sechs Füssen’ (der Wasser-

Wanzen) „und sind von ungleicher Grösse.’

Dus, evenals SWAMMERDAM: de „Läuse’ waren ongelijk

in grootte. De kleinste sind „mehr länglicht als rund”; zij

nemen steeds in dikte en grootte toe, totdat zij „fast kugel-

rund” zijn „verliehren sich auch auf einmal völlig”;

m. a. w. dan zijn de nymphae uitgebroken en weggezwom-

men.

„Es ist am selbigen weder ein Fusz noch sonst etwas womit

sie sich anhalten können wahrzunehmen, und doch bleiben

sie an einer Stelle bestendig veste sitzen”. — Hij was dus

niet zoo gelukkig als FrIscH 1728, die nog pootstompjes

vinden kon.

„ich habe sie aber etwas genäuer untersucht, und befun-

den, dass eine besondere Creatur aus ihnen werde’, — die

hij den volgenden maand beschrijven zal.

In de volgende aflevering vertelt hij weer hetzelfde. En-

kele zinnen frappeeren ons, andere vullen de beschrijving

aan. :

pilo: „Bines Arkevondkausen. 2.

p. 151—152. „rothen Nüsse oder Läuse.... vielleicht

sind dieses die Eier aus welchen, diese kleine Spinnen kom-

men....” vielleicht nich anders als ein von der alten Wasser-

Spinne, an die Wasser Wanze gesetztes Ey gewesen; ....

birnförmig .... ein kleines Kölbchen, welches mit dem hin-

tern Teil durch einen dünnen Hals zusammenhanget....

158 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

57. (globosus).

Da aber diese Läuse zu ihrer vollkommenen Zeitigung zwölf,

bis vierzehn Tage brauchen....”

Terwijl hij zoo piekert, of het wel eieren, of luizen zijn

„so fande ich in Swammerdams Werk’ en zag toen hetzelfde,

„eine mit Füssen versehene rothe Creatur.... vornen ein kur-

zer und gespaltener kleiner Theil, welches das Brust-Stück aus-

machet, und an dem der Kopf.... Augen.... so sprenget

sie ihren Balg entzwey, verlässet die Stelle .... und zeiget

sich als eine zwar kleine aber doch wohl gestalte Spinne,

| welche...” Zijne figu-

ren gelijken sprekend

op die van SWAMMER-

DAM. Zie hiernaast.

Het geluk heeft

hem gediend, zoodat

zijne uitlating: „Nun-

mehr war meine Neu-

gierde in etwas ge-

stillet, weil ich den

Ursprung dieser kleinen Wasserspinnen entdeckt hatte”

hare volle waarde heeft.

Maar, vraagt hij zich af, waar komen nu die aan de wantsen

hangende „Nüsse’’ vandaan? — P. 154. Hij zag enkele der

Nymphen „ihren Balg ablegten, und hernach alle Zeit (p.

155) in einen schönern, von hellerer und frischerer Farbe,

Fig. 35. Twee maal vergroot. Overtrek.

erschienen’, — dat waren dus de adulti.

„Nachdem verflossenen andern vierzehn Tagen, gelangten

sie zum Teil, nach abermaliger Häutung ....’’ — Dat moet.

dus eene vergissing zijn! Zie nu verder bij geographica, p. 151,

152, hoe hij fantaseeren kan. En is het niet opmerkelijk,

dat hij niets van een „Ruhezustand” (teleiophaanstadium)

spreekt?! Wat moet men daarvan denken?

M1751. (Nomen?). Lesser, Teologia degl’ Insetti, &c.;

Venezia; v. 1. c. p. p. ....? — Hetzelfde als 1735.

0 1758. Laus der Wasser-Wantzen. LESSER, Insecto Theo-

logia fodera Aliverninitàtà. „ete MC RN

Hetzelfde als 1735.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 159

57a. (ypsilophorus).

57a.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus ypsilophorus Bonz 1783).

m 1718. Animal. JoBLOT, Descr. ... microscopes .... Avec

eo drinsectes, «cer, Paris! vl 2057: p. 20, 2%

Monsieur Mery .... manque a ce discours les curieuses

observations que nous avons faites sur ces sortes d’huistres

ou moules des étangs, ou de celles qu’on trouve dans les

canaux de Seaux & ailleurs. — Hier is dus sprake van Ano-

donta. — p. 25. Le 15. Juilliet 1711 a midy, je mis dans un

vaisseau de verre de l’eau de six a sept huistres .... Le 22,

je vis dans cette méme eau de deux sortes de nouveaux

animaux .... Ceux de la seconde espèce, dont

un seul est vi en g (Planche IV), se mouvoient

assez lentement pour qu’on ptt remarquer en

eux les particularitez suivantes. On appergoit

vers la téte & au derriere un mouvement d’on-

dulation, dans une matiere blanche lumineuse

& transparente, laquelle étant bien considerée,

on s’appercoit qu’elle est causée par les pattes,

tant du devant que du derriére de ces animaux.

On les voit marcher sur le porte-objet du Microscope, sans

sortir de l’eau où ils ont pris naissance; & l’on remarque que

les pattes de derriere sont plus longues que celles du devant.”

Ziehier de oudste waarneming van eene nymphe van

_Acarus ypsilophorus Bonz, gedaan door een slecht mikroskoop.

Zijn figuur is al even slecht als die van de onbekende Hy-

drachniden-larve (fig. 30a, p. 145).

58.

(Adhuc sine nomine).

(Nesaea brevipes NEUMAN 1880?)

Fig. 352.2 X

vergroot.

m 1753. Wasserspinne. HANow, Seltenheiten der Natur,

&c.; Leipzig; p. 644—645. — „Eine andere Art war bunt,

weiss, grau, und voll schwärlicher Flecken. Ihre Grösse

übertraf nicht viel einen gemeinen Stecknadelkopf.”

Vermoedelijk de hierboven aangeduide soort.

160 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

59. (carnea).

59?

(Adhuc sine nomine.)

(? Nesaea carnea C. L. Kocx 18362).

m 1753. Wasserspinne. HANow, Seltenheiten der Natur,

&c.; Leipzig; p. 644. — „Einige darunter waren vielleicht

ihrer Jugend wegen so klein, als Mohnsaamen, und sahen

theils weiss gelblich, theils rothgelblich aus.”

Vermoedelijk eene Nympha van Curvipes carnea C. H.

Koch.

60.

(Adhuc sine nomine).

(? Hydrachna fuscata HERM. 1804?)

m 1749. Wasser-Milbe. RÖSEL VON ROSENHOF, Insekten

Belustigungen, &c.; Nürnberg; v, 3. p, 158. —

„Die eine findet sich alleine im Frühjahr in den Pfützen,

stehenden Wassern, und solchen Kufen oder Gefässen, in

welchen das Regenwasser gesammelt wird. Sie halten sich

daselbst in grossen Anzahl auf, innerhalb vierzehen Tagen,

oder dreier Wochen verlieren sie sich aber alle wieder. Sie

sind hell oder Ocker-braun, sehen den kleinen Spinnen,

so nur die Grösse eines Hirsen-Korns haben, sehr ähnlich,

wie sie aber in das gesammelte Regenwasser kommen, so

in Gefässen aufbehalten wird, oder wie es zugehe, dass sie

sich wieder verlieren, ist mir zur Zeit noch unbekannt.”

| Curvipes fuscata is reeds in Maart in, soms vuile, poelen

en plassen te vinden, en heeft eene snelle ontwikkeling. De

larven parasiteeren niet, maar verpoppen zich kort na het

vrij worden. Hoe zij in die regentonnen en -bakken komen?

Ook ik kan daarop geen antwoord geven.

61.

(Adhuc sine nomine.)

(? Nesaea rufa C. L. KocH 1835?)

m 1749. Aranea aquatica minor; kleine vothe Wasser-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 161

61. (rufa).

spinne. RÖSEL von RosENHOF, Insekten-Belustigungen, &c,;

Nürnberg; v. 3. p. 149—155. t. 24. f. 5.

P. 153.: RÖSEL wil weten, op welke wijze de uit de aan

waterwantsen hangende Larven (,,Eyer’’, ,,Niisse’’) voort-

gekomen Nymphae en Adulti (,,Wasserspinnen’’) (zie hierbo-

ven, p. 157, bij globosus) hunne „Eyer” aan de Waterwantsen

bevestigen. Daartoe brengt hij, p. 154, eene menigte daarvan

in „runde Glaser”. Maar, in gewoon water sterven zij; dus

vervangt hij dat door water „so ich aus Sümpfen, Pfützen

und Weihern nahm’, (und nun) „blieben sie nicht nur allein

lebendig, sondern wurden von Tag zu Tag grösser”. —

Geen wonder, dat hij: „innerhalb 14 Tagen’ niet alleen

fraai gekleurde roode spinnetjes kreeg, maar ook (p, 155)

„einige aber führten .... ein hellröthes Kreutz auf ihrer

Oberfläche’’.

Merkwaardig, dat hij nu niet — zooals bij geographica, zie

hierboven, p. 151, van „auf ihrem runden Körper” of van

hun „kugelrunder Leib’, spreekt; waaruit wij opmaken,

dat deze Hydrachniden niet zulk een bolvormig

lichaam hadden; de teekening is ook meer ovaal. A

Hy zal dus stellig uit zijne ,,Sumpfen” eenige

Nymphen van Curvipes rufa ingesleept hebben, van „Fis: 36!

wee maal

welke soort PIERSIG (Hydrachniden p. 124) o.a. deze versroot.

beschrijving geeft: „Die hinteren’ schwarzbraunen

Dorsalflecke begleiten die schmale .... hellrot schimmernde

Rückendrüse in ihrem ganzen Verlaufe bis an die Spitze

der fast rechtwinklig abstehenden Seitenäste.”

62.

Acarus rupestris L. 1758.

m 1746. Acarus lapidarius fuscus : linea dorsali bicolori.

LINNAEUS, Fauna suec. &c.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook

Ludg, Bat.); p. 349. n. 1202. — Magnitudo et figura aquatici;

sed corpus obscurum; abdominis linea dorsalis longitudinalis

utrinque dilata, anterius in aliis alba, in aliis rubra; com-

muniter anterius albida, posterius rubra; caeterum abdomen

162 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

62. rupestris.

nebuloso-nigrum est, pedes rubri. Habitat in lapidibus et

campis.

Wanneer hij er nu nog bij had gevoegd: celeriter currit,

dan hadden wij eene goede beschrijving van Rhyncholophus

imperialis C. L. KocH 1837. 16. 6. Maar ook KocH vermeldt

dat niet!

m 1752. Variegated stone Acarus. HILL, A gen. Nat. Hist.;

v. 3. Hist. of Animals, &c.; London; p. 25. n. 8. — Nomen

nudum; zie over HILL p. 8.

m 1754. Ciron de pierre; Acarus lapidarvus fuscus, linea

dorsali bicolori. LINNAEUS, Systeme naturel du Regne Animal,

&c.; Ed. 8. a.; Paris; p. 238, n. 17. — Vertaling van LINNAEUS

1746.

m 1758. Acarus rupestris. LINNAEUS, Syst. Naf.; Ed. 10.;

gen. 235. n. 25. — Acarus fuscus, linea dorsali bicolori. Fn.

Suec. 1202. Habitat in Europa. — Voorloopig alleen in

Zweden!

m 1758. Acarus lapidarius, fuscus, linea dorsali bicolori ;

das braune Steinwürmlein. LINNAEUS in: (GMELIN), Onoma-

tologia med. compl. seu Onom. Hist. Nat.; Ulm, Frankf.,

Leipzig; v. 1. kol. 35. — Duitsche vertaling van LINNAEUS

En. suec. 1746.

63.

(Adhuc sine nomine.)

(? Acarus zosterae FABR. 1779?)

m 1752. Sea acarus. Hir, A gen: Nat. Hist.; v. 3. Hist.

of Animals, &c.; London; p. 25. n. 12. — Nomen nudum;

VERME N:

(Iyroglyphidae sensu lato).

m 1664. Mite in Cheese. POWER, Experimental Philosophy,

cont. New Exper.: .... Miscroscopical, &c.; London; Book I.

p. 16. obs. 12. — Bij de beschrijving van de kaas- of meelmijt

komen de volgende zinnen voor:

„We also saw divers Atoms somewhat Transparent like

HIST. OVERZ. D. ARACOLOGIE. I. 163

(Tyroglyphidae).

eggs; both in form and figure, Nay in these moving Atoms,

I could not onely see long bristles formerly specified, but also

the very hairs which grew out of their leggs.” |

De eerste zin zegt u, dat hy eieren zag; de „moving

atoms” zijn natuurlijk de larven .Hij zegt niet, dat

zij denzelfden vorm als de volwassenen hebben; ook niet,

hoeveel pooten zij hadden.

m 1665. Mite in cheese. Hooke, Micrographia, or, &c.;

London; p. 213. — „and the Eggs, out of which these Creatures

seem fo be hatch’d, are yet smaller.” — Ook Hooke zag

eieren en larven; niet dat uit eieren larven kwamen.

m 1667. Mite in Cheese. Hooke, Micrographia, or, &c.;

London; Ed. 2.; p. 213. — Is de 1° Ed. met een nieuw titel-

blad.

m 1669. Acarus, mijtken, sierken. SWAMMERDAM, Historia

Insectorum generalis ofte Alg. Verh. v. d. Bloedeloose Dierkens,

&c.; Utrecht; p. 56—65: Overzicht van de 4 soorten van

metamorphose: I. „Geen veranderinge”. — P. 71. ,, Vorders

soo stellen wy onder deese eerste soorte van veranderinge het

Sierken ofte Mijtken’” (in margine: Acarus) „het welke meede

volmaakt uyt sijn ey komt, ende maar allenxkens grooter

werd.’ — SWAMMERDAM is dus de eerste, die zag, dat de

larven uit de eieren kwamen, denzelfden vorm hadden als

de volwassenen, en dat er verder geen metamorphose was.

n 1687. Bacho, tarlo. Bonomo (en CESTONI!), Osservazioni

intorno a’ pellicelli del corpo umano fatte dal Dottor Giovanno

Cosimo Bonomo e da lui con altre Osservazioni scritte in una

Lettera all illustro Sig. Francesco Redi; Firenze. — Zie over

dezen brief beneden bij 84. Acarus siro. — Na behandeling van

Glycyphagus domesticus, Tyroglyphus farinae en Carpo-

glyphus lactis, gaat hij voort:

E multiplicano col solito natural modo, col quale multi-

plicano tutti quanti gli altri animali, cioè coll’ unirsi i maschi

alle femmine, e. per questa unione gallate l’uova, e poscia

lasciate delle femmine in ogni luogo a beneficio di natura,

da quell’ uova ne nascano i piccoli animalucci di quella

stessa figura, che conservano tutto il tempo della lor vita.”

Hij is dus de tweede, die de ontwikkelingsgeschiedenis

164 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

(Tyroglyphidae).

naging. Jammer, dat hij niets zegt van het zespootige larve-

stadium.

m 1694. Jit. VAN LEEUWENHOEK, Vierde vervolg der

Brieven, &c.; Delft; 77€ missive, p, 591. — „In 't opvangen

van de Mijt zoo bevond ik dat deselvige scharp van gesigt

waren. Want als ik met het werktuigje, daar mede ik haar

op nam, maar eens hadde aangeraakt, zoo wisten zij tot

verwonderens toe, het veel maal te ontwijken, en daar van

weg te loopen.” — Waaruit blijkt, dat deze blinde diertjes

zeer fijne waarnemingsorganen en ,mneme hebben moeten.

Hier hebben wij dus dezelfde waarneming, welke ROHAULT

1671 bij 84. Acarus siro deed. Zie aldaar.

P. 592—594. Hij vond mijten op de ingewanden van

eene door hem gedisseceerde Dermestes, opende eenige 99,

haalde er de eieren uit, en overtuigde zich ervan, dat deze

dooier bevatten. — Hij sloot eenige 99 in eene glazen tube,

waarin zij eieren legden. Na 1, 2, 3, 4 dagen: 1, 4, 6, 20 eieren.

Toen stak hij het buisje in zijn zak. Na 4 dagen, dus 8 dagen

na den leg van het eerste ei, kwam de eerste „jonge mit”

Le voorslag, AANEEN mm chia den AES POOLSE.

De levende mijten aten de doode op, hoewel er beschuit in

het buisje was. — Hij kon ook bevruchte van onbevruchte

eieren onderscheiden. Uit de geheel duistere eieren kwamen

larven; terwijl uit eieren, die 4 dagen oud, half doorschijnend

waren, geen larven te voorschijn kwamen. Bij deze eieren

waren de „doirbolletgens na de gront gesakt.”’

m 1695. Acarus. VAN LEEUWENHOEK, Arcana naturae

derecrd ice DelphisnBatayorum, ps7, pistola Fab:

388 sqq. — Hetzelfde als 1694.

P. 506. Epistola 88, ad HEYNSIUM. — Een zeer wijdloopig

verhaal over de door hem genomen proeven omtrent den

schadelijken invloed van doorgesneden nootmuskaat op

mijten. Zij sterven alle binnen zeer korten tijd. — Een

wenkr aan Insektenwerzamelaazs!

m 1696. Mit. VAN LEEUWENHOEK, Vijfde vervolg der

Brieven, &c.; Delft; 88° missive. — Hetzelfde als 169.

m 1697. Mut. VAN LEEUWENHOEK, Sesde vervolg der

Brieven, &c.; Delft; 99€ missive, p, 237—238. — De mit

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 165

(Tyroglyphidae).

wordt ook door de uitwaseming van de Foulje (macis)

gedood.

m 1697. Acarus, mijt. VAN LEEUWENHOEK, Continuatio

Arcanorum Naturae detectorum, &c.; Delphis Batav.;

p. 83. Epistola 99; p. 99. 100. — Hetzelfde als boven.

m 1718. Mit. VAN LEEUWENHOEK, Send-Brieven; Delft;

IX, p. 88. — Eieren, uit de mijt gehaald, verdrogen snel;

eieren, door de mijt gelegd, verdrogen niet; na eenige dagen

komen daaruit jongen....

XI. p. 108 Hij kon geen „vleesfibertjens’ zien, „al-

hoewel het bij mij vast staat, dat deselve Diertjens daar

mede begaaft sijn; .... maar wel .... het Eyernest’’ — dat

hij met dat van een Hoen vergelijkt.

64.

Acarus farinae L. 1758.

n 1602. Vermiculus. PLATER, Praxeos medicae opus;

Basileae; lib. 2. c. 13. — Per mictionem cum urinä, quales

in caseo putri gignuntur, exiguos, illisque omnino similes

vivos innumeros, urinae innatantes, sed mox fundum peten-

tes, illicque extinctos conglomeratim jacentes, a colico

aegro emictos vidimus, sicuti in eo affectu huius rei quoque

mentionem fecimus. Postea idem in alio aegro evenisse obser-

vavimus, atque alios quoque hoc observasse legimus’’.

Hier vinden wij dus niet alleen de oudste vermelding van

acari in vergane kaas, maar tevens een geval van mijten in

urine. Het spreekt van zelf, dat deze, volkomen op kaas-

mijten gelijkende, uiterst kleine diertjes, die op de urine

dreven, maar spoedig den bodem van den nachtspiegel be-

reikten, en daar, dood, op elkander gepakt bleven liggen,

niets anders waren dan de wel bekende farinae, die van alle

bekende 7yroglyphidae wel het meest in kaas voorkomen

en die, in onzindelijke huishoudens van vroegeren tid,

vooral bij menschen, die een voorraad meel in huis hadden,

en bij grutters, door het heele huis leefden. — Maar PLATER

verklaart de zaak anders (eenige bladzijden verder, sub

causa”);

166 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

„A caseo vermiculos quosdam genitos, cum urinà excretos

fuisse, prius ostendimus, idemque comprobare videtur,

quod illi, vermiculos quales caseo putri innasci solent, omnino

repraesentabant, aegerque sicuti in colico dolore ostendimus,

caseo dum sanus erat, immoderate utens, illius quantitatem

post usum clysmatis per alvum rejecerit. In quo caseo, diu

in intestinorum saccis retento, putrescente, verisimile videtur,

hosce vermiculos natos fuissse, & per venas meseraicas, cum

sero in venam cavam, indeque in renes & vesicam pervenisse,

urinaeque sic se commiscuisse.” |

Ook bij een andere ziekte zag hij mijten in urine. Hij

heeft gelezen, dat ook anderen dat waargenomen hebben.

Jammer, dat hij niet mededeelt: wie. Ik heb het niet kunnen

vinden. — Gevonden! CARDANO 1557. Zie mijn Deel II.

m 1608. Vermiculus. PLATER, Praxeos seu de cognoscen-

Gist sae Natfeetibus....; Basileaehftract LP MDeN Abuse

p. 964, 969. — Hetzelfde als 1602. — Op p. 986 geeft hij

den wijzen raad: ,,Mictio vermiculorum, si ab assumptis, ut

dictum, veluti caseo prodeat, ab eo abstineant’!

01622. Artison, mitte, miton. In de Bibliotheek van

Carpentras bevindt zich een handschrift van N. C. F. DE

Perresc. N°. 1774. Prof. Dr. F. M. JAEGER nam in zijn werk:

CORNELIUS DREBBEL en zijne tijdgenooten, Groningen, 1922,

dat gedeelte over, wat over de oudste mikroskopen, „Lu-

nette de Dreubbells”, handelt. Daar een volledig afschrift

daarvan zich in de Bibliotheek der Groningsche Universiteit

bevindt, vroeg ik dat ter leen, en vond daarin de ouds te

beschrijvingvan kaasmüten, door het mi

kroskoop gezien. Curiositeitshalve neem ik dat

over.

„Le dimanche 22 may 1622.... Il’ (Jacos KUFFLER,

de schoonzoon van DREBBEL) a mis premierement sur sa

plaque noire, avec la poincte d’un coutteau, quelques petits

grains de la pouldre qui tombe de la crouste du fromage

que nous appellons des artisons en Provence, et icy des

mittes, et ez Pays-Bas des mitons. .... Le plus gros grain à l’euil

ne paroissoit pas plus d’un ciron, et estoient quasi imper-

ceptibles s’ils n’estoient accouplez plusieurs ensemble. Quand

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 167

64. farinae.

j y ay regardé a travers le tuyeau de la lunette, j’ay este

ravy d’admiration, car chascun de cez animaulx se distin-

guoit parfaitement bien. Il y en avoit d’aussy gros qu'un

grain de pistache sans coquille, et les moindres estoient

comme des petits grains de bled. Ils estoient de substance

claire et transparente quasi comme du crystal, estoient

‘comme des mouches ordinaires si ce n’est qu’ils n’avoient

poinct d’aisles; leur vraye figure estoit semblable aux petits

animaux noirs que nous appellons des grylletz; ils avoient

leur teste de mesure, aboutissant neantmoins à un museau

aigu et refendu (1), avec des petites cornes (2), et six ou

sept jambes, le corps en s’amenuisant par le cul, et mar-

choient quasi aussy viste que des mouches ordinaires ou

formis; ils s’entrebattoient les uns les autres, les plus gros

emportoient quelques fois des petits (3); et rendoient une

veüe du tout esmerveillable. Les plus petits paroissoient

aussy bien formez que les plus gros, et y en avoit quelques

uns qui sembloient commancer a se former et estre encor

comme informes, ou qui estants possible morts estoient &

demy reduiets comme en paste, neantmoings de mesme

substance et couleur que les vivants et cheminants (4).

Il (5) dict que le soleil les tüe dans peu de temps, encores

que d’abbord il les anime.

Opmerkingen. 1. Hij zag dus de spleet tusschen

de beide mandibels. — 2. De beide vertikaalharen. — 3.

Het is mogelijk, dat hij parenden zag, maar ik geloof, dat

bij toeval eenige jongen over de ouderen wandelden. —

4. Hij zal vermoedelijk het stadium iners van vervellende

nymphae gezien hebben. — 5. KUFFLER.

n 1622. Mitte, mitton, artiggion. Genoemde KUFFLER

kreeg 7 Juni 1622 van DE PEIRESC een aanbevelingsbriet

mede naar Italié. Deze is verschenen in: DE WAARD, De

uitvinding der verrekijkers, ’s-Gravenhage, 1906. p. 299.

Ik neem daaruit over: i

„Gli animalculi, che si sogliono generare attorno in for-

maggio, che noi chiamiano Mitte, Mittoni o Artiggiom, li

quali son tanto minuti, que quasi paiono polvere, quando

son veduti con quell’ isstrumento, diventano altrettanto

168 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

grossi quanto le mosche senza ali, e si lasciano discernere

tanto distintamente, che vi si riconoscono le gambe molto

lungue, la testa aguzzata, et tutte l’altre parti del Corpo

evidentissime.’”

n 1622. Mitte. DE PEIRESC in een brief aan JOHANNES

SELDEN over KUFFLER dd. 21 Dec. 1622. De brief is ge-

publiceerd in: CAMDEN (GULIELMUS) et illustrium virorum

ad. G. Camdenum epistolae. Londini 1691. p. 387. en in:

DE WAARD, De uitvinding der verrekijkers, ‘s-Gravenhage,

1906, p. 299— 300. Hierin komt voor:

„Nous avons bien veu icy de ses petites lunettes, qui

font voir des cirons et des muttes gros comme des mouches,

qui sont certainement admirables.”

m 1634. Acarus in caseo. MOUFET, Insectorum Thea-

trum; 1. 2. c.24. p. 266. — Nomen nudum; de in Engeland

in kaas meest voorkomende soort is farinae.

m 1646. Animans. FONTANA, Novae Coelestium terres-

triumque rerum Observationes, &c.; Neapoli; p. 145. tract.

8. De Microscopio; p. 149. c. 3. — Ik geef hier de beschrijving

der door hem gevonden kaasmijt weer, al het andere weg-

latend.

„huic enim sunt supercilia (1), leuiter ducta, & quasi

pennicillo descripta; oculorum proindè grandes orbes, per-

spice subnigri, laetumq; lumen reddentes (2): Vnguiculis,

& vngulis obarmatur, oculisq; munitum videtur: tota quoq;

corporis facies, insigni elegantia colorata, nobilitat ani-

mantis, nunquam antea spectati (3), corpusculum. videre

quog; (quod sine admiratione fieri nequit) illud est, reptans,

& vorans, nec non mandens, ac se se mouens; magnitudine

verò humanam unguem aequans (4): dorsum denig; ili

est totum hispidum (5), & squamis obductum (6), varijs

stellari lineamentis interpictum (7), spissis, & hirsutis

obuallatum setis’’ (8).

Eenige verklaringen mogen hier niet overbodig zijn. 1.

De supercilia zijn de vertikaalharen. — 2. Een dier moet

oogen hebben; en daarom zag hy ze ook. — 3. ,,Nunquam

antea spectati : hij meende, het mikroskoop uitgevonden

te hebben; wat best mogelijk is, maar anderen waren hem

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 169

64. farinae.

reeds vóór! — 4. Hy zag de mijten door zijn mikros-

koop: magnitudine humanam unguem aequans. — 5.

Bij het lezen der woorden „dorsum totum hispidum”, denkt

men aan Glycyphagus domesticus, die het stellig niet geweest

is; want, dan zou hij beslist verteld hebben: ,,celeriter cur-

rens’’, wat hij niet doet; hij zegt alleen: „reptans.... se

se movens’’, wat op een tragen gang wijst. — 6. „squamis

obductam’’ is eene overdrijving, veroorzaakt door zijne

stomme verbazing; wat wij hem gaarne vergeven. — 7.

Evenzoo: ,,variis stellarum lineamentis interpictum’”’: van

stervormige figuurtjes voorzien. — 8. Evenzoo: spissis

hirsutis setis’’: dicht met haren bezet. Hij kan niet be-

doeld hebben, dat het dier van behaarde haren voor-

zien was; want, een mikroskoop, dat z66 weinig vergroot,

dat een kaasmijt zoo groot lijkt als een menschennagel, kan

onmogelijk de fijne beharing doen onderscheiden van haren,

die zoovele Acari kenmerkt. — Italië.

01652. Animalculum. BORELLUS, Historiarum et Ob-

servationum Medicophysicarum Centuriae IV; Hagae Comi-

tis; Cent. 2. Obs. 48. Animalia is ulcere.

» Videre non semel contigit mihi in emplastris ulceris

lbs animalcula, acaros cerae referentia, quorum non

figura, sed motus tantum percipiebatur.”

Diertjes, die zóó klein zijn, dat zij alleen in het oog vallen

door hunne beweging, en die hij met „acaros cerae’’ verge-

lijkt, kunnen niet anders dan acari geweest zijn. En dan

hebben wij hier met een dergelijk geval te doen als van

PLATER 1602. — PIERRE BOREL leefde te Parijs.

m 1656. Animal. BorELLUS, Observationum microscopi-

carum Centuria; Hagae Comitis; p. 19. Obs. 27. — Hij

doet het hier voorkomen, alsof hij zelf de kaasmijten zag.

Wanneer men zich de moeite getroosten wil, eene editie van

BORELLUS machtig te worden, en zijne woorden te verge-

lijken met die van FONTANA 1646, dan zal men verbaasd

staan over het bijna woordelijk overnemen van diens be-

schrijving, zonder vermelding van bron! Hij voegt er al-

leen nog aan toe: „& histricem non male aemulatur, cor-

nicula etiam habet & tres in cauda aculeas insigniores’’,

170 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

welke laatste 5 woorden stellig op een ander dier betrekking

hebben. |

n 1656. Vermiculus. PLATER, Praxeos seu de cognos-

cendis.... affectibus homini incommodantibus; tract. III,

de Vitiis; Basileae. — Hetzelfde als 1602.

m 1657. Animalculum. BORELLUS, Histor. et Observ.

medicophys. Centuriae IV.; &c.; Parisiis. — Cent. 2. obs.

48 .p. 146. — Hetzelfde als 1652.

1657. Mélbe. HAUPTMANN, Uralter Wolkensteinischer

warmer Badt- und Wasser-Schatz; Leipzig; p. 154. —

Nomen nudum.

m 1657. Mölbe. HAUPTMANN, Maxime reverendo Patri

.... A. Kirchero . .. . — Deze brief verscheen achter het hier-

voor genoemde werkje; Leipzig. Daarin komen de vol-

gende woorden voor: „Vermiculis, Germanicè Mölben dictis,

qui in caseis ultimò tandem instar villosi pulveris pronasci

solent.”’

m 1658. Vermis. KIRCHER, Scrutinum Phys.-med. &c.;

Romae; sect. 1. c. 7. p. 42. Experim. I. — (vleesch laten

rotten geeft ,,vermest): Idem experieris, micas clon.

similibusque putretudine redundantibus corporibus. — Hij

zag ze door het mikroskoop; Piophila is dus uitgesloten. Italie.

01658. Mite in cheese. MOUFET (Engelsche vertaling

van zijn Insectorum Theatrum) in: Topser’s History of

Beasts, p. 889—1130. — Nomen nudum.

m 1664. Mite in cheese. POWER, Experimental Philo-

sophy, cont. New Exper.: Microscopical, &c.; London; Book

Tha WS. Clos, WZ, |

„They appeared some bigger, some less; .... in shape

they seem’d oval and obtus’d towards the tail: Their colour

resembled that of Mother of pearl, or Common pearl, and

reflected the light of the Sun in some one point, according

to their various positions, as pearl doth: so that it seems they

are sheath’d and crustaceous Animals. .... I could perfectly

see the divisions of the head, neck, and body (1). To the

small end of the oval Body was fastned the head, very

little in proportion to the body, its mouth like that of a Mole,

which it open’d and shutt; when open’d, it appeared red

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 171

64. farinae.

within: The eyes also, like two little dark spots, are discer-

nable (2): Near to the head were four legs fastned, two on

each side; the legs were just like to those in a Louse, Jem-

mar’d (4) and Transparent: She has two little pointers at

the snout; nay, you may seen sometimes, if you happily

take the adventage, .... munching and chewing the cud:

About the head and tail are stuck long hairs or bristles:

Some we could see(as little, even in the Glass, as a Mosterd-

seed) (3) yet perfectly shap’d and organiz’d: We also saw

divers Atoms somewhat Transparent like eggs; both in form

and figure. Nay, in these moving Atoms, I could not onely

see long bristles formerly specified, but also the very hairs

which grow out of their leggs, which leggs themselves are

smaller than the smallest hair our naked eyes can dis-

cover.”

Opmerkingen. 1. Gnatho-, propodo- en hystero-

soma. — 2. Natuurlijk moet een Insect oogen hebben. —

3. Dat waren larven. — 4. Proper. — Zijne beschrijving is

overigens goed te noemen.

Idem, ibidem: p. 17. obs. 13. Mites in Oatmael-dust. —

Aardig is de volgende beschrijving.

„If you besprinkle the Object-plate, upon which an

view them, with a pretty quantity of Oatmeal, you shall

see what working and tugging these poor little Animals make

amongst it, running and skudding amongst it; under it,

over it, and into it, like Rabbits into their Burrows; and

sometimes casting it and heaving it up, (as Moles or Pioners

do earth) and trolling to and fro with this mealy dust) which

seems something diaphanous) sticking to them, as if it were

a little world of Animals, busying themselves in running

this way and that way, and over one anothers backs; which

is a spectacle very pleasant to behold.”

Idem, ibidem; p. 18. obs. 14. Mites bred amongst Figs.

— Onder de acari, die hij tusschen vijgen vond: — „the

like common (for I may call them) Mites I have also found

in Hay, in the powder that falls off dryed roots, &c.”

Idem, ibidem: p. 20. obs. 17:

„I remember the Industrious Kircher sayes, he hath

172 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

found by his Glasses Lice upon Fleas: Either our Fleas in

England are not like theirs in Italy for this property, or else

I have never taken them in their Lowsie season.”

Ik heb te vergeefs in KIRCHER’s werken naar deze waar-

neming gezocht. Zelf heb ik ze dikwijls gezien; het waren

steeds hypopi A van 7yroglyphus farinae.

m 1665. Mite in cheese, meal, corn, seeds. HOOKE, Micro-

graphia, or, &c.; London; p. 206; nomen nudum.

P. 213—215. obs. 55. — Van de wijdloopige beschrijving

neem ik alleen over hetgeen nieuw is, of belangrijk.

„the Eggs, out of which these Creatures seem to be hat-

ch’d, are yet smaller, those being usually not above a four

or five hundredth part of a well grown Mite. .... each of

them furnish’d with eight well shap’d and proportion’d legs,

which are each of them joynted or bendable in eight several

places (1), or joynts, each of which is covered, for the most

part, with a very transparent shell, and the lower end of

the shell of each joint is fringed with several small hairs

(2); (the leggs) terminated with a very sharp claw or point

(3); four of these legs are so placed that they seem to draw

forwards, the other four are placed in a quite contrary

position (4). — The body, as in other larger Insects, consits

of three regions or parts;.... which running one within the

other, the Mite is able to shrink in and thrust out as it finds

occasion, as it can also the snout (6). The whole body is

pretty transparent, so that being look’d on against the

light, divers motions within its body may be perceived (7).

The shell, especially that which covers the back, is curiously

polisht, so that ’tis easy to see .... the picture of all the

objects round about (7) .... (The hairs) seem all pretty

straight and plyable (7) safe only two upon the fore-part

of its body” (8).

Opmerkingen. 1. Drie te veel geteld. — 2. Ver-

keerde waarneming, die door vele schrijvers na hem steeds

van hem overgenomen wordt. — 3. Wel wat overdreven,

al is het getal: één klauw, goed. — 4. Uitstekende beschrij-

ving van den stand der pooten van alle Acaridae (= Sar-

coptidae olim.).— 5. Een insekt moet natuurlijk 3 afdee-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 173

64. farinae.

lingen hebben! — 6. Dat is van hem maar eene veronder-

stelling; tot het in en uitschuiven, of tot het korter en langer

worden, bezit het dier geen spieren. En tòch gebeurt het:

bij gebrek, of bij overvloed van voedsel; bij sterke voeding,

of door opnemen van veel vocht, verdwijnt de grens tusschen

propodo- en hysterosoma soms geheel. — 7. Goed waarge-

nomen. — 8. Dat zijn de vertikaalharen.

m 1665. Vermis. KIRCHER, Mundus subterraneus, &c.;

Amstelodami; lib. 12. sect. 1. c. 10. p. 352. col. 1. — „Ver-

mes, quos idem in caseo .... smicroscopio observavimus.”’

— Italié.

m1667. Acarus in caseo, mite. CHARLETON, Exercita-

tiones de Differentiis et Nominibus Animalium, &c.; Oxoni.

— Onder de vermes hexapodes (sic!); nomina nuda.

m 1667. Mate in cheese, meal, corn, seeds. HooKE, Micro-

graphia, or, &c.; London; p. 206. 213—215; Ed. 2. —

Is de 1e Editie met een nieuw titelblad. — Hetzelfde als

1665.

m 1668. Acarus in caseo, mite. CHARLETON, Onomasti-

‘con zoicon, &c.; Londini; p. 55. — Onder de Vermes hexa-

podes (sic!); nomina nuda.

m 1669. Acarus, mijtken, sierken. SWAMMERDAM, Histo-

‘ria Insectorum generalis ofte Alg. Verh. v. d. Bloedeloose

Dierkens &c.; Utrecht; p. 56—65: Overzicht van de 4 soor-

ten van metamorphose: I. „Geen veranderinge.’ — P.

71: „Vorders soo stellen wy onder deese eerste soorte van

veranderinge het Sterken ofte Mijtken” (in margine: Acarus)

„net welke meede volmaakt uyt sijn ey komt, ende maar

allenxkens grooter werd.”

01670. Ammalculum. BORELLUS, Histor. & Observ.

medicophys. Cent. IV. — p. 149. Cent. 2. obs. 48. Animal-

cula in ulcere. — Hetzelfde als 1652.

m 1671. Vermis in casco. KIRCHER, Scrutinum physico-

medicum, \&c.; Lipsiae; Sect.) c. 7.8.1. Experimentum. I.

p. 25. — Hetzelfde als 1658.

m 1676. Animalculum. BORELLUS, Histor. et Observ.

medicophys; Francof. & Lips; Cent. IV. — p. 149. cent. 2.

obs. 48. Animalcula in ulcere. — Hetzelfde als 1652.

174 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

m 1680. Myt in kaas. BLANKAART, Collectanea med. phys.

Oft Hollands Jaar-Register, &c.; Amsterdam; v. 1. cent. 2.

p. 109. Obs. 29.—,,ruige beesjes, vol hairen op de rug en

Fig. 27. Twee maal vergroot.

staat abusivelyk: ,mite et ciron.

pooten, wit en

doorschynent,

langwerpig, met

agt pootjes, voor

en achter vier,

aan de kop twee

oogjes en twee

hoorntjes.”

a 1682. Worm.

KIRCHER, D’On-

der-Aardse Wee-

reld, &c.; Am-

sterdam; deel 2.

boek 122 ad. al.

hoofdst. 10. p.

312. kol. 1. —

„Wormen, heb-

ben wy door Ver-

groot-glasen in

Kaas.... onder-

vonden.”

m 1682. Mite,

ciron, acarus.

SWAMMERDAM,

Histoire generale

des Insectes;

Uirrecht pme

— Hetzelfde als

1669. — Hier

m 1684. Myt. VAN LEEUWENHOEK, Ondervindingen en

Beschouwingen der Onsigbare geschapene waarheden, &c.;

Leiden; (Brieven). P. 1. D’Heer ROBERT Hooke. P. 25—26.

— Hij deelt mede, dat hij in de ,,myten” naar ,dierkens”

(spermatozoiden) zocht, maar ze niet vond, „om dat de myt

BISTROVERZIOD “ACAROLOGIE. I. 175

64. farinae.

syn binnenste delen .... meest schynen te bestaan, uyt

een wateragtige materie”.

m 1685. Animal. PAULLINI, Cynographia curiosa, &c.;

Norimbergae; p. 170. — Nomen nudum; haalt BORELLUS

1656 aan.

m 1685. Ciron, mite, acarus. SWAMMERDAM, Histoire gene-

rale des Insectes, &c.; Utrecht; p. 66. — Hetzelfde als 1669;

zie ook 1682. i

m 1685. Acarus. SWAMMERDAM, Historia Insectorum gene-

ralis, &c.; Lugduni Batav.; p. 64. — Hetzelfde als 1669; hier

zijn echter de woorden ,,Mijtken” en „Sierken” niet vertaald.

n 1686. Tarlo. ToRTONI, Epistola ad ill. D. K. A. de

Langmantel. — „Quest

animaletti chiamati

Tarli se vedono tras-

parenti come cristallo

spiritosi, e veloci nel

camminare.”

Ik „heben werk

niet kunnen raadple-

gen. Misschien vertelt

hij van de diertjes wel

meer, dan ik in andere

werken heb kunnen

vinden. Van de figuur

heb ik eene kopie ge-

vonden in BONANNI

1691., welke hierne-

vens gereproduceerd is.

De 4 kringetjes stellen

vermoedelijk voedsel-

ballen voor, ofschoon

er nooit 4, steeds 2

Fig. 38.

achter elkander, te zien zijn.

0 1687. Bacho, tarlo. Bonomo, Osservazioni intorno a’

pellicelli del corpo umano fatte dal Dottor Giovan. Cosimo

Bonomo e da lui con altre Osservazioni scritte in una Lettera

all illustro Sig. Francesco Redi; Firenze.

176 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

Nadat hi Glycyphagus domesticus beschreven heeft, die

door hem in droge kaas gevonden is, gaat hij voort:

„Non .... l’occhio nudo possa distinguer bene queste besti-

uole per animali viventi, ancorchè si trovino (1) in tanto,

e così gran numero nel formaggio vecchio

Questi Tarli non istanno solamente nel formaggio, ma ancora

sopra .... pinocchi (2), semi di popone mondi (3), riso

(4).

Opmerkingen. 1. Dat zal wel trovano moeten zijn;

ik kon niet anders in mijne handen krijgen, dan een her-

druk van 1810. — 2. Pijnboomzaden. — 3. Gepeld pom-

poenzaad. — 4. Rijst. — Over de voortplanting zie hier-

boven, sub Tyroglyphidae sensu lato, p. 163.

m 1687. Acarus case, Käs:mülbe (partim). GRIENDEL,

Micrographia nova, &c.; Norimbergae; p. 29. obs. 3.

„Vidi ego Acaros .... retrorsum albos atque pellucidos,

antrorsum verö & capite ad coxas usque rubentes & nonni-

hil apparere nigricantes; Caeterum sex instructi sunt pedi-

bus & gressus suos nimium accelerare didicerunt; Magni-

tudo, eorum variat, & ad. 1.2. & 3. polliees extenditur 772.

corpus eorum hinc inde pilis .... cutim perforantibus .

scatet, praeprimis verò pili gemini in inferiore corporis

regione cornua mentientes observantur.”

De gedeelten, die ik stippelde (....) slaan op 66. Tyropha-

gus dimidiatus, zie aldaar, die hij met farinae verwarde,

wat hem niet kwalijk te nemen is. De beschrijving is vrij

goed; behalve de 6 pooten! Kop en voorpooten zijn inder-

daad roodbruin, en, door straalbreking (men vergete niet,

dat men toen droog observeerde), schijnen enkele delen

(o. a. de randen, zooals hij ook afbeeldt), zwart. Zij loopen

snel, nl. onder het mikroskoop. Met 1. 2. 3. duimen groot

bedoelt hij: onder het mikroskoop; hij beeldt ze ook zoo

groot af. — Pilis cutim perforantes: òf hij zag de basaal-

ringen voor openingen in de huid aan, òf hij veronderstelde

het maar, aan onze haren denkende. Het is duidelijk, dat hij

met „pili gemini’, die hij met ,,cornua” vergelijkt, de ver-

tikaalharen bedoeld heeft. Hij noemt het voorste ge-

deelte „inferior regio”; ik herinner eraan, dat ook LIN-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I, 177

64. farınae.

NAEUS het voorste gedeelte der Ixodidae _,,basis’’ noemde.

Zijne teekeningen laten veel te wenschen over. Alle 5

individuén zijn geringd, gesegmenteerd; drie ervan dragen

Fig. 39. Zeven twaalfden.

6 pooten, één 4; bij één (die naar links beneden loopt) zou

men 8 pooten kunnen tellen; alle dragen 2 oogen. — Het

individu links in het midden heeft 2 dikke voorpooten.

Misschien was dat een 4.

m 1687. Animalculum in caseo LipstoRrP, Disputatio

med. inaug. De animalcula in humano corp. genitis, &c.;

Lugd. Bat.; 4°; ongepagineerd, 32 p.; Thesis 18. — Nomen

nudum.

m 1688. Myt in de kaas. BLANKAART, Schou-burg der

Rupsen, Wormen, Maden, &c.; Amsterdam; p. 158. —

— Van zijne beschrijving noteer ik alleen, dat hij gezien

178 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

heeft, dat de mijten eieren leggen, die een geruite opper-

vlakte hebben, dat uit de eieren „kleine

myten vertoonen, die daar na vervellen

en van tijd tot tijd grooter werden; sy

werden grooter op een vette kaas, dan

op schrale en magere.’ — Zijne figuur

is slecht; vertoont echter de 2 voedsel-

ballen.

m 1690. Made. BLANKAART, Collec-

tanea Medico-Physica, oder Holländisch

Jahr-Register, &c.; Leipzig. — Hetzelfde

als 1680, met dezelfde figuur, maar

slechter.

m 1690. Myt, made: BLANKAART, Schau-

Platz der Raupen, &c.; Leipzig; p. 122.

123. — Hetzelfde als 1688, met dezelfde

figuur, maar slechter.

m 1691. Vermis in caseo. BONANNI, Observationes circa

viventia, &c.; Romae; p. 276. 278. — Hij haalt BoRELLUS

1652, FONTANA 1646, TORTONI 1686 en GRIENDEL 1687

aan. Verder geen nieuws.

m 1691. Acarus. BONANNI, Micrographia curiosa, &c.;

Romae; p. 89—91. — Hij citeert gedeelten uit BORELLUS

1652, TORTONI 1686, GRIENDEL 1687 en Bonomo 1687 en

reproduceert de figuur van TORTONI 1686 en het 4 van GRIEN-

DEL 1687. — Verder geen nieuws.

m 1692. Vermis, ammalculum. Bonomo, Observ. circa

human. corp.Teredinem, &c.; In: Misc. med. phys. sive Ephem.

Germ.; Dec. 2. Ann. 10. p. 42. — Hetzelfde als 1687.

m 1693. Myt. VAN LEEUWENHOEK, Derde vervolg der

Brieven, &c.; Delft; 71e Missive; p. 420—421. — By zijne

proeven, klanders (Calandra) uit graan te kweeken, bevond

hij, dat zelfs mijten de in de graankorrels zich bevindende

klanders opaten. — Dat zullen dan wel doode larven, of pop-

pen, geweest zijn.

m 1695. Mijt. VAN LEEUWENHOEK, Arcana naturae detecta

&c.; Delphis Batavorum; p. 6. (Brief aan HooKE, = 336

missive. — P. 22: „animalculorum, quae nos Mijten vo-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 179

64. farinae.

camus.” — Hetzelfde als 1684. — P. 260. Epistola 71, ad Reg.

Soc. Lond. — p. 275: Hetzelfde als 1693.

m 1696. Miete, furunculus. GAHRLIEP, De musca, innu-

merorum minorum reptilium nutritia. In: Misc. Cur. sive

Ephem. med. phys. Germ.

Acad. . Caes. Leop. Nat.

Cur!; Dec. 3. Ann.-3, p. al

299. — Zijne op vliegen "SE

gevonden tineae vergelijkt

hij met de Mieten van kaas

en furunculi (diefjes) van

meel, waarvan hy wel fi-

guren, maar geen nadere

beschrijving geeft. Zijne fi-

guren zijn zeer slecht.

m 1696. Mite. VAN LEEUWENHOEK, An extract of a let-

ter .:.. containing micr. obs. on eels, mites, &c. — In:

Philos trans, v. 19. n. 221. Sept. 1696, v. 272. —

Bl adiel, weite ‚in? my Letter of the: 10th of July 1695”

(lees: 20 Dec. 1693) „of my discovery concerning the Pro-

creation or Engendring of Mites” (die van 10 Juli 1695 han-

dels slechts over Aphidae). — Mites in Flowers and on seeds.

— Nomen nudum.

m 1696. Acarus. PAULITZ, Disputatio med. inaug. De

morbis animantis, &c.; Ludg, Bat.; 4°; ongepagineerd;

31 p.; cap, 2. n°. 8. — Similiter caseum tum recentem tum

antiquum incolentes diversi generis Acari, vulgo notissimi sunt.

m 1697. Mit. VAN LEEUWENHOEK, Sesde vervolg der

Brieven, &c.; Delft; 99° missive; p. 237, 238, 249. — De

mijten in een broodkamer van een Oost-Indiévaarder gingen

Fig. 41. Twee maal vergroot.

door de „uitwaseming van de Foulje’’ (macis) dood. — 102°

_ missive, p. 275. „Mijten van meel en zaden”. — Nomen

nudum.

m 1697. Acarus. VAN LEEUWENHOEK, Continuatio Arca-

norum Naturae Detectorum, &c.; Delphis Batav.; p. 83;

Epistola 99. p. 108. 109. — Hetzelfde als hierboven. — P. 126.

Epistola 102. p. 132. „Acarus in farinac et seminibus. —

Nomen nudum.

180 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farınae.

m1699. Vermis im caseo. BONANNI, Observationes circa

viventia, &c.; Romae; p. 276, 278. — Hetzelfde als 1691.

oO 1699. Insectum casei, vermis casei. BONANNI, Micro-

graphia curiosa, &c.; Romae; p. 89. — Hetzelde als 1691,

met dezelfde figuren.

m1703. Insectum casei, vermis case. BONANNI, Micro-

graphia curiosa, &c.; Romae; p. 89. — Hetzelfde als 1691,

met dezelfde figuren.

ml709. Insectum. BONANNI, Museum Kircherianum,

&c.; Romae; p. 356. fig. 91 et 92. — Hetzelfde als 1691, met

de spiegelbeelden van dezelfde figuren.

pellieelli, &e.; in? Repı, Opere; Eds 4°: 3) Tomi, Venezia,

v. 1. 1712. Pars 5. — Hetzelfde als 1687.

m 1712. Mite. VAN LEEUWENHOEK, Additional Obser-

vations upon the Production of Mites, &c.; in: Philos. Trans.

v. 27. n. 333, p. 400. — Hy had juist de behaarde haren van

Glycyphagus domesticus gezien, en kreeg nu „Mites’ van

„Flower of Wheat”, en verbaast er zich over, dat deze geen

behaarde haren hebben. — ,,The Parts of the aforesaid

Mites, which appear’d to be Hairs behind upon the Body,

were not near so long as those of some other Mites that I

had taken out of the dryed Bladder of an Ox.” — Dat ver-

raadt farinae.

n 1715. Myt. NIEUWENTIJT, Het bestaan van God &c. —

P. 2. c. 7. In margine: Onderzoek der kleine dieren in het

algemeen. — Nomen nudum.

m 1718. Mitte de fromage, mitte de fromage, mitte des

poires, mitte des pommes, poux du poux, puce de la puce.

JOBEOTMDESCE ET EMICrOSCOpES nn Avee OSE

d’Insectes, &c.; Paris. — V. 1. c. 1. p. 8. Mittes de fromage;

v. 1. c. 4. p. 15. idem; v. 1. c. 7. p. 29. idem; mittes.des poires,

mittes des pommes un peu vieilles; v. 1. c. 9. p. 33. Mittes de

fromage. — Ik vond dikwijls op gedroogde appels en peren

farinae.'—v 2. c. 29. p. 47. Ayant mis ..... de certains

fromages.... de mities vivantes dans de l’eau commune,....

elles y vecurent depuis le 20. Fevrier jusqu’au 15. Mars

suivant.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 181

64. farinae.

V. 1. c. 7. p. 29. Poux du poux, puce de la puce ; nomina

nuda; v. 2. c. 17. p. 42. L’on decouvre, mais rarement de

très-petits animaux sur le poux et sur la puce, &c. — Van

de vloo zijn de „puces’ steeds, volgens mijne ervaring,

hypopi A van farinae. Van de luis zijn de ,,poux” mij onbe-

kend; maar de mogelijkheid bestaat, dat menschen, die veel

met meel omgaan, luizen hebben, die, evenals vlooien, wel

eens de dragers van genoemde hypopi zijn.

m 1722. Acarus. SCHWIEBE, Diss. inaug. De Pruritu

Exanthematum ab Acaris; &c.; Lipsiae; p. 18. — De titel

spreekt voor den inhoud van deze dissertatie. Hij tracht te

bewijzen, dat alle huidziekten door Acari ontstaan. Hij

beeldt eenige Acari af, aan andere werken ontleend, maar

Fig. 42.

ook enkele naar eigen preparaten. Nevensgaande 3 zijn

gevonden: I in caseo caprino; L. octo pedum en M. sex

pedum in caseo vaccino; en N, in carne fumo indurata.

m Mite. NIEUWENTYT, L’existence de Dieu &c.; Paris;

P. 2. c. 7. (In margine.) Examen des petits animaux. p. 401.

— Nomen nudum.

m 1734. Milbe, Made. Cuno. Observationes durch dessen

verfertigte Microscopia, &c.; Augspurg; p. 9. t. 14, f. 1. —

„Auf Sweitzer Käse .... N. 2. Ist ein Par das sich conjugırt,

und durch die Vergrösserung hat können observirt werden,

da die Stärckere die Schwächere mit sich fort gezogen.

182 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

N. 3. Aber ist durch die höchste Vergrösserung accurat nach

allen Theilen derselben gezeichnet worden.”

Fig. 43.

Als hij nu ook het ¢ onder die „höchste Vergrösserung”

beschouwd had, dan had hij stellig het sexueel verschil

ontdekt.

Een enkel woord over zijne afbeeldingen. Fig. 2 vertoont

een paartje in copulatie. De figuur is beslist fout. Ten eerste

is het 4 kleiner dan het ©; ten tweede houdt het 4 met zijne

pooten IV, soms zelfs met pooten IV en III, de flanken

van het achterlijf van het © vast, zoodat het dan met 6,

soms met slechts 4 pooten, den grond aanraakt. Het ¢ heeft

bovendien veel dikkere pooten I, wat hij niet gezien heeft,

althans in zijne afbeelding niet weergeeft. — Fig. 3 is beter

geteekend. Zij stelt een © voor. Slecht geteekend zijn: de

„kop” en het ,,borststuk” (de „kop” is in werkelijkheid veel

kleiner, het „borststuk” veel grooter), de einden der pooten,

en de pooten III en IV. Goed geteekend zijn de verhouding

der tarsen I en II tot de overige leden, de vertikaalharen

(al is hunne insertie verkeerd), de schouderharen achter

HIST. OVERZ. D: ACAROLOGIE. I. 183

64. farinae.

pooten II (in werkelijkheid zijn zij ventraal) en de beide

achterrandharen; bij eene oppervlakkige beschouwing is

de rug werkelijk haarloos. Niet geteekend zijn de 4 propo-

dosoma-haren.

m 1736? Mite. Ma Descr. and use of an Univ.

Microscope, &c.; London; s. d. (1736?) 8°.; 14 p.; p. 11. —

Nomen nudum.

m 1738? Mite. MARTIN, Optical Essays, &c.; London;

s. d. (1738?); 8°. 50 p.; p. 28. 49. — Nomen nudum. Niet in

ENGELMANN vermeld.

m 1742. Mite. MARTIN, Micrographia nova: or, &c.;

Reading (also London); c. 11. p. 38. — „And when those

which are found in Meal or Cheese are view’d, they make

a very diverting Object, as they appear in living Heaps

crawling and tumbling over one another.” — Dat is alles.

m 1743. Louse. BAKER, The microscope made easy, &c.;

Bdsand 2; "London; Part: 2yic) 21,

P. 184. Fee says he has found Lice on RIC somal ait

weten wij reeds van POWER 1664, en daaraan heeft BAKER

het waarschijnlijk ontleend. Jammer, dat noch Power, noch

BAKER, ons vertellen, wáár KIRCHER dat mededeelt. Volgens

mijne ervaring zijn het altijd hypopi A van farinae.

P. 184. „on drugs”. — Hij haalt REDI aan, wat fout is;

Bonomo is hier de man. — Nomen nudum.

P. 189. Cheese-mite. — Nomen nudum.

m 1744. Luis, kaasmijt. BAKER, Het mikroskoop ge-

makkelijk gemaakt, &c.; ed. 1.; Amsterdam; v. 2. c. 21.

p. 181. 182. — Hetzelfde als 1743.

n 1744. Louse, cheese-mite. BAKER, The microscope fade

edey, Ge. ed. 3.5 London; P.\2..c. 21. p. 184. 189. — Het-

zelfde als 1743.

m 1745. Cheese mite. (HOOKE), Micrographia restaurata,

or, the Copper-plates of Hooke, &c.; London; p. 59.t. 31 . —

Slechts een gedeelte van wat HooKE 1665 mededeelde.

m 1746. Mite. Apawms, Micrographia illustrata, or, &c.;

London; p. 92. — Haspelt gedeelten van POWER 1664

en VAN LEEUWENHOEK (over Tyrolichus casa) door el-

kander.

184 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

m 1746. Acarus farinae. LINNAEUS, Fauna Suec.; Ed. 1.;

Stockholmiae (ook Lugd. Bat.); p. 347. n. 1195.

,Leuwen. arcan. t.’ — Dat beteekent: VAN LEEUWEN-

HOEK, Arcana &c.; 1695. epist. 77. p. 388, tab. fig. 9-10,

of, wat hetzelfde is: Vierde Vervolg der Brieven, &c.; 1694,

77€ missive, p. 596. tab. f. 9—10. — Dat is Tyrolichus casei

OupMs. 1910.

„Blank. belerp. 158. t, 14. f. A. Be > Dat beteekent:

BLANKAART, Schou-burg &e., 1688. p. 158, 159, t. 12. f.

A. B. — Wij mogen wel aannemen, dat deze figuur de latere

Tyroglybhus farinae voorstelt. Zie fig. 40. p. 178.

„Bonan. N. C. dec. 2. anno 10. app. 34. Acarus ex arido

caseo”. — Dat beteekent: Bonomo (niet BONANNI) in:

Misc. med. phys. sive Ephem. Germ. Dec. II. Annus 10.

p. 33 (niet 34) Appendix ad Ann. 10. Dec. II. Ephem. med.

Phys Natur ae Curioso mmm Gemaal RD at

is de door ETTMÜLLER in het Latijnsch vertaalde brief van

Bonomo aan REDI 1687. Daarin wordt (p. 42) beschreven

en afgebeeld de ,,vermis’’, of het „animalculum’’ „in arefacto

caseo’, wat hetzelfde is als „in arido caseo’’. Maar dat is

Glycyphagus domesticus!

PRive print le. her DIE. ER. GI] Ke NED beteekent:

SCHWIEBE „De Pruritu &c.” sub praesidio Rıvını; 1722,

p. 18. fig. D-G, J-L, N. — D en E = Glycyphagus domes-

tieus., E en G = Tyrolichus casei; I, L, N° = Tyroglyphus

farinae ; K = Carpoglyphus lactıs !

LinnABus shee ft dus vale ENS to Ome mieten]

kander verward. Met een variant mag ik hier wel

schrijven, „vergeef het hem; want, hy wist niet, dat hy

dat deed”!

„Habitat in Farina antiqua, antiquoque caseo. — Est

praecedenti valde similis, sed maior. Abdomen subglobosum,

sed immaculatum. Os et pedes testacei.’’ — Dat „praecedenti’’

slaat op Acarus humanus subcutaneus, dat is de latere Acarus

siro 1758. Hier begint al de verwarring, die tot 1834

voortduurde! Van de zieren zegt hij ,subrotundus”, wat goed

is; maar van de meelmijt „subglobosum’’, wat niet juist is;

want, deze is eerder langwerpig vierkant. En dan: „est praece-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 185

64. farinae.

denti valde similis”! Hij had op acarologisch gebied blijkbaar

geen groot onderscheidingsvermogen! Of, wat ook mogelijk

is, hij kende toen ter tijde noch de schurftmijt, noch

de meelmijt. Maar de figuren, die hij citeert! Het is onbegrij-

pelijk. Ook is de meelmijt niet ,,immaculatus’’, twee voedsel-

ballen schemeren steeds door, wat ook BLANKAART (door hem

aangehaald!) duidelijk geteekend heeft! Zie fig. 40. p. 178.

m 1748. Acarus farinae, mahl. LINNAEUS, Syst. Nat.;

ed. 6.; Stockholmiae; gen. 203, n. 7. — Nomina nuda.

m 1748. Acarus farinae, Mehlwurm. LINNAEUS, Syst.

Nat.; ed. 7.; Lipsiae; gen. 203. n. 7. — Nomina nuda.

m 1749. Käs-Milbe. RÖSEL VON ROSENHOF, Monatl. In-

sekten-Belustigungen; Nürnberg; v. 3. p. 157. — Nomen

nudum.

01752. Acarus farinae. AVELIN, Miracula Insectorum;

Diss. inaug.; Upsaliae; p. 20. — Hier vinden wij voor het

eerst de bewering, dat Acarus farinae .... idem est cum

Acaro humano subcutaneus! — En wel omdat: ,,Si mater

aut nutrix infantem farina cereali, in qua Acarı saepissime

habitant, adsperserit, infans in ea parte primo & toto tandem

corpore scabie laboravit.”

Zeide LINNAEUS 1746, dat de twee mijten: „valde similes’’

waren, AVELIN maakt de zaak nog erger! En dat nog wel

„sub praesidio LINNAEI”!

0 1752. Acarus farınae. BAECKNER, Noxa Insectorum;

Diss. inaug.; Upsaliae; p. 10. — Niets nieuws.; maar de ver-

melding van deze Acarus is hier ter plaatse dáárom zoo

zonderling, omdat zij, 3 bladzijden te voren, identiek gesteld

wordt aan Acarus siro. Zie beneden, bij n°. 84, sub. 1752.

01752. Acarus farinae. FORSSKÄHL, Hospita Insectorum

Flora; Diss. inaug. ; Upsaliae; p.14.—N.B., als parasiet

van de plant (?) Secale cereale ! Het is nose daar farınae

zeer veel in het wild voorkomt, en soms schadelijk is voor de

wortels van planten. Of zouden de woorden:

„oecale cereale. Acarus Farinae (Fn. 1185)” (lees 1195)

betrekking hebben op het meel? Zie hierboven, sub 1752

AVELIN. Dat zou, op zijn zachtst uitgedrukt, sterk over-

dreven zijn.

186 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

m 1752. Acarus casei, Acarus of cheese, cheese-mite. HILL,

A gen. Nat. rust v2 SES of Animals; Eondonp 252

Vertaling van LINNAEUS 1746.

m 1753. Louse. BAKER, Employment for the microscope,

&c.; London; v. 2. p. 406. — „Nay, even the nimble Flea

which teazes us und sucks our Blood, is not free itself from

Blood-suckers, which harbour very conveniently under the

Scales of its Neck, and about its Legs and Belly, clinging

too fast to be shaken off.

KIRCHER was de eerste, die vóór 1664, „luizen’ op vlooien

vond. Zie hierboven sub POWER 1664 en BAKER 1743. —

Bovenstaande mededeeling van BAKER is vollediger en wordt

niet door een citaat begeleid. Zijn de woorden nu van KIR-

CHER, of is het eene eigene waarneming? — In alle geval

is de mededeeling frappant: „under de Scales’, wat juist

is, maar wat niet gemakkelijk te constateeren is. — Men

vindt ze n.l. onder den vrijen rand der tergieten en der

sternieten. Aan de pooten nam ik ze nooit waar. Het zijn

altijd hypopi A van 7yroglyphus farinae.

BRASS Paus. BAKER. Beite, 7, nutzen e branch

. Microscopii, &c.; Augsburg; p. .... — Hetzelfde als

hierboven.

m 1754. Louse, cheese-mite. BAKER, The micr. made

easy, &c.; Ed. 4.; London; P. 2. c. 21. p. 184. — Hetzelfde

als 1743. |

m 1754. Pou, mite de fromage. BAKER, Le micr. à la por-

tée de tout le monde, &c.; Paris; P. 2. c. 21. p. 211. — Het-

zelfde als 1743.

m 1754. Mite vagabonde, mite de fromage. JoBLOT, Ob-

servations d’Hist. nat., &c.; Paris; p. 19. c. 6. — Merk-

waardig is de vergissing van JOBLOT, deze „la mite vaga-

bonde’’ te noemen. Zijne vrij uitvoerige beschrijving is voor

het grootste gedeelte eene vertaling van HooKE 1665, waar-

tusschen hij eigen zinnetjes inlascht. Hij heeft ook BAKER

gelezen; want, de verklaring, die hij van den naam „mite

vagabonde” geeft, is dezelfde als die van BAKER. De naam

„wandring mite’ gaf HOOKE aan Acarus geniculatus, zie

sub n°. 86.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 187

64. farinae.

P. 21. „Enfin on en trouve une pépinière avec leurs oeufs

sur de certains fromages, dont je parlerai plus loin (Planche

10)’. — Hier reproduceert hy de afzichtelijke figuur van

TORTONI 1686.

P. 22. Hier komt hij terug op de Mite de fromace, maar

alleen, om naar Plaat 10 te verwijzen.

m 1754. Acarus farinae. LINNAEUS, Systeme naturel

du Regne Animal, &c.; Ed. 8a.; Paris; p. 235. n. 7. — Nomen

nudum. — P. 237: Ciron de farine; Acarus ex arido caseo;

‚Mahl, hier de vertaling van LINNAEUS 1746.

m 1755. Mahl. MÖLLER, Delin. regni anim. — (Lix-

NAEUS, Syst. Nat.; Ed. 8.; zie p. 9.) — Nomen nudum.

m 1756. Acarus farinae. AVELIN, Miracula Insectorum;

diss. inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoen. Acad.; Hol-

miae; v. 3. p. 333. — Hetzelfde als 1752.

m 1756. Acarus farinae. BAECKNER, Noxa Insectorum;

diss. inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoen. Acad.; Hol-

miae; v. 3. p. 345. — Hetzelfde als 1752.

m 1756. Laus, Made, Käse-Made. BAKER, Das zum Ge-

Bremer... Vicroscopium, :&e. „Zürich; P02. 6.021. poles

—201. — Hetzelfde als 1743.

m 1756. Luis. BAKER, Nuttig eben. v. h. mikroskoop,

&c.; Amsterdam; p. 418. — Hetzelfde als 1753.

m 1756. Acarus farinae. FORSSKÄHL, Hospita Insectorum

Flora; diss. inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoen. acad.;

Holmiae; v. 3. p. 285. — Hetzelfde als 1752.

m 1/56. Acarus farinae. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 9.;

Lugd. Bat.; gen. 214. n. 7. — Nomen nudum.

m 1758. Acarus siro var. farinae. LINNAEUS, Syst. Nat.;

Ed. 10.; Holmiae; p. 617. n. 15. — De diagnose, die hier

van Acarus siro gegeven is, is, zonder eenige bedenking,

die van de schurftmijt. — Hij splitst de „soort”’ siro in twee

variéteiten: Farinae en Scabiei. De verschillen worden niet

aangegeven. Wel geeft hij aan, welke auteurs naar zijne

meening het over /arınae, welke het over scabiei hadden.

Onder farinae staat:

Blank. ins. t. 14. f. A. B.

Bew. Bet STO MEG. 10.

188 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

Riuin. prurit. 18. f. D—L.

IS, IN. C, dec, 2, amin, MOs ahora, SH.

Merkwaardig is, dat hij nu BLANKAART het eerst

noemt. Zie daarover hierboven, p. 184, sub 1746. Dan volgt

VAN LEEUWENHOEK; zie daarover hierboven, sub 1746, p.

184. Dan SCHWIEBE; maar hij laat hier fig. N weg, die wel

degelijk, evenals I en L, Tyroglyphus farinae voorstelt. Zie

hierboven, sub 1746, p. 184. En eindelijk Bonomo, zie daar-

over hierboven, sub 1746, p. 184.

Verder zegt hy: ,,Habitat in Farina Europae, Americae.

— Inter Sirones Farinae, Scabiei, Dysenteriae, Hemitritaei

non reperi alias differentias, quam a loco petitas. — Amoen.

ACS De SS

Hoe hij aan „America’’ komt? Ik heb nergens eene mede-

deeling gevonden, noch over farinae, noch over sivo, over

het voorkomen daarvan in America. Misschien vernam hij

iets daarover van KALM, of van ROLANDER. Over zijne

meening, dat farinae en siro dezelfde soort zouden zijn,

heb ik hierboven, sub 1752, genoeg geschreven; men zie

verder. bij n°. 84, sub 1752 sqq.

Nu weten wij eigenlijk nog niet met zekerheid, welke

acarus hij als de echte, in meel voorkomende soort beschouwt.

Hij noemt hier BLANKAART het eerst, die, naar mijne mee-

ning, werkelijk de soort afbeeldt, welke, ook nu nog, als

farınae bestempeld wordt.

m 1758. Acarus farinae. LINNAEUS, en acarus casei,

acarus ex arido caseo; Käswurm,; Mehlwurm GMELIN, in

(GMELIN), Onomatologia med. compl. seu Onom, Hist. nat.,

&c.; Ulm, Frankfurt, Leipzig; v. 1. kol. 33. — Duitsche

vertaling van LINNAEUS, Fauna suec. 1746.

Recapitulatie.

Acarus farinae. Idonomie. Het lichaam is lang-

werpig 1680., min of meer ovaal, met de spits naar voren,

achteraan iets stomp 1664. 1722., door eene harde huid

(shell) 1665. betrekkelijk hard 1664., doorschijnend 1622.

1665. 1680. 1686. 1687. 1746., glanzend 1664., gepolijst

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 189

64. farinae.

1665., zoodat het het zonnebeeld 1664. en alle omringende

voorwerpen weerspiegelt 1665.

Men onderscheidt eraan een ,,kop’’, een ,,nek” en een

»achterlijf 1664. 1665. 1680. 1722. De „kop” is klein in

verhouding tot het overige lijf 1664; het achterlijf is lang

werpig vierkant met afgeronde hoeken 1688., overvoed,

of praegnant, rondachtig 1746. De lichaamsafdeelingen schij-

nen in elkander te kunnen schuiven, zoodat daardoor het

lichaam verkort en verlengd kan worden; in alle geval kan

het dier zijnen ,,kop” zichtbaar intrekken en naar voren

brengen 1665. Zij kauwen en eten met 2 kaken (mandibels)

1646. 1664. Tusschen de beide mandibula is een spleet

zichtbaar 1622.

Er zijn 8 pooten 1665. 1680. 1686. 1688. 1696. 1722. 1734.

Deze zijn geleed 1665. 1680. 1686. 1688. 1696 1734., door deze

leden buigbaar 1665.; zij zijn door eene harde huid (shell),

die hen bekleedt, hard 1665. en toch doorschijnend 1664.

1665. Vier ervan zijn naast den „kop” geplaatst 1664 en

naar voren gericht 1665. 1680., de andere vier naar achteren

1665. 1680. Aan het einde der pooten zijn klauwen 1646,

en wel één 1665.

Het lichaam is hier en daar behaard 1646. 1680. 1687.

1722. De haren zijn recht, maar eenigszins buigzaam 1665.

Vlak achter den „kop’’ bevinden zich 2 naar voren gerichte

haren 1646. 1658. 1664 („naalden’’). 1622. 1665. 1680 (,,hoorn-

tjes’). 1687 („hoorntjes’’) 1722. 1734. Deze zijn stijf 1665.

In de fig. van 1680 zijn de beide schouderharen geteekend.

Aan den achterrand zijn lange haren 1664. 1722.; zij zijn

echter korter dan bij andere mijten 1712. en 2 in getal 1734.

Ook de pooten zijn behaard 1664. 1665. 1680. 1686. 1688.

1722. 1734. Elke tibia draagt aan het eind een langer haar

1734.

Het lichaam is ongevlekt 1746. De kleur is wit 1680.

1687. en wel die van paarlmoer of paarl 1664. De kop is

roodachtig 1664. evenals de 4 voorpooten 1687. 1746.

Anatomie. Houdt men de mijten tegen het licht,

dan kan men de bewegingen der ingewanden zien 1665.

VAN LEEUWENHOEK zocht naar spermatozoiden, maar vond

190 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

ze niet 1684.; ook naar spiervezels, maar vond ze niet, maar

wel het „eiernest” 1718, zie blz. 165. De voedselballen in

maag en einddarm, doorschemerend, zijn afgebeeld, maar

niet vermeld, of begrepen 1688.

Physiologie. Bi het eten, of kauwen, kunnen de

beide mandibels zich van elkander verwijderen 1664. In

vette kaas worden zij grooter dan in magere 1688. Zij

eten de stof, waarin men ze vindt; dat is echter nergens

vermeld. Zij eten ook de (doode) larven en poppen van den

graanklander (Calandra granaria) 1693. Zij planten zich

geslachtelijk voort, en wel door middel van eieren 1687.

Zij sterven door de uitwaseming van foelie (macis) 1697.

Zij kunnen 3 weken onder water blijven leven 1718. In de

zon geplaatst, worden zij eerst levendig; op den duur worden

zij er door gedood 1622.

Oekologie. Hunne bewegingen zijn (meestal) lang-

zaam 1646., (soms) snel 1686. 1687. In een hoop meel ziet

men ze werkend, rukkend, trekkend, loopend, vluchtend,

door, onder, over en in het meel, als konijnen (in de aarde),

soms het meel wegduwend, dan weer het ophoogend, als

mollen (in den grond), slenterend hier- en daarheen 1664,

over elkander loopend 1622. 1664. 1742., met meel aan hen

klevend 1664.

Ornsorswem ire, Dereierentwerden eretitel GELS En

1688. 1754; deze hebben eene geruite oppervlakte 1688. Het

leggen der eieren werd waargenomen 1688. De jonge dieren

werden gezien 1664. 1669. 1687. 1688. Het uit de eieren

komen werd waargenomen 1669. 1687. 1688. De jonge die-

ren hebben dezelfde gedaante als de ouders 1622. 1669.

1687. Zij worden allengs grooter 1669. 1687. 1688. of, met

andere woorden: zij zijn verschillend in grootte 1664. 1687.

Deze drie zinnen sluiten in zich, dat er geen metamorphose

is; wat uitdrukkelijk gezegd wordt (door SWAMMERDAM)

1669. Het vervellen wordt gemeld 1688.

Vermoedelijk is 1687 het 4 afgebeeld; het © zeker 1734.

De paring werd waargenomen en afgbeeld 1734, waarbij

het @ („de sterkere”) het & („den zwakkere’) voortsleept

1622? 1734.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 191

64. farinae.

Zoögeographie. Zweden 1746. 1748. 1752. —

Engeland 1634. 1664. 1665. 1667. 1668. 1742. — Nederland

1652. 1669. 1680. 1684. 1688. 1693. 1697. 1712. — Duitsch-

land 1602. 1657. 1687. 1697. 1722. 1734. — Frankrijk 1622.

1718. 1754. — Italié 1646. 1658. 1665. 1686. 1687.

Habitat. Acarus farinae wordt natuurlijk aange-

troffen in meel 1665. 1696. 1697. 1742. 1746; genoemd

zijn: havermeel 1664., tarwemeel 1712., roggemeel 1752.

Verder voornamelijk in kaas 1602. 1622. 1634. 1657. 1658.

1664. 1665. 1667. 1688. 1671. 1680. 1682. 1687. 1688. 1691.

1696. 1699. 1722. 1734. 1743. 1746. 1752., maar ook in

allerlei zaden 1665. 1696. 1697. en andere drogerijen 1743.

met name pijnboomzaden 1687., pompoenzaden 1687. Verder

in graan 1665., rijst 1687., hooi 1664., tusschen gedroogde

wortels 1664., tusschen gedroogde vijgen 1664., op appels

1718. en peren 1718. op rookvleesch 1722. en op rogge

(Secale cereale)? 1752.

Soms komen zij in grooten getale in onze huizen voor

1602. 1652. en dan kan men ze vinden in urine 1602. en op

de pleisters op zweren 1652., waaruit de onzindelijkheid

der vroegere huishoudens af te leiden valt. Het bedorven

(rogge)meel werd ook gebruikt om er ,, babies” mede te be-

strooien, met het gevolg, dat een uitslag op het bestrooide ge-

deelte ontstond, dat zich over het heele lichaam verbreidde

1752. Mogelijk zijn de acari daaraan schuld (hyperaesthesie!).

Nomenclatuur. Vermis 1658. 1665. 1671. 1691.

1692. 1699. Vermiculus 1602. 1608. 1656. Worm 1682. Tarlo

1686. 1687. 1712. Bacho 1687. 1712. — Made (Ned.) 1690.

Made (Dui.) 1734. 1756. — Louse 1743. 1744. 1753. 1754.

Luis 1744. 1753. 1756. Pou 1754. — Mölbe 1657. Milbe 1734.

Miete (Dui.) 1696. Mitte (Fra.) 1622. 1718. Mite (Fra.) 1622.

1682. 1685. 1718. Miton 1622; Mitton 1622. Mite (Eng.)

1658. 1664. 1665. 1667. 1668. 1696. 1712. 1736. 1738. 1742.

1746. Myt (Ned.) 1684. 1688. 1690. 1693. Mijt 1680. 1695.

1697. Mijtken 1669. — Sierken 1669. Ciron 1682. 1685. —

Furunculus (= diefje) 1696. — Acarus 1634. 1667. 1668.

1669. 1682. 1685. 1691. 1696. 1697. 1722. — Artison 1622.

Artiggion 1622.

192 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

64. farinae.

Mahl (Zwe.) 1748. Mehlwurm 1748. Ciron de farine 1754.

Acarus farinae 1746. 1748. 1752. 1754. 1756. 1758. — Kdsz-

milbe 1687. Käs-Milbe 1749. Käse-Made 1756. Kaasmijt

1744. Mitte de fromage 1718. Mite de fromage 1718. 1754.

Cheese mite 1745. 1752. Cheese-mite 1743. 1744. 1754. In-

sectum casei 1699. Vermis casei 1699. Acarus casei 1687.

1752. Acarus of cheese 1752. — Mite des poires 1718. — Mite

des pommes 1718. — Acarus siro var. farinae 1758.

Hypopi: Puce de la puce 1718. Poux du poux 1718. Louse

upon fleas 1664. Louse on fleas 1743. 1744. 1753. 1754. Laus

der EBlohe Wise.

65.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus putrescentiae SCHRK. 1781).

m 1634. Acarus in ligno arido. MOUFET, Theatr. Ins.

p. 266. — Nomen nudum.

m 1658. Acarus in cariosum ligni pulverem. KIRCHER,

Scrutinum Phys.-med., &c.; Romae; Sect. lp. 29. c. 7. p. 45.

Experimentum 4. — „Si cariosum cuiuscunque ligni pul-

verem smicroscopio examines .... Visui non armato minu-

tius animal acaro non occurrit, utpote candidi puncti simili-

tudinem prae se ferente; quod tamen smicroscopio visum,

animal pilosum et prorsus urso simile nobis exhibetur.

01658. Mite in dead wood. MOUFET, (Engelsche ver-

taling van Theatr. Ins.) in: Topser’s History of Beasts,

p. 889—1130.

D 1667. Acarus in ligno; mite. CHARLETON, Exercita-

tiones de differentiis et Nominibus Animalium, &.c; Oxonii.

— Nomina nuda. — Hij rekent ze N. B. tot de Vermes

hexapodes.

m 1668. Acarus in ligno ; mite. CHARLETON, Onomasticon

Zoicon, &.; Londini; p. 55. — Nomen nudum; als boven.

m 16/71. Acarus in cariosum ligni pulverem. KIRCHER,

Scrutinum phys.-med., &c.; Lipsiae; sect. 1. c. 7. $ 1. p. 26.

Experim. 4. — Hetzelfde als 1658.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. ‘I. 193

65. (putrescentiae).

m 1677. Acarus in ligno, mite. CHARLETON, Exercita-

tiones de Diff. et Nom. Anim., &c.; Oxoniae p. 58. — No-

mina nuda; als 1667.

m 1749. Milbe in der Erde. RÖSEL von ROSENHOF, Mo-

natl. herausg. Insekten-Belust., &c.; Nürnberg; v. 3. p.

158. — „Eine kleine Milbe so sich in der Erde aufhält. —

Nomen nudum.

66.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus dimidiatus HERM. 1804).

m 1664. Mite. POWER, Experimental Philosophy,

cont. New Exp.: Microscopical, &c.; London.

P. 17. Obs. 13. Mites in Malt-dust. — „They seem some-

what different from those of Cheese, .... yet of the same

bulk, proportion, and colour; onely beset with more and

longer white bristles, especially in the tail: they are far

more active and quick in motion than those Inhabitants

of Case-Bobby, some bigger, some lesser. Some we saw so

ecxeeding little (yet perfectly organiz’d and shap’d like

the rest) that no bristles nor hairs could be discern’d, either

. because they had none, or else (more probably) because the

Glass failed in presenting them.” — Malt-dust = draf.

Blijkbaar dimidiatus. Carpoglyphus lactis, die men hier

verwachten zou, was het niet, 1. omdat die niet meer dan

4 achterrandharen heeft, en 2. omdat die nog trager dan kaas-

mijten zijn.

Idem, ibidem, p. 18. obs. 14. Mites amongst Figs. —

Onder de daarin voorkomende soorten: „Though I have seen

some amongst them also full of white bristles, and shaped

like those in oatmeal.”

m 1665. Mite in Cheese. Hooke, Micrographia, or, &c.;

London; p. 214. — Bij de beschrijving van de kaasmijt,

Tyroglyphus farinae, komen ook zinnen, of gedeelten van

zinnen, voor, die op de in kaas veel voorkomende dimidiatus

slaan. — „White .... eggs .... eight legs .... joynted or

194 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

66. (dimidiatus).

bendable in .... several places, or joynts, each of which

is covered .... with a very transparent shell .... and

- terminated with a .... claw .... four of these legs

.... forwards, the other four are placed in a quite contrary

position.”

» The body .... Three regions or parts (1).... transpa-

rent .... look’d on against the light divers motions within

its body may be perceived. The shell .. polisht.”

„Up and down, in several parts of its body, it has several

small (2) long white hairs growing out of its shell, which

are orten (@) done nan vine noie body,

AMG are rvepeegsemved LOO Shore im the

ist AMG Second Is tewires? Uney San ill prego

straight and plyable, safe onlytwo upon the fore-part of its body,

which seem to be the horns, as may be seen in the Figures.”

Opmerkingen. De spatiéering is van mij; hij zegt

zelf uitdrukkelijk, dat de haren in de figuren te kort getee-

kend zijn; daaraan zou men kunnen toevoegen, dat de beide

figuren nooit favinae kunnen voorstellen, omdat die niet

meer dan 6 lange haren hebben. — 1. Het tweede ,, part”

wordt door hem (zie ook fig. 1) nog in tweeén gedeeld. —

2. In de beteekenis van „dun”. — 3. „often”; dus niet altijd;

die dat niet hadden, waren farinae, reeds behandeld. — De

twee figuren, vooral de rechtsche, vertoont te veel haren; |

zóóveel haren heeft geen enkele ,,Tyroglyphus”.

m 1667. Mite in Cheese. Hooke, Micrographia, or, &c.;

London; p. 214; 2d Edit. — Is de eerste editie met een

neiuw titelblad.

m 1687. Acarus casei ; Käszmilbe. GRIENDEL, Microgra-

phia nova,. &c.; Norimbergiae; p. 29. obs. 3. — Bij de be-

schrijving van de acarı in kaaspoeder komen ook deze zin-

nen voor:

„gressus suos nimium accelerare didicerunt, .... corpus

eorum hinc inde pilis longis ac subtilissimis cutim perforan-

tibus et longitudinem totius corporis saepè superanti-

bus, scatet.’’

Het woord ,,saepe” doet mij vermoeden, dat hij dien zin

uit HooKE haalde.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I, 195

66. (dimidiatus).

Fig. 44.

Deze figuren zijn naar die van Hooke nageteekend. De zwarte grond, voor

reproductie ongeschikt, is weggelaten.

196 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

66. (dimidiatus).

m 1703. Mite. (Anonymus). An Extract of some Letters

Sent to Site ©, ile mas JN nos) Meme. o 28. m. DEEL (19:

1357 sqq.); p. 1359 en 1360. — Hij onderzocht 7 a 8 mijten

van dezelfde kaas levend onder het mikroskoop. Eéne daarvan

was domesticus, met behaarde haren; zie beneden, blz. 206, 207.

„But I must tell you withal, that all Mites are not so,

for of 7 or 8 inclosed together, I found but one whose bristles

Were or this make, in the rest the Norns om y

were spicated.... Their Mouths opens Horizontally

(to the right and left) like that of a Wasp, and hard headed

Maggot, and after their being some days shut up together

I found some dead, and the Survivors preying on them,

which gave me an opportunity of observing their manner of fee-

ding, which was very remarkable, for they thrust one

mMmendibule voren and ela Ane corner

DA CWC Ae the Sey Cline, aa Cite ale

ternately, and by that means seems to grind their food.”

De spatiéering is van mij. Waren die andere mijten met

onbehaarde borstels farinae geweest, de meest voorkomende

mijt in kaas, dan had hij stellig ook vermeld, dat zij veel

minder haren hadden, dan die ééne. Daaruit leid ik af, dat

die „andere mijten’ dimidiatus waren. — „The horns only

were spicated.” Dat is niet juist, want, alle haren zijn, al

is het zeer weinig, behaard. Maar de sterkere beharing van

de vertikaalharen is bepaald opvallend, en het moet ons dan

ook niet verwonderen, dat zelfs LACKERBAUER (plaat in 1867

van Fumouze & Rosin) alléén de vertikaalharen: „the

horns’, behaard afbeeldt. — Werkelijk bewegen deze en

andere T'yroglyphidae de mandibels wel eens van elkander;

het maakt dan den indruk, alsof zij gapen. — Het kanni-

balisme is bij acari wel bekend. — Zijne waarneming van

het alterneerend gebruik der mandibels is de oudste.

m 1736. Mite. ArBIn, Nat. Hist. of Spiders, &c.; Lon-

don; titelplaat. — Hier reproduceert hij de beide figuren

van HOooKE 1665 in spiegelbeeld, ruw, en zonder tekst.

m 1743. Mite in Malt-Dust and Oatmeal-Dust. BAKER,

The Microscope made easy; Ed. 1 en 2; London; Part. 2. c.

23. p. 189. — „have more and longer hairs” (dan farinae).

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. ee.

66. (dimidiatus).

Alles wat hij ons van de ,,Mite” mededeelt, heeft hij aan

POWER en VAN LEEUWENHOEK ontleend.

m 1744. Mijt in Mout-stof en Haveren-gort-stof. BAKER,

Het mikr. gemakkelijk gemaakt, &c.; Amsterdam; v. 2.

c. 23. p. 186. — Hetzelfde als 1743..

0 1744. Mite in Malt-Dust and Oatmeal-Dust. BAKER,

The micr. made easy, &c.; Ed.3; London; v.2.c.23. p. 189. —

Hetzelfde als 1743.

m 1745. Mute in cheese. (Anonymus). Micrographia restau-

rata, or: the Copperplates of Hooke, &c.; London; p. 31. £. 1.

2. — Hetzelfde als 1665 met dezelfde figuren, maar de

koperplaat is zichtbaar versleten.

m 1746. Mite. ADAMS, Micrographia illustrata, &c.; Lon-

don; p. 92. — Zie hierboven bij farinae. Maar hij reprodu-

ceert de linksche van HookE’s figuren in zijne fig. 162,

driemaal verkleind.

m 1754. Mite in Malt-Dust and Oatmeal-Dust. BAKER,

Ihe mier made, easy, &e.; Bd.-4:; London ;;v. 2. c;.23. p.

189. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Mite dans les poussières de dreche et de gruau

d’avoine. BAKER, Le micr. a la portée de tout le monde,

Ber Baus: Ne 25.9.3214. „Hetzelfde als 1743.

m 1754. Mute vagabonde, mite de fromage. JOBLOT, Observ.

d’Hist. Nat., &c.; Paris; p. 19. c. 6. — Over den naam van

mite vagabonde zie bij farinae, p. 186. Zijn tab. 9 is eene

slechte reproductie van Hooke’s figuren in spiegelbeeld, en

de Acari zijn te dik.

m 1756. Made in Malz und Habermählstaub. BAKER,

Das zum Gebrauch leicht gem. Microscopium, &c.; Zürich;

Dee 25, ps 200 Hetzelfde als 1743.

67.

(Adhuc sine nomine).

Tyroglyphus casei OupMs. 1910).

m 1664. Mite in Jujubes and Sebesten’s. POWER, Experi-

mental Philosophy .... cont. New Exper.: Microscopical,

&e London: Book: Ae obsw155po19;

198 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

67. (caseı).

„From Jejub’s and Sebesten’s, being long kept, there falls a

brownish kind of powder, which being laid upon theObject-plate,

you shall discover in it small whitish Mites, very little ones, and

all beset with bristles and hairs round over like a Hedghog,

but not of so quick and lively a motion as the other Mites.’

Jujubes: baccae jujubae: vruchten van Zizyphus zizy-

phus (vulgaris) ; fam. Rhamnaceae. — Sebesten-plums:

baccae sebestenae: vruchten van Cordia myxa ; fam. Borra-

gineae. — Beide zoet; tegen borstziekten; in onbruik geraakt.

— Het bruine poeder is het typische beeld van het knagen

door Tyroglyphidae sensu stricto. De traagheid der mijten

verraadt eveneens: Tyroglyphus. Glycyphagus is dus buiten-

gesloten. Carpoglyphus lactis, die men hier verwachten zou

kan het evenmin geweest zijn; want, die is zoo goed als

onbehaard. Uit ondervinding weet ik, dat Tyrolichus casei

traag is en veel in geconserveerde vruchten voorkomt.

m 1694. Mit uit meel ; mijt uit gerookt vlees. VAN LEEU-

Fig. 45.

WENHOEK, Vierde vervolg der Brieven, &c.; Delft; 77€ mis-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 199

67. (caset).

sive, p. 595 sqq. — Van mijten uit een zak met meel zag

hij de paring. De kleinere 44 meende hij, waren op „verre

na niet volwassen.’’ Hij zag, p. 596, „dat het Manneken sig gans

begaf boven op het Wijfke en plaatsende syn achterlijf na

het hoofd van het Wijfke” (waarmede hij zeker bedoelde,

dat het g zich daarna omdraaide), „en zich bewegende met

het merendeel van zijn lyf van het Wijfke zoodanig af, dat

de vier voorste pooten op de gront quamen .... buik quam te

plaatsen op het vrouwelijk lid van het Wijfke, in dit doen

hegten het Manneke zijn twee agterste pooten, en ook wel

zijn vier agterste pooten, zoo vast aan beide sijden van het

agterlijf van het Wijfke, ende dat met sodanige wel ge-

schiktheid, alsof de agterste pooten tot geen ander eynde

gemaakt waren, als om het wijfke in de versameling vast te

houden, en als te komen dwingen tot de versameling” (goed

gezien! Aan ieder der tarsen IV zitten 2 zuignappen!)....

en brengt syn Mannelijk lid, dat seer dun is, en omtrent ter

halver wegen van zijn agterlijf ofte buyk geplaatst is, met

een groote vaardigheit voor een klein gedeelte uit, en in

zijn lighaam, en als soekende met het selvige het vrouwelik

lid” (de copulatie-opening). „In deze beweginge”.... zag

hij in het lichaam „aan weder zyde van het Mannelijk lid

. twee dikker lighaamtgens’’ (de zoogenaamde genitaal-

zuignappen) „die ik voor klootgens aansag’’ (testiculi)....

„In dese arbeyt (p. 597) liep het Wijfke sedig voort, en het

manneke wierd.... nagesleept.”’ Hij zag het mannelijk lid

„ongelooflijke snelle beweginge” maken. (GUDDEN 1861!)

De vereeniging duurde minstens drie uren. Hij zag, zeer

juist, dat het mannelijk lid „agterwaarts uyt” gestoken

werd.

Hoewel hij weet, dat de mijt reeds jaren geleden afgebeeld

werd, heeft hij zijn „plaatsnijder de mijt laten afteikenen”.

En dat is goed geweest; want, 1€ is deze afbeelding zeer

zorgvuldig gedaan, en 2° is deze soort niet farinae, zooals

men verwachten zou, maar casei. Hij heeft ook niets ver-

meld van de zoo karakteristieke dikke voorpooten van het

g. Aan de teekening zijn pooten I door den zorgvuldigen

teekenaar ook niet dik geteekend. Ook kunnen het niet

200 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

67. (case)

dimidiatus geweest zijn, die veel langere haren hebben.

De teekeningen vertoonen duidelijk de voor casei zoo karak-

teristieke 3 paren lange haren op den rug; ook bij het & aan

en nabij den achterrand niet twee, maar zes even lange

haren, niet langer dan de breedte van het lichaam. Ook het

op den rug liggende © is duidelijk cases.

P. 599. „Fig. 8. A B verbeeldt het Ey van de Mijt welker

schors met zoo veel punctige uyt steeksels is versien, dat de

schors ons als gestippelt voort komt.”

Aan het einde der pooten zijn „twee kleyne krom klaeuwt-

gens” (mis!); de plaatsnijder teekent er, zeer juist, slechts

één. Het voorste gedeelte is (p. 600) „scharp, schoon het een

weinig gespleten is.” Juist; jammer, dat hij de beide man-

dibels niet als zoodanig herkende.

„Vorders was aan yder syde van het hoofd een krom

gebogen hairtge, dat zijn begin nam uyt de dikte van het

hoofd, ende desselfs eynde plaatste sig niet verre van het

einde van het hooft, .... als de Myt met zyn pooten daar

kwam aan te raken, .... dus deze hairtgens uyt haar plaats

kwam te stooten, zoo sprongen die, of het een staale veertge

hadde geweest, weder met een bogt op haar plaats.’’ Dat

waren de voor casei, siculus, putrescentiae en dimidiatus zoo

karakteristieke veerkrachtige cervikaal-haren!

„Met E. werd aangewezen een heuvelachtig deel, waar-

mede de Mijten versien sijn’. Dat is de 9 genitaalheuvel.

Dien heuvel zag hij „mede meest doorgaants aan de man-

nelijke Mijten” (de mannelijke genitaalheuvel). „Het deel

aan E. dat boven een weinig gespleten is, en boven uit het

heuvelachtig deel uitsteekt” (de uitgestulpte vagina), „dat

bragt de Mijt in het afteikenen veel maal zoo verre uit zijn

lighaam, en .... weder in waarts.”’

Het ©, dat hier, op den rug liggend, afgebeeld is, „was

genomen van gerookt vlees, daar deselvige in

groote menigte op waren,’ was grooter dan die uit den zak

met meel. Hij vermoedt, (p. 601) dat die grootte kwam „van

het overvloet vogtig voetsel, dat deselve van het vlees ha-

len.” Goed begrepen; ook dimidiatus kan in vochtige om-

geving verbazend zwellen.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 201

67... (caset.)

Twee mijten, ieder op eene naald vastgekleefd, leefden

elf weken zonder voedsel, zonder dat er eenige verandering

aan te bespeuren was. Eenmaal dood, verschrompelden zij

spoedig. — Ook onderzocht hij, of zij koude verdragen

konden. Dat konden zij; zelfs paarden zij; doch uit de eieren

kwamen niet na 8 dagen, maar eerst na eene maand, larven.

(Zie blz. 164).

m 1695. Acarus ; mijt. VAN LEEUWENHOEK, Arcana natu-

rae detecta, &c.; Delphis Batav.; p. 388 sqq. — Hetzelfde

als 1694, met dezelfde figuren.

m 1722. Acarus. SCHWIEBE, Diss. inaug. De Pruritu

Exanthematum ab Acaris, &c.; Lipsiae. — Hij tracht te

bewijzen (?), dat vele huidziekten door Acari veroorzaakt

worden; en reproduceert de 3 figuurtjes van VAN LEEUWEN-

HOEK 1694, een weinig grooter en slecht.

m 1743. Mite. BAKER, The microscope made easy, &c.;

bi and 2): London; BP. 2.6.23. p. 190. — „The Picture

of the Mite is shewn Plate XIII. Fig. V. — Naar VAN LEEU-

WENHOEK, alleen die van het ©, maar kleiner, en onderst-

boven.

m 1744. Myt. BAKER, Het mikroskoop gemakkelijk ge-

males, occ. Edel: Amsterdam; vs 2. c..23p1)187,,t 13.

f. 5. — De figuur van het 9; zij is kleiner en het spiegelbeeld

van die VAN LEEUWENHOEK.

m 1744. Mite. BAKER, The micr. made easy, &c.; Ed. 3.;

London; P. 2. c. 23. p. 190, t. 13, f. 5. — Hetzelfde als 1743.

m 1746. Mite in cheese. ADAMS, Micrographia illustrata, -

&c.; London; p. 91. — Nomen nudum; hy reproduceert,

in zijne figuur 160, VAN LEEUWENHOEK’s figuur van het 8,

iets kleiner en in spiegelbeeld.

m 1574. Mite. BAKER, The micr. made easy, &c.; Ed. 4.;

Bondone Nen Sap. 190. ts 13.7.5. —- Hietzelfderals 1743.

m 1754. Mite. BAKER, Le micr. a la portée de tout le

monde, &e.; Paris P) 2 € »23,,p,215.#. 13.f. 5; — De figuur

van het 2 is die van VAN LEEUWENHOEK, maar kleiner en

onderst-boven.

m 1756. Made; Milbe. BAKER, Das zum Gebrauch leicht

gem. Microscopium, &c.; Zürich; P. 2. c. 23. p. 203. t. 11.

202 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

67. (case).

f. 5. — De figuur van het 9 is, evenals bij de Fransche uitgave,

kleiner en onderst-boven.

01757. Acarus farinae. NYANDER, Exanthemata viva;

diss. inaug.; Upsaliae; p. 4. noot. — ,,Acaros viviparos esse

dudum docuit et delineavit Leuvenhoekius.”’ (sic!)

68.

(Aduc sine nomine.)

(Tyroglyphus heterocomus MicH 1903?).

m 1646. Animalculum anonymum. FONTANA, Novae Coe-

lestium terrestriumque rerum observationes .... Tract. 8.

De Microscopio. p. 150. — Slechts bij benadering is uit te

maken, welk diertje hij hier bedoeld heeft.

„Sub mota quaedam, quae in marginato fenestrae labro

constituebatur testa, monstrosum Naturae partum de-

prehendit conspicillus. Spectatum nunquam fuit animal

culum illud, quod nostris obtulit oculis machinamentum,

adèo exiguü, & ferè inuisum, cuniculorum rictus illi erat

admirandus, luminum subnigri orbes venustam reddebant

animantis imaginem, deticulorum cuspidati mucrones, mirificè

acuebantur, oscillum, admirationem praebebat inspicientibus.

In capitulo verò bina assurgebant cornua. plura habebat

cruscula, plures vngulas, quibus reptabat. totum deniq;

corpusculum in orbem circumactum, color vero croceus,

monstrum hoc prodigiosum reddebat.”’

„Onder een pot, die verplaatst en op de vensterbank neer-

gezet werd, ontdekte mijn medekijker een buitengewoon

natuurvoortbrengsel. Dat diertje was nog nooit gezien,

wat de machine (het mikroskoop) voor onze oogen bracht,

zóó klein, en bijna onzichtbaar, zijn konijnenmuil (1) was

wonderlijk, zwartachtige randen der oogen (2) gaven het

liefelijke beeld van een wezentje, de scherpe punten van

zijne tanden waren wonderlijk gescherpt (3), zijn bekje

verwekte verwondering bij degenen die in (het mikroskoop)

keken. Op zijn kopje verhieven zich twee hoorns (4); het

had vele pootjes; vele klauwen (5), waarmede het kroop;

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 208

68. (heterocomus?)

ten slotte.was het geheele lichaampje tot een kring rond-

gebogen (6), de kleur van safraan (7), maakte dit tot een

wonderlijk natuurprodukt”'.

Opmerkingen. 1. Andere waarnemers uit dien tijd

vergelijken het gnathosoma der 7yroglyphidae met den

snoet van een mol. FONTANA ziet er een konijnenmuil in. —

2. Zoo’n diertje moet oogen hebben; dus zag hij ze ook;

ook andere waarnemers zagen en teekenen by Tyroglyphidae

oogen. — 3. Hij bedoelt zeker de spitsen der mandibels.

4. De vertikaalharen. — 5. „Vele pootjes, vele klauwen’

zeggen ook anderen van luizen, die er toch maar 6 hebben;

men zie o.a. hier beneden bij Acarus siro sub 1630. — 6. Tot

een kring rondgebogen”. Onwillekeurig denkt men aan een

Julus. Die kan het niet geweest zijn; want, die is niet „zóó

klein, en bijna onzichtbaar’. Men zou ook kunnen vertalen:

„als een ronden schijf, of bol, gevormd” en dan denkt men

aan eene Uropoda. Die kan het evenmin geweest zijn; want,

daarvan is het gnathosoma onzichtbaar en heeft bovendien

niet den vorm van een „konijnenmuil’’: ook geen vertikaal-

haren: „hoorns’’. Nog eenvoudiger zou men vertalen: „was

het geheele lichaampje rond”. Dan bedoelde hij zeker het

hysterosoma, dat kort-cylindrisch is. En dàn zouden wij een

heel stuk nader zijn. — 7. Van alle Tyroglyphidae is alleen

Tyroglyphus heterocomus saffraankleurig. — Tydeus croceus

kan het óók niet geweest zijn; want, die „kruipt” niet;

maar, loopt zeer snel.

69.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus domesticus DE GEER 1778).

n 1656. Animalculum, acarus. BORELLUS, Observatio-

num Microscopicarum Centuria, &c.; Hagae Comitis; p. 14.

obs. 14. — ,,Vermes in Larido veteri non solum oculis &

villis horridos vidi’ (larven van Dermestes lardarius), „sed

quod mirum, innumera alia animalcula alterius figurae,

oculata & villis horrentia percepi quibus vorabantur.”

204 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

69. (domesticus).

Ofschoon domesticus zich voedt van oud spek, gaan zij

zich ook wel eens te buiten aan doode Dermestes-larven. —

BORELLUS leefde in Frankrijk.

Idem, ibidem, obs. 21. — „Acarus Ursum pilosum vel

potius histricem horrendum refert.”

m 1665. Mite in musty leather. HOOKE, Micron Ce:

London; p. 206. — Nomen nudum.

m 1667. Mite in musty leather. Hooke, Micrographia,

&c.; London; 2d Edit.; p. 206. — Is de eerste editie met een

nieuw titelblad.

m 1670. Vermis in larido veteri. SACHS A LEVVENHEIMB,

Messis observ. microsc. a variis authoribus collect.; in:

Misc. Cur. Med. Phys. Acad. Nat. Curios. 1670. p. 54. —

Vertelt, wat BORELLUS 1656 zag.

m 1676. Vermis in urinam. SCHMID, De vermibus cum

urina excretis. In: Misc. Cur, Med. Phys. Acad. Nat. Cur.;

Ann. 1673 & 1674 (gedrukt in 1676); Francofurti & Lipsiae;

p. 199. — „Nimirum Per-Illustris & Reverendissimus quidam

Canonicus Varmiensis binos sine dolore per urinam excrevit

vermes vivos, qui per microscopium observati, hirsuti erant

& octo pedibus praediti, vitamque ultra diem, ut ex motu &

gressu cognoscebatur, protrahebant.

Het is duidelijk, dat dat domesticus waren, die soms met

millioenen in huizen voorkomen, en toen ook in ’s mans

nachtspiegel terecht gekomen waren.

m 1685. Vermis. PAULLINI, Cynographia curiosa, &c.;

Norimbergae, ; p. 170. — Nomen nudum; hij citeert BORELLUS

1656.

0 1687. Vermo nel formaggio secco, bacho, tarlo. Bonomo,

Osservazioni intorno a’ pellicelli del corpo umano fatte dal

Dottor Giovanno Cosimo Bonomo e da lui con altre osser-

vazioni scritte in una Lettera &c. — Zie over dezen brief

beneden, bij Acarus siro. — Er zijn afbeeldingen bij, die ik

hiernevens reproduceer, blijkbaar Nymphae III voorstellend;

want, als het een © geweest was, dan had hij het copulatie-

buisje wel gezien en geteekend. Hij vond deze diertjes in

droge kaas. Hij noemde de haren: pungiglioni, stekels, en

vergelijkt de diertjes met een Istrice, stekelvarken. De

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 205

69. (domesticus).

haren op den rug zijn goed gericht, wijd uitstaand, stijf,

en op gelijke afstanden geplaatst , come per guardia dell’

19.14.

| ip

als yrs um

vas

ZEN

Fig. 46.

Animale” en, voor zoover hij kon waarnemen, kunnen zij

neergelegd worden, zooals bij andere behaarde dieren. Met

het bloote oog kon hij geen onderscheid zien tusschen deze

dieren en die, welke in groot aantal in oude kaas leven (zie

hierboven, bij farinae).

„Questi Tarli non istamo solamente nel formaggio, ma

ancora sopra tutte le frutte dolci, e seccate, come fichi,

zizibo’’ (jujubes, zie blz. 198), „uve passe” (rozijnen), „susine’’

(kwetsen), ,,mandorle” (amandelen), „.... ed altre cose di

simil genere, infettando ancora i Canditi, .... che se non sono

bene serrate, o ben custodite, e bene spesso riviste.”

Over de vloortplanting zie hierboven bij Tyroglyphidae

sensu lato..

m 1691. Insectum. BONANNI, Observ. circa viv., &c.;

Romae; p. 278. — Neemt de beschrijving van Bonomo

1687 over.

m 1691. Insectulum. BONANNI, Micrographia curiosa, &c.;

Romae; p. 90. — Scio tamen me illud observare, ut expressit

Doctor Bonomus, et .... ut in nostris pag. num. 112. —

Hier reproduceert hij een van Bonomo’s figuurtjes, nl.

van het loopende diertje, met veel langere haren. „Pag.” =

tabula.

m 1692. Teredo. Bonomo, Observ, circa hum. corp.

Teredinem, &c.; In: Misc. Med. Phys, sive Ephem. Germ.;

Dec. 2. Ann. 10. p. 43. 44. — Hetzelfde als 1687, met dezelfde

figuren; de koperplaat is zichtbaar versleten.

206 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

69. (domesticus).

m 1694. Myt. VAN LEEUWENHOEK, Vierde Vervolg der

Brieven, &c.; Delft; p, 601. — Bij de vermelding van de

copulatie-opening van casei: „welk deel in andere Myten wel

wat verder buiten uit steekt”. — Die „andere Myten’ waren

natuurlijk domesticus.

m 1695. Mt, acarus. VAN LEEUWENHOEK, Arcana marine

detecta; Delphis Batav.; p. 398. — Hetzelfde als 1694.

m 1696. Mite. VAN LEEUWENHOEK, An Extract of a Letter

Ncontaniersobs on eels, mites, &e, In BhrlosgTrans.

v. 19. n. 221. Sept. 1696, p. 272. — Mites on Flesh and Bacon.

Nomina nuda. Bedoeld is rookvleesch en spek.

m 1696. Vermiculus in urinam. MENTZEL, De innumeris,

variae magnitudinis vermiculis urinae infantis innatantibus.

‘In: Misc. Cur, sive Ephem. Med. Phys. Germ. Acad. Caes.

Beop Nat Cure: Dec Ss Ann. 3,P. 297% emi cu e

nonnulli enim adeo parvi erant, ut aciem oculorum fere

fugerent; .... hinc & inde natabant seque movebant.

Evenals in 1676 waren dat hoogstwaarschijnliik do-

mesticus, die, door hunne haren, eerder drijven, dan

farınae, welke spoedig zinken. (Zie p. 165).

m 1697. Mit. VAN LEEUWENHOEK, Sesde Vervolg der

Brieven, &c.; Delft; 102€ missieve, p, 275. — Mijten van

vlees en spek. — Nomen nudum. Bedoeld is rookvleesch

en spek.

m 1697. Acarus. VAN LEEUWENHOEK, Continuatio Ar-

canorum Naturae Detectorum, &c.; Delphis Batav.; p. 126.

Epistola 102. p. 132. — Acarus in carne et lardo. — Nomen

nudum. Bedoeld is caro fumo indurata et lar.

01699. Insectulum. BONANNI, Micrographia curiosa, &c.;

Romae; p. 90. — Hetzelfde als 1691, met dezelfde figuur.

m 1703. Insectulum. BONANNI, Micrographia curiosa, &c.;

Romae; p, 90. — Hetzelfde als 1691, met dezelfde figuur.

m 1703. Mite. (Anonymus). An Extract of some Letters

sent to Sir C. H. in: Philos. Trans, v. 23. n. 284. p. 1357 sqq.;

London; (p. 1359-1360). Hij bezag 7 of 8 mijten van de

kaas levend tegelijk onder het mikroskoop: „I plainly saw

that all the bristles on the body of one of them were

when viewed with a large Augmenter all spicated (if I may

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 207

69. (domesticus).

make a word) or bearded like the Ear on the Seed head of

some Grasses. The appearance was like the ;

annexed figure, which shews part of the

bristle but I cannot express the beauty

and regularity of it, and every bristle on the

whole Body and Legs, both long and short,

had the same formation.”

De spatieering is van mij. Hij had blijkbaar

slechts ééne domesticus onder de gewone di-

midiatus ; zie hierboven, blz. 196. — De haren

van domesticus zijn lang, dun en gebogen;

te recht zegt hij dan ook, dat de afbeelding

slechts een gedeelte van een haar vertoont.

m 1709. Insectulum. BONANNI, Musaeum Kir-

cherianum, &c.; Romae; p. 357, f. 93. — Het-

zelfde als 1691, met het spiegelbeeld van de fi-

guur aldaar en met kortere haren.

cr 1712. Bacho, tarlo. Bonomo, Osservazioni intorno a’

Pellieelli "ce in: REDI, Opere, 3? Ediz. 4°. 3 Tomi;

Venezia: vid 1712. Pars 2. Hetzelfde als 1687, met de-

zelfde figuren; de koperplaat is zichtbaar versleten.

m 1712. Mite. VAN LEEUWENHOEK, Additional Obser-

vations upon the Production of Mites; in: Philos. Trans.

v. 27. n. 333. p. 398 sqq. — Hij beschrijft de haren, blijkbaar

van domesticus, die hij tusschen nootmuskaat vond, en zegt nu:

P. 398: Those Particles upon their Bodies, which one

would take to be Hairs, are really not so.”

P. 399: „that such a long Particle consits of fifty Parts,

which one wou’d take to be little Joints; and that from

each of those Divisions little hairy Particles do again proceed”

.... I observed with great attention the aforesaid long Par-

ticles, in order to discover whether there were any Motion in

those Parts which appeared like Joints: But all that I

cou’d discover therein, was, that these little Creatures had

power to move or stir those long Particles, which I formerly

took to be Hairs, in such a manner, that when they were

obliged to creep thro’ narrow Passages, they cou’d lay

these little hairy Particles down close to their Bodies; and

. vd

Fig. 47.

208 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

69. (domesticus).

| that these Particles had each of ‘em but one moving

Joint, which was next to that part

which was fastened in the Skin.”

Ook zag hij, p. 400, zulke haren aan

doode acari, „of the dryed Bladder

of an Ox .... I cowd perceive upon

those Parts that pass’d for Hairs, other and

much smaller Hairs.”

Merkwaardig is, dat VAn LEEUWEN-

HOEK de dupe was van een gezichts-

bedrog: hij verbeeldde zich, dat zoo’n

haar uit ,,joints’” opgebouwd is, terwijl

zijn „Painter’ het haar correct afbeeldt:

p. 401. „Fig. I. A. B. represents such

a Hair of a Mite; together with the hairy

Particles branching out of the sides of

it, just as it appeared to the Painter thro’

the Microscope.”

Typisch, thans gebruikt hij wel het

woord „Hair’ voor den stam en ,,Par-

ticles” voor de takjes.

P. 402. Een van de op een spelde-

punt geplakte 99 had, na 10 dagen, 2 van

hare eigen eieren opgegeten. Ik vermoed,

dat die eieren van het lichaam, waaraan

zij kleefden, afgevallen zijn; want, eene

Glycyphagus heeft geen orgaan, om een

ei, of ander voedsel, vast te houden, ter-

wijl de mandibels beurtelings erin happen.

Op p. 404 drukt hij zich voorzichtiger uit: eene mijt op

eene naald had een ei aan een poot vastgekleefd; elken vol-

genden dag was dat ei naar een anderen poot verhuisd,

totdat het weg was: „but the next day I could not find the

Egg.”

P. 402. Hij haalde 2 tot 3 eieren uit het lichaam van een

9. Deze eieren verdroogden spoedig, terwijl eieren, door de

92 gelegd, dat niet deden.

P. 403. Hij plaatste een © met hare 2 eieren vóór een

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 209

69. (domesticus).

mikroskoop en deed dat alles in eene doos. Jammer, dat

hij niet noteerde, wanneer die eieren gelegd waren! Den

17en October stak hij de doos in zijn zak. Den len Novem-

ber (er waren dus minstens 16 dagen verloopen)

was het eene ei vormloos, maar in het andere zag hij duide-

lijk een „Animalculum’’; kop en eenige haren waren duide-

lijk zichtbaar. Denzelfden dag kwam het uit het ei, maar

het kon zich nergens aan vastklampen, bleef dus met zijn

achterlijf in den eidop, schermde steeds met 4 pootjes in

de lucht, en was den volgenden dag dood.

P. 404. 405. Hij herhaalde de proef. Een acarus met 2 en

een met 3 eieren, naar schatting 3 dagen oud. Hij droeg ze

met het mikroskoop in zijn zak. Na 10 dagen waren die 2

eieren leeg; de jongen waren niet te vinden. Dus na 13

dagen waren de eieren uitgekomen. Van de andere 3

kwam er één denzelfden dag uit, dus na 13 dagen.

Na 2 dagen, dus na 15 dagen, kwam een tweede jong

te voorschijn. Het derde jong stierf nog in den dop.

P. 406. Nog eene proef. Den 10en Nov. 1708 plakte

hij 2 99 naast elkander op de punt van eene speld. Den

12en waren er 3, den 13en 4 en den 14en 6 eieren. Hij hield

de acari in zijn koude kamer. Den 22en December,

dus na 40 dagen, kwam de eerste larve te voorschijn.

Den 25en Dec., dus na 43 dagen, een tweede.

P. 408. Vier mijten met een stukje varkensblaas in een

buisje werden in den winter buiten gezet. Twee groote vorst-

tijden maakten zij door. Na ruim 2 maanden was er een

nog in leven, had al dien tijd met tegen de buikzijde saam-

gevouwen pooten stil gelegen.

Merkwaardig is ook het volgende:

P. 404: „Upon viewing these Eggs as they were placed

before the Microscope with the light of a Candle, we observ’d

an unconceivable number of exceeding small Lights or Trans-

parencies in the Egg-shell, which I imagin’d might be occa-

sion’d by the unequal thickness of the Parts of the said Egg-

-shells; and that the Transparency therein was caused by

little Holes that were thinner than the rest, as we see in the

Shell of a Hens Egg.”

210 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

69. (domesticus).

Ik vermoed, dat hij dooierbolletjes zag. Om zeker te weten,

of de eischaal zelf porién, of dunnere gedeelten, heeft, moet

men de eischaal alléén, dus zonder dooier erin, met immer-

sie bestudeeren.

Anecdote. Vlak na de beschrijving der ,,Mites” ver-

telt VAN LEEUWENHOEK, dat uit een „Pole-cat” (larve van

Dermestes lardarius) een ,,Flie” (vliegend kevertje) komt.

Nu vindt men in den Index van v. 27 der Philos. Trans.:

„Flies produced from Mites. N. 333. p. 410. See Insects.’

— Maar sub ,,Insects” vindt men daaromtrent niets. —

Dus 2 fouten; zoo maakt men , Indices”!

m 1/18. Mitte. JoBLOT, Descriptions .... microscopes

eve dosi 2. dlinseetes, ect Paris Ay De

17. p. 42. — „comme je l’ay souvent observé, en examinant

de certaines mouches qui etoient mangées par des animaux

environ deux mille fois plus petits qu'elles.”

Dat waren natuurlijk, evenals hier beneden, sub 1734, de in

huizen veel voorkomende domesticus. Zoo ook v. 2. c. 29. p. 59.:

„On appercoit aussi souvent des mittes dans l’infusion

de la tige du celeri, mise sur le porte-objet du Microscope,

ou on les voit marcher d’une grande vitesse.”

Die domesticus is natuurlijk niet in die ,,infusion’’ ont-

staan, maar liep daar vrij rond. Dat is ook mij wel eens

overkomen! — ,,Souvent’’?!

m 1722. Acarus. SCHWIEBE, Diss. inaug. De Pruritu

Exanthematum ab Acaris, &c.; Lipsiae. — Hij tracht te

bewijzen(?), dat vele huidziekten door Acari veroorzaakt

worden; en reproduceert op zijne tabula fig. A. B. de beide

figuurtjes van Bonomo 1687, een weinig vergroot, en zeer slecht.

m 1734. Wurm, insectum. Cuno, Observatoines durch

dessen verfertigte Microscopia, &c.; Augspurg; p. 5. t. 6.

f. 2. — „N. 2. Sind Würmer oder Insecta, in der Grösse,

wie die fünff Tüpfflein zeigen bey A. deren eine ziemliche

Zahl auf einer todten blauen grossen Fliegen gefunden, so

selbe schon halb gefressen, ich lasse es dahin gestellt seyn,

ob sie aus der Mücke selbst generiert worden, und also ihre

Mutter gefressen haben.”

Die „blaue grosse Fliege” zal wel een Calliphora ery-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 211

69. (domesticus).

throcephala geweest zijn. De figuur is waarlijk niet slecht te

noemen! Let op de lange tarsen en op de uiterst kleine zuig-

ZA TRITATA “ff TRA)

Fig. 49.

schijfjes. Natuurlijk moest het beestje weer 2 oogen hebben!

m 1742. Mite. MARTIN, Micrographia nova, &c.; Reading

(and London); c. 11. p. 38. — ,,a most beautiful, brisk, and

nimble Animal, arm’d with sharp Spines all over their

Bodies.” — Dat is alles.

m 1743. Louse, wandering-mite. BAKER, The micr. made

DMD DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

69. (domesticus).

easy ME NER d 2. London; Part 0 7901844

on Sweet meats; — Nomen nudum; hij haalt REDI (lees

Bonomo 1687) aan.

C. 23. p. 188. ,,on dryed Flesh.” — Nomen nudum.

C. 23. p. 189. ,,Hairs spicated; little hairs issuing from

their sides.” — Naar VAN LEEUWENHOEK 1712.

C. 23. p. 190. „Wandering mite.’ — „Swarms of these

wandering Mites, which were tempted and brought thither by

the smell of some Caviere, that had been in the Gallipot a few

days before.’ — Acari, die door geconserveerde vischeieren

aangetrokken worden, zijn natuurlijk domesticus. By de

bespreking van de eigenlijke Wandering-Mite (Oribata geni-

culatus), zegt BAKER ten onrechte, dat Hooke haar zoo

noemde, „as being to be found in every Place almost where

they can get food.” Dat heeft HooKE van Oribata genicu-

latus nooit beweerd; zie aldaar. — Het gevolg van deze

verkeerde lezing is, dat BAKER nu ook de naar voedsel

zoekende domesticus dien naam gaf!

m 1744. Luis, doolende myt. BAKER. Het mikr. gemakke-

lijalfgema aka Amsterdam sy. 0202/80 lege

c. 23. p. 186. 187. — Hetzelfde als 1743.

GEIS, CIE. 9 London ed SP, Dre dp ISA SMD 188

— 190. — Hetzelfde als 1742.

m 1746. Mite. ADAMS, Micrographia illustrata, ‘&c.; Lon-

don; p. 93. — Hij reproduceert in zijne figuren 163 en 164

die van Anonymus 1703 vrij goed en van VAN LEEUWEN-

HOEK 1712, (tweemaal verkleind en tweemaal te dik!) en

haalt eenige zinnen van die schrijvers aan. Ook vertelt

hij ons: „Mr. Leeuwenhoek hath observed that Mites in

Cheese turn into Aurelias, and from thence to l'es.” Zie

hierboven, p. 210. ,,Anecdote’’.

m 1754. Louse, wandering mite. BAKER, The micr. made

easy, sac.., Bd. A, London; P°2 Mc Ola pMiS4 te 2359. Wise

— 190. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Pou, mite vagabonde. BAKER, Le micr. a la

portce de tout Je monde, &c.; Paus MERAN ZI 97920

c. 23. p. 213—215. — Hetzelfde als 1743.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. ONS

69. (domesticus).

m 1756. Laus, Made, wandrende Made. BAKER, Das zum

Gebrauch leicht gem. Microscopium, &c.; Zürich; P. 2.

c. 21. p. 197; c. 23. p. 201. 202. — Hetzelfde als 1743.

Recapitulatie.

Acarus domesticus. Idonomie. Het lichaam is dik

en vet, vooraan spits, achteraan stomprond 1687. 1734.,

bezet met vele haren 1656. 1676., die wijd uitstaan en al-

zijdig gericht zijn 1687. 1734.

Er zijn 8 pooten 1676. 1687. 1734., waarvan de tarsen

langer zijn dan de 3 voorgaande leden te zamen, allengs

spits wordend en in een zeer klein hechtschijfje eindigen

1734. De pooten dragen korte haartjes 1687. 1734.

De haren zijn lang, dun, gebogen, en toch stijf, zoodat,

indien het dier ergens door heen moet, de haren niet buigen,

maar neergelegd worden 1687. 1712. De plaats, waar zij aan

het lichaam bevestigd zijn, werkt dus als een gewicht 1712.

Zij zijn zelf weer fijn behaard 1703. 1712. 1742. 1743.

De 22 zijn, achter-mediaan, van een copulatiebuisje voor-

zien 1694. 1734.

Physiologie. De volwassenen kunnen groote koude

verdragen. Daarbij houden zij hunne pootjes stijf tegen de

buikzijde aangedrukt. Eenigen houden het 2 maanden uit

212.

Oekologie. De diertjes voeden zich met geconfijte

vruchten, gedroogde vijgen, kwetsen en amandelen, groote

en kleine rozijnen 1687., gerookt vleesch 1696. 1697. 1743.,

oud spek 1656. 1696 1697., komen dus ook op gedroogde

varkensblazen voor 1712. Verder met kaas 1687. 1703. 1712.,

kaviaar 1743. en schimmels 1665. VAN LEEUWENHOEK

vond ze ook tusschen nootmuskaat 1712, ofschoon hij elders

(zie bij farinae) mededeelt, dat mijten door de uitwaseming

van nootmuskaat en foelie gedood worden. Zij gaan zich

ook wel te buiten aan een doode vlieg 1718. 1734., ja zelfs

aan doode Dermestes-larven.

Hunne bewegingen zijn snel 1742.

Zij komen soms in ongelooflijke hoeveelheden in huizen

214 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

69. (domesti CUS).

voor 1656. 1676. 1718. 1743., zoodat het niet te verwonde-

ren is, dat men ze ook wel eens in urine aantreft 1676. 1696.

Wanneer eene larve uit het ei kruipt, tracht zij een hou-

vast te krijgen, schermt met haar 4 voorpootjes in het rond.

Vindt zij geen houvast, dan sterft zij spoedig 1712. p. 209.

Ontogenie. Zij planten zich voort door paring van

g en 9, door eieren, die door het 9 gelegd worden, waaruit

larven te voorschijn komen, die denzelfden vorm hebben

als de ouders, en dien vorm gedurende hun geheele leven

behouden 1687. Eieren, uit een ® te voorschijn gehaald,

verdrogen spoedig; eieren, door het 2 gelegd, niet 1712.

Warm gehouden (in den zak gedragen) komen de larven na

13—17 dagen uit het ei; aan koude blootgesteld eerst na

40—43 dagen. Het ei is gevuld met dooierbolletjes (?? 1712).

Is het jong in de schaal gereed, dan kan men het door de

schaal heen zien 1712.

Moorse og map hive, Engelard 1665. 1708) 1742. Ne-

derland 1656. 1694. 1697. 1712. Duitschland 1676. 1696.

1734. Frankrijk 1718. Italié 1687. 1691.

Habitat. Reeds behandeld bij hun voedsel, hier-

boven sub Oekologie.

Nomenclatuur. Animalculum 1656. — Vermis 1676.

1685. — Vermiculus 1696. — Wurm 1734. — Bacho (= worm)

1687. — Tarlo (houtworm, mot) 1687. — Teredo (hout-

worm, mot) 1692. — Insectum 1691. 1734. — Insectulum

1691. 1699. 1703. 1709. — Louse 1743. 1744. 1754. — Luis

1744. — Laus 1756. — Pou 1754. — Acarus 1656. 1695. 1697.

1722. — Mite (Eng.) 1665. 1696. 1703. 1712. 1746. — Myt

1694. 1695. 1697. — Mitte (Fra.) 1718. — Made (Dui. in

de beteekenis van acarus) 1756. — Wandering mite 1743.

1744. 1754. — Wandrende Made 1754. — Doolende myt

1744. — Mite vagabonde 1754.

70.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus destructor SCHRANK 1781).

m 1712. Mite. VAN LEEUWENHOEK, Additional Obser-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. DIS

70. (destructor).

vations upon the Production of Mites, &c.; in: Philos. Trans.

v. 27. n. 333. p. 398 sqq. — P. 400-401: Hij heeft de be-

haarde haren van domesticus gezien en beschreven, kocht

daarop zeer oude vijgen, en vond daarop mijten, maar:

„those had longer hairy Parts upon the hinder part of

their Body, than I had seen of any before; and those hairy

Parts were also cover’d with as many small Hairs, as I

have said before.”

Met „Parts” bedoelt hij de behaarde haren, die hij niet

voor „haren’ wenschte aan te zien. De nieuwe mijten in

vijgen waren dus hoogstwaarschijnlijk destructor, die langere

haren dan domesticus hebben, met welke soort hij zeer ver-

trouwd was.

m 1743. Mite. BAKER, The micr. made easy, &c.; Ed. 1.

and 2.; London; Part 2. c. 23. p. 189. — In cabinets of in-

sects. — Nomen nudum; eveneens hoogstwaarschijnlijk

destructor.

m 1744. Mvt. BAKER, Het micr. gemakk. gem., &c.; ed.

1; Amsterdam; v. 2. c. 23. p. 186. — Hetzelfde als 1743.

o 1744. Mite. BAKER, The micr. made easy, &c.; Ed. 3.;

London; P. 2. c. 23. p. 189. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Mite. BAKER, The micr. made easy, &c.; Ed.

Ponden P. 2)" 6°23. p:- 189: =- Hetzelfde ‘als 743.

m 1754. Mite. BAKER, Le micr. à la portée de tout le

monde, &c.; Paris; P. 2. c. 23. p. 214. — Hetzelfde als 1743.

m 1756. Made. BAKER, Das zum Gebrauch leicht gem.

Microscopium, &e.; Zürich; P. 2. c. 23. p. 201. — Hetzelfde

als 1743.

71.

(Adhuc sine nomine).

(Acarus lactis L. 1767).

0350 v. Chr. Kai Ev xypiw BE vyiyverat adaovuevo,

= > ~ ed \ ~ 3 N} Lu / I

Qotep év Euro Cov, 6 dn doxei EAdyıorov civar Tov Cv TAVTWY,

nal noreitar Krapı, Aevxdov wal updv. ARISTOTELES, De Ani-

malıbus' Historia! Libre XS br Sie) 26. SL:

„Et in favo inveterascenti gignitur, ut in ligno animal,

216 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

71. (lactis).

(id) quod vero videtur minimum esse animalium omnium,

et vocatur acari, candidum et parvum”.

„Ook in oud-wordende raat ontstaat, evenals het dier in

hout, (dat) wat wel schijnt het kleinste te zijn van alle

dieren, en het wordt genoemd akari, wit en klein”.

In handschriften vindt men evenveel malen év xnpt@ als

év xnoq@. Hier beneden zal blijken, waarom, mijns inziens,

ëv xnptw gelezen moet worden.

De Latijnsche vertaling hierboven is van mij, omdat ik

mij niet met de bestaande vereenigen kan.

THEODORUS GAZA schrijft, 1503, év xnpiw en vertaalt dat

door „in cero’’‚, wat beslist fout is.

SCALIGER 1619 schrijft èv xnpéò en vertaalt dat door „in

cera”, met den commentaar: „Et notabile est in cera: ipsa

enim conservat à putredine alia: hoc animal nescio an sit

cossus, et diu dubitavi. At potiùs puto an sit caries: ambulat

enim caries et erodit. Sed non movetur oculis nostris. “Axa!

autem dicitur propter exiguitatem.” — „Opmerkelijk, in

was! want dit conserveert andere dingen tegen bederf; ik

ken dit dier niet, tenzij het de houtworm is, en lang heb ik

getwijfeld. Maar eerder ben ik van gevoelen, dat het bederf

is: want bederf schrijdt voort en knaagt uit. Maar het be-

weegt zich niet vóór onze oogen. Ook heet het dxapì naar

zijn kleinheid.” — Hij begrijpt er dus niets van.

In zijne bewerking van ANTIGONUS CARYSTIUS zegt BECK-

MANN 1791, in eene noot: Kal év xnp®, en vertaalt dat door

„Etiam in cera” (wat juist is) en maakt daarbij de zeer

juiste opmerking: hier moet corruptie plaats gehad

hebben; want: „non novi acarum in cera vetusta observa-

tum ab entomologis.’’ — „ik ken geen acarus, door entomo-

logen in oude was waargenomen.”

SCHNEIDER 1811 schrijft xat èv xyoerm en vetaalt „In cellis

apum” of „in vetustis alveorum ceris”’, wat ten minste bij

benadering goed is, omdat men die uitdrukking met ,,favus”

zoude kunnen gelijk stellen.

In WEISE’s bewerking van ARISTOTELES’ Opera, 1843,

zonder Latijnsche vertaling en zonder commentaren, vin-

den wij weder èv xnptw, wat, naar mijne meening, juist is.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 217

71. (lactis).

Voor raAdıobuevos vindt men bijna altijd ,,vetustus’’, wat

fout is. MOUFET 1634 vertaalt het door ,,inveteratus’’, wat

juist is.

Verder is er een strijd ontstaan over éAaytotov. Dat betee-

kent ,,minimus”; en nu is het wel vreemd, dat ARISTOTELES

daarna nog ééns verzekert, dat het diertje is uixpòv. Allerlei

commentaren zijn daarover voorgesteld. Wi willen ons

echter in dezen strijd niet mengen.

Eene andere kwestie is, welk diertje wordt hier bedoeld?

Wij zagen reeds, dat SCALIGER 1619 vermoedt: houtworm,

of caries (bederf). BECKMANN 1791 weet het evenmin. SCHNEI-

DER 1811 zegt v. 3. p. 392: „Verum duo diversa insecta simul

memorat Philosophus, alterum, quod vetustis alveorum

ceris innascitur et alibi x\fgog nominatur; alterum ligno

innatum äxapı vocatur. Illud est phalaena cereana Linn.

hoc termes fatale Linn.’’ — „Het is waar, de Philosoof (ARIS-

TOTELES) noemt twee verschillende insekten, het eene, dat

in oude ratenwas geboren wordt, en elders xAyjoeog genoemt

wordt; het andere, in hout geboren, wordt &xapı genoemd.

Gene is Phalaena cereana LIN., dit Termes fatale LIN.

En L. c. p. 675: „Denique haud scio, an prius illud genus

est, de quo noster 5. 32 xat Ev xnplow.... &C..... Aeuxdv

xa pixpòv.. Acarum telarium Linnaei esse videri.” (sic!)

Men ziet daaruit, dat SCHNEIDER evenmin raad weet te

schaffen. Ook is hij in de war; niet het diertje, dat in hout

ontstaat, heet &xapı, maar hetgeen in verouderde raat leeft.

En dan te vermoeden, dat het Acarus telarius zou kunnen

geweest zijn!!!

Het woord &xapı is bij ARISTOTELES sensu singulari. Later

nam men het wel eens sensu plurali. Daarna werd het met

Latijnsche letters geschreven: Acari, eveneens sensu plurali,

waarvan het singulare Acarus geworden is. Men duidde er

toen algemeen „mijten’’ mee aan. En inderdaad, degene, die

dat het eerst bedacht heeft, heeft den spijker op zijn kop

geslagen.

Werkelijk, in „oud wordende raat” leeft eene zeer be-

kende mijtsoort. Raten worden in kisten bewaard, of elders

opgestapeld, om ze later tot was te smelten. Als ze oud

218 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

71. (lactis).

worden, zitten de cellen vol mijten, die van het gis-

tende en dus zuur geworden bijenbrood, niet

van was, leven. Ik heb maanden lang getracht, in eene

hoeveelheid tot kleine stukjes en poeder gestooten was mijten

van allerlei soort te kweeken — te vergeefs. Maar in oud-

wordende raten (niet àl te oud en verdroogd) vond ik steeds

dezelfde mijt, en wel degene, die door LINNAEUS 1767 lactis

en dysenteriae, door HERMANN 1804 favorum (= van raten!)

en door HALLER 1882 anonymus genoemd geworden is. —

Wanneer honing (invertsuiker) gist, ontstaat azijnzuur.

6240 v. Chr. ‘O dì ’Apıororeing Ev xnp@ onot yiveodar

Caov, è dn doxeîv EAdyıorov etvar, wal xoActodar dxdornrov,

Arög taptov. Ae xpoxodethov.... ANTIGONUS Carystius, Histo-

riarum Mirabilium Collectanea; c. 97. — Caeterum Aristoteles

ait, in cera nasci animal, quod omnium videatur esse mini-

mum, & Acaretum vocetur, Jovis pronum. Crocodilum ....

— Aristoteles zegt, dat in was een dier geboren wordt, dat

zij zeggen het kleinste te zijn, en het wordt Acaretum ge-

noemd, de bewaarder (hofmeester) van God. Den krokodil . ...

Ook hier heeft dus groote corruptie plaats gehad, en heb-

ben de handschriften-overschrijvende scribae of librarii, of,

later, de monniken, niet alleen van xyptw: xnp@ gemaakt,

maar ook van &xapt: dxdenrov, en anderen onzin.

Van dat werk heb ik slechts ééne editie machtig kunnen

worden. Ik ben ervan overtuigd, dat men in andere codices

ook wel eens Ev xnptw vinden zal.

VAN Meurs, die in BECKMANN’S editie „Annotationes’’

gaf, voegt hieraan toe: Ac primo quidem omnino legendum

nal xadetodar dxapi. Nam dxapì hoc animalculum nuncu-

patur, non dxdenrov. Sed reliquis tamen istis Aug rautov;

quid faciemus? Tov Atòc tautov. Rescribo: Tov rorzurov. Et hoc

faciendum initium erit sequentis capitis 98. Itaque locus

ille totus sit scribendus: xat xadettar dxapì. Tov rorduiov dé

xpoxoderrov EG &c.

Ik geloof, dat de man gelijk heeft. Men moet hier dxapì

lezen.

wijls aangehaald, omdat hij de etymologie geeft van de

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 219

71. (lactıs).

woorden &xapès en dxapnc, als zijnde afgeleid van « en xetpew,

verdeelen, snijden (lib. 2. $ 33.). Dat geeft ons het recht,

te vermoeden, (maar met zekerheid weten wij

dat niet), dat, reeds 44 eeuw vóór Porrux, het woord

&xapı (singularis!) door het volk gebruikt werd, voor het

diertje in raten, omdat het zoo héél klein is, als een ,,atoom”'.]

[n 400. Merkwaardig, dat HesycHıus, Lexicon, even-

min het woord &xapı noemt. |

[n 950. Surpas, Lexicon, evenmin. |

m 1503. Acari. THEOD. GAZA in zijne Latijnsche vertaling

van ARISTOTELES de Historia Animalium; Venetië. Lib.

V.c. 32. — Hij vertaalt de passage verkeerd: „Tum vero in

cera vestusta, ut in ligno animal, gignitur candidum,

quod omnium animalium esse minimum existimatur nomine

acari.’ — Hier staat dus niet bij: „candidum et par-

vum.” — In den ,Index” vinden wij, zoowel bij ,,acari”

als bij dxapì: „candidum animal, quod in lignis nascitur”,

wat eveneens verkeerd is. Acari is hier sensu singulari!

n 1548. ”Axapı. JUNIUS (HADRIANUS), Lexicon sive Dicti-

onarium Graecolatinum, &c.; Basileae. — ”Axapı. td. Acari,

genus insecti candidi, quod in lignis nascitur’’. — Blijkbaar

uit GAZA’s Index overgenomen. — Over dezen ,, HADRIANUS”

zie p. 28, sub Dermanyssus gallinae. — Ik mag er wel even

op wijzen, dat &xupı hier als singularis aangegeven is.

m 1557. “Axaoì. JUNIUS (HADRIANUS), Lex. sive Dict.

graecolat, &c.; Basileae; Ed. II. — Als 1548.

m 1602. Acari. ALDROVANDUS, De Animalibus Insectis

Libri VII; 1. 5. c. 4. p. 544. — Aristoteles scribit in cera

generari animalculum omnium minimum, quod Acari vocetur,

sed nunquid Pedicello (sic nos in Italia vocamus) vel minus,

vel maius sit, cum Acari nunquam viderim, iüdicare non

possum, diversa tamen animalcula esse non dubito, quan-

quam, sunt, qui secus arbitrentur.

Met „Pedicellus” bedoelt hij Acarus siro, de schurftmijt.

Hij heeft dus goed ingezien, dat lactis en siro verschillende

dieren zijn moeten.

m 1619. WatScaLIGERinzijne bewerking van ARISTOTELES

over dit diertje zegt, behandelde ik reeds hierboven, p. 217.

220 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

71. (lactis).

m 1634. Acarus cerae inveteratae. MOUFET, Ins. Theatr.;

lib. 2. c. 24. p. 266. — Nomen nudum.

01641. Acarus. SENNERT, Opera omnia in tres tomos

divisa; Parisiis; tom. I. p.132 ; Hypomnemata physicae; p.157;

Hypomnema III; c. 1. De Atomis; p. 162. col. 2.: — „In cera

vetusta....’’; volgt de gewone Latijnsche vertaling van den

zin van ARISTOTELES, maar alles in plurali, ook het woord

Acari, waarvan dus het singularis acarus is.

m 1650. Acarus. SENNERT, Opera omnia in tres tomos

divisa; Lugduni; &c.; zie hierboven. — Hetzelfde als

1641.

m 1652. Acarus cerae. BORELLUS, Historiarum et Obser-

vationum Medicophysicarum Centuriae IV. — Cent. 2.

obs. 48. — Nomen nudum.

m 1656. Vermiculus. BORELLUS, Observationum Micro-

scopicarum Centuria; &c.; Hagae Comitis; p. 8. Obs. 2. —

„In lacte etiam vermiculos percipi multi retulerunt mihi,

quod Kircheri authoritate roboratum inveni, non tamen adhuc

experientià propria didici; tamen id esse posse non dubito,

praecipuè si acidum jam fuerit.”

Hij kan het zich best voorstellen, vooral in zuur ge-

worden melk. — In welk werk van KIRCHER, dat voor .

1656 verscheen, heeft hij dat gelezen? Ik vond het wel in

werken van lateren datum. —

Wanneer melk zuur wordt, ontstaat melkzuur.

m 1657. Mölbe. HAUPTMANN, Epistola ad R. P. Dr.

Anastasium Kircherum, p. 190. — Gedrukt achter HAUPT-

MANN, Uralter Wolkensteinischer warmer Badt- und Wasser

Schatz; Leipzig. — „cum iis vermiculis, Germanice „Mölben

dictis videantur, qui in caseis.... pronasci solent, & a qvibus

haec lactis massa coacti penitus penitusque etiam

consumitur.”

De spatieering is van mij.

m 1658. Vermis. KIRCHER, Scrutinum Physicomedicum,

&c.; Romae; sect. 1. c. 7. p. 38. $. 1. p. 40. — „quin & lac

vermibus plena sunt, tametsi oculo non armato insensibilibus’’.

— Dat is nu wel wat overdreven; men kan ze zien bewegen. —

P. 42. Experimentum I (vleesch laten rotten, geeft wormen):

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 221

71. (lactis).

„Idem experieris in caseo, lacte, aceto, similibusque

putredine redundantibus corporibus.”’

n 1658. Mite of old wax. Mourer (Ins. Theatr. in het

Engelsch) in: TopsEL’s History of Beasts. p. 800—1130. —

Nomen nudum.

m 1665. Mite in musty barrels. HOOKE, Micrographia,

or &c.; London; p. 206. — Nomen nudum. — Ja, maar die

vaten zijn daarom zoo ,,musty” (beschimmeld, zuur), omdat

er de daaruit druipende inhoud op verzuurt. Vooral daàrin

leven deze acari. Schimmel eten zij niet.

Het zuur dat hier ontstaat is azijnzuur.

m 1665. Vermis, vermiculus. KIRCHER, Mundus subter-

raneus in XII Libros digestus; &z.; Amstelodami; 1 12.

Serre 10. D. 392. col == nos Vermes idem

ier celato t ey ace to. ). . smicroscopio obesa —

Lib. 2. setc. 2. c. 1. p. 357. ,,Quis enim, uti Smicroscopii usus

docuit, lac insensibilibus vermiculis plenum esse, ignorat?

m1667. Acarus in cera, mite. CHARLETON, Exercitationes

de Differentiis et Nominibus Animalium, &c.; Oxonii. —

Nomen nudum.

m 1667. Mite. Hooke, Micrographia; or, &c.; London;

2d. Ed.; p. 206. — Is de eerste editie met een nieuw titel-

blad. — Hetzelfde als 1665.

m 1668. Acarus in cera, mite. CHARLETON, Onomasticon

zoicon, &c.; Londini; p. 55. — Nomen nudum.

m 1670. Acarus cerae. BORELLUS, Histor, et Observ.

med. phys, Cent. IV. — Cent, 2. obs. 48. — Nomen nudum.

Bd 2: van! 1652.

m 1670. Vermis. SACHS à ete Messis obs.m

micr.m. à variis auth. collectarum. &c.; in: Misc. Cur. Med.

Phys. Acad. Nat. Cur. 1670. p. 54. — Vertelt wat BORELLUS

1652 en KIRCHER 1665 zeggen.

m. 1671. Vermis. KIRCHER, Scrutinum phys. med. &c.;

Lipsae; sect. 1. c. 7. p. 24. 25. — Hetzelfde als 1658.

m 1676. Acarus cerae. BORELLUS, Historiarum et Obs.

med. phys. Centuriae IV, &c.; Francofurti & Lipsiae; Cent.

2. obs. 48. p. 149. — Ed. 3. van 1652 en 1670. Nomen nudum.

m 1680. Acarus è lacticinio veterascente. Lupovicus, De

222 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

71. (lactis).

varis, acaris, sironibusque. In: Misc. Cur, sive Ephem.

Med. Phys. Germ. Acad. Nat. Cur., Ann. 1678 & 1679;

gedrukt in 1680; Wratislaviae & Bregae. p.109. — Nom. nud.

Ik maak er even opmerkzaam op, dat de oudste vermelding

van „Vermes’” of „vermiculi’ in zure melk van 1656 is.

Met die woorden werden in die tijden ook acari. bedoeld.

Maar men zou kunnen beweren, dat de aangehaalde passages

niet met zekerheid op acari slaan. — Hier hebben wij wel

zekerheid. ,, Acari è lacticinio veterascente.” Mijten in zu ur-

geworden melkspijzen.

m 1682. Worm. KIRCHER, D’Onder-Aardse Weereld, &c.;

mimsterdamendeel 27 boek 12 aid. 12 hootdst 10473172:

kol. 1. — „Wormen hebben wij door Vergrootglasen in Melk

ondervonden’. — Vertaling van 1665.

m 1685. Vermis. PAULLINI, Cynographia curiosa, &c.;

Norimbergae; p. 170. — Nomen nudum; hy haalt KIRCHER

1665 aan.

m 1686. Acarus. Lupovicus. (Dezelfde titel, hetzelfde

onderwerp als 1680) in: Bonet, Medica septentrionalis

eollauietan er Genevae, Pars, 2 (— vw. 2) pasoaeobsmelie

O 1687. Bacho, tarlo. Bonomo (en CESTONI!), Osservazioni

intorno a’ pellicelli del corpo umano, &c. — Zie over dezen

brief beneden bij Acarus siro. —

Na de beschrijving van Glycyphagus domesticus „che non

l'occhio nudo possa distinguer bene per animali viventi nel

formaggio vecchio’ gaat hij voort:

„Quest: Tarli non istamo solamente nel formaggio, ma

ancora sopre tutte le frutti dolci, e seccate, come fichi, zizibo”’

(jujubes, zie blz. 198), „uve passe” (rozijnen), „susine’’ (kwet-

sen), ,.... ed altre cose di simili genere, infettando ancora i

Canditi” (ingemaakte vruchten), „le Conserve” (in suiker

verduurzaamde vruchten), ,i Cotognati’’ (kweepeermoes),

»1 Lattuar]” (melkspijzen).... che se non sone bene

tGemunsersisenmate, .o (ben sec us to dine sep.

tieering van mij).

In al die zoete zaken, maar voornamelijk als zij oud en

aan het gisten zijn, komt lactis voor. En de nauwgezette

onderzoeker Bonomo zal ze wel gezien hebben, al kon ,,non

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 228

71. (lactıs).

l’occhio nudo distinguer bene per animali viventi nel for-

maggio vecchio”.

Als druivensuiker gist, ontstaat barnsteenzuur.

m 1687. Animalculum in lacte. LiPSTORP, Disputatio med.

inaug. De animal. in humano corpore genitis, &c.; Lugd.

Bat.; 4°. ongepagineerd; 32 p. — Thesis 18. — Nomen

nudum.

m 1691. Vermes in lacte, in lacticinio. BONANNI, Obser-

vationes circa Viventia, &c.; Romae; p. 276, 277. — Nomina

nuda.

m 1692. Teredo. Bonomo, Observationes circa hum. corp.

Teredinem, &c.; in: Misc. Med. Phys, sive Ephem. Germ.;

Dec. 2. Ann. 10. p. 43. 44. — Hetzelfde als 1687.

m 1692. Acarus ceram depascens. WEPFER, Intestini

Ilei ruptura, &c.; in: Misc. Cur. sive Ephem. Med. Phys.

Germ. Acad. Imp. Leop. Nat. Cur.; Dec. 2. Ann. 10. p. 318. —

Nomen nudum.

m 1696. Mite. VAN LEEUWENHOEK, An Extract of a

Letter, &c.. on eels, mites, &c.; in: Philos. Trans. v. 19.

mime Sept. 1696. p. 272. — Mites on dryed fruit, viz. Figs,

Raisins, Prunes, &c. — Nomen nudum. — Blijkbaar aan

Bonomo ontleend. ©

P. 274. „I caused some Figs to be bought .... and that

of the worst sort; when I looked upon these Figs,

I saw several Mites creep about them, .... I judged them

to be somewhat differing in the Shape of the Body, being

somewhat rounder and shorter than our Mites are that I

have seen before. — Among the rest I opened one Fig which

I thought to be good and well tasted, and in it I saw some

Hundreds of Mites creep about, that did crawl in the inside

of the Fig; so that when we eat Figs we send, unknown to us,

many Thousands of these Animals into our Stomach.”

Dat waren dus vijgen van de slechtste soort;

bovendien oude; die mijten zullen dus wel lactis geweest

zijn; ik heb er zelf ondervinding van; heb ze gegeten; ze

smaakten naar peper.

m 1696. Vermes. PauLıtz, Disputatio med. inaug. De

Morbis animatis, &c.; Lugdunum Batavorum; 4°; onge-

224 DR. A. C. OUDEMANS. KRITISCH

Tl laetis).

pagineerd; 31 p. — Cap. 2. n. 7. Hij heeft het hier over „ver-

mes”, die ziekten veroorzaakten. omdat zij ingeslikt waren

na het drinken van gistenden wijn. Ook door „cerevisia per

noctem servata’’, eene soort van gistende gerstedrank,

zuur bier. Ook nadat kinderen ’s nachts Nectar en Ambrosijn

in bekers, of kroezen, gedronken hadden.

De zin over „cerevisia per noctem servata’’ heeft hij ver-

moedelijk uit BARTHOLINUS (zie sub 1757). De passage over

de kinderen heb ik nergens anders ontmoet. Het is niet dui-

delijk, welke ,,vermes” hij bedoelt. Maar de waarschijnlijkheid

is groot, dat het, in deze door mij aangehaalde gevallen,

Carpoglyphus lactis waren.

m 1697. Myt. VAN LEEUWENHOEK, Sesde Vervolg der Brie-

ven, &c. ; Delft ; 102° missive; p. 275—276.— Hetzelfde als 1696.

m 1697. Acarus. VAN LEEUWENHOEK, Continuatio Arca-

norum Naturae Detectorum; Delphis Batav; p. 126. Epist.

102; p. 132. sqq. — Hetzelfde als 1696 en 1697.

mu 1699. Vermis in lacte. BONANNI, Observationes circa

viventia, &c., Romae; p. 276. 277. — Nomen nudum.

m 1712. Bacho, Tarlo. Bonomo, Osservazioni intorno

a’ pellicelli, &c.; in: ReDpI, Opere; 3% Ediz.; 4°; 3 Tomi;

Venezia. — Vol. 1. 1712. Pars. 5 — Hetzelfde als 1687.

m 1717. Acarus, meyt. BLANCARD; Lexicon med. renov.;

&c.; Lugd. Bat. — Nomina nuda.

m 1722. Acarus. SCHWIEBE, diss. inaug. De Pruritu

exanthematum ab Acaris. — De titel geeft reeds aan, dat hij

tracht te bewijzen (?), dat vele

huidziekten door Acari veroorzaakt

worden. Hij beeldt eenige Acari af,

deels aan andere werken ontleend,

deels naar eigen preparaten. Eéne

daarvan is hiernevens gereprodu-

ceerd en stelt een Acarus voor „in

fructibus Aurantiorum immaturo-

rum saccharo conditis.’’ Indien men

nu deze afbeelding vergelijkt met de

Fig. 50... 3 van kaas en rookvleesch, zie p. 181.

dan ziet men het verschil in den spitsen snuit, en de losse palpen.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 225

71. (lactis).

m 1733. Mute des fromages vaffinés. F. A. (de) G(AR-

SAULT), Insectes grossis au microscope. Tab. 8. fig. B. —

Geen tekst. Zonder twijfel is dit Acarus lactis, alias dysente-

riae, favorum, anonymus. Men ziet

het langwerpige gnathosoma, zelfs

met het haartje aan het laatste

palplid; de 4 lange sleepharen aan

het idiosoma; geen scheidingslijn

tusschen propodo- en hysterosoma;

aan alle pooten het lange tasthaar

der tibiae (er zijn te veel pootleden

geteekend); de zijdelings uitstekende

rugharen (er zijn er te veel getee-

kend); de sterke klauwen op het

distale einde der carunculae. —

De vondst op oude kaas is mer-

waardig te noemen, daar zich na- Fip st

melijk in die stof, behalve miere-

zuur, propionzuur, butyrzuur, capronzuur, valeriaanzuur en,

in nog geringere mate, andere zuren, voornamelijk

melkzuur ontwikkelt. — Het werkje van DE GAR-

SAULT, 4°, is uiterst zeldzaam; het wordt niet door ENGEL-

MANN genoemd.

m 1733. Acarus, acaro, ciron, pidocchietto. VALLISN(I)ERI,

Opere fisico-mediche, &c.; Venezia; 3 tomi; fol. — Tom. 3.

p. 367: ,,Saggio alfabetico d’Istoria medica e naturale”. —

Credendolo il tarlo, che rode la cera chiamato mala-

mente dai medesimi (i Grammatici nel Calepino) „Pi-

docchietto”, &c. — Wie zijn die Grammatici nel Cale-

pino?

m 1734. Made. Cuno, Observationes durch dessen ver-

fertigte Microscopia, &c.; Augspurg; p. 9. t. 14. f. 4. 5. —

„N. 4. Ist auch eine Made von einer andern Gattung Käse,

so im Würtenberger Land zu Calb gemacht, und von einem

vornehmen Herrn und Freund ein gantzer Käse mir verehrt

worden, .... sie müssen kaum aus ihren Eylein geschoffen

seyn, welche mit N. 5. bezeichnet.”

Hoe slecht de teekening ook is, het afgerond, langwerpig

226 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

71. (lactis).

vierkante lichaam, het spitse gnathosoma, de 4 sleepharen

verraden lactis.

Fig. 52.

m 1743. Mite. BAKER, The micr. made easy, &c.; Ed. 1.

and 28 Kondon Jeevan, ers ps Send ed REE

Nomen nudum.

050. p: 284. ‚In Cellars; on the corks of Bortleswthere

are three or four Sorts of very surprising Insects”; eene van

die zal wel lactis geweest zijn.

m 1744. Myt. BAKER, Het mikr. gemakkelijk gem.,, &c.;

ed. 1.) Amsterdam); v. 2. ¢23.p. 186; cr 50) ps 2702 Het

zelfde als 1743.

n 1744. Mite. BAKER, The micr. made easy, &c.; ed. 3.;

London; P. 2. c. 23. p. 188; c. 50. p. 284. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Mite. BAKER, The micr. made easy, &c.; ed. 4.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 227

71. (laciss).

London; P. 2. c. 23. p. 188.; c. 50. p. 284. — Hetzelfde als

1743.

m 1754. Mite. JoBLoT, Observations d’hist. nat.; &c.;

Paris; p. 20. — ,,On trouve de ces insectes sur des tonneaux

d’où il est sorti quelques gouttes de vin, dont le séjour a donné

occasion aux oeufs que leurs mères y avoyent déposés, de

s’eclorre en peu de temps.”

P. 21. „On en découvre.... sur les figues seches.”

m 1754. Mite. BAKER, Le microscope a la portée de tout

lesmender er wants; RP. 2)ey 23, py 2185 000 Hp. ISIN —

Hetzelfde als 1743.

m 1756. Made. BAKER, Das zum Gebrauch leicht gem.

Mikroscopium, &c.; Zürich; P. 2. c. 23. p. 200; c. 50. p. 302.

— Hetzelfde als 1743.

01757. Acarus. NYANDER, Exanthemata viva; diss.

inaug.; Upsaliae; p. 6. — Ik geef hier, verkort, zijn verhaal

weer.

„Reeds BARTHOLINUS verhaalde, dat een Deensch genees-

heer in de vorige eeuw, te Helsingsburg, meermalen dysenterie

had en eindelijk waarnam, dat in zijne faeces tallooze diertjes

voorkwamen, die zich nauwlijks bewogen (1). Nu, vier jaren

geleden, kreeg de heer ROLANDER, die bij LINNAEUS in de

kost was, dysenterie (2). Volgt genezing. Na 8 dagen weer.

Volgt weder genezing. Na 8 dagen weer. Alle andere huis-

genooten bleven van de ziekte verschoond. LINNAEUS ried

ROLANDER (3) aan, zijne faeces te onderzoeken, óók om eens

te zien, of de mededeeling van BARTHOLINUS waarheid

bevatte. Hij vond: „myriades animalculorum,.... esse Aca-

ros, & Acaris quidem farinae similes’’. (En nu de oplossing).

Hij was gewoon, bij den maaltijd niet te drinken, maar

’s nachts dronk hij uit een beker van jeneverhout eenig dun

vocht (4). De beker vertoonde aan de binnenzijde ribjes, en

tusschen die ribjes witte streepjes, die uit tallooze mijten

bleken te bestaan, van dezelfde soort als die, welke hij in

zijne faeces gezien had. Bij het gieten van vocht in den

beker, zelfs na herhaalde uitspoelingen, bleven de mijten op

hunne plaats (5). Op een vochtig schijfje geplaatst, ver-

droegen zij allerlei vochten, zelfs olie; maar brandewijn en

228 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Wi, (igetis).

rhabarber-tinctuur niet, wat wel merkwaardig is, daar juist

Rhabarber het geneesmiddel tegen Dysenterie is (6).

Hij vond verder dezelfde acarı aan vaten, waarin zure drank

was, en onder aan de stoppen van biertonnen (7).

Opmerkingen. 1. Ik heb THomM. BARTHOLINUS,

Epistolae med. centuriae I—IV; Hagae Comitum; 1740

(de 12 editie is van 1663), en zijne Acta medica & philosophica

Hafniensia, 5 deelen, zorgvuldig nagegaan, en wèl eene be-

schrijving gevonden van eene dysenterie-epidemie onder

soldaten, die op manoeuvre waren en slootwater gedronken

hadden, maar van diertjes in hunne faeces is daarin geen

sprake, en ook wèl van een Deensch geneesheer, maar niet

van de plaats van Helsingsburg. — 2. ROLANDER is de bekende

Guyana-reiziger. — 3. Hij was entomoloog. — 4. Het zal

wel zuur bier, of water, met wat azijn vermengd, geweest

zijn. — 5. Dat is wel een bewijs van het bezit van sterke

kromme klauwen. — 6. Deze opmerking is niet van mij,

maar van NYANDER zelf, of van zijn promotor, LINNAEUS. —

7. Vergelijk BAKER 1743 en JOBLOT 1754.

Ook ik nam met deze Acari proeven. Zij bleven o.a. in

10% azijnzuur uren lang leven; je zelfs leefde, na 24 uren,

nog eene larve. Het is dus geen wonder, dat de ongenoemde

Deensche geneesheer in zijne faeces acari vond, „vix obser-

vabili motu se agitantibus”. Want, bij dysenterie blijft de

spijsbrij zeer kort in het darmkanaal. Of ROLANDER ze

nog levend vond, wordt niet vermeld. Opmerking verdient,

daten ven zest, dat) ze d/o old wa men.

ROLANDER en de ongenoemde Deensche geneesheer schijnen

dus voor deze Acari hyperaesthetisch geweest te zijn, evenals

sommige menschen onmiddellijk asthma krijgen, als zij zich

maar in de buurt bevinden van een meelzak, waarin myriaden

van Acarus farinae zich bevinden.

Ook ik ken een, hoewel ander, geval van hyperaesthesie

voor Acarus lactis. Op p. 218 deelde ik reeds mede, dat ik

deze Acari op oude raten vond. Hoewel ik eene massa raten

onder handen had, ze in kleine stukjes sneed, en die stukjes,

eenige honderden, één voor één in de linker hand hield,

terwijl ik met de rechter hand de acarı uit de cellen te voor-

OVERZ. HIST. D. ACAROLOGIE. I. 229

71. (lactis).

schijn haalde, heb ik niets aan mijne handen gekregen.

Anders is het gesteld met de beide personen, van wie ik de

raten kreeg. De kolenhandelaar Kn., hier ter stede, is tevens

bijenhouder (imker). Zoowel hij als zijn meesterknecht B.

krijgen steeds, na behandeling van de raten, de handen en de

armen, tot aan de hemdsmouwen, vol waterblaasjes; en zelfs

werd deze uitslag medegedeeld aan hunne genitalia en om-

geving. Gevraagd, of zij er lang last van hadden, werd ge-

antwoord: neen, zoodra zij de raten verzonden hadden,

hield de kwaal na een dag of 5 op. De meesterknecht had er

nog meer hinder van, daar de blaasjes opengingen; dan was

er niet alleen jeuk, maar zelfs pijn mee gepaard. Ik heb eenige

blaasjes van zijne handen met naald en skalpel geopend;

er kwam slechts serum uit; acar: waren er niet in te vinden.

Recapitulatie.

Acarus lactis. — Idonomie. Het lichaam is afgerond

langwerpig vierkant 1733. 1734; vertoont geen scheidingslijn

tusschen propodo- en hysterosoma 1733,; het gnathosoma

is lang en spits 1722. 1733. 1734.; de rughaartjes steken

zijdelings uit 1733.; er zijn 4 achterrandharen 1722. 1733,

1734.; de palpen dragen aan het eindlid een haartje 1733.;

de pooten dragen korte haartjes 1722. 1733. 1734. en alle

een lang tasthaar 1733; zij eindigen in een zuigschijfje

(caruncula), waarop distaal een krachtige klauw ingeplant

101733.

Oekologie. Zij voeden zich van gistend bijenbrood

(zie sub 350 v. Chr.), zure, dik geworden melk 1656. 1657.

1658, 1665, 1687, 1691. 1699., verzuurde melkspijzen 1680,

1687. 1691., oude kaas 1733. 1734.; gistend, of zuur gewor-

den, uit flesschen en vaten gedropen vocht (bier, wijn) 1665.

1743, 1754. 1757., gistende druivensuiker van gedroogde

vruchten 1687. 1696. 1743., met name: vijgen 1687. 1696.

1754., jujubes (zie blz. 198) 1687., rozijnen 1687. 1696.,

kwetsen 1687. 1696., gistende ingemaakte vruchten 1687.,

gistende, in suiker verduurzaamde vruchten 1687. 1722.,

gistend kweeperenmoes 1687. — Opmerking verdient, dat

230 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

71. (lactis).

deze Acarus lactis eene voorliefde heeft voor voedsel, waarin

azijnzuur, melkzuur en barnsteenzuur ontwikkeld is.

Ontogenie. De eieren werden gezien, zoomede het

uitkruipen der larven, en afgebeeld 1734.

Zoögeographie. Zweden 1757. — Engeland 1665.

1743. — Nederland 1696. — Duitschland 1657. 1680. 1722.

1734. — Frankrijk 1733. 1754. — Italié 1658, 1687. —

Macedonié. 350 v. Chr.

Habitat. Zij komt voor däär, waar haar meestal

zuur voedsel te vinden is; dus in oude honigraten, aan vaten

in kelders, aan de stoppen der flesschen en aan de aftap-

kranen der vaten, op alle mogelijke oude gedroogde zoete

vruchten, ingemaakte vruchten en in suiker verduurzaamde

vruchten, die lang open gestaan hebben, gistend moes (jam)

zuur en dik geworden melk en melkspijzen, op oude „sterk’”’

geworden kaas. Zie boven bj Oekologie.

None ici or SSO) wo Clary 240 ve Cor.

1557. 1602. — axapı 1503. — Acari 1503. — Acarus 1634.

WEA MEO MS KONE 1668. NSO Weslo, Woo, Miia, M722.

1733. 1757. — Acaro 1733. — Molbe 1657. — Mite (Eng.)

1658. 1665. 1667. 1743. 1744. 1754. — Mite (Fra) 1733, 1754.

1755. — Myt 1697. 1744. — Meyt 1717. — Made (Dui.; in

de beteekenis van acarus) 1734. 1746. — Vermis 1658. 1665.

1670. 1671, 1685, 1691. 1699. —Vermiculus 1656. 1665. —W orm

1682. — Bacho 1687. 1712. — Tarlo 1687. 1712. — Teredo

1692. — Animalculum 1687. — Ciron 1733. — Pidocchietto

1733. — Acarus.cerae inveteratae 1634. — Acarus cerae 1652.

1670. 1676. — Acarus ceram depascens 1692. — Mite of old

wax 1658. — Acarus è lacticinio veterascente 1680. — Mite

in musty barrels. 1665. — Mite des fromages vaffinés 1733.

Medische Zoologie, Deze Acarus lachs | komt,

door haar verblijf op levensmiddelen en dranken, dikwijls in

grooten getale in de maag en het darmkanaal van menschen.

Zij, die voor de uitscheidingsproducten (gassen, vochten,

vetten) van deze mijtsoort een overgevoelig (hyperaesthe-

tisch) darmkanaal hebben, kunnen dan dysenterie krijgen

SO: AZZ

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 231

72. (Chaetodactylus sp.?)

(Adhuc sine nomine.)

(Chaetodactylus sp.?)

m 1742. Poux. De REAUMUR, Mem. hist. Inst. v. 6.

p. 38. — „On trouve encore sur les bourdons velus, mais

plus rarement, d'autres poux qu’on voit en grand nombre

sur les abeilles qui feront le sujet du mémoire suivant.”

In die „mémoire suivant” worden de „abeilles perce-bois”’

behandeld (Xylocopa violacea). De daarop voorkomende

»pou” is Sennertia cerambycina Scop. 1763. — Sennertia-

soorten werden, tot dusverre, echter slechts op de bijna kale

Xylocopina-soorten en in hunne nesten gevonden. Chaetodac-

tylus-soorten gelijken, voor een leek, zoo sprekend op Sennertia,

dat REAUMUR ze voor dezelfde soort moet aangezien hebben.

En juist Chaetodactylus-soorten leven op de behaarde

. Megachilina en Andrenina. Mi is geen Chaetodactylus, die

op hommels voorkomt, bekend. Maar ik ben ervan overtuigd,

dat, indien op hommels zoo’n acarus voorkomt, het een

Chaetodactylus, geen Sennertia zal blijken te zijn. — Acarus

coleoptratorum, die zeer veel op hommels voorkomt, kan hij

niet bedoeld hebben, omdat die er heel anders uitziet en,

bovendien, apart door hem beschreven en afgebeeld wordt. —

Evenmin Cerophagus granulatus, die niet zulke lange sleep-

haren aan pooten IV heeft. — Ik herinner er even aan, dat

E. DUCHEMIN op Apis mellifera Acari vond, die vermoedelijk

eveneens Chaetodactylus waren. (Presse Sci. & Ind. des deux

Mondes; Revue univ. d. Sci. pures et appliquées de la Méd.

de l’Ind., de la Philos. et d. Beaux-Arts. 7€ Ann. tom. 1.

n. 2. 16. I. 1866. p. 89—91).

73.

(Adhuc sine nomine)

(Pediculus cerambycinus Scop. 1763).

m 1742. Poux des lee Perce-bois. DE REAUMUR, Mem,

232 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

73. (cerambycinus).

hist. Ins.; v. 6. 1742; Paris; p. 52, t. 5. f. 8. 9. — Met ,,abeille

perce-bois’ bedoelt hij Xylocopa violacea FABR. — Het

diertje wordt niet beschreven. Alleen het volgende wordt

Snel sezeede ICS quer CS poux

a de plus remarquable, c’ est que

de chaque côté auprès de son derrière,

part un poil qui surpasse trois ou

quatre fois le corps en longueur.”

En hij twijfelt er niet aan, of die twee

haren zijn het diertje van nut.

74.

CS (Adhuc sine nomine).

D Hypopus granulatus Duy. 1849).

a m 1730. Mitte. DE LA Hire, Descr.

d’un Ins. qui s’attache aux Mouches. In: Mém. Acad. Roy. Sci.

Paris. v. 10. p. 425. — Ofschoon deze mémoire van 15 Dec.

1693 is, werd zij eerst in 1730 gedrukt. — Wij laten eerst

den verslaggever, verkort, aan het woord.

„Au mois de Septembre.... une mouche vivante.... vü

autour de la tete & sur les épaules un grand nombre de petits

animaux vivans, & qui couroient fort vite d’un còté & d’un

autre autour du cou de la mouche & au long des poils qui

sont vers l’origine des pattes, .... un .... & il l’appliqua

avec un peu de gomme sur l’un des verres du petit micro-

scope .... il étoit fort different des mittes ordinaires ....

Sfattacha sur le dos...

„Cet insecte a huit pattes; elles ne sont pas éloignées les

unes des autres à égale distance, mais les quatre de devant

sont assez écartées de celle de derriere .... pattes, ce sont

les extrémitéz qui sont faites en forme de griffes avec plusieurs

ongles .... ayant une espece de pouce ou deux opposez

aux fautresì doits Ans laltete qui festiciNent base bes

extrémitez des pattes étoient decharnees, a peu-près comme

les pieds des oiseaux, le reste étant fort charnu avec plusieurs

articles. Il sortoit des poils des jointures autant qu’on le

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 233

74. (granulatus).

pouvoit observer, & ceux des extrémitez de la patte étoient

fort longs. — On voyoit vers la tête” (onder aan de figuur!)

ee de Unsecte par le ventre,ou par le dessous

E etla tete en bas.

Fig. 54.

, deux espèces de cornes formées de plusieurs petits poils

colez & arrangez les uns a côté des autres. Il y avoit encore

d’autres petits hupes de poil a côté de ces cornes, mais elles

n’avoient pas la méme figure. Vers le milieu des flancs il y

avoit aussi deux especes de pennaches qui prenoient leur

origine du dos.”

„Toute la couleur de cet Insecte étoit rouge-clair tirant

un peu sur le jaune; & le corps & les pattes paroissoient trans-

parentes, hormis une tache vers le milieu du corps qui étoit

d’un brun tanné, dont on peut voir la forme dans le des-

sein.”

„Pour la grosseur elle etoit a peu pres egale a celle d’une

petite mitte: mais tous ces Insectes etoient aussi grands

l’un que l’autre; au lieu que de plusieurs mittes qui sont

234 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

74. (granulatus).

ensemble sur un méme corps, il y en a qui sont plus de huit

fois plus grosses que les autres.’

Uit het verhaal maakt men op, dat hij in September op

eene gewone kamervlieg, Musca domestica, deze diertjes

vond. Zoowel de beschrijving als de afbeelding laten veel

te wenschen over. Zeker is daarbij veel fantasie in het spel.

Ik zal trachten het probleem op te lossen.

In de eerste plaats zien wij wel aan de houding der pooten,

dat DE LA HIRE zich vergiste, dat de ,,kop” wel degelijk

naar boven gericht is. In de tweede plaats, dat wij hier geen

eigenlijken „kop” geteekend zien, dat wij dus met een „hypo-

pus” te doen hebben. Geen wonder, dat hij zich verbaasde,

dat ze alle even groot waren. — Nu zijn ,,hypopi” vrij wel

onbehaarde wezens. Ik kan dan ook die haarmassa niet

anders dan aldus verklaren: hij had het diertje laten vallen

met den rug op een glaasje met gom; het diertje was levend,

en zai dus wel met zijne pooten heftige bewegingen uitgevoerd

hebben. Daardoor ontstaan in de gom plooien en stroomingen,

die er, door hunne sterke lichtbreking, als zwarte lijntjes

uitzien. Het aantal van die van uit het diertje uitstralende

zwarte streepjes vermeerdert nog bij het uitdrogen der gom.

DE LA HIRE heeft, in het bezit van een slecht mikroskoop,

al die stralende, lichtbrekende plooitjes in de gommassa voor

haren aangezien. Enkele ,,haren’’ waren echter echte, en

wel: ten 1°. de twee naar voren gerichte; dat zijn de 2 aan de

rudimentaire palpen aangehechte stijve borstels. — Ten 2e.

die van de ambulacra. Deze bestaan uit 1 eindklauw en 4

in hunne distale helft lancetvormige kleefharen. Den eind-

klauw zag hij voor een duim aan en de proximale helft der

kleefharen voor „plusieurs ongles”. De lancetvormige distale

helft is zóó moeilijk zichtbaar, dat het eerst in 1869 aan

CLAPAREDE gelukte, haar waar te nemen. — En ten 3°. het

lange taasthar. waarin alle tibiae eindigen

Aanvankelijk kon ik noch uit zijne beschrijving, noch uit

zijne afbeelding wijs worden; maar, na bovenstaande gedachte-

gang, meen ik met eenige zekerheid te mogen concludee-

ren: het waren Cerophagus granulatus, door DUJARDIN op

Bombus lapidarius gevonden, door mij op Bombus terrestris

HIST. OVERZ. D.. ACAROLOGIE. I. 285

74. (granulatus).

en daarom bomborum genoemd. Zie Tijds. Ent. v. 46. p. 12—

lione: 2 06029 #80,

De kleur is door DE LA HIRE goed beschreven. Alleen die

bruine vlek aan de buikzijde piekert mij, en wel om deze

reden. Zij hebben werkelijk aan de ventrale zijde een bruine

vlek: de zuignapplaat; maar die is aan het achtereinde van

het dier, achter het vierde pootpaar, niet in de voorste helft,

achter het tweede pootpaar, waar hij haar teekent. Ik kan

dat alleen hierdoor verklaren, dat hij die bruine vlek later

er aan toevoegde, en toen zijn eigene afbeelding onderste

boven hield.

75.

(Adhuc sine nomine).

(Hypopus feroniarum Dur. 1839).

m 1664. (Sine nomine). GoEDAERT, Metamorphosis ....

ofte .... Beschrijvinge, &c.; Middelburg (zonder jaartal),

.deel II, p. 269, 272. — Over het jaartal zie boven, blz. 12 noot.)

— P. 269 laat hi] een Kampernoelje of Paddestoel rotten:

„maar, den ll. van den volgenden, Herfst-maand, was ‘et ten

i BTE

meerderen deele tot water, uit den swarten, als Inkt, ge-

worden.” — P. 272: „en als ik het water, daar zij (1) uit-

gekomen waren, in de Zonne bragt, het alles in het water

leefde, dat men zag; dog ’t gene ik zag leven in het water,

nam ik ‘er op een spelde uit, en leidd’et in een vergroot-glasjen:

doen zag ik ‘er zoo veel levendige slangetjes (2) in, dat ik

IN Sach),

236 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH:

75. (feroniarum).

Opmerkingen. 1. Vliegelarven. — 2. Dat moeten

al heele kleine slangetjes geweest zijn, die zich in zoo’n groot

aantal (zie de teekening) in een druppeltje bevonden, dat

met eene speld in een ,,vergroot-glasje’’ (vermoedelijk een

zak-mikroskoopje) gebracht werd. De slangetjes waren ver-

moedelijk de in rotte paddestoelen veel voorkomende Dirplo-

gaster longicauda.

Hij beeldt af, wat hij in dat druppeltje zag. Zijne teekening

vertoont ook een aantal mijten, die zeer waarschijnlijk

feroniarum waren. Hij vertelt ook, dat hij in dat water een

aantal „kristalletjes’’” vond, waaruit „beestjes kwamen,

die na 3 jaren volwassen Phalangiums werden. Naast de

Paddestoel beeldt hij zoo’n „beestje’ af, met zeer korte

pooten, gelijkende op het middelste figuurtje onder aan onze

figuur 55. Hier moet eene vergissing plaats gehad hebben;

want, een jonge Phalanguim heeft terstond lange pooten.

De afbeeldingen, die hij van de mijten geeft, zijn zeer slecht,

vooral degene, die 3 dwarsstrepen over den rug vertoont;

zulke dwarsstreepen heeft ferontarum niet.

m 1667. (Sine nomine). GOEDART, Metamorphoseos et

Historiae naturalis Pars secunda; de Insectis, &c.; Medio-

burgi s. d. (1667). p. 193 et 195. — Hetzelfde als 1664. —

De afbeelding is dezelfde, maar nieuw op koper gebracht,

ruwer, öf de koperplaat was versleten.

m 1685. (Sine nomine). GOEDARTIUS, De Insectis

operà M. LISTER, &c.; Londini; v. 2. — Hetzelfde als 1664;

maar de figuur is het spiegelbeeld van die van 1664.

m 1700. (Sine nomine). GOEDAERT, Metamorphosis...

ofte .... Beschrijvinge, &c.; Middelburgh; v. 2. p. 268. 272.

— Hetzelfde als 1664, met dezelfde figuur als 1667.

m 1700. ou nomine). GOEDART, Metamorphoses

ou ...., &c.; La Haye; p. 222. — Hetzelfde als 1664, met

dezelde Bern als 1667.

m 1700. (Sine nomine). GOEDART, Metamorphoses ....

ou, &c.; Amsterdam; p. 222. — Hetzelfde als 1664, met

dezelfde figuur als 1667.

n 1707. (Insecte). HOMBERG, Observations sur les Araig-

nées m: Suite, des Mein. Math. Phys Acade’Royz sc

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 237

75. (feroniarum).

Paris; p. 438. et p. 449. — Hij vindt op „l’Araignee domesti-

que” .... „dans le Royaume de Naples” .... „une grande

quantité de petits Insectes approchans de la figure des poux

des mouches, mais beaucoup plus petits.”

Ik vermoedt, dat hij hypopi zag van feroniarum.

m 1708. Insecte. HOMBERG. Observations sur les Araignees;

in: Suite des Mem. Math. Phys. Acad. Roy. Sci.; Amsterdam;

p. 438 et 449. — Hetzelfde als 1707.

76.

Acarus muscarum L. 1758.

m 1696. Tinea, teredo. GAHRLIEP. De musca, innumerorum

minorum reptilium nutritia. In: Misc. Cur. sive Ephem. med.

pis Gem Aead) Caes:NEeop: NatsCurs Deer 3) Anny 3.

p. 299. — Zijn zoon zag in Augustus 1695 een Musca domestica

vol beestjes. Onder het mikroskoop zag hij, p. 300:

„Innumera insectula, viva, vivida .... agilia .... Colore

erant argenteo & margaritarum orientalium splendori. Tineas

ea moninem, an teredines ambigo’’. — (Hij vergelijkt ze dan

met meel- en kaasmijten). — ,,Ab illis tamen ipsis aliquantenus

distinctà. Capiti minutulo, (1) dorsi admodum exilis et

quasi bipartiti inter-

ventu (2) corpus co-

haerebat illorum res-

pectu satis grande, s u-

perme convexum

& quasi scutatum vel

‘testudineum (3), infernè quale scutatis utplurimum esse

solet insectis, contractum ac feré planum (4), sex

pedibus satis velociter hinc inde currendo (5), gemina

tamen quasi proboscide iter praetentare videbantur (6),

pone duo filamenta caudae loco trahebant (7). Magnitudine

plurime differebant (8). — Volgen eenige beschouwingen,

die ons niet interesseeren.

Opmerkingen. 1. Het rudimentaire, maar van

boven bijna geheel zichtbare gnathosoma, — 2. Onbegrij-

Fig. 56. Twee maal vergroot,

238 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

76. muscarum.

pelijk; — 3. 4. 5. Zeer juist gezien. — 6. De beide stijve

naar voren gerichte tastborstels van de rudimentaire met

elkander vergroeide maxillen. — 7. De twee lange sleep-

haren, waarin de pooten IV eindigen. — 8. De individuen

verschillen werkelijk in grootte, maar niet „plurime’’, zooals

hij het overdreven voorstelt.

De figuren, die hij ervan geeft, zijn zeer slecht, zoo goed

als onherkenbaar. Alleen de 2 sleepharen zijn een bewijs,

zoo men wil, van een ,,hypopus”.

[m 1696. Curiositeitshalve: Op p. 97 van VAN LEEUWEN-

HOEK’s Arcana .... naturae detecta, Editio altera (= Tomus

secundus!); Lugd. Bat.; 1696 (p. 1—258: Epistolae, gevolgd

door „Continuatio Epistolarum), vinden wij het woord

acart in de beteekenis van vliegelarven! — Hij schreef

zijne brieven in de Nederlandsche taal. Zij werden in het

Latijnsch vertaald. Nu is het waar, dat „made’’ in dien tijd

zoowel „mijt” als ,,vliegelarve’” beteekende. De vertaler

maakte in dit geval ten onrechte van „made’: acarus.}

n 1707. Pou des mouches. HOMBERG, Observations sur

les Araignées; in: Suite des Mém. Math. Phys. Acad. Roy.

Sci.; Paris; p. 438. — P. 449. Hij vindt op Tegenaria domestica

te Napels „une grande quantité de petits Insectes” (zie boven

bij feroniarum) „approchans de la figure des poux des mou-

ches”. — Hij kende dus die „poux des mouches”.

m 1708. Pou des mouches. HOMBERG (dezelfde titel; in: het-

zelfde werk) Editio Amsterdam; p. 449. — Hetzelfde als 1707.

m 1710. Pow des Mouches. DE REAUMUR, Insecte des

Limacons; in: Mém. Acad. Sci. Paris, 1710. p. 305. — Nomen

nudum. — Ook hij kende ze dus.

m 1/18. Animal. JOBLOT, Descriptions .... microsco- .

pesi .WAwvee. i... observg 2.20 dülnseetesu&ers Banse

v.. l.c. 9. p. 37. — Sur le corps des grosses mouches de tres-

petits animaux, qui les incommodent durant leur vie, & qui

les mangent après leur mort.”

Hij heeft namelijk gezien, dat doode vliegen door Glycy-

phagus domesticus opgegeten werden (zie aldaar) en leidt nu

daaruit ten onrechte af, dat de op „grosses mouches” (dat zal

wel Calliphora erythrocephala MEIG. geweest zijn) „très petits

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 239

76. muscarum.

animaux’’ dat beest later — na zijn dood — eveneens zullen

op eten.

m 1734. Ungeziefer. Cuno, Observationes durch

Microscopia, &c.; Augspurg; p. 3. Tabella I. — „Fangen also

bey N. 7. mit einer unverschämten Mücken an’ (zeer fraaie

afbeelding van Sarcophaga carnaria L.) .... „und wie andre

grosse Thier, ihr Ungeziefer haben, also ist auch eine Mücke

nicht davon befreyet, so durch ein Microscopium gesehen,

dass kleine weisse Ungeziefer auf selbiger gekrochen”. —

Jammer, dat hij ze niet afbeeldde.

m 1746. Acarus rufus muscarum, pedibus posticis longis

filiformibus de Geer. LINNAEUS, Fauna Suec.; Ed. 1.; Stock-

holmiae (ook Lugd. Batav.); p. 350. n. 1209. Habitat in

muscis, omnium minimus. — Meer staat er niet. Met „om-

nium minimus’ bedoelt hy ,,acarorum”. De toevoeging

„de Geer” beteekent niet, dat deze de soort reeds beschreef,

maar dat hi] LINNAEUS de diagnose (vermoedelijk uit

Utrecht) ervan deed toekomen. Volgens zijne „Mémoires

(v. 7. p. 115) vond DE GEER ze 28 Augustus 1735, op Musca

domestica, te Utrecht (zie bij Acarus gemculatus). Bekend is,

dat de achterpooten niet ,,filiformes” zijn, maar dat zij in

een sterken, langen borstel eindigen. In elk geval heeft

DE GEER als jongmensch (hij werd 1738 als student inge-

schreven) reeds gezien, dat deze borstels iets met ach-

terpooten te maken hadden.

m 1752. Very small fly louse. Hitt, A gen. Nat. Hist.;

&c.; v. 3. Hist. of Animals, &c.; London; p. 25. n. 14. —

Nomen nudum; zie over HILL p. 8.

m 1753. Louse. BAKER, Employment for the microscope,

&c.; London; v. 2. p. 406. — ,,Flies are sometimes pestered

with them.” Eigen waarneming? Of overgenomen uit LIN-

NAEUS 1746? |

m 1753: Laus: BAKER Bettr.-z. niuttl. .:.: Gebrauch...

Microscopii, &c.; Augsburg. v. 2. c. 29. p. 528. — Als 1753.

m 1754. Acarus rufus muscarum, pedibus posticis longis

fihformibus; Ciron des mouches. LINNAEUS, Systeme du

keene Animale. Ed MILE a; Paris; p: 239, n. 24:..—

Vertaling van Faun. Suec. 1746.

240 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

76. muscarum.

m 1756. Luis. BAKER, Nuttig gebruik v. h. Mikroskoop,

&c.; Amsterdam; p. 418. — Hetzelfde als 1753.

m 1758. Acarus muscarum. LINNAEUS, Syst. Nat., Ed.

10; gen. 235. n. 21. — ,Acarus abdomine rufo, pedibus

posticis longissimis filiformibus. Fn. Suec. 1209. Habitat in

Muscis.’’ — Na al hetgeen reeds over deze acarus gezegd is,

heb ik er niets aan toe te voegen.

m 1758. Acarus vufus muscarum, pedibus posticis longis,

filiformibus ; die röthliche Muckenlaus. LINNAEUS in (GMELIN)

Onomatologia med. compl. seu Onom. Hist. Nat., &c.;

Ulm, Frankfurt, Leipzig; v. 1. kol. 38. — Duitsche vertaling

van LINNAEUS, Faun. Suec, Ed. 1. 1746.

77.

(Adhuc sine nomine.)

(Anoetus polypori OuDpMs. 1914.)

m 1743. Louse. BAKER, The Microscope made easy, &c.;

Ed lande London Part, 2 © Di, jo, 18s.

„Ihe Earwig is troubled frequently with minute Insects,

especially just under the setting of its Head. They are white

and shining like Mites, but much smaller: they are round-

backed, flat-bellied, and have long Legs, particularly the two fo-

remost. The same has not been observed on any other animal.”

Of die waarneming van hem zelven is? Zeer waarschijnlijk

wel. In alle geval kon hij niet beter eene Nympha II hypopus

van Anoetus geschilderd hebben. Voor zoover mij bekend is,

is alleen A. polypori op oorwormen gevonden.

m 1744. Luis. BAKER, Het mikr. gemakkelijk gem., &c.;

ed. 1.; Amsterdam; v. 2. c. 21. p. 181. — Hetzelfde als 1743.

n 1744. Louse. BAKER, The micr. made easy, &c.; ed. 3.;

London; P. 2. c. 21. p. 183. — Hetzelfde als 1743.

m 1746. Louse. ApAMs, Micrographia illustrata, &c.;

London; p. 91. — „The Earwig.... &c.; korte beschrijving,

overgenomen uit BAKER 1743, zonder hem te noemen.

m 1753. Louse. BAKER, Employment for the micr., &c.;

London; v. 2. p. 406. — „Earwigs are sometimes pestered

with them.” i

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 241

77. (polypori).

m 1754. Laus. BAKER, Beytr. z. nützl. .... Gebrauch....

Microscopii, &c.; Augsburg; p.528. — Hetzelfde als hierboven.

m 1754. Louse. BAKER, The micr. made easy, &c.; Ed. 4.;

London; P. 2. c. 21. p. 183. — Hetzelfde als 1743.

m 1754. Pow. BAKER, Le micr. a la portée de tout le

monde, &c.; Paris; P. 2. c. 21. p. 208. — Hetzelfde als 1743.

m 1756. Laus. BAKER, Das zum Gebrauch leicht gem. Micro-

scopium, &c.; Zürich; P. 2. c. 21. p. 195. — Hetzelfde als 1743.

m 1756. Luis. BAKER, Nuttig gebruik v. h. mikr., &c.;

Amsterdam; p. 418. — Hetzelfde als 1753.

78.

(Adhuc sine nomine.)

(Dermaleichus mucronatus BUCHH. 1869).

m 1668. Pollino dello storno. REDI, Esperienze intorno

alla generazione degl’ Insetti, &c,; Firenze; p. 201. — Nomen

nudum. — Blijkbaar een Anal-

ges 4. De klauwvormige tarsus

aan poot III, de dunne en korte

pooten IV, het spits eindigend

achterlijf, wijzen m. i. wel op bo-

vengenoemde soort. Zie fig. 57.

m 1671. Pulex sturm. REDI, e}

Experimenta circa generationem 2 =

QT]

ROTI

COA YA fc

Ly hi

11)

ti)

Insectorum, &c.; Amstelodami;

p. 322. — Nomen nudum; met ©

dezelfde figuur, verkleind en slech-

ter:

01674 Pollino dello storno.

Reni Esper) ity alla: «gener.

degl.’ Ins.;:&c., Firenze; p. 2@1.

— Hetzelfde als 1668, met de-

zelfde figuur.

m 1686. Pulex sturm. REDI,

Opusculorum Pars Prior; sive

Exper. circa gener. Ins., &c.; Am-

stelaedami; p. 211: — Hetzelfde als 1671, met dezelfde figuur.

D "NY

TM)

‘17

7/1)

_OUXOLS 07130

tubi. MA

Fig. 57.

242 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

78. (mucronatus.)

n 1687. Pollino dello storno. REDI, Esper. int. alla gener.

degl’ Ins., &c.; Napoli. — Hetzelfde als 1668, met dezelfde

figuur.

n1688.. Pollino dello storno. REDI, Esper. int. alla gener.

degl’. Ins., &c.; 52 Ediz.; Firenze; p. 201. — Hetzelfde als

1668, met dezelfde figuur.

01712. Pollino dello storno. Rept, Esper. int. alla gener.

degl’ Ins., &c.; In: REDI, Opere; 24 Ediz; Venezia; v. 1. —

Hetzelfde als 1668, met dezelfde figuur.

01729. Pulex sturm. REDI, Opusculorum Pars Prior;

sive Exper. circa gener. Ins.; &c.; Lugd. Bat. — Hetzelfde

als 1671, met dezelfde figuur.

D 1741. Pollino dello storno. REDI, Opere; 4% Ediz.;

(22 Ediz. Napoletana); v. 1.; Esperienze &c. — Hetzelfde als

1668, met dezelfde figuur.

61743. Louse on the starling. BAKER, The micr. made

easy, &c.; Ed.1 and 2; London; Part. 2. c. 21. p. 184.— Nomen

nudum; hij haalt REDI aan.

a 1744. Luis op den spreeuw. BAKER, Het mikr. ge-

noedels gan, Cio mere), Ww. 2 © 21. m lea, —

Hetzelfde als 1743.

D 1744. Louse on the starling. BAKER, The micr. made

easy, ce. eds; London, PACH pe EEE

als 1743.

m 1746. Louse of the starling. ADAMS, Micrographia illustra-

ta, &c.; London; p. 91. — Nomen nudum.

m 1748. Pulex sturni. LINNAEUS, Syst. Nat, Ed. 6.;

Stockholmiae; p. 68. gen. 203. n. 3. — Nomen nudum; hij

haalt heirbij zijn Faun. Suec. 1746. aan; wat fout is, daar

aldaar Analges passerinus beschreven wordt.

m 1748. Pulex sturni. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 7.;

Lipsiae; p. 68. gen. 203. n..3. — Als hierboven.

m 1752. Louse of the starling. Hur, A gen. Nat. Hist.;

v. 3. Hist. of Animals, &c.; London; p. 25. n.3. — Nomen

nudum; zie over HILL p. 8.

m 1754. Louse on the starling. BAKER, The micr. made

easy, &c.; Ed. 4.; London; P. 2. c. 21. p. 184. — Hetzelfde

als 1743. |

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE..I. 243

78. (mucronatus.)

m 1754. Pulex sturm, Puce de l’Etourneau. LINNAEUS,

Systéme Nat. du Regne Animal; Ed. 8a.; Paris; p. 235. n. 3.

_ — Nomen nudum.

m 1754. Pou sur l’etourneau. BAKER, Le micr. à la portée

de tout le monde, &c.; Paris; P. 2. c. 21. p. 209. — Hetzelfde

als 1743.

m 1756. Laus an der Starre. BAKER, Das zum Gebrauch

leicht gem. Microscopium, &c.; Zürich; P. 2. c. 21, p. 197. —

Hetzelfde als 1748.

m 1756. Pulex sturni. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 9.;

Lugd. Bat.; gen. 214. n.3. — Nomen nudum; verder als 1748.

m 1758. (sub Acarus pedibus tertii &c.). Pulex sturni, die

Staarenlaus, LINNAEUS in: (GMELIN) Onomatologia med.

compl. seu Onom. Hist. nat. &c.; Ulm, Frankf., Leipz. ;

v. 1. kol. 37. — Nomen nudum.

79)

Acarus passerinus L. 1758.

m 1740. Acarus avium, pedibus tertii paris mole mon-

strosis. DE GEER, Beskrifning pà et särdeles slags Flott. In:

Kongl. Sw. Wet. Acad. Handl. för Julius — Sept. 1740.

v.1.P.5.; Stockholm; 1740; p.351.— KAREL DE GEER, Ultra-

jectinus, werd 1738 als student aan de Academie te Utrecht

ingeschreven. De bijvoeging ,, Utrajectinus”’ bewijst, dat hij

daar reeds langer woonde. Zie p. 239 sub 1746.

Het diertje werd dus door hem vóór Juli 1740 te Utrecht

gevonden en wel op een ,,Bofincka” = Fringilla coelebs. Zijne

beschrijving is kort, maar vrij goed. Over het geslacht laat hij

zich niet uit; schijnt dus te meenen, dat alle individuen van

deze soort er eender uitzien. Ik voeg tusschen () de duitsche

vertaling van 1749 eraan toe; benevens mijne opmerkingen.

„Wid ändan är en liten afdelt lem (a. a.), som har twänne

smà krokuta delar (b. b.) wid sig.” („Beim Ende ist ein

klein abgesondert Gelenke, so zwei kleine krumme Theile

an sich hat”). — Dat karakteriseert eigenlijk de soort.

„Fötterna at de twänne fràmsta benen (c. d. e. f.) äro

244 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

79. passerinus.

smà klara bläsor som warda flata, nàr Insecten dem uppä

Fig: 2. nagot, hwilket synas i

Ad fu rende 1G Diesimestisse

„70 an den beyden förder-

sten Beinen sind kleine

helle Blasen, welche flach

werden, wenn das In-

sect dieselben auf etwas

setzet, wie aus der Figur

zu ersehen’’.)

Aan het einde der tar-

sen „synes twanne grof-

wa uddanı Sh RENS rn

utan twifwel hialpa diuret

at fästa sig wid det som

fôrekommer”’ {,,zwo grobe

Spitzen, die zweifelsohne

À dem Thiere dazu dienen,

dass es sich damit an

dem, was ihm vorkömmt,

fest hält”). — Die „twee grove spitsen” zijn het tarseinde

en de bij Analges-soorten karakteristieke driehoekige doorn.

Het derde pootpaar wordt uitvoeriger beschreven. ,,Desse

stora ben hafwa inga bläsor pà ändan, men i des ställe twänne

klor (n n.) af hwilka den ena ar mycket kärt’”. (,, Diese grossen

Beine haben an den Enden keine Blase, an deren statt aber

zwo Klauen, deren eine sehr kurz ist’’.) — Mede een kenmerk

van A. passerinus.

Deze pooten worden niet bij het loopen gebruikt. DE GEER

gelooft, dat de diertjes zich daarmede aan de vederen der

vogels vasthouden, vooral bij hun snelle vlucht.

„De twänne bakbenen (k k.) äro lika de främsta, undan-

tagandes at de icke hafwa de twanne uddar, jar har talt om”.

(„Die beyden Hinterbeine sind den fördersten gleich ausser

dass sie die beyden jetzt erwehnten Spitzen nicht haben”). —

Ja, maar zij zijn bovendien ook dunner.

„För Ofrigit har denna Insecten har ock dar mycket langa

ock stadiga hàr, Hälst wid bakdelen ock stora benen, som

Fig. 58.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 245

79. passerinus.

synas i Figuren”. (,, Uebrigens hat dieses Insekt hie und da

vie] lange und steife Haare, vornehmlich am Hintertheile und

den grossen Beinen, wie in der Abbildung zu ersehen’).

m 1743. Acarus avium, pedibus tertit paris mole monstrosis.

DE GEER, &c.; titel als 1740; titel van het Tijdschrift idem;

herdruk van 1740.

m 1746. Acarus pedibus tertii paris maximis. LINNAEUS,

Fauna suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd. Bat.); p. 346.

n. 1190. — Hij haalt DE GEER aan en geeft in het Latijnsch

eene korte diagnose, die wij hier niet zullen herhalen.

Verder vertelt hij geen nieuws. — Hij haalt ook REDI aan;

naar mijne meening is de door REDI afgebeelde vorm een 3

van mucronatus ; zie p. 241. — Heeft LINNAEUS werkelijk

passerinus in Zweden waargenomen???

#1749. Acarus avium pedibus tertiv paris mole monstrosis.

DE GEER, Beschreibung einer besonderen Art Milbe. In:

Abh. schwed. Akad. v. 2. p. 109—111. — Hetzelfde als

1740; met dezelfde figuur.

m 1/54. Acarus pedibus tertit paris maximis. LINNAEUS,

Systeme Naturel du Regne Animal, &c.; Ed. 8. a.; Paris;

p. 236 n. 5. — Vertaling van Faun. Suec. 1746.

m 1758. Acarus passerinus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.10.;

Holmiae; gen. 235. n. 10. — Acarus femoribus tertiis crassis-

simis. Habitat in Passeribus variis. — Dat is brutaal gezegd:

DE GEER, dien hy aanhaalt, spreekt alleen van Fringılla

coelebs en REDI, die eveneens (m. i. verkeerdelijk) geciteerd

wordt, alleen van Sturnus vulgaris.

= 1758. Acarus pedibus tertii paris maximis; Acarus

avium pedibus tertii paris mole monstrosis. LINNAEUS, Buch-

finkenlaus. (GMELIN), Onomatologia med. compl. seu Onom.

Est Nat &e.; Ulm, Frankfurt, Leipzig; v. 1. kol. 37. —

Duitsche vertaling van LINNAEUS', Fauna Suec. Ed. 1. 1746.

80.

(Adhuc sine nomine).

(Analges tridentulatus HALLER 1882).

m 1668. Pollino nel filunguello. REDI, Esperienze intorno

246 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

80. (tridentulatus.)

alla generazione degl’ Insetti, &c.; Firenze; p. 201. — „simili

a quello dello storno figurato nella Tav. 2.” — Zie onze fig.

57. p. 241. Op Fringilla coelebs; Italië. — Van de op Fr. coelebs

voorkomende Avicolae gelijkt tridentulatus het meest op

mucronatus.

m 1671. Pulex in fringilla. REDI, Experimenta circa

gener. Ins., &c.; Amstelodami; p. 322. — Hetzelfde als 1668.

n 1674. Pollino nel filunguello. Rept, Esper. int. alla

gener. degl’ Ins., &c.; Firenze; p. 201. — Hetzelfde als 1668.

m 1686. Pulex in fringilla. REDI, Opusculorum Pars

Prior, sive Exper. circa gener. Ins., &c.; Amstelaedami;

p. 211. — Hetzelfde als 1668.

01687. Pollino nel filunguello. Repı, Esper. int. alla

gener. degl’ Ins., &c.; Napoli; p. 201. — Hetzelfde als 1668.

mn 1688. Pollino nel filunguello. REDI, Esper. int. alla

gener.: degl? Ins., &e.; 5% Ediz Firenze; p. 201 Het

zelfde als 1668.

n 1712. Pollino nel filunguello. Repı, Esper. int. alla

gener. degl’ Ins., &c.; In: REDI, Opere; 32 Ediz.; 4°; Venezia;

v. 1. 1712. p. 201. — Hetzelfde als 1668.

01729. Pulex in fringilla. REDI, Opusculorum Pars

Prior, sive Exper. circa gen. Ins., &c.; Lugd. Bat. — Hetzelfde

als 1668.

c 1741. Pollino nel filunguello. REDI, Opere; 42 Ediz.

(23 Ediz. Napoletana); v. 1. Esper. .... Ins.; Napoli; p. 201: —

Hetzelfde als 1668.

m 1746. Louse of the Chafinch. ADAMS, Micrographia

illustrata, &c.; London; p. 91. — Nomen nudum.

81.

(Adhuc sine nomine).

(Dermaleichus pici majorıs BUCHH. 1869).

m 1668. Pollino nel picchio REDI, Esperienze intorno alla

generazione degl’ Insetti, &c.; Firenze; p. 201. — „simili a

quello dello storno figurato nella Tav. 2.

m 1671. Pulex in pico Martio. REDI, Experimenta circa

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 247

81. (pict majoris.)

generationem Insectorum, &c.; Amstelodami; p. 322. —

Ten onrechte wordt hier ,,Picchio” in „Pico Martio” vertaald.

Was de groote zwarte Specht bedoeld, REDI zou ongetwijfeld

» Picchio nero” gezegd hebben. Met „Picchio” is stellig

Dendrocopus maior gemeend.

degl’ Ins., &c.; Firenze; p. 201. — Hetzelfde als 1668.

m 1686. Pulex in pico Martio. REDI, Opusculorum Pars

Prior, sive Experim .... Ins., &c.; Amstelaedami; p. 211. —

Hetzelfde als 1668.

m 1687. Pollino nel picchio. ReDI, Esper. int. alla gener.

degl’ Ins., &c.; Napoli; p. 201. — Hetzelfde als 1668.

Miss:

Fig. 59. Zie p. 248 sub 1734.

n 1688. Pollino nel picchio. REDI, Esper. int. alla gener.

degl’Ins., &c.; 52 Ediz.; Firenze; p. 201. — Hetzelfde als 1668.

248 DR. A. C. OUDEMANS. KRITISCH

81. (pict Majoris).

Venezia; v. 1. Esper. int. alla gener. degl. Ins.; p, 201. —

Hetzelfde als 1668. i

01729. Pulexin pico Martio. REDI, Opusc. Pars Prior sive

Experimenta .. Ins., &c.; Lugd. Bat. — Hetzelfde als 1668.

m 1734. Lauss vom Specht. Cuno, Observationes durch

dessen verfertigte Microscopia, &c.; Augspurg; p. 6. t. 8. f. 3,

— „.N. 3. Ist eine s. v. Lauss vom Vogel Specht, davon weiter

nichts melden kan, weil sie sehr Compact und nicht so

durchsichtig als die von den Menschen.” — Zie p. 247. fig. 59.

Hij heeft de geweldige trochanteres en femora van het derde

pootpaar voor gedeelten van het lichaam aangezien en het

laatste gedeelte van het achterlijf met zijne vier kleine lobben

slecht geteekend. Ook missen de 4 voorpooten de doorns.

01741. Pollino nel picchio. REDI, Opere; 42 Ediz. (22

Ediz. Napoletana); v. 1. Esperienza .... Ins.; Napoli; p. 201.

— Hetzelfde als 1668.

m 1746. Louse of the Wood-pecker. ADAMS, Micrographia

illustrata, &c.; London; p. 91. — Nomen nudum.

82.

Pediculus pari L. 1758.

m 1730. Laus auf den grossen Maisen. FRISCH, Beschrei-

bunsaIns7 Feutschlands Ac Beim a 8.40, Ss ©, BD bo S. —

„Unter den Arten der Maisen, als da sind .... sind die

Kohl-Maisen, oder wie

sie sonst heissen Brand-

Maisen, oder wegen ihres

Geschreyes die Finck-

Maisen, die gròssten. Auf

diesen hab ich im April,

im Widerstrich, die auf

der V. Tabell abgebildete

Lause gefunden. Sie ha-

ben einen dicken langli-

chen Leib, sind ganz weiss

haben einen Hals-Wulst,

und kleine Fühl-Hörner. Der Bauch ist hinten breitlich und

Fig. 60. 24 X vergroot.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 249

82. pari.

stumpf, an dessen beyden Enden mehr nicht als vier lange

Haare heraus gehen. Die grössere und dickere halt ich für

das Weiblein, die andere für das Mannlein”.

Men ziet, zoowel aan de beschrijving, als aan de teekening,

dat FRISCH een insect meende te zien, met 2 voelhoorns,

een kop, een borststuk en 6 pooten. Heeft men echter kennis

van de epizoén van Parus major, dan herkent men zonder

moeite het © en de Nympha III van Pteronyssus parinus

C. L. KocH 1840. Tusschen twee glaasjes gedrukt, buigen

zich pooten I )<-vormig over den kop, vormen dan een

„Hals-Wulst’’ en „kleine Fühl-Horner’’, terwijl de pooten II,

III en IV zich meestal zijdelings uitstrekken.

m 1758. Pediculus pari. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 10.;

Holmiae; p. 614. — „Pediculus pari majoris, cauda quadriseta.

Basen gms: p. Ot... 1. 5) Habitat.inePanis! — Meer staat

er niet. Maar het is voldoende. De beide Acari, door FRISCH

beschreven en afgebeeld, zijn dus de type.

83.

(Adhuc sine nonime).

(Dermaleichus picae C. L. KocH 1840).

m 1/33. Mite. F. A. (DE) G(ARSAULT), Insectes grossis au

microscope, tab. VIII. f. D. ,,trouvée sur

plusieurs oiseaux des bois.”

Het is eene goed herkenbare figuur van

een uitgedroogd Proctophyllodes 9. De

beide „eindlapjes” zijn echter iets te kort

geteekend. De „sabelvormige aanhang-

sels”, op de eindlapjes ingeplant, zijn zwak

s-vormig gebogen en gelijken nog het meest

op die, welke door Dr. Graaf HERMANN

VITZTHUM, in zijne Monographie, van

Proctophyllodes picae weergegeven zijn (In:

ne Nast 2188. 1922 ANS p.130.

Fig. 61. 19223)

Merkwaardig is, dat DE GARSAULT de beide rugschilden

250 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

83. (£icae).

teekent, die 100 en meer jaren na hem, noch door KocH

(+ 1840), noch door BUCHHOLZ (+ 1870) gezien zijn. —

Het werkje van DE GARSAULT is uiterst zeldzaam en niet door

ENGELMANN vermeld.

84.

Acarus siro L. 1758.

(Type van het genus Acarus ap 1758).

[2 500. v. Chr. De schurft zal wel zoo vroeg, als er men-

schen waren, als ziekte geheerscht hebben. Uit een + 500 v. C.

ontstaan Babylonisch werk putte Esra, een Israélietisch wet-

geleerde uit het Hoogpriesterlijk geslacht, bij de bewerking

van zijne ,, Wetboeken’’, voordat hij + 458 v. C. eene tweede

afdeeling zijner stamgenooten uit de Babylonische balling-

schap naar Judaea terugvoerde. Een van de „Wetboeken van

BRAS IS Me vat te ws bekend Inte 1 ve SANS

herhaaldelijk sprake van eene ziekte. De hebreeuwsche naam

van die ziekte werd in het Grieksch door Jape, later in het La-

tijnsch door „Scabies” vertaald. Hetzij direkt uit het Grieksch,

dan wel uit het Latijnsch vertaald, in de Nederlandsche uit-

gaven vindt men l. c. de woorden „schurft” en „schurftig-

heid’’. Uit de mededeelingen, dat een schurftige, als onrein,

7 dagen, of nog eens 7 dagen, opgesloten moet worden, valt

niet met zekerheid op te maken, of die opsluiting geschiedde,

om contagio tegen te gaan. De ziekte kwam steeds aan het

hoofd, of aan de baarddragende kin voor. Nu komt schurft

voornamelijk aan handen en aan voeten voor; eerst daarna

kan zij zich over het geheele lichaam uitbreiden. De ziekte

waarvan in Leviticus sprake is, zal wel in geen geval

de echte scabies geweest zijn.]

[a 430. v.C. Bij HERoDoTUs komt in Lib. IV. c. 168.

het woord g9eîpec voor, doch slechts in de beteekenis van

Pediculus capitis].

[m 430 v. C. Hippocrates Coi, Ilspi maSwv, De affectioni-

bus, Sect. 2. c. 9., of, volgens andere versie, $ 35, Ae’. ver-

meldt onder de ziekten, die uit phéyga, pituita, slijm, ont-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. DS

84. siro.

staan, ook Yapey. Of hy hiermede scabies bedoeld heeft, is

problematiek. De schurft werd door de Grieken »9eıptaoıs

genoemd; dat woord komt bij HIPPOCRATES niet voor.

Blijkbaar was dat voor hem geen ,,ziekte’’.]

0390 v. C. ARISTOPHANES, IModrog, Plutus. — Xpeudàoc,

Chremulus, spreekt tot Ilévix, Penia. — oderpdv 8° corduov

.. 0vde Aéyo oor, Het aantal luizen zeg ik je niet. — Het

woord »%eipes is hier waarschijnlijk in de beteekenis van

Acarus siro bedoeld.

[m380 v.C. IDarwov, Duytdc, Plato, Philebus, c. 46. a.

sqq. Yaea is eene ziekte, die door wrijving geneezing vindt.

Hier is dus vermoedelijk rheumatiek, of jicht bedoeld.]

[m 350 v. C. Ook ARISTOTELES maakt melding van Lope,

en wist, dat zij contagieus was: Problemata, Sect. 7.

Probl. 8 t. 4. p. 91. ed. Duvar. Ook hier is het twijfelachtig,

of met Waea wel echte schurft bedoeld is. Hij maakt hier geen

melding van de Seîpec, en omgekeerd, bij de behande-

ling daarvan, geen gewag van Vopa. De eigenlijke oderotactc

wordt nergens door hem vermeld. }

dE, OTav uÉNwotv, olov lovdaı uixpoi, odx Eyovtec mov: TOUTOUC

dv Tic XEVTNON, Er TOUTWV Eépyovrar petpec. ARISTOTELES, De

Animalibus Historiae Libri X; lib. 5. cap. 25. $. 1. —

Pediculi e carnibus. Nam cum prope est ut enascuntur, ex-

tant veluti pustulae pusillae sine pure, quas si acu aperias,

prodeunt pediculi. — Maar de luizen (komen) uit het vleesch;

en zij ontstaan, wanneer zij-geboren-zullen-worden, als klei-

ne puistjes, niet hebbende etter; wanneer men die prikt,

(dan) komen daaruit luizen. —

Met ,,vleesch” wordt, evenals tegenwoordig HOS zoo dikwijls

geschiedt, het corium bedoeld.

Uit deze passage blijkt. 1°. dat men reeds 20 eeuwen

geleden wist, dat het verwijderen der schurftmijten uit de

huid verlichting gaf; 2°. dat men dat deed, door ze met een

naald eruit te wippen; 3°. dat men wist, dat het diertjes

waren; anders zoude men hen geen „luizen’’ noemen; 4°. dat

men dus moet gezien hebben, dat zij zich

konden bewegen.

250 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

0240 v. C. ’Ev dì 76 compa TOY dvdporov yiveodat

olov idvdoug uixpovg: tovtoug dì Edy Tic Hevrhon, Etepyeodar

petpuc zat Edv tle Exon, Eis voonua toUTO éxminter. ANTIGO-

Nus Carystius, Historiarum Mirabilium Collectanea; cap.

95. — In hominis corpore existere veluti pustulas exiguas,

quas si quis perforet, exire pediculos; et si quis omittat, in

pedicularem morbum incidere. — In het lichaam der

menschen ontstaan wat (men noemt) kleine blaasjes; wan-

neer men die prikt, (dan) komen (daar)uit luizen; en indien

men (het) nalaat, (dan) vervalt men in de ziekte.

Namelijk odetotaoic. ANTIGONUS heeft dus het verband

tusschen schurftmijt en schurft geweten.

[m 70v.C. Marcus TULLIUS Cicero. In zijn De Legibus,

lib. 1. c. 17. $. 47: „cuius blanditiis corrupti, quae natura

bona sunt, quia dulcedine hac, et scabie carent, non cer-

nimus satis.’’ — Hier vinden wij de oudste vermelding van

het woord scabies. — De dikwijls aangehaalde passage in

zijn Tusculanarum Quaestiones ad M. Brutum, lib. 3. c. 26.

wijst m. 1. niet met zekerheid op scabies: „pectus illuvie

scabrum” beteekent m. 1.: een borst door vuilheid rauw.]

[m 50 v.C. Ila&awosg schreef over Landbouw enz. Hy wordt

door Kucstavog Baooog, Tewrovixa, 1. 12. c. 17. aangehaald.

Yoox en Aérox worden door in azijn geweekte kool(plant)

genezen. Of die Vap« wel scabies is, waarin dat woord vertaald

wordt, is zeer problematiek. ]

025 v. C. Pediculus. AURELIUS CORNELIUS CELSUS, De

re medica Libri octo. — Lib. 6. cap. 6. $. De pediculis pal-

pebrarum. Hier lezen wij: „Genus quoque vitii est, qui

inter pilos palpebrarum pediculi nascuntur: id pderptacıv Graeci

nominant ....rarò non vltrà procedit: sed fere, tépore inter-

posito, pituitae cursus acerrimus sequitur, exulceratisque

vehementer oculis, aciem quoque ipsam corrumpit.” —

Die tusschen de haartjes der oogleden dringende „pediculi”

waren Acarus siro, zooals beneden blijken zal. Hier hebben

wij dus het bewijs, dat de echte schurft door de Grieken

odeıptacıs genoemd werd, niet Wòpa. — Ook CELSUS wist,

dat deze ziekte contagieus is. — Zie ook 350, 1557, 1567,

(585,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 253

84. siro.

[m20 v. C. Quintus HoratIus FLAccus, Epistolae; lib.1.

Bp rad lceium:

Eerst deze toelichting: DEMOCRITUS was iemand zonder

zorgen voor zijne bezittingen, zoodat hij alles verloor; Iccrus,

het contrast van DEMOCRITUS, baadde in weelde en zonde.

„Miramur, si Democriti pecus edit agellos,

Cultaque; dum pereque est animus sine corpore velox!

Quum tu inter scabiem tantam, et contagia lucri,

Nil parvum sapias et adhuc sublimia cures.”

„Wij staan verbaasd, indien het vee van DEMOCRITUS

zyne landerijen en bebouwde gronden opeet, daar zijn snelle

geest zonder lichaam op reis is; terwijl gij, te midden van

ZooWigrootenv Wilke begeerte ‘en besmetting met

winstbejag, van het kleine niet weet en voor de fijnste ge-

nietingen zorg draagt.”

Scabies is hier dus sredaptiorisell gebruikt.

Ik heb deze passage uitvoerig behandeld, omdat zij m. 1.

ten onrechte vele malen aangehaald wordt, waar-

schijnlijk omdat de woorden scabies en contagio in

één adem genoemd worden]. |

[n 40 na C. Quintus Curtius Rurus, de beroemde

geschiedschrijver over ALEXANDER DEN GROOTE, beschrijft

in zijn werk De rebus gestis Alexandri Magni, lib. 9. c. 10.

den tocht van een gedeelte van het leger per vloot, onder

NEARCHOS en ONESIKRITOS, van de monden van den Indus

langs de kust westwaarts. Aan die monden: (Sectio 1) (325

v. C.): „Hinc adversum flumen subit classis, et altero die

appulsa est haud procul lacu salso, cujus incognita natura

plerosque decepit, temere ingressos aquam. Quippe scabies

corpora invasit, et contagium morbi etiam in alios vulgatum

est. Oleum remedio fuit.”

Eigenlijk is deze mededeeling over contagium van 325

v. C. Want, Currrus putte uit de bronnen van dien tijd en

later. Hij vertaalde blijkbaar Lopa, eene benaming van allerlei

ziekten, door „scabies’’. Maar, naar mijne meening is de door

hem vermelde contagieuse ziekte niet de ware scabies ge-

weest, daar nòch de scabies, nòch de zieren, die de scabies

veroorzaken, verband houden met het moeras. Bovendien

254 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

valt scabies niet zoo plotseling honderden menschen tegelijk

op het lijf.]

fa sO mee ConumEnis: Dette rustica NI rie:

sect. 2. „Si scabies infestabit’’ (nl. honden) .... quod medi-

camentum putatur etiam hominibus esse con-

veniens.”’

[n 60 na C. In verscheidene libri en ‘capita handelt

PLINIUS, Hist. Nat. over geneesmiddelen tegen scabies,

zonder te vermelden, wat destijds overbekend was, dat daarin

Ghequjesiyoorkwamensel ib; 20M: nls ib Om cme ele 22

C2 ibs 23) procmium= lb 27% LAID 282€ 9712109293

Chios Jos SO, er 2

O 100 naC. IMovrapyov ZiAAx. PLUTARCHI Sulla. cap 36.

— OD why Ma xal tabryy Zywv Er TG cixiac, cuvijv ulwotc

yuvarti, wat xuduorotatc, al Suuerimotc d&vSeamorc, TL ot

Badwv dp’ uépac cvutivov.. Otto. yee of Tore. nap) adrò

duvanevor peyiotov joav, “Pacxiog 6 xoumdds zal Zp 6

dpyxtuiuoc, xat Matpopioc Avowwddc, où, xatrep 2Empou yevo-

uevov, Setéder ueypr Taviés Epàv oùx dpvovpevoc. “OSev zat

Ty vóoov am aitiag ÉAappäc apkausvnv éÉédoede, a moAvdv

ypovov Hyvoer Tepl tà onAkyyva yeyovag Eurovo bo’ he nal Thy

capua duapdaopetonv, eis petpuc uetebare näoauv: Mde TOAAOY Ov

Muepac dua nal voxrde dparpobvtwy, undev elvar péepog Tod

EMLYEVOWLEVOD TO ATOXOLVOUEVOY, AAAK näaav Éd TE, xal Aourpöv,

xal atovpua xal outiov dvatiutAaoda. tod pebuatog éxetvov

“al Tis odopäc. Tocobtov 2&hvber. Aro roldxic tic uéoac

sic Ddwp EeveBavev, éxxdAvCwv TO cpa nat dmobpurrópevoc.

"Hy 8° oddév dperoc. 'Expdrer yap hj peraBoX) to Téyer, nat

nepleylvero navrös xatuouod To mAnSoc. Aéyerou dè, TV uëv

Tav tadarov “Axaorov pderpikoavia tov IeXlov tEdELTA CAL,

Toy SE botépmv, "AAxuäva rdv uehomotdv wal Depexbdyv tov

Deoroyov, xat KaXuodévn tov ’Odtvdtov, év eloxrij opovpor-

uevov Eru dì Mobxrov tov vouixóv. Et St det zal ta&v am’ oùdevoc

uev yenotod, yvopiuov È dilwc, triumodva, Agyetar tov

aegavta Tod dovArxod moAguov rep. ZixeMiay Sparérnv, Ebvouy

vou, peta THY dAwow eis “Pounv dyógevov, tnd odeıpıdoswg

dtodavelv.

„Maar toch, ook deze in zijn huis hebbende, had hij omgang

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 255

84. sıro.

met tooneelspeelsters en citherspeelsters en tooneelisten,

met wie hij al vroeg op den dag op stroozakken samen dronk;

want, deze waren het, die destijds bij hem den meesten

invloed hadden: RHOOSKIOS, de komediedichter, en SOORIX,

de eerste tooneelspeler, en METROBIOS, de zanger, die, hoewel

reeds al vrij oud, tot het laatste toe het voorwerp van zijn

(SULLA’s) liefde bleef, hetgeen deze niet ontkende. Dien-

tengevolge heeft hij ook zich de ziekte op den hals gehaald,

die uit een lichte oorzaak begon, en reeds langen tijd maakte,

dat hij in zijne ingewanden zweerend was, door welke ziekte

ook zijn lichaam verrotte, en dit geheel in luizen veranderde,

zoodat, hoewel velen dag en nacht die luizen wegnamen,

het deel, dat weggenomen werd, niets was in vergelijking

met hetgeen erbij kwam, zoodat al zijne kleederen en het

bad en het waschwater en zijn spijzen vervuld waren met

dien stroom en die verrotting. Zooveel bloeide eruit (= groeide

erbij). Daarom ging hij vele malen des daags in water, zijn

lichaam afwasschende en reinigende, het baatte niets. Want

de verandering (= het steeds toenemende) was machtig

door de snelheid en overtrof in menigte iedere reiniging. Men

zegt, dat van de zeer ouden (= uit den ouden tijd) AKASTOS,

de zoon van PELIAS, overleden is aan de luizenziekte, en

van de lateren ALKMAAN, de lierdichter, en PHERECYDES,

de theoloog (= de philosoof) en KALLISTHENES, de Olynthiér,

die bewaakt werd in eene gevangenis, en ook nog MUKIos,

de rechtsgeleerde, en indien men ook nog melding moet

maken van de menschen, die wel is waar in geen enkel opzicht

goed waren, maar op andere wijze (= door een slechte daad)

bekend geworden zijn, dan zegt men, dat ook EUNOES, een

weggeloopen slaaf, die het eerst begonnen is met den slaven-

oorlog in Sicilië, na zijne gevangenneming naar Rome ge-

bracht, aan luizenziekte gestorven is.”

Men ziet, dat PLUTARCHUS het krijgen van phthiriasis,

de luizenziekte (= de schurft) bij SULLA toeschrijft aan —

wat wij zouden noemen — een ietwat losbandig en pervers

leven. Dat laten wij natuurlijk voor zijne rekening.

Duidelijk is hier, dat de „luizenziekte’ eene hevige mate

van schurft blijkt te zijn, die nòch door het nacht en dag

256 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

„wegnemen der luizen” (dat geschiedde door oude vrouwen

en door slaven door middel van de naald, zie 350 v. C. en

240 v. C.), noch door dagelijks baden, genezen kon worden.

Dat SuLLA’s kleederen, zijn bad en zijn waschwater vol

schurftmijten zaten is te begrijpen: de uit het ei gekomen

larven en de door vervelling ontstane Nymphae I, Nymphae

III, 92 en gg dolen een tijd lang rond, vóór zij zich in de huid

graven. Maar dat ook zijne spijzen „vervuld werden met

dien stroom en die verrotting” is eene veronderstelling,

waaraan tegenwoordig niemand eenige waarde hecht.

Dat iemand, die zóó vol schurft zit, permanent lijdend

aan ondragelijken jeuk, aan overprikkeling, aan slapeloos-

heid, aan eene huidziekte, waarbij de huid al hare functies

verloren heeft, en bovendien geinficieerd wordt door de

toxinen, die de schurftmijten afscheiden, ten slotte succom-

beert, is geen wonder.

Merkwaardig is het aantal gevallen van phthiriasis bij

menschen van beteekenis! Even merkwaardig is, dat hier

geen enkele vrouw genoemd is. MOUFET is de eenige, die

1634 gewag maakt van het overlijden aan echte schurft van

eene dame van rang en stand. Hen, die het ongelooflijk

vinden, dat iemand z66 vol schurft kan zitten, verwijs ik naar

des Nn eric an Nat ura las avail 0988 TGS

Het aantal mijten werd op één patient op 2.000.000 geschat!

0170 n.C. Pediculus. CLAUDIUS GALENUS, na Hippo-

CRATES de meest beroemde geneesheer der Oudheid, handelt

in De differentiis febrium, lib. 1. c. 3. over scabies.

Maar elders (waar?) „Et Galenus dicit quod exitus pedi-

culorum est inter carnem et cutim’ .Het is duidelijk, dat de

beroemde Trojaan, die later te Rome zijne medische en phy-

siologische werken schreef, wist, waar de ziertjes ,,ontstaan”,

n.l. tusschen corium en epidermis; vermoedelijk heeft hy

óók geloofd, dat alle Pediculi hun oorsprong daar vonden.

Wat ik wèl in de ed. Basileae 1536 gevonden heb, is dit:

In zijn (p. 122) „De oculorum affectibus’” p. 123: $: „Exterio-

res, hydatides, lithiasis, phthiriasis, &c.”’ lezen wij, p. 450:

„Ad oculorum psorophthalmiam, id est pruriginosam scabiem

a sole & pulvere ortam.” Hij kende dus, evenals CELSUS,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 257

84. siro.

25 v. C., de schurft aan de oogleden, geeft er zelfs drie

namen aan.

n 200 n. C. KA Amiavod Zogrotod Mout “Iotopia. CI.

AELIANI Sophistae Varia Historia. — Lib. IV. c. 28.

Or 6 Deperddns Pderetacw Enadev dv adedtHTH.

Depexvdne, 6 Lverog tov Biov KAYELVOTATOV dvdporwv xaré-

orpele, rod ravrds dur obparos Ind TEV pueLpov AVAAWDEVTOS.

xai yevouévns aloypàc adr TIC dbewc, THY EX THY ovv Wv

sEexAive cuvovotav. ‘O mote SÈ tic TpoccXdwy éxvuvdaveto, Önwe

dLayor; Oia TNG Oris THS “ata THY JUpav drelpac tov SaxtvAoV,

Uıröv yeyovora TNG capeòc, EméAcyev, OTH Sraxetoda, xai

Tov THY AÜTOL COUX.

„Quod Pherecydes in phthiriasin inciderit, propter impie-

tatem in deos.”

„Pherecydes Syrius miserrimam omnium hominum vitam

exegit, toto ejus corpore à pediculis consumpto. Et quum

foeda eius facies evasisset, colloquia familiarium vitavit.

Quum verò quis accedens interrogaret, quomodo se haberet ?

per foramen januae digitum, qui prorsus emacruerat, trans-

mittens addebat, ita totum, se corpus suum habere.”

„Dat PHERECYDES in de luisziekte verviel wegens goddeloos-

heid.”

„De Syrier PHERECYDES heeft het allerellendigste leven

van alle menschen gehad, daar zijn geheele lichaam door de

luizen verteerd was. En daar zijn gezicht leelijk geworden

was, vermeed hij den omgang met zijne vrienden. En wanneer

iemand, bij hem gekomen zijnde, vroeg, hoe het hem ging,

stak hij door de opening, die in de deur is !), zijn vinger, die

kaal geworden was van het vleesch, en zeide daarbij, dat

ook zijn geheele lichaam er (zoo) aan toe was.”

Hier hebben wij dus het verhaal over PHERECYDES, die

hierboven, p. 254, alleen bij name genoemd werd. — Duidelijk

is alweer, dat hier met „luizen’’ onmogelijk gewone Pediculi

bedoeld kunnen zijn, maar Acarus siro, schurftmijten. Men

moet het weerzin wekkende beeld van een zoo totaal schurftige

1) Door die opening hing overdag een touw, waarmede een buitenstaander de

binnen aangebrachte klink kon openen.

258 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

gezien hebben, om te begrijpen, hoe PHERECYDES zich schaam-

de, zich te vertoonen.

Ook in Liber V, cap. 2. Depexvddng ns redvnxev. Quomodo

mortuus sit Pherecydes.

“Ort. Depexvônc IIvdayópov Sdidacxadoc, Eureowv sig Tv

dppmottav, Tp@òTov wev tdpov teeta Yepuov, LEMON, Suworov

&G uus, Sotepov odv Inprmdn uévror oùv Epderpiace. Kai

SLAAOULEVWY TOY capxòv EIG TOUTOUS pdeîpac, ÉTÉVEVETO THELG,

nat ota tov Blov xatHArake.

Pherecydes praeceptor Pythagorae, quum incidisset im

languorem, primum quidem sudabat sudorem calidum,

viscosum, & mucori ferme similem: postea vero pedicularem;

ita deinde phthiriasi laboravit. Quumque carnes in pediculos

abirent, supervenit tabes, & ita vitam amisit.

„Op welke wijze PHERECYDES dood ging.”

„Toen PHERECYDES, de leermeester van PYTHAGORAS, in

zijne ziekte vervallen was, zweette hij eerst warm, kleverig

vocht, gelijk ongeveer aan snot, later echter leed hij aan

dierenschurft. En toen het vleesch verteerd werd tot die

luizen, toen kwam er phthisis (tabes) bij, en zoo heeft hij

zijn leven verwisseld.”’

PERIZONIUS, de bewerker van de door mij gebruikte ed.

Lugd, Bat. 1701, voegt hier de volgende noot aan toe:

„Onpıadn vertebatur Belluinum, Malui Pedicularem h. e.

pediculis exiguis exuberantem. Nam Sypio etiam

Pediculos notare, abunde hic docuit Doctiss. Kuhnius”.

(Spatieering van mij). Ook Prof. KuHN heeft dus begrepen,

dat hier de pediculiexigui, Acarus siro, de schuldigen

waren.

[350 n. C. Decimus Magnus AusonIus, Edullia v. 335.

Heb ik niet kunnen raadplegen].

og 350 n. C. Brigans, vermis, pedunculus, vermiculus. MAR-

CELLUS, Empiricus, De Medicamentis Liber. — In cap. 8.

„Ad omnes et multiplices oculorum dolores’, &c., $. 8. „Ad

vulnera, ulceraque, & cicatrices”, &c. vinden wij de volgende

zinnen:

„Medicamen barbaricum ad omneis oculorum causas vel

impetus, siue sint scabri & lacrymosi, siue etiam vermiculos

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 259

84. siro.

habeant, aut brigantes qui cilia arare & exulcerare solent.

„Quöd si scabri oculi fuerit, aut vermes, qui palpebras

exararét, & inde sit tumor inuectus, 4

„Ad oculos scabros, & palpebras perforatas humore vetusto,

vel pedunculis exesas, remedium....”.

Daaruit maken wij op, dat in de oogleden ul

vermes, pedunculi, brigantes dringen (arare = beploegen)

en ze doet zweren. Geen andere diertjes dan Acarus stro

kunnen dat geweest zijn. Is het niet interessant, dat de naam

brigantes in 1557 weder bij de Gasconjers opduikt? Is het

niet merkwaardig, dat in 1567 de Spanjaarden de ziertjes

aradores noemden ?

Dit is het derde geval van vermelding van oogledenschurft.

Bie 25 tva OL 170€:

0362 n. C. Pediculus. OREIBASIOS van Pergamum (of

van Sardes) schreef in het Grieksch. In deze taal zijn maar

weinig werken overgebleven; de meeste zijn in het Latijnsch

vertaald. — Ik kon eene Grieksche editie niet raadplegen.

Tomus i. Synopsews ad Eustathium filium libros novem.

Lib. VIII. c. 26. Ad pediculos. Behandelt alleen geneeswijzen.

Cap. 55: „De pediculis palpebrarum”’ interesseert ons.

„Pediculis prius eiectis, palpebras marina tepida collucre

oportet: deinde ciliis admovere .... &c.”

Tomus III. Euporista, facultates simplicium.... &c.

Liber I. Euporistwn. Cap. 33. De rebus male succi. — Hier

lezen wij:

„Ficus minus mali succi sunt quam caeteri aestiui fits,

qui horaei dicuntur: itemque caricae. sed si quis eis diutius

vtatur, no admodü bonum sanguié gignent, & inde magna

quoque pediculorü copia cösequentur’.

Liber IV. De locorum affectorum ad Eunapium. Cap. 11

De pediculis. Hierin:

„Saepenumero pediculorum copia in profunde capitis cute

Semeracur 9, Cr

Lib. IV. cap. 32. Ad pediculos palpebrarum & ciliorum. —

Hierin:

„Pediculos palpebrarum & ciliorum curant.... &c.”

Wij zien daaruit, dat de schurft aan oogleden in de oudheid

260 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

nog al een bekende ziekte was. Zie 25. v. C., 170, 350. — De

pediculi, die zoo diep in de huid geboren worden, kunnen

niet anders dan Acarus siro geweest zijn. — Merkwaardig,

die mededeeling, dat na het veelvuldig gebruik van versche

(ficus) of gedroogde vijgen (caricae), iemands bloed bedorven

wordt en hij daarna zooveel luizen, of schurftmijten krijgt.

Wij ontmoeten die mededeeling in 1634 nog eens, ofschoon

het daar andere diertjes betreft, zie bij 6. Acarus gallinae.

Eene opmerking: men vindt herhaaldelijk geciteerd:

„Oribas, de Loc. Affect. 6. 32”. D. w. z. Liber. VI, cap. 32.

Maar dat moet zijn: Liber IV. cap. 32. Men schreef blijkbaar

klakkeloos van elkander over. |

[378. AURELIUS PRUDENTIUS CLEMENS. Iepì ortepavöv

lib. 1. v. 254. Yoox. Heb ik niet kunnen raadplegen. |

[a 400. Merkwaardig, dat ‘Hotyios, HESYCHIUS, Lexicon

Graecum, het woord g9eîp in de beteekenis van ,luis” niet

vermeldt. ]

420. Pediculus. CAELIUS AURELIANUS. De morbis chronicis.

Handel in Lib: IV. €12 „De Phthiriasi7)—— De gedeelten,

die ons interesseeren, zijn de volgende:

„Sumpsit igitur nomen non a genere, sed a multitudine

pediculorum. Plurimi etiam generantur nunc per totum

corpus, nunc per eas partes, quae capillatura copertae sunt”.

„Palpebris autem erunt adhibendi . .”.

„Haec etiam in iis, qui praeter phthiriasin pruritu vexantur,

sunt adhibenda, 0

„Het ontleent derhalve zijn naam niet aan de soort, maar

aan de menigte van luizen. Zeer vele worden ook geboren

nu eens in het geheele lichaam, dan eens in die deelen, welke

met beharing bedekt zijn”.

„Voor de oogleden zullen dus aangewend moeten wor-

denken

„Dit moet ook gebruikt worden bij diegenen, die, behalve

door luisziekte, door jeuk gekweld worden.”

Phthiriasis, luisziekte, heeft hier beslist weer de beteekenis

van schurft; het was in dien tijd een zeer bekende ziekte.

Waar hij echter spreekt van „luizen in die deelen, die met

beharing bedekt zijn”, daar doelt hij hoogstwaarschijnlijk

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 261

84. siro.

op Phthirius inguinalis. — Weer wordt hier gewag gemaakt

van phthiriasis aan de oogleden!

0530. Pediculus. Scie. AETIUS. Aetii Medici Graeci Terpa-

B8Xoc. Vier boeken over de Geneeskunde. Ik vond volgende

passages, die ons belang inboezemen. Ik kon de Grieksche

editie niet machtig worden. |

Lib. 1. sermo 1. sub ,,Syca” id est Ficus. ,,Illud tamen

mali ex nimio ipsarum esu accedit, quod non

valde bonum sanguinem caricae gignant: unde & pedi-

culorum copia earum esum consequitur.”

Lib. 1. sermo 2, c. 96. De sero lactis. „Ad oculos quoque

assidua fluxione vexatos, & ad scabiem palpebra-

eum: e.

Lib. 1. sermo 3. cap. 23. De purgatione ex Antyllo. ,,insu-

pérque in elephantiasi, scabie, lepra, pustulis, morbo

pediculari, &c.'

Lib. 2. sermo 2. cap. 67. De morbo pediculari. „Pediculo-

rum generatio quibusdam aceruatim in capite contingit,

multis humoribus moderatè calidis in profunde cutis

golleeris, u bi etiam/pediculos generari con-

Beast nonin superficie cutis, in/qua furfures

consistunt.

DR sero). cap 2°, ,Et & mor bus pedicula-

MAS ac porrieo & paruus.instariordei absces-

Sus.”

Bint sermo:,3..cap.,09. Die 1p ed ite ul is ppralip-e-

brarum. ,,Pediculi generantur in palpebris lati, parui,

multi, ex ingluuie & illuuie ac mala diaeta ortu habétes”.

Al weer die bewering, dat, na het veelvuldig en overmatig

gebruik van versche en gedroogde vijgen, het bloed bederft

en eene menigte van luizen (= Acarus siro) volgt!

Ook AETIUS gewaagt van scabies palpebrarum,

van morbus pedicularis, van pediculi (=

Acarus siro), die in profunde cutis,. non in su-

perficie cutis geboren worden. En de pediculi

Balpebrarum: zjn kletmten!tveel!. En de ge-

zwelletjes zijn gelijk gierstkorreltjes!

[n 620. Isıporus Episcopus Hispalensis (= van Sevilla)

262 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

verklaart in zijn: „Originum seu etymologiarum libri XX.;

lib. 4. cap. 13 het woord pediculus: „quod magis pedum

motu, quam morsu, cutem laedent”. Ik kom hierop later

terug. Zie 1630.]

0650. Pediculus. Ilxörog Aryivnroc: "Enıröung “IatprxNg

BiBita “Ernte. PAULUS AEGINETA. De re medica Libri VII. —

De man heette PAULUS of PAULLUS en was geboortig van

Aegineta; isechter algemeen als AEGINETA bekend. Ikkon geen

Grieksche uitgave machtig worden.

Lib. 1. cap, 81. De fructibus arborum. — Hy prijst de vijgen

als een goed voedsel, ook voor de doorstraling van darm-

kanaal en nieren. Maar: — ,, Flatuosae autem sunt, & sangui-

nem non bonum gignunt. quapropter etiam pediculos gene-

rant siquis frequentius ipsis vtatur”.

Lib. 3. cap. 22. De oculorum morbis, &c. $. Ad pediculos

in palpebris. — „Expurgatis prius pediculis .... &c.”

Volgt geneeswijze.

Merkwaardig al weer: dat voorkomen van Acarus siro na

overmatig gebruik van vijgen. Even merkwaardig is: „nadat

eerst de ziertjes” uit de randen der oogleden „verwijderd

geworden zijn...” wordt het medicamentum geappliceerd.

Dat verwijderen geschiedde, als gewoonlijk, met de naald.

m940. Oeówpavog Nôvvoc. THEOPHANUS NONNUS.. Epitome

de Curatione Morborum.

Keo. E’. Ioòc tà év tH xspaAÿ yivoueva Pwoady. Cap. V. Ad

scabiem quae in capite oritur. — Geeft alleen geneesmiddelen.

Maar die bwpwdn of scabies zal wel hoogstwaarschijnlijk favus,

of eene dergelijke ziekte geweest zijn.

Keo. €. Hepi oYeıpınoswg Ev tH xeparn. Cap. VI. De mor-

bo pediculari. — Hier is waarschijnlijk de echte scabies

bedoeld.

Keo. MO’. Ilepi Eupvonusrov, zal xvicuod, nal Vopopdar-

uiac. Cap. XLIX. De tumore oculi oedematoso, seu inflatione

et pruritu, et scabiosa lippitudine. — Hierin komen de woorden

Yoplacig en Vmpopdaruia« voor, vertaald door ,,scabies’’ en

„pruriginosa oculorum scabies”. Men kan ervan verzekerd

zijn, dat deze laatste ziekte de toenmaals nog al veel voor-

komende schurft aan de oogleden was.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 263

84. stro.

[m 950. Xovidac. Ovoudorixov. SUIDAS. Lexicon. Vermeldt

het woord 99eîp niet in de beteekenis van „luis.’’]

01140. Soabat'), ssoabe. ABU MARWAN, ‘Abd al Malik

ibn Zuhr, Kitab at taysir fi ’l mudawat wa ’t tadbir; Lib. 2.

kract. 7. cap. 18.

Merkwaardig is, dat deze Arabier later nooit bij zijn waren

naam genoemd werd, maar altijd AvENZOAR, eene verbastering

van IBN ZUHR: de zoon van Zuhr. — Eene Hebreeuwsche

vertaling van het beroemde werk van dezen Arabier werd,

met medewerking van den Israëliet JAcoB door PATAVINUS

1281 in het Latijnsch vertaald. — Den Arabischen tekst

vindt men bij FÜRSTENBERG 1861. De vertaling luidt letterlijk

aldus:

„In de lichamen” (van menschen) „aan hun buitenkant

ontstaat iets, wat de menschen soab noemen, en het is in de

huid. Wordt de huid afgetrokken, dan komt uit verscheidene

plaatsen ervan een zeer klein dier te voorschijn, dat nauwlijks

zichtbaar is.’ (Dr. AHLWARDT heeft den Arabischen tekst

voor FÜRSTENBERG in het Duitsch vertaald.)

Het is duidelijk, dat met „buitenkant” de huid, en met

„huid’” de epidermis bedoeld wordt.

Soab of ssoabe beteekent neten (eieren van luizen). Het is

derhalve bijna zeker, dat de Arabieren de schurftmijten

slechts hierom soab noemden, omdat deze werkelijk op neten

gelijken, eivormig en wit zijn. Bij de Arabieren waren dus de

schurftmijten algemeen bekend.

Wanneer ABü MARWAN deze soabat „een zeer klein dier”

noemt, dan moet hij gezien hebben, dat zij zich

konden bewegen.

De Arabieren pasten dus eene andere manier toe, om de

mijten te verwijderen, dan de Grieken en Macedoniërs. —

ABü MARWAN geeft ook geneesmiddelen en geneeswijzen aan;

maar het is zeker, dat hij de soab niet als de oorzaak

der schurft kende. Over den naam PATAVINUS zie 1490.

O 1155. Snebelcza, suer, sur. Sancta HILDEGARD, Subti-

litatum diversarum naturarum creaturarum Libri novem;

Lib. 1. cap. 76 en 110. — Hier is sprake van Myntza (=

1) Sing.: su’abat; plur.: su’ab.

264 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. sivo.

Mentha) en van Bilsa (= Hyoscyamus), die, fijngewreven,

uitgestreken moeten worden op de plaatsen ,,ubi suern aut

snebelcza hominem comedendo laedunt.... et morientur”.

En: „ubi suren in homine sunt, ita quod carnem ejus exul-

cerent, .... „et suren morientur’’.

De term „snebelcza’’ is hetzelfde als „Schnäbelchen’’,

doch in de beteekenis van ,,puntje’, „klein voorwerpje”,

evenals ,,Biss’’ en „Bisschen’’. — Hier vinden wij voor het

eerst de (Duitsche) woorden suern en suren (singularis:

suer en sur). Ook voor het eerst, dat zij „comedendo

laedunt”’, door vreten de huid beschadigen; zoomede: „ita

quod carnem exulcerent’’, dat zij het vleesch (het corium)

verwonden, aan het zweren brengen, wat stellig op de blaasjes

betrekking heeft. — Dat Sancta HILDEGARD wist, dat het

diertjes waren, blijkt uit de woorden ,,comendedo”’ en „mo-

rientur’. — Uit niets blijkt, dat zij wist, dat de zieren de

oorzaak zijn van ,scabies”; integendeel, op eene anders

plaats is sprake van ,,scabies’’, en dáár worden de zieren niet

vermeld (zie sub 1544). — Wel blijkt, dat de zieren in de

Rijnprovincie overbekend waren. — FURSTENBERG 1861

publiceert den tekst van eene editio DAHREMBERG et REUSS,

zonder jaartal te noemen. Te oordeelen naar de schrijfwijze

van het woord ,,snebelcza’’, was het handschrift ouder dan

dat van 1250.

DO 1240. Pediculus palpebrae.’Axrovapıos copmtatoc, Actuarii

Medici sive de Methodo curandi Libri VI. — Ik kon slechts

eene Latijnsche editie raadplegen. — Lib. 4. c. 10.; hier

heeft hij het over de „pruriginosa palpebrarü scabies.’”” —

Lib. 2. c. 7; hier vinden wij den merkwaardigen zin: „Cae-

terùm quöd palpebrae pediculis infestuntur, vel affectus

qui pediculatio dicitur, & pYeıptacıs, suo nomine indicat: hi illis

qui oculorum acumine praestant, viuere moverique conspi-

eiuntur.’’

Zelfs de eieren van gewone luizen en platluizen zijn voor

gewone oogen, bijv. op zwart haar, op wel een halven meter

afstand zichtbaar. Dan moeten die pediculi palpebrae nog

wel veel kleiner geweest zijn, om daarvan te getuigen: „deze

kunnen door degenen, die zich in een scherp gezicht ver-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 265

84. stro.

heugen, gezien worden (dat zij) leven en zich bewegen!”

Dat moeten dus wel de Acarus siro geweest zijn. Zie 25 v. C.,

170, 350, 362, 420, 530, 650, 940 en 1557.

0 1250. Snevelzen, sur, vermiculus, suro, surio. Sancta

HILDEGARD; dezelfde titel als van 1155; lib. 1. c. 74, chart.

25 Contra surones, en c. 106. chart. 34. Contra suriones). —

„Snevelzen” klinkt al meer als ,,Schnabelchen”; zie hier-

boven sub 1155. — Hier vinden wij voor het eerst de v e r-

latijniseerd-Duitsche uitdrukkingen suro en surio.

[o 1250. VincENTIUS Bellovacensis !), Speculum Natu-

rale; Lib. 21. c. 151., verklaart het woord pediculus (luis, niet

schurftmijt): „Pediculi sunt vermes cutis a pedibus dicti.

Pediculi dicuntur a numerositate pedum. Ik kom daarop

later terug. Zie sub 1630.]

[n 1255. VINcENTIUS Bellovacensis, Speculum Doctri-

nale; Lib. 1. bevat een Grieksch-Latijnsche grammatica,

waarin + 6500 woorden niet-alphabetisch behandeld worden.

Ik had geen lust, dat werk door te lezen, om te zien, of ,,siro’’,

Ciro”, enz. daarin opgenomen zijn. — In lib. XV. c. 33. „De

scabie et prurigine’’ beschrijft hij nauwkeurig de schurft

aan de handen, maar noemt de schurftmijt niet. Evenmin

inc. 34 „de eodem”; c. 35. „de pediculis”; c. 36. „de pustulis”.]

01281. Assoabat, pedoscello, pediculus. PATAVINUS in

zijne Latijnsche vertaling van ABU MARWAN 1140: AVENZOAR,

Rectificatio medicationis et regiminis; Venetié, lib. 2. c. 19.

tract. 1—7. — Ik zag de editie van 1490. Zie aldaar.

n 1363. Syro. CHAULIAC, Chirurgia; Avignon; tract. 6.

6. doctr. 1. cap. 3. — In het hoofd van dit caput: „De .

syronibus .... et aliis infectionibus cutis’. — In het voor-

woord ervan: „& in syronibus .... de quibus dicetur’’. —

Verder: het hoofd van eene der $$: ,,De pediculis, & syroni-

bus, & iis consimilibus.’’ —: „Syrones sunt animalcula parua,

facientia vias sinuosas corrodendo inter carnem, & cutem,

potissimè in manibus ociosorum” .... „Est etiam scabies

de aegrotudinibus contagiosis’’. — Ik zag de editie van 1585.

Hier vinden wij dus voor het eerst de Latijnsche uitdruk-

king syro en de vermelding, dat de zieren door knagen g e-

1) Bellovacum = Beauvais, N. N. W. van Parijs.

266 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

golfde gangen maken, tusschen vleesch en huid

(tusschen corium en epidermis), voornameljk aan de

handen van werkloozen. Typisch is de spelling „ociosorum’’

voor „otiosorum’’, wat op een dwaalspoor leiden zou: ocius =

vaardig, kwiek.

01456. Sir. Sancta HILDEGARD. Duitsche bewerking

van het botanische gedeelte door GRALAP, onder den naam

van: „Herbarius Spirensis’’. Hoewel de boekdrukkunst reeds

uitgevonden was, is dit een handschrift (Teste FURSTENBERGI

1861). De passages luiden als volgt:

»Jusquiamus” (Hyoscyamus) „oder caniculata heisset

bilsencrut. Und wer süren hatt an sineme libe, der ribe

die statt do die süren sint mit dem safft dis krutts so swinden

sie” en „Die ander myntz’” (Mentha) .... „Und wer süren

hatt die in bissent und juckent der neme dis crut und storz

es und lege es uff die süren und binde ein tuch dar über so

sterbent sie.”

[m 1486. VINcENTIUS Beluacensis, Speculum Naturale;

Norimbergae; v. 2. 1. 21. c. 151. — Hetzelfde als 1250].

[m1486. VINCENTIUS cognomine Belovacensis, Speculum

Doctrinale; Norimbergae; lib. 1. — Hetzelfde als 1255.]

m 1490. Assoabat, pediculus, pedoscello. PATAVINUS in

zijne Latijnsche vertaling van ABù Marwan's (1140) werk.

Zie ook 1281.

„In noie domini amen. Incipit theicrifi (1) dahalmodana

vahaltadabir cuius est interpretatio rectificatio medicationis

& regiminis: editus in arabico a perfecto viro abumaruan

Auenzohar & traslatus de hebraico in latini venetijs a ma-

gistro parauicio physico ipso sibi vulgarizante magistro iacobo

hebreo. (2) Anno dni Jesu xpi. M.cc.lxxx. primo mense augusto

die iouis in meridie scd'o ducante venetijs viro egregio &

preclaro dno Johanne dandolo4 (3) scd'o anno sui ducatus:

anni autem regni. 679. menses. ii]. dies. ij.”

Aldus luidt de titel. Het werk heeft nog een „Franschen

rel Deze niet:

„Abumeron Auenzohar.”’

Opmerkingen. 1. FÜRSTENBERG 1861 schrijft ver-

keerdelijk „theicrisi’'. Er staat duidelijk ,,fi’. Bovendien is

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 267

84. stro.

er op dezelfde bladzijde gelegenheid genoeg om ,,fi’’ (de twee

letters steeds aan elkander) te onderscheiden van ,,si’’ (steeds

gescheiden). — 2. FÜRSTENBERG schrijft verkeerdelijk „he-

braeo”’. — 3. Hertog uit het oud adellijk geslacht der DAN-

DOLO’S

De vraag rijst; luidde de titel van het handschrift

van 1281 werkelijk, zooals die van het boek van 1490? Kon

de zetter het handschrift gemakkelijk lezen? Zijn er bij het

zetten fouten gemaakt? Zijn er drukfouten blijven staan?

Aan het einde van het boek vind ik namelijk, op chart.

37. verso. col. 1: infra:

„Completus est liber theiscir almudanar cu3 laude dei:

editus in arabico a discreto Abumeron in practica et ope-

ratione medicine exellétissim’ fidelis regis Auézoar translatus

venetijs in confinio sancti Saluatoris de hebraico in latinum

a magistro Pathauino phisico ipso sibi vulgarizante magistro

Jacobo hebreo in medicina et alijs scientijs plurimum erudito.”

Vergelijken wij de beide spellingen eens. In de eerste plaats:

,theicrifi” en ,,theiscir”. Bijna zeker heeft er in het hand-

schrift gestaan: „theicir fi”. Dus ,,cir’’ werd ,cri” en „fi

werd eenmaal weggelaten.

In de tweede plaats: ,,dahalmodana” en ,,almudanar”.

Bijna zeker heeft er in het handschrift gestaan: „el mudauat”’.

Zoodat ,,dah” op onverklaarbare wijze eraan toegevoegd

werd, „el werd „al’ („el’ en „al” is toevallig hetzelfde)

en „mudauat’” werd ,,modana” en ,,mudanar” (,0 en „u”

is hetzelfde), waarbij dus tweemaal een „u omgezet werd

in een „n’”, eenmaal een ,,t’’ wegviel, en eenmaal een „t”

veranderd werd in een ,,r°.

In de derde plaats ,,vahaltadbir”. Dat kan er nog door;

want, bijna zeker heeft er gestaan: „ua el tadbir”.

In de vierde plaats ,,Abumeron” en „Abumaruan’, twee

spellingen op twee elkander volgende bladzijden: Fransche

en gewone titel. — In de 5e plaats: xpi in plaats van xti!

Men ziet wel, hoe slordig de geheele bewerking was! —

Ik maak er nog even opmerkzaam op, hoe dikwijls de letter

h overbodig voorkomt: theicrifi, dahalmodana, vahaltadbir,

theiscir, Pathauino.

268 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

Het Arabisch wordt door geleerden van verschillenden

landaard natuurlijk verschillend uitgesproken en verschillend

in hun eigen letterklanken en letterteekens geschreven. Het

kan ons dus niet verwonderen, dat men in het werk van

DE BLAINVILLE 1835 den titel vindt: ,,Taisir Elmedaouat

oua Eltadbir’, terwijl Dr. AHLWARDT (cf. FÜRSTENBERG

1861) schrijft: „Kitab ettaisir fi ‘1 mudäwät wattedbir”.

De volle titel zal wel, zonder de gebruikelijke alliteratie,

geluid hebben: „Kitäb al taysir fi al mudäwät wa al tadbir”.

De heer HoovKaas te Leiden schrijft: „Kitab at taysir fi

'lmudäwät wa ’t tadbir.” — Dat zou, volgens JACOB en

PATAVINUS aldus vertaald moeten worden: „Liber (de)

Rectificatio(ne) medicationis et regiminis”, volgens Dr.

AHLWARDT: (Buch über die) Anweisung zu erfolgreicher

ärztlicher Kur diätetischer Behandlung”, en, volgens den

heer HoovyKaas: „Verhandeling over de vergemakkelijking

(gelegen) in de geneeskunde en de aanwending (daarvan).

Het vervolg van den titel luidt: „ta’ lif al wazir al agall

Abi Marwan ‘Abd al Malik ibn Zuhr.” Vertaald: „een ge-

schrift van den roemruchtigen raadsman (,,vizier’’) ‘Abd al

Malik ibn Zuhr”. \

En nu een woord over den naam van eenen der vertalers.

Algemeen vindt men: PARAVICINUS. Maar FÜRSTENBERG

zegt: PARAVICIUS; want, in den titel leest men: PARAUICIO

(FURSTENBERG: PARAVICIO). Maar FURSTENBERG heeft blijk-

baar geen acht geslagen op het slotwoord van het boek,

evenmin op de fouten in den titel, wat toch voor hem, na

kennisneming van Dr. AHLWARDT’s ,,versie’’, voor de hand

lag. Mij dunkt, ook in ,,PARAUICIO”’ zijn twee fouten ingeslo-

pen: evenals in den Arabischen titel is hier voor een „t”

een ,r in de plaats gekomen, en verder heeft de zetter

voor een slecht geschreven ‚‚n” de letters „ci’” gezet. M. a. w.

men leze voor PARAUICIO: PATAUINO (in het slotwoord:

PATHAUINO). De man heette dus met de grootste waarschijn-

lijkheid PATAVINUS (= van Padua).

Wij lezen in het slotwoord nog, dat Meester JACOB was

een man: „in medicina et aliis scientiis plurimum eruditus”,

en dus niet alléén een kenner van de Hebreeuwsche taal,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 269

84. siro.

zooals FÙRSTENBERG meent; een waarborg dus voor de

goede overzetting in de Latijnsche taal van den Hebreeuw-

schen tekst van het medisch Arabisch werk van ABù

Marwan!

In den titel vinden wij nog deze woorden: ,,Regni 679”.

Dat beteekent: het 679° Mohamedaansche jaar na de Hedsjra

(15 Juli 622). Een Mohamedaansch jaar telt ten naasten by

355 dagen, zoodat men kan uitrekenen, dat de vertaling

van het Hebreeuwsch in het Latijnsch geschiedde in het jaar

6224 + 6854 = 1281.

Het Capitulum XVIII van den Liber II, tractatus VII

op chart. 32 heeft tot hoofd: „de assoab. q latine dicit’

pedoscelli”’. Bij FURSTENBERG leest men: „de assoab, 9,

latine dicitur pedoscelli’’. Dat heeft geen zin. Er moet gelezen

worden: „de assoab, qui latine dicitur pedoscelli”.

De woorden van dat capitulum, die ons interesseeren, luiden:

Orit- aliqñ i corpe sub cuti exteri’ pediculi puüculi q ct

excoriat- cutis exeüt alalia viua ta puücl’a qd’ vix pat videri.

Dat wil zeggen: Oritur aliquando in corpore sub cuti exte-

rius pediculi parvunculi qui cum excoriatur cutis exeunt

animalia viva tam parvuncula quod vix possunt vider.

Al weer eene fout: er moest staan: ,,oriuntur’’.

In den Arabischen tekst komt het woord ,viva” niet

voor! Bovendien is de Arabische tekst (zie p. 263 sub 1140)

hier vrij vertaald!

De Nederlandsche vertaling van den Arabischen tekst

gaf ik reeds hierboven, p. 263 sub. 1140. Ook mijne beschou-

wingen daarover.

[m 1492. Scabies. HERMOLAUS Barbarus, Castigationes

Plinianae; lib. 25. c. 5. Noemt, evenmin als PLINIUS, de

schurftmijt.]

m 1503. Pediculus. GAZA, de Historia Animalium Aristo-

telis; Venetié; lib. 5. c. 31.

n 1508. Vermis, pedicillus, pediculus. BENEDICTUS, Sin-

gulis corporum morbis a capite ad pedes, &c.; Libri XXXI;

221 Verne) ‚sub, euti, in phthiriasis

vitio, Scyllae dictatoris exemplo. Ad nostra quoque tempora

270 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. sıro.

id supplicii genus indomita foeditate pervenit. In manibus

quidam re sleper dcr us Jendesminor subscute

serpit, non admodum frequens, in capite sub cuti pe-

diculus infantiae peculiare taedium.” — Hij heeft dus

in zijne praktijk de schurft niet zoo heel veel ontmoet. —

De spatieering is van mij.

m 1513. Siro. JOH. DE VIGO, Practica in arte chirurgica

copiosa, continens novem libros. Prima pars practice in

chirurgia; (chart. 193:) Rome primo die Januarij 1513 (dus

niet 15141).

Chart. 1.09) versoss(tract: 2). €. 1647 "De sironibussque sun

animalia parva hicinde super cute serpentia.” — „Super”

sic! zeker een schrijf- of drukfout. — Hierin geneeswijzen;

o.a.: „Imo opere pcium est” (= Imo operae praecium est = Het

is de moeite waard) „ferro minuti capitis et acuti’’ (mooie

omschrijving van eene ,,speld’’) „eminentiam preditam

frangere ut medicamina possint attingere locum: ubi predicta

animalia serpendo existunt.” — De zieren bevinden zich in

de , eminentia” = de blaasjes. — Verder interesseert ons:

»S'ikr. oleum de vitriolo scabiem eorum desiccando sirones

necat’’, waaruit wij leeren, dat JOHANNES DE Vico het

Verband tuls'sie heim Sica bives em) sıron leinldie

n 1516. Stiro. Jom. DE VIGO, Practica in arte chirurgica,

&c.; Lugduni; tract. 2. c. 16. — Hetzelfde als 1513.

[m 1527. PARACELSUS, Die kleyne Wundartzney; Basel.

— Dit werk is meer bekend onder den Latijnschen titel:

Chirurgia minor, 1541 en later. De ,, Chirurgia minor” wordt

dikwijls aangehaald; verkeerdelijk; want PARACELSUS bedoelt

met zijne uitdrukkingen Siro en Syro slechts eene soort van

open kanker; lib. 2. c. 2. — Hij heette eigenlijk: PHILIPPUS

AURELIUS THEOPHRASTUS BOMBAST VON HOHENHEIM, maar

werd later algemeen PARACELSUS genoemd.]

[m 1528. PARACELSUS, De tumoribus, pustulis, & Ulceribus

Morbi Gallici; Calmariae. — Duitsch. Dit werk werd later

Tomus II, Pars IV van de ,, Chirurgia Magna”, 1573 en later.

In het lib. V. c. VIII spreekt hij over Syreon, maar bedoelt

er al weer mede eene soort van open kanker. Dikwijls abusi-

velijk geciteerd.] | |

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 271

84. stro.

[n 1528. PARACELSUS, De ulceribus et tumoribus praeter

naturam ; Calmariae. — Duitsch. Dit werk werd later Tomus I,

Pars III van de ,, Chirurgia Magna,’ 1573 en later. In lib. VI.

gebruikt hij weer de uitdrukkingen Stro en Syreon voor kan-

kerachtige open gezwellen. Dikwijls verkeerdelijk geciteerd. ]

[m 1530. Octavius HORATIANUS Medicus, Euporisto. lib.

1. c. 4. De Pediculosis. Geeft alleen geneesmiddelen aan. Uit

niets blijkt, dat hij de phthiriasis meent. Lib. 1. c. 31. De

pruritu, vel scabie totius corporis, vel variis maculis in

. corpore. — Hier kan de echte scabies bedoeld zijn.]

m 1533. Pedicillus. BENEDICTUS. Zelfde titel als 1508;

Venetiis. Zie aldaar. — Hetzelfde als 1508.

m 1533. Sotim (soren?), surim (suren?), snebelza. Sancta

HILDEGARD, Physicas. De elementorum, fluminum,

animantium, &c.; Argentorati. — Hier zijn door verkeerd

lezen van het vermoedelijk slecht geschreven handschrift

de woorden sotim en surim in de plaats van soren en suren

ontstaan, die in de volgende editie teruggegevonden worden.

Of wel degeen, die een ouder handschrift overschreef, is de

zondaar.

[m 1536. PARAcELSUS. Des Hochberümpten und weiter-

farnesten, der beiden artzney Doctors grosse wund artzney,

&c.; Ulm; DDxxxvj (lees: MDxxxvi). — Dit werk wordt

door FÜRSTENBERG 1861 aangehaald. Hij kon het niet raad-

plegen. Ik wel. Het bevat slechts de behandeling van won-

den, bevallingen, been- en armbreuken, enz., en instru-

menten; toegelicht door talrijke houtsneefiguren. |

n 1537. Ciron. RABELAIS, Grandes annales .... Gar-

gantua et Pantagruel, &c.; Lyon; lib. 2. c. 1. — „Hercules,

qui engendra Enay, qui feut tres-expert en matiere d’oster

les cirons des mains.’ — FURSTENBERG vergist zich in het

jaartal: Deel II is niet van 1541, maar van 1537.

[m 1538. ALBERT DE GROOT (ALBERTUS MARNUS), Secreta

Mulierum, door oude schrijvers telkens genoemd, bevat

niets over siro.]

m 1539. Pedicillus. BENEDICTUS, Omnium a vertice ad

calcem morborum signa, &c.; Basilieae; Lib. 21. p. 786. —

Hetzelfde als 1508.

DID. DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

[m 1541. PARACELSUS, De Apostematibus, Syronibus, &

Nodis, &c.; Basileae. — Een apart werk, gedrukt achter zijn

Chirurgia Magna”. — Op p. 522 luidt de titel ,,.... Sironi-

bus....’’. — Het is eene opsomming van + 50 huidziekten;

de „syrones’ of „sirones’ (open kankerachtige gezwellen)

worden echter niet behandeld. ]

[m 1541. RABELAIS, Grandes annales.... Gargantua et

„Pantagruel, &c.; Lyon 1541.; Lib III. — „Je serai, respon-

dit Panurge’ (niet Pantagruel, zooals FURSTENBERG 1861

schrijft) „.... Mais d’ond me vient ce ciron icij entre ces deux

doigtz?’’ — Hier dus niet in de beteekenis van ziertje, maar

van blaasje. — Ook in de „Glossaire de la langue de Rabelais”

achter de editie van 1853: Ciron, petit ampoule qui vient à la

main.]

[m 1544. Eros, Liber de passionibus mulierum, &c.; Ar-

gentorati. — Als schrijfster wordt TROTOLA DE RUGGIERO ge-

noemd. — Dit boek wordt herhaalde malen aangehaald. En

toch, geloof ik, ten onrechte. Ik zag de oorspronkelijke editie!

In c. 48 wordt de behandeling aangegeven ,,Ad formicationes

et sirones ubicunque sint in corpore, maxime in facie, & in

fronte”. — Mij dunkt, hier is sprake van puistjes, soliditeits-

puistjes, Venuskrans. — In c. 54 „De verme manuum et pe-

dum’ zou men de Acarus siro verwachten, te meer, daar het

hoofdstuk begint met: ,,Ad eijciendum vermem de manibus

et pedibus scilicet syronem’’. Maar als men dan, bij de behan-

deling der voeten boven een kom water, leest: „et videbis uer-

mes quasi pilos in aquam cadentes’’.... (en).... „et inuenies

uermes instar fili per fumum iusquiami expulsos’’, dan komt

men tot eene geheel andere meening, die niet wijkt door den

daarop volgenden zin: „Sic similiter cadunt sirones manuum.”

— Van deze TROTULA zijn ook edities van Argentorati 1547,

Parisiis 1550, Venetiis 1554, Basiliae 1585. 1586, 1597, en

Lipsiae 1778 bekend.]

m 1544. Sotim, surim, snebelza. Sancta HILDEGARD, De

Elementorum, fluminum,.... animantium, &c.; Argentorati.

— Boven p. 1 staat ,,Physica’’. — Dit boek is dezelfde editie

als die van 1533, maar met een ander titelblad. Ik verwijs dus

naar 1533.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 273

84. sıro.

m 1547. Pedicillus. GABUCINUS, De lumbricis alvum occu-

pantibus, &c.; Venetiis; c. 8. p. 25. — Alvus = venter, abdo-

men. — Weinig vermoedt men aan den titel de behandeling

van het onderwerp, dat ons interesseert! De passage is bijna

gelijkluidend aan die van BENEDICTUS 1508.

n 1548. ete, pediculus. JUNIUS (HADRIANUS), Lex. sive

Dict. graecolat. &c.; Basileae. — Verder leest men: pSerpidlo,

pediculis scateo, morbo pediculari laboro. — pderetacic, morbus

pedicularis. — wSerpoxouiônc, pediculis scatens. — pIeipwdns,

pediculosus. — Yopa.ac.n. Scabies non omnino dissimilis

leprae, nisi quod dopx magis in summa pelle versetur,

lepra verò altius penetret. Yoox proprium scabiei genus

dicitur a Paulo Egineta, corporis summam cutem varia

erosione depascens, furfurosaeque magis quam squamosa ex

se remittens: vide apud Marcell. lib. 1. — Ik geloof, dat de

man gelijk heeft. In zijn tid werd Jopa gebruikt in

den zin van scabies.

a 1549. Assoabat, pedoscello, pediculus. PATAVINUS in zijne

Latijnsche vertaling van ABù Marwän’s (1140) werk; Vene-

tiis 1549. — Zie ook 1281 en 1490. — Ik zou de spelling van

den titel van deze editie wel eens willen zien!

m 1553. Pedicello, pedoscello. INGRASSIAS. De tumoribus

praeter naturam, &c.; Neapoli; zonder jaartal, maar de Epis-

tola nuncupatoria is geteekend Idus Aprilis MDLII. Tract. 1.

c. 1. (N. B. dit caput vult het heele boek en is 377 bladzijden

groot!) Op p. 351 leest men: ,,Praeter hanc verò pediculorum

speciem alia est, sub cuticula oboriens, ibique affixa perma-

nens, aut parum deambulans, praecipueque in manibus, et

pedibus frequentiusque in pedibus infantium, non permittens

illos quiescere: Dûr’ (= Dicuntur) „Arabicè ,,assoab” apud

Abenzoarem, à nostris vulgò pedicelli, dicunt alique pedoscelli.

Mirum herclè dictu, ut uti perbellè Avenzoar descripsit, cum

excoriatur cutis (ubi sive minimus ille ionthos varus lusve

[lees: varulusve], cuiusdam sudaminibus instar, apparet)

exeunt animalia viva, tam parvuncula, ut vix possunt videri”.

De woorden „aut parum deambulans” slaan blijkbaar op

de bewegingen, die de zieren onder de epidermis (,,ibique’’)

maken. Zij geven mi. niet te kennen, dat de zieren wel

274 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

eens hunne gangen verlaten. — Voor het eerst wordt hier ver-

meld, dat de zieren ook aan de voeten, vooral bij kin-

deren, voorkomen. — Na ARISTOTELES is hij de eerste, die

weer het woord „ionthos’’ voor de blaasjes of puistjes ge-

bruikt. Hij schijnt de zieren zelf te kennen, ook hunne levens-

wijze.

[m 1556. PARACELSUS, De Groote Chirurgie... getrans-

lateert vvt den hoogduytschen eersten gedruckten exemplare

van D. Paracelsus hantschrift’’. — Er staat geen stadsnaam

bij. — Zie 1536].

m 1557. OSeio, pediculus. JUNIUS (HADRIANUS), Lexicon

sive Dictionarium Graecolatinum, &c.; Basilede spe

Hetzelfde als 1548.

O 1557. Acaris!), garapates, pedicellus, scirus, brigans.

SCALIGER, Exoteriarum exercitationum Liber de subtilitate,

&c.; Parisiis; Exercit. 194. § 7. — Bovenstaande cursief ge-

drukte woorden vormen den titel van genoemde $. — Hier

vinden wij voor het eerst het woord Acarus in de beteekenis

van schurftmijt. SCALIGER is dus de eerste, die begrepen heeft,

dat de zieren vrij wel verwant zijn aan de raatmijten, &xapı

van ARISTOTELES; zie blz. 215. Hij kan zich niet vergist heb-

ben, aangezien hij ook over die mijt schreef; zie blz. 216. —

Het woord garapates is Spaansch: een schildpad. „De Acari

scribens Aristotelico recte cum Garapate comparasti.’’” DELLA

SCALA (dat is zijn eigenlijke naam) was een Italiaan. Zou ga-

Tapates ook oud Italiaansch kunnen zijn? Hij heeft beslist

met een zeer goed vergrootglas den kop en de zeer korte poot-

jes gezien, en vergelijkt nu het diertje met een schildpadje;

geen kwade vergelijking! Merkwaardig is het, dat de groote

onderzoekers van schurftmijten, DELAFOND en BOURGUIGNON

in 1862 eveneens schrijven: „corps testudiniforme.”’ —

De Piceni (volkstam rondom Ancona) zeggen: pedicellus;

de Taurini (Piemonteezen): scirus, de Vascones (Gasconjers) ;

brigans. Is het niet frappant, dat de Zuid-

Italiaansche naam brigans van 350 na Chr.

nal2 eeuwen weder in Zuid-West-Frankryk

opduikt?

1) Blijkbaar een schrijf- of drukfout voor acarus.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 275

84. stro.

Ik haal nog het volgende aan: ,,Ei forma nulla expressa,

practerquamielobi Shi as der eerste, die den

Woo just) beschrijft. Hij moet wel den kop en

de korte pooten gezien hebben, getuige zijne vergelijking met

een schildpadje. — ,,Ita sub cute habitat, ut actis cuniculis

urat’. Urare = branden, waarmede hij stellig den ondrage-

liiseo@feulstibedoelt iis de eerste, die de vide

sinuosae’’ van CHAULIAC 1363 cuniculi (onderaardsche

gangen, loopgraven) noemt, een term, die later veel gevonden

wordt. —,,Extractus acu, super ungue positus, ita demum sese

movet, si Solis calore adiuuetur’’. Uit de eerste 5 woorden

blijkt, dat men met de naald slechts één ziertje te-

gelijk te voorschijn haalt. Hij is de tweede, die schrijft, dat

het diertje, zich bewegen kan. Het woord „demum’’

(eerst dan) duidt aan, dat het diertje zonder zonnewarmte

zich niet beweegt. — Het experiment: ,, Altero ungue

pressus haud sine sono crepat, aqueumque virus reddit’:

„met den anderen nagel gedrukt, barst het niet-zonder-geluid

en geeft een waterachtig vocht van zich’’, is stellig niet door

SCALIGER uitgevonden, maar sedert eeuwen vóór hem het

volksmiddel, om de zieren, evenals de luizen en vlooien,

te dooden. Maar hij is toch de eerste, die het mededeelt. Dat

zulk een kapot gedrukt beestje een vocht van zich geeft,

evenals een luis en een vloo, spreekt haast van zelf; maar

SCALIGER noemt dit vocht „waterachtig’’; de zieren eten dus

geen bloed. Vreemd, dat de snuggere SCALIGER niet zelf

die opmerking maakte!

n 1560. Syro, pedescello, assoabat. LANGIUS, Secunda epist.

misc., &c. — Lib. 2. epist. 42. — Wat hij zegt, heeft hij van

ATISTOTELES, ABü MARWAN en SCALIGER. Niets nieuws. Bo-

vendien dicht hij „Abinzoar’’ dingen toe, die deze niet gezegd

heeft. Hij gebruikt het woord assoabat, de singularis van

assoab.

01563. Scirrho, pediculus. FALLOPPIUS, Duo libelli de

ulceribus et tumoribus praeter naturam; Liber 1. De ulceri-

bus; c. 23. 24. — Het eenige wat nieuws is: „aliquando affı-

citur cutis pluribus squamis.” Zou hij het verband tusschen

de siro en de „scabies’’ begrepen hebben? Verder: c. 24. Scir-

276 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

rhones vero hoc modo curantur.... praecipue vero perfora-

tis vasculis” (lees: vesiculis) „illis, quos excitant’’.... Dus

al weer: met de naald de blaasjes openen. Het riekt naar de

Vico 1513!

D 1566. Pedesello. MONTESAURUS, De dispositionibus quas

vulgares Mal franzoso appellant. cap. 2. lin. 55. — Dit werk

bevindt zich achter: Luistnus, Aphrodisiacus sive de lue Ve-

nerea; Venetiis. — .... & haec est illa aegritudo, quae pluri-

mum advenit infantibus, & vulgares dicunt pedeselli.” Dat is

alles.

01566. Vermiculus, pedicillus. PETRONIUS, De morbo

gallico Libri VII. — Dit werk bevindt zich achter MoNTE-

SAURUS 1566. — Lib. 7 c. q. De pruritu, petigine, & scabie,

quae Graecis lepra dicitur; apud D. — Hij deelt mede, hoe

men zieren kan kwijt raken, door middel van lappen met ci-

troensap, daarover lappen met eiwit; na eenige uren vindt

men dan eene massa ziertjes onder aan die lappen: „quia si

super ignem excutiatur, pedicillorum, qui uruntur, crepitus

sentiri solet’’; men hoort ze dan boven het vuur knetteren!

m 1566. Syro. VEIGA, In Claudii Galeni libros sex; de lo-

cis affectis; Antverpiae. — Lib. 1. „Nam de syronibus sub

cute genitis, quos antiquitas non recensuit” (sic!) „quid atti-

net dicere?’’ — Dat is alles.

m 1567. Acarus. JUNIUS (HADRIANUS), Nomenclator om-

nium rerum Propria nomina, &c.; Antverpiae. — Acarus,

teredo, siue exiguus vermiculus, qui subter cutim erodit agit-

que cuniculos in pruriginosis manibus. B. Een siere, oft sier-

ken. G. ciron. It. Pedicello 6 volgarmente pidocchietto. H. El

arador. — Hier vinden wij de oudste vermelding van het Hol-

landsche siere, een bewijs, dat ze in Nederland wel bekend

waren; en arador in Spanje. — Verder lezen wij Psora, Plinio,

fera scabies Cels. & Graecè &ypıa Wöpa Celso, cutis summae

asprities cum furfureis squammulis. Al. Ein bose raud mit

schuppen. B. De boose schorft. G. Galle, maladie. S. Mai. It.

Ruuidezza di pelle. H. Sarna. — Scabies Iuuen. böpa. Al.

Raud. B. Ruyde, scorfticheit. G. Rongne. It. Rogna, scab-

bia Petrarchae. H. Rona.

01570. Pellicino, pellicello. VARCHI, L’Ercolano; dialogo,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. DM.

84. siro.

&c.; Ed. 1. et 2.; Firenze. — VARCHI was een taalgeleerde. In

een kort zinnetje verklaart hij bovenstaande woorden, zon-

der iets nieuws van de zieren te vermelden. — ,,Pellicello:

forse queinascendo tre pelle, e pelle.” Dat is voorzichtig uit-

gedrukt. Maar ik geloof het niet. Ik kom daarop later terug;

zie 1630.

n 1570. Stro. Jom. DE VIGO, Practica in arte chirurgica

copiosa, &c.; Venetiis; tract. 2. c. 16. — Hetzelfde als 1513.

01572. Pediculus, pedicello. MERCURIALIS, De morbis

cutaneis, &c.; Venetiis; lib. 1. c. 7. — „Nonnulli sunt pediculi,

qui parum crescunt, et superiore cute manent; &c.” — Hij

schijnt de zieren zeer goed te kennen: „parum crescunt’’: zij

groeien weinig; vermoedelijk omdat hij gezien heeft, dat zij

alle even groot zijn. Hij vertelt verder wat ARISTOTELES,

GALENUS en ABü MARWAN (,,Avenzoar’’) erover medegedeeld

hebben.

[w 1573. PARACELSUS, Chirurgia Magna, &c.; Argento-

rati. — Dit werk bevat, behalve de „Grosse Wund Artzney”’

(1536) vele andere werken. — Of dit de oudste Latijnsche

editie is, is mij onbekend. Het werk bevat niets over Acari.

Met de woorden „syro’’ en „Syreon’ (Tom. I. Pars 3. lib. 6.

p. 206. 207. 208 en Tom. 2. Pars 4. lib. 5. c. 8. p. 58 en Pars 5.

lib. 4. tract „De causis” 1. 2. c. 20. p. 193) worden slechts kan-

kerachtige open gezwellen bedoeld.]

[ws 1573. PARACELSUS, Chirurgia (Chyrurgia) Minor. Is

gedrukt achter het voorgaande; bevat alleen „Die Kleyne

Wund Artzney” (1527). Zie aldaar.]

[m 1575. PARACELSUS, Eremitae.... Opera omnia, &c.;

Basileae; 3 vols. — Hier vinden wi, p. 249 van Tom. I. ,,De

vita longa”. Dit verscheen ook apart in Basel 1562, Lutetia

1566 en Basel 1568, welke edities echter cap. XII (lees XI)

van Liber 2 niet bevatten. — Dit caput XI luidt: ,,De Sy-

ronibus’’; maar ook hier is slechts sprake van kankerachtige

open gezwellen. |

[Ik kom nu niet meer op de tallooze edities van de „Opera

omnia” van PARACELSUS terug. Ik was wel verplicht, al zijne

werken na te slaan, omdat zij overal — ten onrechte bleek mij

— aangehaald worden.]

278 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

um morborum corporis humani, &c.; Lugdunum; Lib. 1.

cap. 3. — „Cyrones.... qui nunquam extra erumpant’....

wat onjuist is. — „Mulieres acu extrahunt, et sic sese a pruri-

tu vindicant, sed quia caussam non auferunt, subinde illi re-

nascuntur’’ — niet uit eieren, maar uit een bepaalde soort van

„humor, lichaamsvocht. — Hij is de eerste auteur, die ons

mededeeldey. dar. by het volltenmspeeisalkmbummdie

vrouwen, de gewoonte heerscht, zich de zieren met de

naald uit de huid te halen.

m 1576. Acaris!), garapates, pedicellus, scirus, brigans.

SCALIGER, Exercitationum, &c.; Ed. 2.; Francofurti; Exerc.

194. p. 631. — Hetzelfde als 1557.

01577. Cyro. JOUBERT, Isagoge therapeuticam metho-

dum, &c.; Lugduni. — Volgens FÜRSTENBERG 1861 zou cap.

VI. „De pediculari morbo”, de cyrones behandelen. — Ons

treft alleen: „Cyrones peculiariter vulgus acicula extrahit,

sed non simul tollatur causa eorum fomes, perseverat af-

fectio.”” — Dat is, hoewel met andere woorden, hetzelfde, wat

RONDELET 1575, ons vertelt!

m 1577. Acarus, teredo, siere, sierken, ciron, pedicello, pi-

docchietto, arador. JUNIUS (HADRIANUS), Nomenclator, &c.;

Antverpiae. — Hetzelfde als 1567, en bovendien: Pedicularis

morbus, phthiriasis. Plin. Affectus quo corpus verminat,

scatetque pediculis, gderpixotc. Al. Leussucht. Bel. Luysen-

sucht. — Ja, maar niet zucht van luizen in de beteekenis van

Pediculus capitis of corporis!

n 1578 (of 1579?) Cyro. JOUBERT, Opera latinorum, &c. —

Ik zag de editie van 1599. De epistola dedicatoria daarvan is

geteekend: Monspelii, Aug. 1578. De eerste editie verscheen

dus in dat jaar, òf in.1579. — Lib. IV. Pars I is getiteld: Isa-

goge therapeuticam methodum; en bevat niets over zieren.

Zie echter hierboven 1577. — Lib. IV. Pars II heet: ,,De Pilo-

rum et cutis, &c.’’; en hiervan cap. VI: „De pediculari mor-

bo”, dus gelijkluidend aan c. VI van de ,, lsagoge’’, door FÙR-

STENBERG 1861 geraadpleegd. Ik vermoed, dat deze Sirono-

loog zich verkeken heeft. — In alle geval is de inhoud van de

1) Zie de noot op p. 274.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 279

84. stro.

beide capita VI dezelfde. — In v. 1. lib. 6. Pars 2. cap. 6: „Pe

diculi à pedum multitudine (ut volunt).” Dat heeft hij uit

VINCENTIUS 1250!

n 1584. Pediculus, scirrko. FALLOPPIUS, Opera omnia,

&c.; Francofurti; Tract. de Ulceribus; p. 689. 690. 691. —

Hetzelfde als 1563.

m 1585. Syro. GAULIAC, Chirurgia Magna, &c.; Lugduni;

tract 6. doctr. 1. c. 3. p. 258. 264. — Hetzelfde als 1363.

m 1585. Ciron. LE JEUNE in zijn brief aan GUILLEMEAU,

welken brief men vindt in GUILLEMEAU, Traité des Maladies

° de l’Oeil, &c.; Paris; p. 102. — Gedeelten van dezen brief

worden in verscheidene werken overgenomen, maar altijd in

gewijzigd Fransch. Daar dit werkje uiterst zeldzaam is, laat ik

den geheelen brief in oorspronkelijken tekst hier volgen.

„Monsieur & frere, sachant que vous aues faict vn Traitte

des maladies de l’œil, auquel vous auez non seulement com-

pris, ce que les anciens ont escript, mais aussi ce que vous

auez peu obseruer touchant icelles: ie vous ay voulu aduertir,

que depuis quelques iours en ca, quelcun de nostre maison,

m'a declaré estre subiect a vne maladie de l’ceil, qui est telle,

qui luy suruient a la membrane Coniunctiue, ou blanc de

l’oeil, certains petits animaux, semblables à petits poulx, ou

gros Cirons, lesquels luy causent vne telle demengeaison, que

lors qu'il en est trauaillé, il pert patience, frottant assiduelle-

ment ses yeux. lay taché par tous moyens d’y remedier par

les remedes que les anciens ont escript qui sont propres au

Pthiriasis: mais ie n’ay rien, ou peu proffité: ce qui a este

cause que ledit personnage s’est addressé a vne femme de ce

quartier de Ioinuille, laquelle en m’a presence auec vne es-

guille d’argent luy a osté de ladicte Coniunctiue, lesdicts Ci-

rons, fort dextrement & auec peu de douleur, & n’eust este que

ie les ay veu marcher, ie n’eusse peu me persuader se pouuoir

engendrer telle vermine au blanc de l’oeil. Ladicte femme m’a

asseuré, qu’elle en a osté a plusieurs, & ce par diuerses fois,

sans qui leur soit suruenu aucun inconuenient, & que plu-

sieurs de ce quartier, estoient subiects à telle maladie: ce que

ay trouvé estre vray, pour men estre songneusement enquis.

n 1585. Ciron. PARE (AMBR.), Des pédicules, des mor-

280 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

pions et des cirons. — Volgens den éditeur van de ,,Oeuvres

complètes”, van 1841, is dit artikel in 1585 verschenen. —

Wat hierin over de zieren vermeldt wordt, is m.i. eene niet-

letterlijke vertaling van de passage van JOUBERT 1577.

n 1585. Syro, bugans. SCHENCK, Observationum medi-

carum rararum, novarum, admirabilium, et monstrosarum;

lib. 5. obs. 182. — „De syronibus Graecis medicis incognitis’

(sic!). — Hy schrijft, eerlijk, met vermelding van hunne

namen, woordelijk over, wat LANGIUS 1560, GABUCINUS

1547, VEIGA 1566, INGRASSIAS 1553, SCALIGER 1557, JOUBERT

1577 en BENEDICTUS 1508 ons over zieren nagelaten hebben.

— Wat ons treft, is het volgende: Hy is de eerste, die, in het

gedeelte van LANGIUS, niet Assoabat (zie 1560), maar assoalat

schrijft, welke foutieve schrijfwijze klassiek geworden is. —

In het gedeelte van SCALIGER schrijft hij Bugantem in plaats

van Brigantem (zie 1557). — In het gedeelte van JOUBERT

heeft hij: „Cyrones .... sub epidermide .... clam erodendo”

noodeloos veranderd in „illam erodendo.” — Hij is de eerste,

die, in het gedeelte van JOUBERT, waar deze zegt: „Cyrones

peculiariter vulgus aciculà extrahit’’, ons tusschen () me-

dedeelt: „Germanis vocant Seuren grabeñ.” Al weer een

bewijs, dat het „seuren graben’’ eene gewone volksbezigheid

was, om de ziertjes voor den dag te halen.

n 1586. Syro. VEIGA, Opera omnia a Galeni libros edita;

&c.; Genevae; Lib. 1. Locorum affectorum. — Hetzelfde

als 1566.

n 1586. Pellicello, scirrho, scirro. Viprus, De curatione

generatim, &c.; Venetiis; lib. 4. c. 6.; lib. 6. c. 10. — Wat

hij ons vertelt, weten wij reeds van ARISTOTELES, CHAULIAC

(1363), SCALIGER (1557). Hij maakt den indruk overge-

schreven te hebben. Wanneer wij echter aandachtig lezen,

dan komt er één woord in voor, dat ons leert dat hij ze toch

zelf gezien heeft.: „vesiculas non suppurantes, quas si quis

pertoret exeunt al bi’. Hijis de eerste, die beschrijt®

OENE ZA awa ZA aans

01589. Assoabat, pedecello, syro. LANGIUS, Epistolarum

medicinalium, &c.; Jena; lib. 2. epist. 42. — Als 1560.

m 1592. Cyro. RONDELET, Methodus curandorum om-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 281

84. stro.

nium morborum corporis humani, &c.; Francofurti; lib. 1.

c. 3. — Hetzelfde als 1575.

o 1592. Acarıs!), garapates, pedicellus, scirus, brigans.

SCALIGER, Exotericarum exercitationum liber de Subtilitate;

Ed. 3.; Francofurti; exerc. 194. $. 7. — Hetzelfde als 1557.

m 1593. Syro. VEIGA, Opera omnia in Galeni libros

edita, &c.; Lugduni; p. 181. Commentarii. ... de locis affectis;

p. 270. a. Lib. 1. Locorum affectorum; lin. 51. — Hetzelfde

als 1566.

m 1594. Pediculus, pedunculus, cyro. VAN HEURN (HEUR-

NIUS), De morbis qui in singulis partibus capitis insidere

consveverunt, &c.; Lugd, Batav.; p. 35. c. 6. De pediculis

infestantibus, &c.; p. 36, col. 2.: „Arist. pedunculos ex carne

gigni existimat’’. — P. 37. col. 2.: „Cyrones una cum pruritu

facile eneco”. — P. 35. c. 6.: „Pedunculus, pediculus, à

pedum copià” (dat heeft hij van VINCENTIUS 1250; en hy

voegt er zelf bij:) „qua hoc animalculum abundat” (sic!)

m 1594. Syro, bugans. SCHENCK, Observ. med. rar. nov.

adm. monstr. &c.; Friburgi Brisgoiae; Lib. 5. obs. 182. —

Hetzelfde als 1585.

m 1596. Pediculus, pellicello, scirrho, scirro. VIDIUS, Uni-

versae Artis medicinalis.... comprehensae, &c.; Francofurti;

tom. 4. I. 4. c. 6. p. 391; 1. 6. c. 10. p. 440. 441. 442. — Het-

zelfde als 1586.

m 1597. Dierke. GUILLEMEAU, Tracktaet van alle de

ghebreken der Oogen, &c.; Dordrecht; p. 107. — ,,So vintmen

ooc wel somtijts neffens dese materie in de voorsc. geswelle-

kemsmbesloter.: *dierkens. Va Zie 1585:

01597. Syro, bugans. SCHENCK, Observ. med. rar. nov.

adm. monstr., &c.; Friburgi Brisgoiae; lib. 5. obs. 182. —

Hetzelfde als 1585.

m 1599. Cyro. JouBERT, Opera Latinorum, &c.; Franco-

iure lies P20 c. 6 Hetzelfde als-1578.

m 1600. Syro, bugans. SCHENCK, Observ, med. rararum,

&c.; Francofurti; tom. 2 p, 401-402. obs. 182. — Als 1585.

n 1601. Pediculus, pedicello. CAESALPINUS, Karorrpov sive

Speculum artis medicae Hippocratum, &c.; Lugdunum;

1) Zie de noot op p. 274.

282 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

lib. 4. c. 17. — Hij schrijft er maar een paar regels over, die

hij aan andere auteurs ontleent; maakt bovendien eene fout:

„scissa pustula egreditur .... pediculus niger” (sic!)

01601. Pediculus, : pedicello. MERCURIALIS, De morbis

cutaneis, &c.; Venetiis; lib. 1. c. 7. — Hetzelfde als 1572.

m 1602. Pedicellus, pellicellus, scirro, cyro, scirus, brigans.

ALDROVANDUS. De Anim, Ins. libri VII. — Hij is een com-

pilator, die alles, wat anderen reeds gezegd hebben, herhaalt,

meestal met vermelding van de bron; soms ook niet; dikwijls

vlecht hij de zinnen door elkander; maar hij kan ook rede-

neeren en deduceeren.

In zijn Prooemium, p. 6.: pedicellus.

Lib. 5. c. 4. p. 544.: „scirrones, quod sine pedibus esse

rectius Mercurialis dixisset’’. Dat heeft MERCURIALIS nooit

gezegd! — Pellicellus heet zoo „quod inter pelliculam &

cutem serpant’’. VARCHI was voorzichtiger; zie 1570; boven-

dien: welk onderscheid is er tusschen pellicula en cutis?

In de aanhaling van hetgeen SCALIGER 1557 mededeelt,

komen, p. 545, natuurlijk ook de namen scirus en brigans

voor. — Hij heeft blijkbaar de zieren zelf gezien: ,,Cyrones....

ova Papilionum quodammodo sua figura aemulantur: sunt

enim rotundi, exigui, subcandidi.”’

P. 547. Hier behandelt hij, in $ Generatio, de kwestie,

waar de zieren vandaan komen. „Itaque remanet nullo

modo fieri posse, ut Pediculi gignantur ex carne, quemad-

modum dicit Aristoteles”. Hij is het ook volstrekt niet met

ARISTOTELES eens, dat de luizen: „ex eorum coitu Lendes

nasci; ex Lendibus deinceps nihil”. Men zou hem voor eenen

voorstander houden van de leer „omne vivum ex ovo’;

maar dat is niet het geval; hij bederft den indruk weer door

zijn „Ego arbitror Pediculos, vel intra, vel extra corpus

gigni; cum extra gignuntur, id puto fieri dupliciter” (òf uit

zweet en vuiligheid, door onreinheid, of per contagium) ....

Scirrones a sanguine vel pituita, cui admixtum sit aliquid

flauae vel atrae bilis tenuioris vim habens leniter erodendi” ...

P.548. ,,Cyrones siue Pedicelli ex sicciore sunt ma-

teria”. —

Bij de behandeling van de geneeswijze, p. 556, 557: „Cyrones,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 283

84. siro.

sive Pedicellos vulgus peculiariter acicula extrahit’’. Dat

heeft hij van JOUBERT 1577.

n 1602. Chiro, siro, pediculus, sür. PLATER, Praxeos

medicae opus, &c.; Lib. 2. c. 13. — Het eenige nieuws, wat

hi] vertelt, is: „adeo ut vix dum etsi eximantur, nisi speculo

lucido imponantur, possint cognosci, motusque ipsorum

observavi.’ — Hij gebruikte dus eene loupe. — Verder:

„Hos Sirones Germani Güren appellant, rectius forte Chirones,

cum manus occupant’. (sic!). Van nu af wordt het woord

chivo meer gebruikt.

m 1605. Pediculus, pedicello. CAESALPINUS, K&tortpov sive

Speculum Artis Medicae Hippocratum, &c.; Francoforti;

lib. 4. c. 17. p. 270. 271. — Hetzelfde als 1601.

m 1605. Pedicello, pediculus, syro. LANGIUS, Epistolarum

medicinalium volumen tripartitum, &c.; Hanoviae; Lib. 2.

epist. 42. p. 682. 685. — Hetzelfde als 1560.

m 1606. Pedicillus, scirrho. FALLOPPIUS, opera omnia,

Ser Franecofurti; pi. 567. De Ulceribus;1p 1612615:

Hier vinden wij weder dezelfde passage van 1563: aliquando

afficitur cutis pluribus squamis, & pustulis, parvisque ulceri-

bus, cum prurito multo,” Op. p. 680 worden onder denzelfden

naam van ,,Scirrho” inwendige harde deelen bedoeld.

Dn 1607. Siro, pediculus. HORSTIUS, De causis symptomatum

qualitatis mutatae, &c.; Wittenbergiae; Thesis 30. — Nomen

nudum.

n 1608. Pedunculus, pediculus, cyro. VAN HEURN (HEUR-

NIUS), Opera, &c.; Lugd. Batav. — Hetzelfde als 1594.

n 1608. Chiro, pediculus, siro, sür. PLATER, Praxeos seu

de cognoscendis....affectibus, &c.; Basileae’s p. 558, Tract.

III. De Vitiis; p. 966—970. — Hetzelfde als 1602.

m 1611. Pediculus. Vipius, De curatione membratim

libri XI, &c.; Venetiis. — (Dit is een ander werk dan: „D. c.

generatim, 1586). — Lib. 1. c. 3. De curatione affectuum in

cute capitis; p. 7. sub. c.; „Sunt autem pediculi parvae

bestiolae, albidae, segnes, residentque altius in cute, non in

superficie quemadmodum porrigo.” —

01612. Acaris, brigans, garapates, pedicellus, scirus. SCALI-

GER, Exotericarum exercitationum Libri XV,; Ed. IV; cum

284 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. Siro.

figuris ligni incisis! — Jammer, dat ik deze editie niet raad-

plegen kon. De tekst zal wel dezelfde zijn als die van 1557.

m 1612. Pellicello. Vocabolario degli Academici della

Crusca, &c.; Venezia. — „E un picciolissimo bacolino, il

quale si genera a’ rognosi, in pelle in pelle, e, rodendo, cagione

un’ acutissimo pizzicore . — Dat zal wel een druk- of schrijf-

fout zijn voor „tre pelle e pelle’: tusschen huid en huid,

tusschen de beide huidlagen. N.B.,; er staat niet cagione

la rogna!

m 1614. Civon. PARE, Les oeuvres .... corr. et augm.

parsluy-mesme, rc mé ade zeyue Paris? np SNE

zelfde als 1585.

m 1615. Zier. PARE, De Chirurgie ende alle de Opera, &c.;

uut de Francoysche vvt de vierde Editie overgheset; Amster-

denn 18.809. 1.20, 0, S/S), & 53 0, SIO, Vam de Zieten, —

Hetzelfde als 1585. — Hier vinden wij voor de tweede maal

het Hollandsche zieren; zie 1567; die dus in Nederland wel

bekend waren.

01618. Cyro, brigans, pedicellus, pellicellus, scirro, scirus.

ATDROVANDUS De Anim sins) bn VIE ck) Ed rn

cofurti. — Prooemium, p. 6.; Lit. 5. c. 4. p. 544548, 556 —

557. — Hetzelfde als 1602.

m 1618. Sühr, pediculus. JOEL, Opera medica,, &.; Ham-

burg; v. 3. 1. 4. sect. 3. n. 8. — Handelend over lumbrices

(= Ascaris): eius generis sunt.... pediculi et exilissimi

vermiculi, qui .... pustulas excitant, a nostris die Sühren

nominantur’’. — Dat is alles; maar de stijl deugt niet; wat

zijn nu de Sühren. de ,,vermiculi’, of de „pustulae’’?

m 1619. Brigans, pedicello, pediculus, pelusello, siro. SCA-

LIGER. Aristotelis Historia de Animalibus Jul. Caes. Scaligero

imitenprete te Nolosae, ADIDAS NC 25% (ren Dog le

handelt o.a. over de zieren, met de „Annotatio’” van „Caesar”:

„Neque enim sugunt ut pulices, sed rodunt.” Hij zegt niet

dat zij geen bloed eten. — „Quod nos in castris & in

mare saepe, & diu experti sumus’’. Te zijner tijd heerschte

dus de schurft nog al hevig bij de soldaten en bij de visschers.

— „Qui sub cute oriuntur, minimi, rotundi, & serpent.”

Wij zagen reeds sub 1557, dat hij de eerste was, die den bol-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 285

84. siro.

vorm waarnam.— „A Romanis dedicelli: a Liguribus Taurinis

peluselli: a Gallis sirones: a Vasconibus brigantes vocantur.—

SCALIGER maakt verder dezelfde opmerking over ARISTOTELES’

bewering, dat uit de door de luizen voortgebrachte neten

niets komt, als ALDROVANDUS 1602, (zie p. 282): „Falsum

enim est ex lendine nihil gigni. Nam pediculi gignuntur.

Et ex ovis cimicum cimices: vidimus nos echoatos.” Hij

heeft het zelf herhaalde malen gezien.

m 1622. Lxwrne eridepuidoc, Acarus, teredo, sür,syro. JOEL,

Operum medicorum, &c.; Tomus Quartus; Luneburgae; Lib.

10. sect. 3. c.12. p.450:,,ZxmAnxec Erıdspuudos, Acari, teredines,

Nostris die Siiren, Johannes de Vigo chirurgus Italicus Syrones

vocat. Sunt autem animalcula admodum exigua instar ovorum

halecum piscium, sed longe minora, uti ut visum fere effu-

giant, colore albicantia cum capitellis nigris .... & si affecta

pars igneo calori propè admoveatur, pruriginem cum ingenti

voluptate affecto loco inducunt, ac confricationem postulant,

quam subsequitur cruciatus.... Ex pustulis autem, ungui-

bus compressis, aquosus humor prosilit” .... „Evelli enim

possunt cum cuspide acus, si prius cuticula aperiatur.

Statim enim albicans vermiculus cum nigro capitello appare-

bit, qui exemtus, si in tersum speculum imponatur, movebitur

per se de loco.”

Het is mij niet gelukt, uit te vinden, of de uitdrukking

Lnarynxes erıdepuidos van nog ouderen datum is. — Teredo

is van 1612. — Hij heeft ze blijkbaar met een nog betere

loupe gezien dan PLATER 1602. Hij vergelijkt ze met eieren

van zeevisch. Al is de uitdrukking ,, niger” overdreven, hij

zag toch, dat de kleur van het „capitulum” donkerder was

dan die van het lichaam; misschien speelde lichtbreking hem

hierbij parten; hij noemde zijne lens een „reinen doorkijk”;

hij zag ze bewegen; vreemd, dat hij’niet over pootjes

spreekt.

In oudere werken vinden wij wel de mededeeling, dat de

jeuk in bed en onder dekens erger wordt. Hier, dat zij bij

nadering van het vuur ondragelijk wordt; tot wrijven (krab-

ben) dwingt, en tot een foltering aangroeit. Dat zal wel eene

_dubbele oorzaak hebben: niet alleen, dat de zieren actiever

286 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

worden, maar ook de zenuwen worden, door den toevoer

van bloed, gevoeliger.

01622. Ciron. In het handschrift van DE PEIRESC (zie

over dit handschrift p. 166, sub. Acarus farinae, 1622) vindt

kj de! oO uidisitteMabieisic rime den eene Aleamıs

stro, door het mikroskoop gezien.

„Jy ay faict mettre un civon que j’ay trouvé beaucoup

plus gros que les mittes, mais de fort differante forme, car

il est quasi justement comme les petits animaux gris qui sont

soubs les pierres nommez en Provence des pourquetz Nostre

Dame, et les latins pedunculus saxatilis, et paroissoit de

pareille grosseur mais blanc comme un grain de sel et un peu

transparant. Il estoit quasi en figure d’ovalle sans guieres

de differance de la teste a la queüe non plus que cez animaux

saxatiles si ce n’est qu’au droict de la teste il y a un petit

grain aigu, accompagné de quatre jambes fort courtes mais

grossettes. Ils estoient garnis de quatre autres petites jambes

pres les costez, mais fort longues et fort déliées, lesquelles

ils traisnent conune si c’estoient des queües, et semble qu'il

y en ayt encor deux autres tout au derriere qu’ils traisnent

pareillement et qui sont quasi imperceptibles (1), lesquelles

ils appuyent en derrière pour saulter en avant (2). Le dessoubs

estoit façonné et canellé comme les dessoubs d’un cancre

marin ou favouille, et les petits canaulx estoient roussastres(3).

Le dos estoit faconné comme une tortiie ou le doz d’un scara-

bey, et arrondy en demy bosse gromeleuse. -

Opmerkingen. 1. De achterrandborstels! — 2.

Gaarne vergeven wij hem deze onderstelling. — 3. Dat zijn

de apodemata (epimeren) en vermoedelijk ook de 4 achter-

pootjes, die, later, eerst door DE GEER 1778 beschreven en

afgebeeld zijn!

D 1622. Ciron. ‘DE PEIRESC in een brief aan JOHANNES

SELDEN over KUFFLER, d.d. 21 Dec. 1622. Deze brief is

gepubliceerd in CAMDEN (GULIELMUS) et illustrium viro-

rum ad G. Camdenum epistolae; Londini; 1691. p. 387,

en in: DE WAARD, De uitvinding der verrekijkers, ’s-Gra-

venhage, 1906. p. 299—300. Ik neem daar uit over:

„Nous avons bien veu icy de ses petites lunettes, qui font

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 287

84. siro.

voir des crons, et des mittes gros comme des mouches, qui

sont certainement admirables.”

m 1623. Brigans, cyro, pedicello, pellicello, scirro, scirus.

ALDROVANDUS, de Anim. Ins. Libri VII, &c.; Ed. 3.; Franco-

furti; Prooemium, p. 6.; Lib. 5. c. 4. p. 544—548, 556—557.

— Hetzelfde als 1602.

n 1623. Pellicello. Vocabolario degli Academici della

Crusca, &c.; Venezia. — Hetzelfde als 1612. _

01625. Ciron. CHOREZ, Les admirables lunettes Wc.

Paris 1625. Opgenomen in: DE WAARD, De uitvinding der

verrekijkers; ’s-Gravenhage 1906, p. 295.

„De sorte qu'un civon apparoist aussi gros qu'un poids.

Tellement qu’on discerne sa teste, et ses pieds, et son poil.”

m 1627. Zier. PARE, De Chirurgie ende alle de Opera,

&c.; Haerlem; 1. 20. c. 6. (was vroeger 5). p. 580. — Dezelfde

druk als 1615, maar met nieuw titelblad. — Hetzelfde als 1585.

oO 1628. Cyro. RONDELET, Opera omnia, medica, &c.;

Coloniae-Allobotriae; 12°; lib. 1. cap. 3: — Hetzelfde als

1079.

01630. Acarus, cyro, pedicello, pediculus, lebendige Seur.

HAFENREFFER, Ilavöoystov aorddcouov &c.; Tübingen; 1.1.c.10.

— Wij zagen, dat Istporus + 620 het woord pediculus aldus

verklaart: „quod magis pedum motu, quam morsu, cutem

laedent;’”’ VINCENTIUS 1250 echter: „a numerositate pedum’’;

VARCHI 1570 het woord pellicello : „forse quei nascendo tre

pelle e pelle”; en VAN HEURN 1594 het woord pedunculus :

„a pedum copia qua hoc animalculum abundat’’. — Dat zou

men eerder van een duizendpoot kunnen zeggen! Wanneer

wij nu (zie bij de Recapitulatie) 17 verschillende schrijfwijzen

alphabetisch rangschikken, dan geloof ik, dat wij hier met

het gewone verschijnsel van klankverandering te doen

hebben, en dat de oorsprong dier woorden in het duistere

verleden ligt. De zespootige mier wordt toch niet zoo genoemd!

Nu betrekt HAFENREFFER de meening van Isiporus (die

het over Pediculi, niet over Acarus siro heeft!) bij de Acarus

siro in den volgenden zin.

„Assimilare namque homo, quae non potest, variè tanquam

nociva expellere tentat, qua expulsione, quae per insensilem

288 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. sıro.

transpirationem vel sudorem non excernuntur, intra cutem

haerentia, varias in cute affectiones excitant, inter quas et

pediculi numerantur. Isidoro sic dicti, quöd magis pedum

motu, laedent cutem, quam morsu. Sunt autem animalia

ex putrefactione humorum intra cutem orta, quandoque

erumpentia, quandoque intus haerentia, insignemque pruri-

tum in cute excitantia”.

Kende men de geschiedenis van de kennis omtrent Acarus

siro niet, men zoude uit boven aangehaalde zinnen opmaken,

dat het toen reeds bekend was, dat de zieren pootjes hadden!

Dat wist alleen DE PEIRESC, 1622, wiens handschriftelijk

gedeelte over siro eerst thans gepubliceerd wordt! Het is

een toeval, dat HAFENREFFER in dezen eenen zin

het woord pediculus gebruikte en er de sententie van ISIDORUS

bij sleepte.

Uit niets blijkt, dat hij de zieren zelf kende. De vergelijking

van de zieren met „ova papilionum’ kan hi) van ALDRO-

VANDUS 1602 overgenomen hebben. Verder vertelt hij ons

geen nieuws.

In zijn „Liber secundus’’, c. 12. p. 295 heeft hij het over

eene eigenaardige ziekte aan de nagelwortels van vingers

en teenen, welke ziekte door zekeren FABRICIUS (WILLEM

FABRICIUS van Hilden? alias HILDANUS?) „Acarus’’ genoemd

wordt. En nu voegt HAFENREFFER eraan toe: „qui alias

Seuren/item ein Milben significat.”

m 1631. Sur, Stro. Jorr, Operum medicorum, &c.;

Luneburgae; Tom. 6. (dus 9 jaren na Tom. 4. verschenen!)

p.138.— „Sic sirones vocata animalcula sub cuticula die Sure.”

— Dat is alles.

m 1634. Acarus. MAYERN, in de voorrede tot MOUFETS

Theatrum Insectorum; p. VI (ongenummerd). — ,,Imò ipsi

Acarı prae exiguitate indivisibiles, ex cuniculis prope

aquae lacum quos foderunt in cute, acu extracti, & ungui

impositi, caput rubrum, & pedes quibus gradiuntur

ad solem prodent.’’ — Spatieering van mij.

Hij heeft dus een mikroskoop gebruikt. Hij heeft het

roode „kopje’ gezien, en pootjes, waarmede het dier liep.

Hij haalde de zieren uit de gang niet ver van het blaasje.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 289

84. siro.

Dat alles vinden wij ook vermeld in het boek van Mourer,

zooals wij straks zullen zien. Hier staan wij voor een eigen-

aardig geval. MourET's boek verliet de pers 3 Dec. 1633.

Aan MAYERN (POWER 1664 zegt: „our famous MAYBERN’’)

werd, vermoedelijk door den uitgever, verzocht, eene voorrede

te schrijven. Hij moest daarvoor eerst met het boek kennis

maken. Dat kostte tijd; zoodat het boek eerst in Mei 1634

verscheen. In alle geval is de voorrede met de grootste waar-

schijnlijkheid van lateren datum, dan het boek.

Maar, volgens de gebruikelijke begrippen over prioriteit,

was dus MAYERN (Voorrede p. VI.) de eerste, MOUFET,

p. 266, de tweede, die het nieuws mededeelde! Zie

echter hier beneden sub 1641 SENNERT!!

m 1634. Syro, acarus, pedicello, ciron, scirus, brigans,

wheale-worme, seur, assoabat, assoalat. MOUFET, Insectorum

sive min. anim. Theatrum, &c.; Londini; Lib. 2. c. 24. p. 266.

— Het werk van MOUFET is, volgens den titel: „olim ab

EDOARDO WOTTONO, CONRADO GESNERO, THOMAQUE PENNIO

inchoatum’’. — Daar hij niet aangeeft, welk gedeelte door

die drie biologen geschreven is, en wat hij er zelf aan toe-

voegde, zoo neem ik stilzwijgend aan, dat, wat nu volgt,

van MourET’s hand is.

Het gedeelte over de zieren is ten deele eene compilatie

uit oudere werken. Nieuw is het volgende.

„Syrones dò tod aupdtou Epreeiwv.”” Dat is een zin, dien hy

aan een scholiast ontleend heeft. Aan wien? Ik heb dat niet

kunnen uitvinden. Het beteekent: (Het woord) ,,syrones” (is

afgeleid) „van het sleepend”’ (langzaam) „kruipen’’. Het is waar,

dat de zieren slechts langzaam onder de huid vooruitkomen;

maar de afleiding van het woord,,syro’’van het grieksche obodtov,

of cupetv, trahere, trekken, langzaam vorderen, is onjuist.

„Syronibus nulla expressa forma (ut recte Scaliger notavit)

praeterquam globi.’ — Dat „ut recte notavit’’ bewijst, dat

Mourer de zieren zelf gezien heeft. Dat wordt ook door het

volgende bewezen.

„Colore est albicante, capite excepto; propius intuenti

nigricat, vel nigro parvum rubet.’’ — In werkelijkheid is

het „kopje roodbruinachtig. Sub 1622 zagen wij eveneens

290 DR A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

„cum nigro capitello”. Ook hier zal dus wel sterke licht-

breking in het spel geweest zijn. Toch is hij de waarheid nabij.

„Mirum est quomodo tam pusilla bestiola nullis quasi

pedibus incedens, tam longos sub cuticula sulcos peraget.’’ —

Heeft hij met „nullis quasi pedibus’’ bedoeld, dat de pootjes

zoo klein zijn? Of wel, zag hij hen bewegen, en besloot daar-

uit, dat ze dan toch wel pootjes moesten hebben? MAYERN

(zie p. 288) was beslister in zijne mededeeling!

„Hoc obiter est observandum, Syrones istos non in ipsis

pustulis, sed prope habitare”. — Dat beweert MAYERN ook

(ziep. 288). Mij dunkt beiden hebben dat ontdekt.

Verder: Illorum quippe proprium est non longe residere ab

humore aqueo in vesicula vel pustula collecto: quo absumpto

vel exsiccato, brevi omnes intereunt. Unde colligimus, quem-

admodum ex sero putrefacto oriantur, sic eodem vicissim

sustentantur”’. „Horum nullus antiquorum meminit praeter

Abinzoar”. — Hij is blijkbaar niet op de hoogte. Zie o.a.

350 v. Chr., 240 v. Chr., 170, enz.; eigenlijk mag men ABU

Marwan niet meer tot de ,,Antiqui’ rekenen!

„Neque Syrones isti sunt de pediculorum genere

Nam illi extra cutem vivunt, hi vero non’. Hoewel dat geen

afdoende reden is, heeft hij toch gelijk; hij rangschikt ze dan

ook onder de „Mites’’, in de buurt van die „in caseo, foliis,

atque cera: neque revera Aristoteles ullo quod sciam scripto

inter pediculos Acaros numeravit.’’ Ook dàt zou geen reden

zijn, daar 1° ARISTOTELES de groep der „Mijten’ niet kende,

en 2e hij de &xaor (= Carpoglyphus lactis) niet tot de

wSeipec rekende. — Hij verhaalt verder een geval van eene

Engelsche nobelvrouwe, die de schurft over het heele lichaam

had en daaraan succombeerde.

m 1638. Brigans, cyro, pedicello, pellicello, scirro, scirus.

ALDROVANDUS, De Anim, Ins. Libri VII.; Ed. 4; Bononiae. —

Prooemium, p. 6; Lib. 5. c. 4. p. 544—548. 556, 957. —

Hetzelfde als 1602; 1618. 1623.

m 1641. Ciron. PARE, Oeuvres, &c. ;10° Edit. ; Lyon; Ziel585.

m 1641. Siro, acari (singul.), chiro, pediculus, pediculus

subcutaneus, acarus, pedicello. SENNERT, Opera omnia in tres

Tomos divisa, &c.; Parisiis. — In Tom, III. p. 132. Hypo-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 291

84. stro.

mnemata physicae, p. 157. Hypomnema III, c. 1. De Atomis,

p, 162, col. 2 vindt men: „Sunt & Sirones vulgo vocati,

pediculi tantae parvitatis, ut vix acutissimo visu, & non

nisi in speculo, conspici possint. Animalia tamen haec sunt.

Habent ergo facultatem animalem, nutrientem, moventem,

& sentientem in corpore organico, eoque ex plurimis organis

constructa. Alimentum attrahunt, coquunt, assimilant, mo-

ventur. Habent ergo spiritus naturalis, habent animales,

qui quidem et ipsi corpora sunt; habent organa, in quibus

illi generantur, quibus continentur. — De spatieering

is van mij. Waargenomen heeft hij niet; maar het is toch

merkwaardig, dat bij hem de gedachte wakker werd, dat

zulke diertjes toch 66k geslachtsorganen bezitten moeten. —

Ons treft nog de volgende zin: „Et si animalculum illud

Acari, vel pediculus subcutaneus....’ Hij gebruikt hier

dus het woord acari sensu singulari, evenals ARISTOTELES

deed voor Carpoglyphus lactis.

In Tom. III. p. 235. Practica medicina; Lib. 5. p. 282.

Pars I. c. 24: De sudaminibus & Sironibus; p. 283. col. 1.

,olrones”. — Wat ons hier treft, zijn de volgende zinnen:

„Pertinent.... pustulae, Germanis Geuren dictae.’’ Hier wor-

den dus met ,,seuren” de ,pustulae”, niet de zieren be-

doeld. — „Effodiuntur chirones plerumque acu.’’ Dus nog

steeds is dat bij het volk in gebruik. — „Cognoscitur vermi-

culos hosce in pustulis latere, quod major pruritus

quam alias in hisce perspicitur”’. De spatieering is van mij;

de zin is zoodanig, dat wij besluiten moeten, dat hij die merk-

waardigheid zelf vond, niet aan MEYERN of MOUFET ontleende.

Wie is nu degeen, die het eerst daarvan gewag maakt?

Die vraag is gerechtvaardigd. Men zou zeggen: de beide

hierboven genoemden. Maar daarvan ben ik nog niet zoo

zeker. En wel om de volgende reden. FÙRSTENBERG 1861 zegt,

dat SENNERT in Lib. 5. c. 24 van zijne „Institutiones medi-

cales” 1611. boven aangehaalde woorden publiceerde. Maar

hij heeft niet die editie geraadpleegd, maar eene

van 1676!! — Ik kan hierbij de verzekering geven, dat de

editie van Wittebergiae 1611 dat caput niet bevat.

Evenmin de editie van ;Wittebergae 1620. Maar het werk

292 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

van 1641 wel! Maar dat is getiteld: „Opera omnia”; dat wil

zeggen, dat de ,,Libri’, die het bevat, reeds vroeger

het licht zagen. In welk jaar verscheen nu cap. 24?

Voor, in, of na dl'es4Rie=

Verder vinden wij: Lib. VII. c. 10. De differentiis ani-

malium, eene opsomming: acari, pediculi, pedicelli. Nomina

nuda. Hier dus sensu plurale!

m 1643. Syro, bugans. SCHENCK, Observationes medicae

rariores, &c.; Lugduni; lib. 5. p. 676, col. 2. sqq. — Het-

zelfde als 1585.

n 1644. Brigans, cyro, pedicello, pellicello, scirro, scirus.

ALDROVANDUS, De Anim. Ins. libri VII.; Ed. V.; Bononiae.

— Prooemium p. 6.; Lib. 5. c. 4. p. 544—548; 556. 557. —

Hetzelfde als 1602. 1618. 1623. 1638.

m 1649. Zier. PARE, De Chirurgie ende Opera van alle

de Werken, &c.; Amsterdam; l. 20. c. 6. p. 580. — Dezelfde

editie als die van 1615 en 1627, maar met een ander titel-

blad; derhalve hetzelfde als 1585.

m 1650. Cyro, acarus, Reitlis. HAUPTMANN, Epist. praeli-

minaris de viva mortis imagine; Francofurti. — „scabie &

pustulis, Cyrones, sive Acari, quos Germani die Neitlisen

appellitare solent, quique cicatrices causant atque exedunt,

ex ictiore & seroso humore propullulant .... &c.’’ — Verder

geen nieuws. Hij is een heftig tegenstander van de generatio

aequivoca. En toch; die laatste zin?!

m 1650. Suehr. JOEL, Opera medicorum, &c.; Tomus

tertius, &c.; Rostochii. — Hetzelfde als 1618.

m 1650. Acarus, pediculus, pediculus subcutaneus, pedicello,

stro, chiro, acari (singularis!). SENNERT, Opera omnia in tres

tomos divisa, &c.; Lugduni; Tom. 1. Hypomnema III, c. 1.

_p. 162. col. 2. en Tom. III. p. 235. — Hetzelfde als 1641.

n 1652. Cyro. BORELLUS, Historiarum et Observationum

Med. Phys. Centuriae IV, &c.; Hagae Comitis; Cent. 2. obs.

48. — Na een zinnetje, waarin blijkbaar Tyroglyphus farinae

bedoeld wordt, zie aldaar, volgt: „sic multis morbis tum

externis, tum internis detinemur, qui ab animalibus invisi-

bilibus fiunt, tales sunt cyrones dicti, pruritus, herpetes, &c.

ut engyscopiis percipi postest’’. — Dat is alles. Zie hier

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 293

84. stro.

de kiem van de latere verwarring. Na hem:

BORELLUS 1656, KIRCHER 1665, SCHWIEBE 1722, ten slotte

.LINNAEUS 1746, 1752, 1758. — PIERRE BOREL was medicus

in Parijs.

m 1652. Sühr, cuni Zrıdepu:rdoc, teredo, stir, syro, sur, siro.

JOEL, Opera medica, edita a BACHMEISTER; Rostochii; Tom.

TIT. 1. 4. sect. 3. n. 8. (hetzelfde als 1618); Tom. IV. I. 10.

sect. 3. c. 12. (hetzelfde als 1622); Tom. IV. p. 138. (hetzelfde

als 1631. — Het eerstgenoemde is slecht gecorrigeerd: in

plaats van „vermiculi’’: ,,ventriculi”.

m 1653. Pediculus, pedicello, scirus, brigans, ciro, syro.

Jonston, Hist. nat. de Insectis Libri III, &c.; Francofurti

Nb 4 1 2Atitos le: lupi l20mart.S. cole ls sqga —

Hij rekent ze tot de Insecta terrestria pedata non alata

sex pedum. Hij compileert uit ARISTOTELES, MERCURIALIS

1572, MOUFET 1634, THOMAS À VEIGA 1566, SCALIGER 1557,

LANGIUS 1560 en noemt hunne namen.

m 1656. Acarus humanus, syro, vermiculus. BORELLUS,

Observationum microsc. Centuria, &c.; Hagae Comitis;

obs. 21. p. 17. — ,Sunt qui Syrones seu Acaros humanos

testudiniformes esse asseverunt, & ab aliis insectis vexari,

sed id adhuc observare nequivi.’’ — Obs. 32. p. 21. „Vermiculi

etiam in .... scabiebus, aliisque morbis cutaneis

cernuntur.’’ — Hij heeft ze dus niet zelf gezien.

01656. Chiro, pediculus, siro. PLATER, Praxeos seu de

cognoscendis .... affectibus homini incommodantibus,

&c.; Tract. III. de Vitiis; Basileae. — Hetzelfde als 1602.

m 1657. Cyro. BoRELLUS, Histor. et Observ. med. phys.

Genturiae IV, &c.; Parisiis. — Cent. 2. obs! 48. p. 146. —

Hetzelfde als 1652.

m 1657. Reitlis, ciro, acorus. HAUPTMANN, Uralter Wol-

kensteinischer warmer Badt- und Wasser-Schatz, &c.;

Leipzig. — P. 154: „.... kleine Gewürme in sich haben, die

man wohl bey solchen Leuten ausgraben, un denen die es

nicht gleuben in microscopicis instrumentis sichtiglich und

lebendig zeigen kan, so in gemein von uns Teutschen Meitlisen,

von denen Medicis, und latinis aber Cyrones sive acorı genen-

net, und also definiret werden: Quod sint vermiculi minimi

294 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

corrosione carnis & cutis summum pruritum excitantis

variorum generum pustulas, maligna atqve atrocia ulcera

causantes.”

m 1657. Cyro, acarus, Reitlis. HAUPTMANN, Epistola prae-

liminaris Tractatui de viva mortis imagine, &c.; Leipzig. —

Tweede druk, zie 1650, verscheen achter het hierboven

genoemd werkje; iets andere letterzetting: „Cyrones sive

Acari, qvos Germani Neitlisen appellitare solent, quiq; cica-

trices causant atq; exedunt....”

m 1657. Acorus, cyro, Reitlies. HAUPTMANN, (Epistola)

Maximè Reverendo Patri ac Illustri S. Theol. D. Domino

Dr. Athanasio Kirchero, &c.; Leipzig. — Deze brief ver-

scheen achter den hierboven geciteerden. Aangezien de

daarin voorkomende afbeelding niet alleen de oudste van

de schurftmijt, maar zelfs van alle Acarı is, reproduceer ik

haar hier te midden van hare omgeving.

Forfan convenient illi undig; cum

iisdeminfeétis, quæ ex cute humana fcabic ac

| puftulis correpta effodere non faftidivi, qveve

vulgò acori feu Cyrones, Germ. die Reifliefen

appellari folent. Atg;hiipß vermiculi qvan-

tum per ejufmodi microfcopicum organum,

mihi cognofcere licuit monftrofam plane figu-

ram, permulras videlicet easq; oblongas poft

tergum caudas;(utiex hocipfa rudi tantum ca-

lamo adumbrata effigie colli-

gere eft, ) oculis meis ex hibu-

erint,itaut eadem plane — | linea.

menta communemd; valtum cum iis obtinere

vermiculis, Germanicè Mölben didis, videan-

tur, qvi in cafeis ultimò tandem inftar villofi

pulverispronafci folent, & à qvibus hac ladis

mafla coacti penitus penitusd; etiam confumi-

tur.

Fig. 62.

Hoe slecht de teekening ook is, duidelijk geeft zij toch

weer, dat het diertje slechts ééne ovale lichaamsafdeeling

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 295

84. siro.

had, waaraan een kop, zes pooten en vier achterrandharen

bevestigd zijn. De teekening is verder gemaakt met eene

in dien tijd gebruikelijke véeren pen; de haken aan het einde

der haren zijn slechts het gevolg van het terugspringen der

hand bij eene forsche streek naar beneden. Men krijgt die

haken ook, als men snel eenige q’s schrijft. Bij het vervaar-

digen van de teekening werd HAUPTMANN nog beheerscht

door de vastgewortelde meening, dat een ziertje een Insekt

is, met 6 pooten. Bij eene schurftmijt zijn slechts de voorste

4 korte pootjes zichtbaar. Het is toch mogelijk, dat hij het

3e paar pooten zag; platgedrukt, worden die zijdwaarts

gestrekt. Zie de teekeningen van 1682. De 4 achterrandharen

zijn in werkelijkheid de stijve borstels, aan het uiteinde

der 4 van boven niet zichtbare, zeer korte achterpootjes

ingeplant. Hij heeft dus abusievelijk aan het diertje 10

pooten geteekend. Hij was, bij het zien van dit diertje blijk-

baar zoo ontdaan, dat hij die borstels „permultas oblongos

caudas’’ noemde!

m 1657. Brigans, ciro, pedicello, pediculus, scirus, syro.

JONSTON, Hist. nat. de Insectis Libri III, &c.; Amstelodami;

PS SURI titel, cl. sepr'89,)arte3. ;) pri 90..col. 1..sqq. =

Hetzelfde als 1653.

01658. Brigans, ciro, pedicello, pediculus, scirus, syro.

JONSTON, Hist. nat. de Insectis Libri III, &c.; Francofurti

ade Me EZ. tito cul. art: 18/col:l:sqq.— Hetzelfde. als

1653.

m 1658. Acarus. KIRCHER, Scrutinum Phys.-med., &c.;

Bomae; Sect. |. p.50..c./8. p57... ,utinterim mtercutaneos

Heeessus Sileam:y. i vacarl. 2. 8c."

n 1658. Wheale-worm. MOUFET, (Theatrum Insectorum,

in het engelsch) in: TopsEL's History of Beasts, p. 889—1130.

[m 1658. RocHEFORT, Histoire nat. et mor. des Isles

Antilles de l’Amerique, &c.; Rotterdam. — In Liv. 1.

ch. 24. art. 6. handelt hy over de chiques en noemt ze cırons

(Tunga penetrans). — Op p. 256 komt daarover nog dezen

zin voor: „Ils se fourrent le plus souvent aus pieds, & sous

les ongles des orteils, mais s’y on les laisse passer outre, &

qu'on ne les tire de bonne heure, ils gaignent toutes les autres

296 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

parties du corps.” — Dit vermeld ik alleen, omdat ik er later

op terug kom; zie 1668 STUBBES.]

m 1660. Acarus, cyro, pediculus, pedicello, lebendige Seur.

HAFENREFFER, Nosodochium in quo cutis, &c.; Ulm.; lib. 1.

GIO. 10.78: Hetzelfde als 1630.

n 1660. Siro. HoRSTIUS, Opera omnia, &c.; Norimbergiae;

Tom. I. p. 297. Disputatio:: De causis symptomatum, &c.;

Thesis 30. — Nomen nudum; als 1607.

m 1660. Syr, Sijr, akaride, pedicello, sciro, brigans, ciro.

JONSTON, Beschrijving van de Natuur der Gekerfde of Kronkel-

Dieren, &c.; Amsterdam; boek. 2. lid. 3. p. 93. — Hetzelfde

als 1653. N. B. p. 95: „het heeft vijf voeten aan den hals”.

Bedoelt is natuurlijk het voorborststuk, als bij andere Insekten.

m 1661. Siro. Horstıus, Operum medicorum Tomus pri-

mus, &c.; Goudae; p. 308. Disputatio De causis symptoma-

tum, &c.; p. 310. — Nomen nudum; als 1607.

m 1663. Acarus, ciro, pedicello. BOCHART, Hierozoicon

sive Opus de Anim, Sacr. Script, &e Bondini: 12

l. 4. c. 18. p. 571. 578. — Nomina nuda.

1664. Acaras, acarus, teredo, pidicello. LAURENZIO,

Amalthea Onomastica, &c.; Lugduni. — Geeft korte ver-

klaringen van deze woorden.

m 1664. Whey-worm, wheal-worm, hand-worm, barrow).

Power, Experimental Philosophy.... cont. new Exper....

Microscopical, &c.; London; book 1. obs. 19. p. 22. — Hij

heeft de zieren door het mikroskoop gezien. Zijne beschrijving

is een beetje fantastisch, maar één gedeelte treft ons, en

daarom neem ik haar over.

„In this small Animal you may see an oval reddish head (1),

and therein a mouth or prominent snout (2), arm’d with an

Appendent Proboscis or Trunk, consisting of many villous

filaments in figure of a Cone (3), wherewith it perforates our

skin, and sucks blood or Aqueous nutriment from the pustules

it is bread near (4). Nay you may discover feet, laterally

ranged on both sides (5) and many hairy tufts on the tayl (6),

with asperities, rugosities, and protuberances in the skin (7)

. Certainly Scaliger and Muffet would have far more

1) Schrijf- of zet-fout voor burrow= „cuniculus’’,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 297

84. stro.

admired this almost invisible sub-cutaneous Inhabitant, had

they had the happiness to have seen it in our Microscope”.

Opmerkingen. 1. Eigenlijk „halfround head”. Merk-

waardig, dat hij niet spreekt van zwart, of zwartachtig,

maar van „reddish’’. Wij gaan dus vooruit! — 2. De beide

mandibels? — 3. Louter fantasie; vermoedelijk voroorzaakt

door uitgestooten maaginhoud. 4. Reeds MAYERN en

Mourer wisten, dat de zieren naast de „aqueous pustules”

huizen. — 5. Lees: of the head; ,,ranged”; hij zag er dus

meer dan 2. — 6. Dat „many” beteekent, evenals bi] HAUPT-

MANN „permultas’’; zeggen wij 4. — 7. Daar hebben wij de

oudste mededeeling omtrent de scherpe driehoekige doorntjes

(„asperities’’), de golfvormige plooien (,,rugosities’’) en de kegels

en staafjes (,,protuberances)”’ op de rughuid. Hij had het alleen

wat beter kunnen beschrijven. Hij heeft waarschijnlijk een

ziertje door druk doorschijnend geplet. Hij had toch, voor

zijnen tijd, een bijzonder goed mikroskoop. —N ie t ROHAULT

1671, maar Power 1664 is dus de eerste, die

van de eigenaardigerugaanhangsels mel

ding maakt.

n 1665. Syro, pediculus, pedicello, scirus, brigans, ciro.

JONsTON, Hist. nat. de Insectis Libri III, &c.; Amstelodami;

lib. 2. tit. 1. c. 1. art. 3. p. 120 sqq. — Hetzelfde als 1653.

m 1665. Pediculus. KircHER, Mundus subterraneus in

XII Libros digestus, &c.; Amstelodami. — Wel draagt het

titelblad het jaartal 1664, maar de toestemming tot drukken

is gegeven ’s Gravenhage, 19 Jan. 1665. — Tom. 2.1. 12. sect.

1. c. 10. p. 352. col 1. Hij noemt een aantal huidziekten op,

die ieder hun eigen „vermis’’ als verwekker hebben moeten:

Scabies .... ipse propriam speciem vermium habet.” —

Verband tusschen de siro en de scabies!

Monpe2nl UZ secti c-+7./p. 370. coli 2. infra» et ipy37 1

supra. ,,Quaeritur itaque primo, unde pediculi in hominibus

nascuntur. Dico paucis. Non ex carne humana uti Aristoteles

sensit.’’ Jammer, dat KIRCHER hier met „pediculi” niet

Acarus siro, maar Pediculus capitis, of humanus, bedoeld

heeft.]

n 1667. Acarus, cyro, pedicello, pellicello, plactula, Hand-

298 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. sıro.

worm, Scivvo, syro, Wheal-worm. CHARLETON, Exercitationes

de Differentiis et Nominibus Animalium, &c.; Oxonii. —

Wordt door hem gerekend onder de Insecta non Alata sepeda.

Niets nieuws. Maar eenige bladzijden verder brengt hij ze

onder de Insecta Apoda! — Jammer, dat hij hier het woord

„plactula’’ inlascht, dat platluis (Phthirius) beteekent.

m 1668. Syro. CHARLETON, Onomasticon zoicon, &c.;

Londini; p. 56. — Hij brengt ze onder de Insecta apoda.

m 1668. Pedicello. REDI, Esperienze intorno alla Gene-

razione degli Insetti, &c.; Firenze. — In dit werk bestrijdt

REDI met alle kracht, die het experiment hem geeft, de

generatio aequivoca. En toch twijfelt hij in sommige ge-

vallen: 189. „Mi sento disposito a crederlo, che .... ed in

altre parti degli uomini nascano .... ed i pedicelli.”

[m 1668. STUBBES, An enlargment of the Observations,

Geren mleosslranss Roy; SochnmS6rp: 1052 sub252,,01

the Cirons or Cheges enough is said by Ligon. I knew a man

who burnt his Negro alive, because he was over-run with

them.’ — Ik neem dit over, omdat ik deze passage eerst

in het Latijnsch las (Zie sub 1686. Boxer) en aldaar „Cheros’’

staat, hetgeen mij aan „chiro’’ deed denken; ook omdat de

Neger die over het geheele lichaam had, „quia totus illis

scatebat.”” Maar daarna maakte ik kennis met ROCHEFORT

1658, die eveneens het woord „ciro’ gebruikt, waarmede

hij echter Tunga penetrans bedoelt, die, evenals Acarus siro,

zich over het heele lichaam verbreiden kan.]

med.-phys. Centuriae IV, &c.; Francofurti; Cent. 2. obs. 48.

— Hetzelfde als 1652.

m 1670. Acorus, cyro, siro, veitlis, ook in den Index

Acorus. SACHS À LEVVENHEIMB, Messis observ. micr. ....

collectarum, &c.; in: Misc. Cur. Med. Phys. Acad. Nat.

Cur. p. 49. 56. — Hij is zeer slordig:

Mini cuteginunana tt... svermieulle272 32Smieroseopie

inspecta, animalia pilosa & prorsus urso similia exhibent:

Kirch. Scrut. pest. s. 1. c. 7. exp. 4.” — Dat heeft KIRCHER

1658 niet van Acarus siro, maar van Tyrophagus

putrescentiae gezegd!

- HIST: OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 299

84. siro.

„Histrici similia facit Borell. obs. 21. & mirandum censet,

quod in tam pusillo animali, & puncto quasi, tamen omnia

organa, pedes, nervi, oculi & aliae partes animalis cernan-

tur.’ — Dat heeft BORELLUS 1651 niet van Acarus

siro, maar van Tyroglyphus farinae gezegd.

„Monstrosam eorum figuram cum permultis & oblongis

post tergum caudis depingit D. Augustus Hauptman”, &c. —

Al heeft HAUPTMANN 1657 in zijne beschryving

van Acarus siro de woorden „permultas videlicet easque

oblongas post tergum caudas” gebezigd, dat geeft SACHS

nog niet het recht, om te zeggen, dat HAUPTMANN het diertje

„cum permultis & oblongis post tergum caudis depingit”!

1671. Ciron. DoLoIs, Cours de médecine, contenant le

miroir de beauté et santé corporelle, &c.; Lyon. — Van dit

werk heb ik geen enkele editie machtig kunnen worden.

m 1671. Acarus. KIRCHER, Scrutinum phys.-med. con-

tagiosae Luis, &c.; Lipsiae; sect. 1. c. 8. $. 1. p./33. —

Hetzelfde als 1658.

m 1671. Ciro. REDI, Experimenta circa generationem

Insectorum, &c.; Amstelodami; p. 315. — Hetzelfde als 1668.

E 1671. Acarus. RoHAULT, Traité de Physique, &c.;

Paris; P. 1. c. 21. — Jammer, dat ik deze oorspronkelijke

editie niet kon raadplegen. Ik zag de Latijnsche vertaling

van 1700, en ontleen daaraan het volgende.

(Zonder het mikroskoop) „zoude niet bekend zijn de acarus,

een dier, kleiner dan een zandkorrel, omdat zijn voortgang

bemerkt werd, maar slechts door het uitgedachte en uit-

gevonden mikroskoop nemen wij met groot genot waar .

dat de rug van den acarus met schubben bedekt is, dat hy

ter weerszijden driepootig is, en met twee zwarte vlekjes

op den kop geteekend is, die waarschijnlijk oogen zijn, om-

dat hij, bij de aanwezigheid van eene naaldpunt, die hem

den weg verspert, ter zijde uitwijkt.’ — Dan volgen be-

schouwingen over de organisatie,die zoo’n diertje toch hebben

moet, welke geinspireerd schijnen door die van SENNERT

1641.

Na Power 1664 is dus ROHAULT de tweede, die de drie-

hoekige huidtandjes van den rug waarnam. Vermoedelijk ook,

300 DR. A. C. OUDEMANS. KRITISCH

84. siro.

omdat hij het diertje, door plat drukken, doorschijnend maakte.

m 1672. Ciron, cyron. CHAULIAC, La Grande Chirurgie,

&c.; (geen stadsnaam); v. 2. p. 436. Traité VI, p. 482. c. 3.

preface; p. 496. — Hetzelfde als 1363.

n 1673. Vermiculus. JONSTON, Syntagma Universae Me-

dicinae Practicae Libri XV, &c.; Breslavia; P. 2: L 1. tit.

l.-c. 6. art. 3. titel en $. 2. p. 534. — ,,Sirones vel Chirones

sunt pustulae in volis manuum vel plantis pedum, vermiculos

intus habentes. Vermiculi effodiendi sunt.

m 1674. Vermiculus. JONSTON, Syntagma Universae Me-

dicinae Practicae Libri XIV, &c.; Jenae; p. 534. — Hetzelfde

als 1673.

n 1674. Pedicello. REDI, Esperienze intorno alla gene-

razione degl’ Insetti, &c.; Firenze. — Hetzelfde als 1668.

m 1675. Acarus, ciro, pedicello. BOCHART, Hierozoicon

Siver. hemden Anınn sSaerı Scripts. Kerr; Erancoimuızukadı MB:

p: 972. 578. — Hetzelfde als 1663.

m 1676. Cyro. BORELLUS, Historiarum et Obs. med.-

phys. Centuriae IV, &c.; Francofurti & Lipsiae; p. 149.

Cent. II. obs. 48. Hetzelfde als 1652.

01676. Stro, chiro, acarus, pedicello. SENNERT. FURSTEN-

BERG 1861 geeft op, dat dit werk den titel draagt van „Insti-

tutiones medicales; Lugduni. Het is mogelijk, maar Lib. V.

cap, 24 kan n uetkopspsesmens libs VE nep

p. 77 staan, tenzij het is in Tom. II., of III., hetgeen hij

niet aangeeft.

m 1677. Cyro, scirro, acarus, pedicello, pellicello, plactula,

Hand-worm, syro, Wheal-worm. CHARLETON, Exercitationes,

&c.; Oxoniae; p. 52. III en p. 59. — Hetzelfde als 1667.

m 1678. Dierke. GUILLEMEAU, Hondert en dertien Gebre- —

ken .... der Oogen, &c.; Amsterdam; p. 125. — Hetzelfde

ANS les, WOOT,

m 1679 Pediculus. BLANCARD, Lex. Medicum, &c.; Am-

stelodami. — Chirones, item quod Sirones. — Pedicularis

morbus, idem quod Phthiriasis. — Psora, est scabies fera,

cutim in furfures mutans, a Vwpitw, scabie laboro. Graecis

papa dypia. (sic! lees Yoox). B. een zemelachtige schurft.—

Phthiriasis, sive morbus pedicularis, est affectio qua verminat

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 301

84. siro.

corpus, scatetque pediculis. Item, palpebrarum . scabies

furfuracea & squamosa, à pYeıpıdw, pediculis scateo. Belgis

luis-ziekte, luis-sucht. — Psoriasis, est scabies scroti sicca,

pruriginosa quae saepe cum exulceratione molestat. —

Scabies, Graecis You, &c. — Sirones sunt pustulae,

in quibus minutissimum quoddam vermiculorum seu pedi-

culorum genus sub cuticula latet.

m 1680. Luis. BLANKAART, Nieuwe Konst-Kamer der

Chirurgie, &c.; Amsterdam. — P. 191. Crithe Hordeolum,

strontjes op ’t oog.... of sy brengen uit haar sweeren luisen

voort, Phthiriasis of luis-ziekte gesegt. — P. 201. Pruritus,

Scabies of Psora, jeukte en krawagie. —Scabies, Psora, krawagie

en rappigheit is ook een” (= is eenderlei). — P. 320. Ulcus

verminosum, phthiriasis, worm- en luissweeren. Hoe de

wormen, lwisen en andere diertjes in ’t menschen lighaam

groyen, is van Rhedus, Swammerdam en nog andere niet

aangewesen, al hoe wel sulx van den overleden Heer Swam-

merdam belooft was. .... ’t Is seker, dat al de diertjes uit

eijertjes voort gebracht werden, maar hoe die in ’t lighaam

des menschen komen, is mogelijk af te leggen, &c. — P. 321.

De-sweeren dan met dese of gene diertjes vervult zynde, sal-

men met een koorn-tange uithalen.

m 1680. Acarus, siro. Lupovicus, De varis, acaris, sironi-

busque; in: Misc. Cur. sive Ephem. med. phys. Germ. Acad.

Nat. Cur.; Ann. 1678 et 1679; gedrukt in 1680; p. 109. —

Verhaalt, dat bij eene corpulente vrouw, wier buik vol

schurft zat, meer dan 4000 zieren met de naald uitgehaald

zijn; telkens werden die in een ijzeren lepel verbrand. Het

was een geduldwerk, dat eenige maanden duurde.

m 1682. Siro, seur, ciro, Reitlies. ETTMULLER, Observatio

medica II. De Sironibus. In: Acta Eruditorum; Lipsiae;

p. 317. — Hij is de tweede, die de zieren afbeeldt, en de

volgende beschrijving geeft: „Colore sunt albicante’’, (capite)

„& pedibus exceptis, qui proprius intuenti nigricare videntur,

pedibus sex instructi sunt, binis, utrinque mox juxta caput

positis, quibus talparum ritu cuniculos sub cuticula agere,

& oblongos non raro quasi sulcos trahere, simulque molestis-

simum pruritum excitare videntur.”

302 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

Bij het niet woordelijk overschrijven van MOUFET 1634

heeft hij, bij ongeluk, „capite’’ overgeslagen! Nieuw is „et-

pedibus’’, terwijl de juiste waarneming van MOUFET: „parum

rubet’ hier weggelaten is. — Verder: „pedibus binis utrinque

mox juxta caput positis, quibus talparum ritu cuniculos

sub cuticula agere”. — En de zin: „Mirum de caetero est,

quantas molestias tam pusillum animal homini excitare

queat.’ — Hij zag niet de schubben op de rug: „Num

dorsum sit squamosum, seu squamis coopertum, prout quidem

affirmat Rohaultus definire nolumus.”

Zijne afbeeldingen zijn veel beter dan die van HAUPTMANN

1657, die blijkbaar geen teekentalent bezat. Blijkbaar heeft

ETTMÜLLER uitgedroogde exemplaren onder het mikroskoop

Fig. 63.

gehad. De aan de voorpooten zich bevindende lang-gesteelde

zuignap heeft hij als forsche klauw afgebeeld. Het derde

pootpaar stak bij de uitgedroogde of platgedrukte individuen

zijdelings uit. Behalve de kortere achterrandharen teekent hij

nog 4 forsche borstels; dat zijn de borstels, waarin de 4

achterpooten eindigen; hij beeldt dus feitelijk de diertjes

met 10 pooten af. Bij alle figuren is de „kop’’ geheel mis-

teekend. |

m 1682. Worm. KIRCHER, D’Onder-Aardse Weereld, &c.;

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 303

84. siro.

Amsterdam; deel 2. boek 12, afd. 1. hooftst. 10. p. 312, kol. 1.

— ,en alle vuile Sweeren, Schorft .... hebben ieder haar

eigen soort van wormen, gelijk getoont is van Aug. Haupt-

mannus.”’ i

m 1685. Ciro, acorus, Reitlies. PAULLINI, Cynographia

curiosa, &c.; Norimbergae; p. 191. — Nomina nuda, „Nos

crebriùs observavimus’’. — Verder haalt hij HAUPTMANN

aan.

[m 1685. SWAMMERDAM, Historia Insectorum generalis;

&c.; Lugd. Bat.; p. 64; noemt de „cirones’ niet.]

o 1685. Ciron. SWAMMERDAM, Hist. gen. des Ins. p. 66.

— Hier wel.

[m 1686. Bonet, Med. sept. collatitia, &c.; Genevae;

Pars II. lib. 6. obs. 18. p. 238. — Zie sub 1668. STUBBES.]

m 1686. Vermis. FRIBE, Observ. 13. in: BONET, Medicinae

Septentis Gollatitia, “&c+Genevae;P..2:51.3 64sect. 1. + obs.

13. p. 233. — Handelt over een 14-jarig meisje, dat aan jeuk

leed en genezen werd. Dan volgt, als afzonderlijke mede-

deeling: „Vermes in scabie animadversi. In scabie videntur

vermes, Borellus obs. 32.’ — Alsof dat iets nieuws was!

m 1686. Acarus, siro. LUDOVICUS, De varis, acaris, siro-

nibusque. In: Bonet, Medicinae septentr. Collatitia, &.c.;

Genevae; P. 2. p. 565. Obs. 11. —- .,Sirones e corruptae

chylositatis &c.’’ — Voor ons geen nieuws. _

m 1686. Ciro. REDI, Opusc. Pars I, sive Exper. ca gen.

Ins., &c.; Amstelaedami; p. 198. — Hetzelfde als 1668.

n 1687. Pellicello. Bonomo (en CESTONI), Osservazioni

intorno à pellicelli del corpo umano, fatte dal Dottor Gio-

vanno Cosimo Bonomo e da lui con altre Osservazioni scritte

in una Lettera all illustr. Sig. Francesco Redi; Firenze. —

Het staat vast, dat de daarin medegedeelde onderzoekingen

werkelijk door Bonomo (en CESTONI) gedaan zijn, maar

even zeker is het, dat de brief door REDI geschreven en aan

zich zelf gericht is. De strijd, die daarover. gevoerd is, is

uitvoerig in FÙRSTENBERG, die Krätzmilben, 1861, behandeld.

— Ons gaat alleen aan, wat de onderzoekingen van Bonomo

en CESTONI aan het licht brachten. Vergeten wij daarbij niet,

dat de hulpmiddelen slecht waren.

304 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. Siro.

„Trovammo con facilità il Rognoso, ed .... ebbi fortuna

di cavarne fuora un minutissimo globetto bianco, appena

appena visibile, e questo globetto osservato col Microscopio,

ravvisamo con certezza indubitata, che egli era un minutis-

simo Bacherozzolino’’ (wormpje) ,, somigliante in qualche

parte alle Tartarughe” (schildpad); bianco di colore, con

qualche fosco d'ombra sul dorso, insieme

con aleuni radio oh pelvzzio sacello,

eine ad Toto con sei pedisnarcmrmo divahen ta

COM AGUA seo mcn vo tandem ae ea

OwUMmea dieliNo susino; come si puo vedere mella gie |

e nella Fig. III.”

Nieuw is dus (door mij gespatieerd): eenige donkere scha-

duwen op den rug (inwendige uraten), eenige wijd uitstaande

en lange haartjes, snel en vlug van beweging; een puntige

(sic!) kop met twee hoorntjes of sprieten aan de spits van

den snuit.

Hieronder zijne figuren. Wij zien, dat van de 10 wijd uit-

staande en lange haartjes er slechts 2, of 5, aan den achterrand

geteekend zijn; dat hij zes pooten weergegeven heeft, maar

orperrnikseieiridie dp) lava tise men! Vaere ME PERMIEIECRE

achtig, met twee klauwtjes aan het eind.

(zuivere fantasie !), dat hij de 2 paar achterpooten niet gezien

heeft, maar wèl de 4 stevige brostels, waarin de 4 pootjes

eindigen; zoodat hi eigenlijk 10 pooten teekent!; dat hy

spreekt van 2 hoorntjes, maar er op beide figuren 4 teekent

(wat goed is: 2 dorsaal, op het laatste palplid, en 2 ventraal,

‚op de glasheldere maxillaarplaat). — Zelfs zijn 2 oogen getee-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 305

84. sivo.

kend, die niet bestaan! Vergeleken met die van ETTMÜLLER,

zijn de lichamen beter, de pooten slechter geteekend. Hij

heeft nog meer bijzonderheden medegedeeld.

„Non ci fermammo a credere, ne si contentammo di questa

prima veduta, ma ne facemmo molte, e diverse altre esperienze

in diversi corpi rognosi di differente età, e complessione, di

differente sesso, ed in differenti stagioni dell’ anno, e sempre

riconoscemmo la stessa figura de’ Pellicelli. E questi così fi-

gurati Animalucci si trovanno quasi in tutte le bollicelle

acquaiuole. Ho detto quasi in tutte, perchè alcune

Wiollitie mom cise’ stato possibile il trovar

wen snlete

De spatieering is van mij. Men ziet, hoe nauwgezet hij is;

niet alleen in zijne onderzoekingen. Het spreekt van zelf,

dat hij, de diertjes met de naald uit de blaasjes halend, wel

eens niets te voorschijn haalde, omdat de diertjes niet

in de blaasjes zich bevinden, maar een eindje er van

af. Dat het hem meestal wel gelukte, ze voor den dag te

halen, mag dus wel „meer geluk, dan wijsheid” genoemd wor-

den.

»Anchorche sopra l’esterna superficie del corpo umano sia

cosa difficillissima lo scorgergli per cagione della loro minutez-

za, e del loro colore, simile a quello della cuticula; nulladimeno

molte volte ne abbiamo veduti camminare esternamente so-

pra di essa superficie, e particolarmente nelle articolazioni, e

piegature grinzose’’ (plooien en rimpels) „e ne’ minuti sol-

cherelli” (voren) „della pelle, dove con l’acuto della testa co-

minciano prima ad introdursi, e tanto razzolano’’ (omwoelen),

„etanto siagitano, cogianando fastidiosissimo pizzicore’’(jeuk),

finchè il loro corpo tutto sia penetrato sotto la cuticula”.

Hij is dus de eerste, die de zieren ook op de huid zag

loopen, en in de huid dringen. Maar of het

larven, of nymphen, of adulti waren, daarvan had hij nog geen

flauw begrip! Wij maken hier kennis met een zoo dikwijls

voorkomend geval van zelfsuggestie. Het diertje is — voor

hem — een insekt; dus heeft het ook 6 pooten, 2 oogen en 2

antennen. Het diertje boort zich in de huid, dus moet het ook

een spitse kop hebben.

306 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

„Sotto di essa cuticula non ci è stato difficile il vedere, che

vanno facendo straducole” (de cuniculi) „da un luogo ad un’

altro col rodere, e con mangiare; ed un solo di esse arriva tal

volta a fare più tubercoletti acquaiuoli: E qualche volta an-

cora ne abbiamo trovati due o tre insieme.’ (vermoedelijk

g en nympha III), „e per lo più molto vicini l’uno all’ altro”

(wat 66k mogelijk is!)

„Andovamo bramosamente cercando” (met verlangen heb-

ben wij onderzocht, nagespeurd), se questi Pellicelli facessero

uova, e dopo molte, e molte, e reiterate ricerche, finalmente

la fortuna volle esserci favorevole; conciossiecosachè avendo

posto un Pellicello sotto il Microscopio, accioche” (weshalve)

„il sig. Isach Colonello ne facesse la figura con la sua gentilissi-

ma penna, Egli nel diseguarla vide scappar’ (te voorschijn

komen) ,, fuori dalle parte deretane’’ (achterste) „di esso Pel-

licello un certo minutissimo, e quasi invisibile uovicino bi-

anco, quasi trasparante, e di figura lunghetto a similitudine

d’un Pinocchio” (luis) „come si può vedere nella Fig. II e nella

Fig. IV.”

Het ei kwam natuurlijk niet uit het achterste deel der

moedermijt; het scheen maar zoo! ISACH COLONELLO

is dus niet alleen de vervaardiger der teekeningen, maar 66k

descendre soon het eensıurn weala HERO

heeft; dat de zieren eieren leggen. Het is

hun niet gelukt, uit de eieren zieren te voorschijn te zien ko-

men, maar zij konden toch, uit hetgeen zij gezien hadden, be-

sluiten:

„que i Pellicelli facciano la loro generazione, come lo fanno

tutte quante le razze d’Animali, cioe per via di maschio, e

di femmina, anchorche ne al sig. Cestoni, ne a me per ancori ci

sia sortito di riconoscere qualche differenza di figura tra i

maschi, e le femmine de’ suddetti Pellicelli. Forse il caso, 0

altre più lunghe, e più minute Osservazioni, ovvero migliori

Microscopf,.... ci faranno conoscere questa differenza”.

Volgt eene opsomming van de verschillende meeningen,

van de oudste tijden af tot op de hunne, omtrent het ontstaan

der zieren.

„lo per ora mi sento inclinato a voler credere, que la Rogna,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 307

84.. stro.

da’ Latini chiamata scabies, e descritta per un male cutaneo,

ed appiccaticcio”’ (contagieus), „non sia altro, che una morsi-

catura, o rosicatura pruriginosa, e continuata fatta nella cute

de’ nostri corpi da questi soprammentovati Bacolini”.

De vorming van korsten verklaren zij uitsluitend door het

krabben der menschen, waardoor zij niet alleen de water-

blaasjes, maar ook fijne lymph- en bloedvaatjes kapot maken.

M. i. is dat onjuist; want, de korsten zijn bij één individu ver-

schillend van dikte, en wel het dikst op teedere huidgedeel-

ten. Verder is ook de korstvormig bij sommige individuen bui-

tengewoon veel sterker (scabies crustosa) dan bij anderen.

Wat nu de besmetting betreft, ook deze is door de kranige Ita-

lianen afdoende verklaard:

„Dal detto fin qui, sig. Redi, non mi sembrerebbe total-

mente impossibile il comprendere, per qual cagione la Rogna

sia un male tanto appiccaticcio. Imperocchè i Pellicelli col

solo, e semplice contatto d’un corpo coll’ altro possono fa-

cilmente passare da un corpo all’ altro, essendo maravigliosa

la velocità di questi molestissimi Animalucciacci, i quali non

istanno sempremai tutti al lor lavoro intanati sotto la cuticola,

e nelle grotticelle’’ (= cuniculi), „e passaggi cutanej: ma se ne

trovano altresi alcuni sopra l’ultima superficie, o cuticola del

corpo, pronti prontissimi ad attaccarsi ad ogni cosa, che loro

si accosti, nella quale per pochi, che arrivano a prendere il do-

micilio, vi multiplicano grandamente per l’uova, che vi fanno.

E non è ancora da maravigliarsi se il contagio della Rogna si

faccia per mezzo di Lenzuoli’’ (bedlakens), „di Sciugatoi”

(handdoeken), „di Tovagliolini’’ (kleine servetten), „di Gu-

anti’ (handschoenen), e d’ altre simile robe usuali servite a i

Rognosi, essendo che in esse robe può rimaner appiccato

‘ qualche Pellicello. Ed in verità i Pellicelli vivono fuor de’ nostri

corpo fino a due, o tre giorni, come mi è avvenuto di poter

oculatamente farne la sperienza più volte.”

Volgen aanwijzingen voor geneezing, waarmede wij ons

niet behoeven bezig te houden.

Over het algemeen hebben GIOVANNO Cosimo

Bonomo en Diacinto CESTONI schitterend werk

geleverd en verdienen hunne namen eene

308 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

eoreplaa sso die see dite Zena was

diensteljk gemaakt hebben, zoowel door

nee windem an ale Mondsee Seimei Ina de

mei@kigie zilekte, als: door het, fata inietesviem

van de wijze, waarop deze bestreden wor-

dem lean.

m 1687. Siro, ciro. LIPSTORP, Disputatio med. inaug. De

animal. in humano corp. genitis, &c.; Lugd. Bat.; 4°; ongepa-

gineerd; 32 p.; Thes. 14. 21. 32. — Niets nieuws; hij vergist

zich in Thes. 32. Daar heeft hij het over de ,,cirones in con-

junctiva oculi’ en noemt daarbij SCHENCK; lees LE JEUNE

1585. — Heftig tegenstander der generatio aequivoca.

n 1687. Pedicello. REDI, Esperienze int. alla gener. degl’

Ins., &c.; Napoli. — Hetzelfde als 1668.

01688. Syro. MUSITANUS, Trutina medica, &c.; Napoli;

We A. Os (IS ae DerUlceribus: pr (ISP) eo 7, DNS =

„Horum insectorum” &c. — Hij levert meer beschouwingen

dan concreete mededeelingen. Hij is wel een voorstander van

de generatio ex ovo, maar hy laat de eitjes door de bloed-

banen naar de andere gedeelten van de huid komen. En

dan:

(p. 163?) „unde fit, ut ex ovulis illis syrones exclusi.... sub

cuticula serpunt ab uno loco in alium, & talparum ritu cuni-

culos agunt, et longos non raro, quasi sulcos trahunt.... ut

videri possint, quorsum migrarint, ubi, si velis, in extre-

mitate huius lineae albae, cuspide aciculae ani-

malculum eruere possis,.... &c. — De spatieering is van

mijmeren die wa te) pillalat sys eayomuchenn!

Het is merkwaardig, dat hij, de werken van REDI kennend,

niet den brief van BoNoMo aan REDI vermeldt. En in Liber ~

De Tumoribus, cap. 19, De Scabie, niet spreekt van syro-

nes, maar van een virus, een ferment, dat, by aanraking, de

ziekte op een gezond mensch overbrengt.

01688. Pedicello. ReDI, Esperienze int. alla gener. degl’

Ins., &c.; 54 Ediz. in: REDI, Opere; 4°; Firenze. — Hetzelfde

als 1668.

m 1689. Pedicello. CALVOLI, Bibliotheca volante, Scanzia

VI. — Wel draagt dit artikel tot Hoofd: den volledigen titel

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 309

84. sıro.

van den brief van Bonomo aan REDI van 1687, maar in

waarheid is het een nieuw opstel.

In het opstel zelf valt CALvOLI dadelijk met de deur in

het huis: ,,Die onderzoekingen over Pedicelli heb ik al 10 jaar

eerder gedaan, hetgeen de heer P. F. Salvetti getuigen kan,

als hij de waarheid zeggen wil, daar hij voor mij de teekenin-

gen gemaakt heeft. Ik vertrouwde toen mijne meeningen eenen

weinig trouwen toe, wat mij later bitter te staan kwam,

daar ik weet, dat hij mijne gedachten anderen medegedeeld

heeft.”

Daarmede bedoelt hij dus Bonomo, niet CESTONI, zooals

FÜRSTENBERG 1861 schrijft. Hij gelooft verder niet aan

besmetting van schurft door de diertjes zelf, maar

wèl door andere oorzaken; ook het verband tusschen scabies

en stro ziet hy niet in. Hij heeft in zijne jeugd op eigen

kosten onderzoekingen gedaan; het is hem maar zeer zelden

voorgekomen, twee zieren tegelijk te voorschijn te halen;

nooit is het hem gelukt, een ei te zien. In zijne praktijk van

38 jaren heeft hij zeer veel „rognosi’’ gezien, maar zelden een

»pedicello”. Bovendien zag hij een man van 65 jaar, die vol

scabies was, en toch geen enkele pedicello had. Enz.

Nieuw is alleen het volgende: De monddeelen zijn:

„d’una materia più dura.... che dove quella del verme

tondeggia, ed è convessa, e di colore che tende all’ oscuro,

questa è piana, e di color più chiaro, aperta nel mezzo con una

fessura diritta, la quale va il pedicello bene spesso aprendo, e

serrando.”’

Hoewel hij daarna bekent: „non ho per questo potuto far

osservazione piu distinta’’, zoo heeft hij toch gezien, dat het

»Kopje” halfrond (tondeggia, convessa) is, en dat het diertje

voorzien is van 2 mandibels, gescheiden door eene rechte

spleet, waardoor het (zijn bekje) goed en dikwijls kan openen

en sluiten. Hij vergelijkt. ze met die van een „baco da seta”

(zijderups) en maakt nu de verkeerde gevolgtrekking, dat ook

de mandibels der zieren door zijdelingsche bewegingen zich

kunnen openen en sluiten. Ik ben ervan overtuigd, dat hij dat

niet gezien heeft.

m 1689. Siro, sir, ciro, chiro, seur, Reitleis, acarus. Do-

310 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

LAEUS, Encyclopaedia chirurgica rationalis, &c.; Francofurti

a, Milo 19, 1258, 1 76 I Soll.

Vermoedelijk heeft hij süren willen verlatijniseeren, en

maakte daarvan sirenes, dus een dubbelen pluralis. Dus sin-

gularis sir. — Chirones heeft hij van PLATER 1602. — Hy

compileerde handig. Zijn eerste zin is aan ETTMÜLLER 1682

ontleend; zijn tweede aan JONSTON 1673; de derde begint

met woorden van ETTMÜLLER 1682, welke aan eene andere

passage van denzelfden aansluiten. Dan volgt weer een gedeel-

te van ETTMÜLLER 1682, dat overgaat in een groot gedeelte

van RoHAULT 1671; dan weer ETTMULLER en MOUFET 1634.

De geheele $ 4 is samengesteld uit gedeelten van PARACEL-

sus 1528, HELMONT 1644, WILLIS 1659, SyLvius 1629, „de

CARTESIANI’, welke alle niet handelen over zieren, maar

over pustulae, tumores en open kankerachtige gezwellen. —

ETTMÜLLER en JONSTON vergeet hij te noemen! — Hij noemt

PHILIPPUS BONANNUS (lees: BONANNI) een bestrijder van de

oude leer. der generatio aequivoca. Ik ken geen ander werk

van P. B. dan dat van 1691 (en latere edities). Welk werk

kan hij bedoeld hebben? Of heeft hij een verkeerden naam

geschreven ?

Zooals ik reeds bij ROHAULT 1671 opmerkte, kon ik van zijn

werk eene Latijnsche vertaling van 1700 raadplegen. FÜR-

STENBERG 1861 gebruikte er eene van 1691. Er moet dus van

ROHAULT eene nòg oudere Latijnsche vertaling bestaan; want,

wat DoLAEUS aan ROHAULT ontleende, is woordelijk gelijk

aan dat van de edities van 1691 en 1700.

In de edities van Dorarus’ „Encyclopaedia’’ van 1684,

1686, 1687 en 1688, die ik alle raadplegen kon, komt niets over

Acarus siro voor.

[em 1689. PAULLINI, Observationum med.-phys. Decades

duae, door FÜRSTENBERG 1861 aangehaald, vermeldt niets

over Acarus siro.]

oO 1690. Syro, seur. BLANCARD, bezien medicum novum,

&c.; Lugd. Bat. — Hetzelfde als 1679; bovendien: Phthiri-

asis: Huc referentur Syrones....; quandoque infantibus Pe-

dicelli succrescunt in pedibus. Germ. Seuren.”

m 1691. Acarus, siro, syro. BONANNI, Observationes circa

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE: I. SI

84. stro.

viventia, &c.; Romae; p. 90. 92. 277. 286. — Hij haalt Bo-

CHART 1663, KIRCHER 1658, BORELLUS 1652, HAUPTMANN

1650, REDI en Bonomo 1687, FULBERTUS (wie is dat? welk

werk schreef hij?) aan. Verder geen nieuws.

m 1691. Siro. BONANNI, Micrographia curiosa, &c.; Ro-

mae; p. 90. 91. — Hij haalt ETTMÜLLER 1682 en Bonomo

1687 aan. Hij reproduceert 2 der figuren van ETTMÙLLER

en | van Bonomo, alle 3 een weinig gewijzigd. De zin „Insecta

haec vide in nostris Tabulis num. 115” is misplaatst, aan-

gezien die na de beschrijving van „Aliud Insecti genus Come-

donum’’ ingelascht is! — Verder geen nieuws.

m 1691. Chiro, siro. BONET, Polyalthes, sive Thesaurus

med. pract., &c.; Genevae; tom. 2. I. 4. p. 460. c. 23. — No-

mina nuda.

m 1691. Syro. RIEDLINUS, Observationum med. Centuriae

III, &c.; Angustae Vindelicorum; Cent. 2. obs. 28. p. 117. —

Nomen nudum; verder: ,,Bis 4 me observatum, Argentinae

semel, ubi animalculum pedibus super speculo incedens dis-

cernere potui; ad solem altera vice Geislingae in infante Dn.

Brunneri.”’

oO 1691. Acarus. ROHAULT, Tractatus physicus, &c.; Lon-

dini; P. 1. c. 21. — Hetzelfde als 1671.

01692. Acarus, ciro, pedicello. BOCHART, Hierozoicon sive

bipert. opus de Anim. Sacr. Script., &c.; Lugd. Batav.; P. 2.

1. 4. c. 18. — Hetzelfde als 1663.

m 1692. Teredo, pellicello, acarus, pidicello. Bonomo, Ob-

servationes circa humani corporis Teredinem, &c.; In: Misc.

med. phys. sive Ephem. Germ.; Dec. II. Ann. 10.; Norim-

bergae; p. 33—39. — Hetzelfde als 1687, met dezelfde figuren ;

de koperplaat is zichtbaar versleten.

m 1692. Acarus. WEPFER, Intestini Ilei ruptura, &c.; In:

Misc. Cur. sive Ephem. med. phys. Germ. Acad. Imp. Leop.

Nat. Cur.; Dec. 2. Ann. 10. p. 318. — Hij gelooft, dat zij zich

door eieren voortplanten, maar 66k: ,,ab acaris forte derivandi

teredines, tineae, cimices, blattae similesque librorum & lig-

norum pestes’” (sic!!)

[m 1693. Tozzi (Lucca), In Hippocratis Aphorismos Com-

mentaria ubi, &c.; Neapoli. — FÜRSTENBERG 1861, p. 23,

312 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

zegt, dat hierin voor ’t eerst, na de ontdekking van Bonomo-

CESTONI, sprake is van die ontdekking. Dat is onjuist; 1°, om-

dat reeds BONANNI 1691 daarvan gewaagt, en 2° omdat de

door FÜRSTENBERG geciteerde passages in Tozzr's werk van

1693 niet voorkomen! Dat komt, omdat FÜRSTEN-

BERG eene editie van 1734 raadpleegde. |

m 1695. Reitlieszchen, siro. SCHELHAMMER, ONKOAOTIA

parva seu, &c.; Jenae; p. 16. sect. 2. p. 28. IV. — Zij komen

in scabies voor. Verder geen nieuws.

m 1696. Acarus, acorus. PAULITZ, Disputatio med. inaug.

De morbis animatis, &c.; Lugd. Bat.; 4°; ongepagineerd. —

Cap. I. n°. V. Hij haalt Bonomo aan; nomen nudum. — Cap.

I. n°.XII. ,,Szvones s. Acori ab Ettmüllero in Act. Erud. Lips.

descripti”; nomen nudum. — Cap. I. n°. XVII. „In scabie

&c.”; hij haalt weer Bonomo aan; nomen nudum. — Cap. I.

n°. XVIII. „Progenies verminosa..... intra cutem tamen &

cuticulam haerere plerumque consuevit’’; nomen nudum. —

Cap. II. n°. III. Acarus wordt hier gebruikt voor tand-Bac-

terién van VAN LEEUWENHOEK. (sic!)

m 1697. Ciro, Reitlies, saur, seur, siro. ETTMÜLLER, Opera

omnia; Opera medica theor.-pract, &c.; Francofurti ad Moe-

num & Amstelodami; vol. 2. — In vol. 2. P. 1. p. 1. vindt

men: Collegium practicum doctrinale; en p. 1605: Exercita-

tiones variae Academicae. — De bovengenoemde namen vindt

men op p. 586. 590 (N. B. de plaat stelt slechts ,,comedones”

voor!); p.1212(N.B. hier wordt GOEDART genoemd, die nooit

over siro schreef!); p. 1717 (N. B. Ook hier wordt GOEDAERT

genoemd! Hier de bekende plaat met 3 zieren, van 1682,

maar veel slechter; pooten en haren zijn even dik! p. 1931:

Hier woordelijk de ,,Observatio” van 1682.

n 1699. Acarus, siro, syro. BONANNI, Observationes circa

viventia, &c.; Romae; p. 90. 92. 277. 286. — Hetzelfde als

1691.

n 1699. Siro. BONANNI, Micrographia curiosa, &c.; Ro-

mae; p. 90. 91. 92. — Hetzelfde als 1691 met dezelfde figuren.

m 1700. Acarus. ROHAULT, Tractatus physicus, &c.; Am-

stelaedami; P. 1. c. 21. p. 100.101. — Hetzelfde als 1671..

m 1701. Siro. Keck, Diss. de scabie periodica particulari,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. Sta

84. siro.

&c.; Tubingen; p. 6. — Hij twijfelt eraan, of aan de sirones

zulk een groote beteekenis toekomt als oorzaak der scabies;

vergelijkt de vesiculae met de gallen der planten. Overigens

nomen nudum.

on 1703. Siro. BONANNI, Micrographia curiosa, &c.; Ro-

mae; p. 90. 91. 92. — Hetzelfde als 1691 ; met dezelfde figuren.

m 1703. Animalcule, creature, worm. MEAD., An abstract

of a letter from Dr. Bonomo, &c.; In: Philos. Transact. v:

23. n. 283. p. 1266 sqq. (p. 1328: printed in 1703). — Hetzelfde

als Bonomo 1687, met dezelfde figuurtjes, doch iets kleiner,

lets meer ovaal, en in spiegelbeeld.

m 1703. Siro, acarus, sir, ciro, chiro, seur, veitleis. DOLAEUS,

Opera omnia, &c.; gevolgd door: Encyclopaedia chirurg. ration. ;

Francofurti a. M.; p. 734. 735. — Hetzelfde als 1689.

m 1704. Vermiculus, vermis.RIVINUS, in: LANG, Opera omnia

med. theor., &c.; Lipsiae; v. 2. c. 7. $. 7. p. 42. — LANG ver-

meldt de zieren niet, maar RIVINUS geeft hier een voetnoot,

waarin het overbrengen der ,,vermiculi’’ door handschoenen

betwijfeld wordt.

01704. Vermiculus. Tozzi, In Hippocratis Aphorismos

commentaria, &c.; Napoli. — FÜRSTENBERG 1861 haalt een

paar passages aan, waarin het woord ,,vermiculi’’ voorkomt,

voor ons van geen belang. Die passages komen niet in de

editie van 1693; vermoedelijk wèl in die van 1704 voor. Want,

zij komen wel voor in Tozzr's „Opera omnia”, en de eerste

editie dáárvan verscheen in 1711.

m 1705. Syro. WILLUGHBY-RAY, Methodus Insectorum,

&c.; Londini; p. 3. — In deze determineertabel zegt hij te-

recht: „Octapoda, 3, Syrones, Angl. Mites. Huius generis

minimi.’ — Men zou zeggen, dat WILLUGHBY alle „Mites’’

Syrones noemt.

m 1708. Ciro, Reitlies, Säur, seur, siro, acarus. ETTMÙLLER

Opera omnia; Opera medica; Opera medica theoretica prac-

membres |) PoP sprio2] 526. 1103) Pı-2:p: 943. 837:

838. — Hetzelfde als 1797; met dezelfde slechte figuren.

c 1708. Syro. WILLUGHBY-RAy, Methodus Insectorum,

&c.; Londini; p. 3. — Hetzelfde als 1705.

m 1709. Siro. BONANNI, Musaeum Kircherianum, &c.;

314 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

Romae; p. 357. f. 94. — Hetzelfde, als 1691, met dezelfde

figuren in spiegelbeeld, en nog slechter. En met dezelfde

fout op p. 358: na de beschrijving der ,,comedones” verwijst

hij naar zijne figuren 96, welke sirones voorstellen!

m 1710. Syro. WILLUGHBY-RAy, Methodus Insectorum,

&c.; Londini; p. VI. — Hetzelfde als 1705.

a 1711. Vermiculus. Tozzi, Opera omnia; Ed. I.; P. 1. en

Tom. IV. Aphorism. IX. p. 131 (?). — Hetzelfde als 1704.

01712. Pellicello. Bonomo, Osservazioni int. a'pellicelli,

&c.; Ins REDI, Opere; 22 Ediz.; 4°;/3 Tomi; Venezia; vol uik

1712. Pars. 5. — Hetzelfde als 1687, met dezelfde figuren;

de koperplaat is zichtbaar versleten.

n 1712. Pellicello. CESTONI (Diac.), Lettere al Sig. Antonio

Vallisnieri, &c.; In: REDI, Opere; Ed. 3.; 4°.; 3 Tomi; Venezia;

v. 1. 1712. Pars. 6. — Hij zegt, dat de zieren zich met hun

spitsen kop- (sic!) in de huid inboren, en door hun boren en

bijten de jeuk veroorzaken (dat riekt sterk naar Bonomo

1687!) Hij weet te verhalen, hoe de besmetting plaats heeft.

Het is opmerkelijk, hoe geheele gedeelten van zin-

nen gelijkluidend zijn aan die van Bonomo 1687.

n 1712. Pedicello. REDI, Esperienze int. alla gener. degl’

née tn Rep pere; 327Edı7 2477 Menezia vole

1712. — Hetzelfde als 1668.

m 1716. Pellicello. LANctstus, De noxiis paludum effluviis,

&c.; Romae; I. 1. P. 1. c. 18. p. 54. — Nomen nudum. Uit

zijne uitlatingen blijkt, dat hem het aanwezig zijn van pellicelli

in scabies wel bekend is. — FÜRSTENBERG, Die Krätzmilben,

1861 maakt twee fouten: 1. niet cap. VIII, maar cap.

XVIII; 2. niet ,advertimus”, maar „animadvertimus’.

m 1716. Syro. MusiTtANUS, Opera omnia, seu Trutina

medieas &e,; Genevae; va 2. pi 1625 11632 —_ kletzelidemals

1688. |

m 1716. Siro, Reitlies. NENTERUS, Theoriae hominis aegroti

&c.; Argentorati; 12°; sect. 2. cap. 8. membr. 2. p. 149. —

Slechts 2 regels; niets bijzonders.

m 1717. Chiro, siro, syro, seur, sir, pedicello, veitleus,

ricinus. BLANCARD, Lexicon med. renovatum, &c.; Lugd.

Bat. — Geeft korte verklaringen van deze woorden. Hij

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. sto

84. siro.

neemt blijkbaar van DoLAEUS 1689 de verlatijniseering van

„süren” en ,siren over, met de pluralis „sirenes.’’ Dus

singularis str. — Van de 3 verklaringen van vicinus luidt er

eene: „Ricinus est insecti species sub cute nostra.” (sic!)

n 1717. Pellicello. LANCISIUS, De noxiis paludum effluviis,

_&c.; Romae; IL. 1. P. 1. c. 18. p. 154. — Hetzelfde als 1716.

Nomen nudam.

01718. Brigans, ciro, pedicello, pediculus, scirus, syro.

JONSTON, Theatrum universale omn. anim., &c.; edit. RUYSCH;

Amstelaedami. — Hetzelfde als 1653.

O 1719. Siro. ALLEN, Synopsis universae med. pract., &c.;

Londini; 8°; c. 11. p. 296. 304. — Hij vertelt ons, dat som-

migen gelooven, dat de pruritus intolerabilis door diertjes

veroorzaakt wordt; en hij haalt daarbij BononIO (lees Bonomo)

in de Philos. Trans. n. 283 aan (= extract door MEAD 1703);

„het diertje wordt daar afgebeeld; zelfs een ei’, en hij voegt

eraan toe: „Curiosus videat locum’’. — Hij twijfelt dus sterk

aan de waarheid.

01722. Siro, chro. JONSTON, Syntagma universae me-

dicinae practicae, Libri, XIV. &c:; Leipzig; P. 2. 1. 1. tit. 1.

Rees ant. 3: P.2094. Hetzelfde als 1673.

m 1722. Siro, seur, cyro, acarus, Reitlies, pedicellus.

SCHWIEBE, Diss. inaug. De Pruritu exanthematum ab acaris,

&c.; Lipsiae; adjecta tabula; 4°. — De strekking van deze

dissertatie is uit den titel te begrijpen. Hij tracht te bewij-

zen (?), dat vele der door hem opgesomde huidziekten, ver-

gezeld van jeukte, door Acari veroorzaakt worden. De

boven aangehaalde namen treft men aan in de Praefatio,

alsmede in de $$ 17. 18. 23. 29. 31. 32 tot 37. 40. 43. 45. 47.

48. 50. 74. 78. en 79. — Maar nieuws vertelt hij ons niet.

Alleen dit: in $. 18.: Sedert eeuwen onderscheidde men de

scabies in „humida’’ en ,,sicca’’. „quae non aliter differre

videtur, quam quod in illa vermes sunt solitarii, in hac

vero plures cohabitantes sub eadem pustula’’, eene suppositie,

‘die kant noch wal raakt. — §. 33. Sedert de volmaking van

het mikroskoop zijn verscheidene Acari ontdekt. die hij op

zijne tabula afbeeldt. De afbeeldingen zijn zeer slechte

reproducties: A, B, van ETTMÜLLER 1682; C, van Bonomo

316 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro..

1687; D, E, Glycyphagus domesticus van Bonomo 1687;

F, G, H, Tyrolichus cases van VAN LEEUWENHOEK 1694;

terwijl I, K, L, M, N, teekeningen van hemzelven zijn van

Tyroglyphus farinae en Carpoglyphus lactis. — Deze dis-

SOL LENEWE iene OLE imyloed gehnac co

LINNAEUS ideeën omtrent de geljkwaardig-

heid van Acarus siro en Tyroglyphus farinae.

01722. Acarus, siro, ser. ZWINGER, Paedojatreja practica,

&c.; Basilii; p. 620. obs. 145. — Hij schijnt ze zelf gezien te

hebben; hij noemt ze ook „ovula verminosa’’, zeker naar

hun vorm, ,quarum unaquaeque ovulum verminosum, vel

jam vivificatum vermiculum, grano arenae minorem in sese

continet, qui per microscopium inspectus corpusculum habere

notatur album, vel cineritii coloris, sex nigricantibus pedibus

instructum, quorum binis anterioribus, caput utrinque stipan-

tibus, cuniculos sub cuticula agere, suisque osculis frequenter

rodendo pruritum excitare creduntur.’” Hy vertelt eigenlijk

niets nieuws; en dat woord „creduntur” doet twijfelen of hij

wel eigen waarnemingen deed, dan wel in andere bewoor-

dingen weergeeft, wat hij van anderen gelezen heeft. En

och atque a RohaultewlraeePhysie MD acts

satis accurate descriptus’’. Heeft dus ook ZWINGER de schub-

ben op den rug gezien?

ENZ SRS OE ALLEN, Synopsis) univ. med pret AIEE

Amstelodami; cap. 11. p. 296. 304. — Hetzelfde als 1719.

01724. Acarus, siro. HUMMEL, Helminthologia intricata,

&c.; Tubingae; thes. 15. sect. 1. noot S. — Hij is verrukt

over hetgeen hij gezien heeft: „Acari sane seu Sirones sunt

elegantes et crystallina puritate nitentes vermiculi in suis

pustulis. ”— Thes. 16. sect. 2. noot f. „Acari in suis pustulis

haerent, nec credas facile eos ab extra eo se insinuare.” En

zij komen ook niet van andere insekten in onze huid: „neque

enim saltem in iis proveniunt, qui tractant bombyces, aut

alia insecta, a quibus in eos transire supponuntur minora

illa animalcula, haec insecta exsugientia”. Want, ook men-

schen, die niet met insecten omgaan, krijgen zieren:

„ill enim sirones habent seu acaros, qui nulla tetigere insecta’’.

— Vraag: wie heeft dat ooit beweerd?

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 317

84. sıro.

m 1726. Ciron. D. (M. A. C.), of, indien M. „Monsieur’’

beteekent, D. (A. C.), Systeme d’un Medecin Anglois sur la

cause de toutes les especes de Maladies, &c.; Paris; p. 5. —

Fig. 65.

Nomen nudum. Zie over dat zeldzame boekje: Tijds. v.

Bntomologie, ‘vi 68. Verslagen, p. XXII--XXXI.

1925. —

Reeds LANQUETIN 1859 vestigde er de aandacht op, dat

deze afbeelding ,,ressemble a l’un des trois cirons, représentés

dans les Acta eruditorum’’. Dat zijn die van ETTMÙLLER

1682. Maar de auteur heeft er een ,,kopje” aan gegeven

van een schildpad, met 2 oogen en 2 neusgaten, waarschijnlijk

omdat men de Acarus siro met haar korte pootjes, met een

schildpadje vergeleek.

m 1728. Pedesello. MONTESAURUS, De dispositiones quas

vulgare Mal franzoso appellant, &c.; gedrukt achter: LUISI-

318 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

Nus, Aphrodisiacus, sive de Lue venerea, &c.; Lugd. Bat.;

c. 2. lin. 55. — Hetzelfde als 1566.

m 1728. Pedicillo. PETRONIUS, De Morbo gallico, &c.;

_ gedrukt achter het hierboven staande werk; p. 1340 sub D. —

Hetzelfde als 1566.

0 1728. Vermiculus. Tozzi, Opera omnia, &c.; Venetiis;

eds TP NPD 267. (92). et. Loma NASA ho sne

p, 131 (?). — Hetzelfde als 1704.

m 1729. Siro. ALLEN, Synopsis univ. med. pract., &c.;

Eondimi ed. Siac. 11. art. 1159. p 440) et arts 1185.p. 448)

Hetzelfde als 1719.

m 1729. Ciro. REDI, Opusculorum Pars Prior, sive Expe-

Ementa circaeener. Ins, dex Eusd. Bate. Frletzelide

als 1668.

D 1730. Pellicino, pellicello. VARCHI, L’Ercolano, dialogo,

&c.; Firenze. — Hetzelfde als 1570.

1731. Stiro. ETTMÜLLER, Programma de Scabie, &c.;

Lipsiae. — Van dit werkje heb ik geen enkele editie kunnen

raadplegen.

m 1783. Siro, Reitlies. BAIER, De vermiculis, Pique &

Culebrilla incolis Americae familiaribus & infestis, In: Acta

Phys. med. Acad. Caes. Leop Car, Nat. Cuz, v2 3,7 Norm

bergae. — Geeft goed het onderscheid tusschenTunga penetrans

en Acarus siro. Verder geen nieuws.

m 1733. Pellicello. VALLISNIERI, Considerazioni ed Espe-

rienze intorno alla Generazione de’ Vermi, &c. In: zijne

„Opera fisico-mediche, &c.; Venezia; 3 Tomi; Tom. 1. p. 142.

Pedicello, in: Lettere Fisico mediche intorno all’ Origine

del Morbo Pedicolare, &c.; Lettera di F. Gherli. T. 1..p. 339.

— Ook in het antwoord van Vallisnieri, p. 340.

Acaro, Acarus, Ciron, pellicello. Saggio alfabetico d’Istoria

medica, e naturale, T. 3. p. 367.

Pellicello, piosello, pediculus subcutaneus. Ibidem p. 431.

Wel wordt er telkens medegedeeld, dat zij uit eieren komen,

en schurft veroorzaken, maar zij worden niet beschreven.

DI 1734-% Pedicello. Carvori, Lettera all’ Geston In:

SANCASSANI, Bibliotheca volante continuata; Ed. 2.; Venezia.

— Hetzelfde als 1689.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 319

84. stro.

o 1734. -Vermiculi. Tozzi, Opera omnia; 32 Edit.; Venetiis,

Dom ip. 267. et Tom. 4 P. 321.6: Aphorism, 9. piil31..—

Hetzelfde als 1704.

m 1735. Acarus, ciro; cıron, chiro, Laus, louse, lowse,

luis, meyt, pedicello, pediculus, Reitleuss, ricinus, seur, sir,

siro, syro. BLANCARD, Lex. med. renovatum, &c.; Lugd.

Bat. — Nomina nuda; over sır en ricinus, zie 1717. —

De ziekte wordt genoemd: Gale, Kratze, Laussucht, lousie

evil, lowsie evil, luisziekte, luiszucht, maladie pediculaire,

maladie pouilleus, morbus pedicularis, passio bovina, phthi-

riasis, Reudigkeit, rogne, scab, scabbednesse, scabbie, scabies,

Schebigkeit der Haut, schurft. —

Phthiriasis, als 1689; bovendien: In hominis corpore primo

exiguae excitantur pustulae quae si aperiantur, facile curan-

tur, sin minus in gravem morbum pedicularem incidunt. —

Dat is, met andere woorden gezegd, hetzelfde, wat ANTIGONUS

ons 240 v. C. vertelt. Overigens als 1689.

O 1735. Insectum, pediculus, siro. LESSER, De sapientia,

beed des Tl. 9. p. 213 (?)./214 (2); hierchaalt:hy

SEALIGER 1957 aan. —— 7.2.1. 2. P..3.c. 3.p. 223 (?).224 (?);

hier haalt hij SCHWIEBE aan. — Niets nieuws. -

m 1735. Pediculus scabiei. LINNAEUS, Systema Naturae;

Ed. 1.; Lugd. Bat.; Ordo 4. gen. 4. sp. 5. — Nomen

nudum. |

m 1736. Reitlies, saur, siro. ETTMÜLLER, Opera omnia,

Gue Genevae; 4 Tomi. — Tom. 2.1. 1. sect.16..c. 3: art. 7.

membr. 8. p. 814; Tom. 3.1. 5. c. 5. art. 29. causa 3. p. 643;

Tom. 4. p. 595. 816. Hier is de plaat met de 3 zieren van 1682,

maar nog ruwer dan vroeger, en het spiegelbeeld van 1708.

Mevwaren en de p'ootemnizain alle even ‘dik

gemaakt en nog dikker dan die van 1697, zoodat men

meent, dat al die aanhangsels pooten zijn, en dan heeft eene

mijt 10, de tweede 12 en de derde 14 pooten! — Hetzelfde

alse 632; 1697 ‘en! 1708.

m 1736. Acarus scabiei. LINNAEUS. Animalia per Sueciam

observata. In: Acta literaria et Scientiarum Sueciae, Anni

1736. p. 133. — Nomen nudum.

01738. Laus. Lesser, Insecto-Theologia, oder: ver-

320 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

nünft .... &c.;-Züllichan; 1. 1. c. 9. p. 125 (?). — Hetzelfde

als 1735.

91739. Pellicello. Lancisius, Opera varia in unum

congesta, &c.; Venetiis; v. 1. p. 153 col. 2. — Hetzelfde als

ANG:

m 1739. Acarus. ROHAULT, Tractatus de Physica, &c.;

Lugd. Bat.; Pars 1. c. 21. p. 104. — Hetzelde als 1671.

n 1740. Siro, acarus. BAIER, Diss.: De generatione

insect. in corp. hum., &c.; Altrof, Noricum.; p. 16. $. 48.

49. — Nomen nudum; zij worden uit eieren geboren; voor-

stander der generatio ex ovo.

n 1740. Laus. LESSER, Insecto-Theologia, oder

VELMU Ni terre 00. Zea Null llte4 9292112612), — Herzeiide

als 1735.

m 1740. Pediculus scabiei, Klädmask. LINNAEUS, Syst.

Nat.; Ed. 2.; Stockholm; gen. 175. n. 6. — Nomen nudum;

kladmask = jeukworm.

m 1740. Pediculus scabiei, Reud-Laus. LINNAEUS, Syst.

Nat.; Ed. 3.; Halle; Ordo 4. gen. 4. n. 5. — Nomina nuda.

m 1740. Siro, sir, chiro. Von SANDEN, Diss.: De cutis

Mero modo, 4 lela Weel). jo, All, © Soo, —

Geen nieuws. N. B. p. 181. $ 241 ook „Syro” in de beteekenis

van ,,comedo’’ (sic!).

01741. Acarus scabiei. LINNAEUS, Elenchus anim. per

Suec. obs.; Upsaliae; p. 87 n°. 5. — Nomen nudum; Zweden.

D\1741.. Pedicello. REDI, \Opere;. 4% Ediz.; «(2% Ediz:

Napoletana) v. 1. Esperienza int. &c. Ins.; Napoli. — Het-

zelfde als 1668.

m 1741. Siro. VAGHI, Diss. De insectorum in corpore hum.

genitorum, &c.; Vitembergae; p. 34. Niets nieuws. N.B.

ook ,,siro”’ in beteekenis van ,,comedo”’ (sic!). Blijkbaar een

pendant van VON SANDEN 1740.

m 1742. Insecte, pou, ciron. LESSER, Theologie des Insectes,

jc; Wauklaye look, Paris); we laps ZSNES EN SP

c. 2. p. 223. 224. — Hetzelfde als 1735.

m 1743. Little insect, animalcule. BAKER. The micr. made

easy JOG I, wharel Ae 01 onere o WIS, ==

Overgeschreven uit MEAD 1703. De daaruit overgenomen

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 32]

84. siro.

figuurtjes zijn dezelfde, doch nog slechter; de zware achter-

randharen (pooten) rechter, en dichter naar elkander toe, en

het „kopje’’ scheef naar links.

m 1743. Acarus scabiei. LINNAEUS, Elenchus anim. per

Suec. obs., &c.; Lugd. Bat.; p. 87, n. 5. — Als 1741.

m 1744. Klein insect, diertje. BAKER, Het mikr. ge-

makkeljk: gem:, :&c.;\ed: 1.5 Amsterdam; v. 2. €. 18. p.

168—170. — Hetzelfde als 1743. De figuurtjes zijn het

spiegelbeeld van die der Engelsche editie.

ml744. Little insect, animalcule. BAKER, The micr.

made easy, &c.; Ed. 3.; London; P. 2. c. 18. p. 169—172. —

Hetzelfde als 1743. i

n 1744. Pellicino, pellicello. VARCHI, L’Ercolano, &c.;

Padova. — Hetzelfde als 1570.

m 1745. Insecte, pou, ciron. LESSER, Theologie des Insectes,

dees Baris, wv. tics 9. P.214)v:2.1.2,P.3. €.2. P: 223.224. —

Hetzelfde als 1735.

m 1746. Insect of the itch. ADAMS, -Micrographia illustrata,

&c.; London; p. 101. c. 27. — Herhaalt hetgeen Bonomo

gezegd heeft, doch put het uit BONANNI 1691 en MEAD 1703,

en reproduceert de beide figuurtjes; N. B. ééne zonder de 4

voorpooten!

m 1746. Acarus humanus subcutaneus. LINNAEUS, Faun.

Suec., &c.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd. Bat.); p. 347.

n. 1194. — Hij haalt ETTMÜLLER 1682, Rivinus (lees: SCHWIE-

BE) 1722, die beiden de Acarus siro afbeelden, en zich zelf:

et. Ups. 1736.) n. 5. aan.

„Habitat sub cute hominis scabiem caussans, ubi vesi-

culam excitavit, parum recedit, corporis rugas secutus,

quiescit iterum et titillationem excitat; nudis oculis

sub cuticula delitescens observatur ab absueto, acu facile

eximitur, ungui impositus vix movetur, si vero oris cali-

do-halitu affletur, agile in ungue cursitat. Minimus,

magnitudine vix lendis, subrotundus, capite vix conspicuo,

ore, ut et pedibus ruffis sive testaceis. Abdomen

ovatum, aquei coloris, in dorso duplici linea

mmariıseu part linearum fuscarum re

curvatarum notatus.” ;

322 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH:

84. siro.

De gedeelten, die ik hier niet gespatieerd heb,. kan

hij van anderen overgenomen hebben: zij vertellen ons

niets nieuws. Maar die, welke ik gespatieerd heb, bewijzen

m. i., dat hy òf de zieren zeer goed kende, òf de beschrijving

van een van zijne discipelen ontving. — „Oris calido halitu

affletur”’. Oudere schrijvers zeggen altijd „si soli calore

adjuvetur’’. — Die donkere lijnen zijn natuurlijk geen kleuren

op den rug, maar doorschemerde ingewanden.

Nog wil ik hierop wijzen. L. c. sub. n. 1195. Acarus farinae,

zegt hij: „Est praecedenti” (de schurftmijt) „valde similis,

sed maior. Abdomen subglobosum, sed immaculatum.”’

Nu heeft farinae duidelijk 8 pooten. Indien hy nu beweert,

dat farinae op siro gelykt; dan moet hy van siro

ook de 3 Posen Gezien neden em dam

d'elelthhumdait hi em la niemer em: omayie eumlerdze:

Tevens zien wij, dat hier reeds de verwarring van sıro

met farinae begint, blijkbaar geinfluenceerd door SCHWIEBE’S

dissertatie 1722, waarin bewezen (?) wordt, dat vele jeu-

kende huidziekten door Acari veroorzaakt worden.

m 1747. Pediculus scabiei. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 5.;

Halae; gen. 175. n. 6. — Nomen nudum.

m 1748. Wurm. KRATZENSTEIN, Abh. v. d. Erzeugung

d. Würmer im menschl. Körper, &c. Halle; p. 41. — Nomen

nudum.

m 1748. Acarus scabiei, kläda. LiNNAEUS, Syst. Nat;

Ed. 6.; Stockholmiae; gen. 203. n. 6. — Nomina nuda.

m 1748. Acarus scabiei, kldda. LINNAEUS, Syst. Nat.;

Ed. 7.; Lipsiae; gen. 203. n. 6. — Nomina nuda.

n 1751. (Nomina?). Lesser, Teologia degl’ Insetti, &c.;

Venezia; vl) c..9.;.v. 2,152. P43: 0.3, Hetzelfde als735:

m 1751. Animalculum, insectum. MEAD, Monita et praecep-

ta medica, &c.; Londini; p. 210. — Nomen nudum. Merk-

waardig is toch het volgende: „In cuticulae sulcis

latentibus, & fere invisibilibus, tanquam in nidis,

o\vialisiua ‘dle pom unit sem mac allor enlioreHr Tores

breviexcluduntur, qui justam magnitudinem nacti,

ipsamque cutem rostris aculeatis penetrantes, fibrillasvellicant _

roduntque.’’ — Spatieering van mij. Dus op de huid!

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 323

84. siro.

m 1751. Reitlies, ciro, cyro, siro, Acorus. STORCH, Theor.

u. pract. Abh. v. Kinderkrankheiten, &c:; Eisenach; v. 4.

p. 151—153. — Hy kent ze, en herinnert zich uit zijne jeugd,

dat hij ze, zoowel bij zich zelf, als bij andere kinderen, met

eene naald te voorschijn haalde, ze op de duimnagel bewegen

zag, enz. — Verder geen nieuws. — Hij herhaalt de onjuist-

heden van SACHS A LEVVENHEIMB 1670, zonder de bron te

vermelden. Verder: „BAYER erzehlet von .... Culebrillae

und Pique .... und meinet, dass sonderlich die Pique oder

Chique denen Reitliesen gar nahe kamen.” Dat is onjuist:

BAIER 1731 vertelt ons, dat ROCHEFORT 1668 dat mededeelt. —

Hij reproduceert de 3 figuren van ETTMULLER 1682, maar

slecht.

O1752. Acarus humanus subcutaneus. AVELIN, Miracula

Insectorum; Diss. inaug.; Upsaliae; p. 20. — Zeide LINNAEUS

1746 reeds, dat Acarus farinae veel op de schurft-

-myt gelijkt, doch dat eerstgenoemde grooter is en on-

gevlekt, AVELIN maakt de zaak erger: ,,Acarus farinae....

idem est cum Acaro humano subcutaneo”.

Ik voel mij gedrongen, hier de eerste helft van zijn artikel

te publiceeren, daarby spatieerende, waarop ik de aandacht

mijner lezers vestigen wil.

„Acarus farinae (Fn. Svec. 1195) tam exiguus, ut nudis

oculis vix percipi queat, qui farinam effoetam facit, idem

est cum Acaro humano subcutaneo (Fn. Sv. 1194). Scabies

corpora hominum saepe invadit, cujus caussa occulta fuit,

& infinita decocta Sanguinem purgantia scabiem saepe vix

auferre valent. Multi scabie exesi diutissime afficiuntur,

imo moriuntur. Non dubito, paucos admodum fore, qui

insecta hanc scabiem caussare credant; accuratius vero

adspicientes scabiem e. gr. manus nostras inquinantem,

vesiculam primo reperiunt excitatam, parum vero ab

illa in ruga cutis punctum quoddam fus-

Com am od tao n d'u moun! vesieulamıse extu-

bitwesit: tamen idulo bus dieblus/progressis;

eus saculeoslens iminimaveximitur, ‘quae

ungui imposita & halitu oris afflata, in ungue cursitat. Oculis

armatis ulterius appareat insectum hoc octo habere pedes,

324 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

setes quasdam in dorso & Acarum esse jam allatam.

Cum aliqui horum in corpus iis sapidum incidunt, nimis

multiplicantur totumque corpus circumdant, quasi a capite ad

calcem lepra inficeretur; nam intra cuticulam, quasi pediculi

in capitibus infantum, succrescunt. In infantibus recens natis

experimenta bene observata sunt, qui sub mento, axillis &

ingvinalibus flore Zinci vel Nihilo albo, ad humiditates exsic-

candas & exoriationes praecavendas, conspergi solent. Si

mater aut nutrix infantem farina cereali, in qua Acari saepis-

sime habitant, adsperserit, infans in ea parte primo & toto

tandem corpore scabie lobaravit.”

Ik wijs er op, dat hij schrijft: ,,vindt men eerst een blaasje,

maar weinig daarvandaan in een rimpel der huid

een bruin punt, die zich nog niet tot een blaasje gevormd

heeft, al mogen er ook twee dagen verloopen zijn; met de

punt van eene naald wordt een zeer kleine neet uit (dien

rimpel) gehaald .... en dat het de hierboven genoemde

Acarus (farinae) is”. — „In een rimpel der huid”, dus niet

uit een cuniculus! — „Een bruin punt”, dus niet, de

bekende witte schurftmyt, maar een echte farinae, die

door de steenroode mandibels en pooten er werkelijk met

het bloote oog ietwat bruin uitziet. — Wat daarvan te

denken? Wel, hijzelf geeft de verklaring: hij heeft niet

een echten scabies-lijder onder handen gehad, maar een pas

geboren kindje, dat met roggemeel bepoederd was!:

„In infantibus recens natis experimenta bene observata

sunt, qui sub mento, axillis & inqvinalibus flore Zinci vel

Nihilo albo”’ (onreine zinkoxyd) „ad humiditates exsiccandas

& exoriationes praecavendas, conspergi solent. Si mater aut

nutrix infantem farina cereali, in qua Acari saepissime

habitant, adsperserit, infans in ea parte primo, & toto tandem

corpore scabie laboravit”.

Hij heeft dus Acarus siro in het geheel niet gezien, slechts

één Acarus farinae. Kortom het heele geval doet mij eenigszins

denken aan dat van GALES 1812! Het kindje leed aan exan-

theem, veroorzaakt door het muffe meel en de volatile exsu-

daten der mijten; was daarvoor hyperaesthetisch; dat is alles.

En let nu wel op: een paar regels verder spreekt hij over de

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 325

84. stro.

schurft van schapen, die „ab antiquissimis temporibus’’ bekend

was. Die arme schapen hadden toch geen ,,mater aut nutrix

infantem farina cereali, in qua Acari saepissime habitant, ad-

spersens!’ Tevens staan wij verbaasd over de onhygienische

toestanden van dien tijd!

Hy is ervan overtuigd (natuurlijk de overtui-

ging van zynen Promotor!), dat vele ziekten aan

Acari toegeschreven moeten worden: ,,numne variae et ple-

raeque febres contagiosae, exanthematicae, pestis, variolis, &

siphilis”.

m 1752. Acarus siro. BAECKNER, Noxa Insectorum; Diss.

inaug.; Upsaliae; p. 7. — „Acari sirones (Fn. sv. 1194 &

1195)”. Dat beteekent, dat hij, evenals AVELIN (hierboven),

siro (n°. 1194) en farinae (n°. 1195) als dezelfde soort be-

schouwt! Maar3 bladzijden verder noemt hy Acarus farinae, als

meelmijt, apart. Waarom geeft hij er dan 2 namen aan? —

Ook is hij van meening (dat wil zeggen: LINNAEUS,

zijn Promotor, is van meening), dat vele ziekten

door Acari veroorzaakt worden. Behalve de door AVELIN ge-

noemde, nog: herpes, serpigo, elephantiasis, tinea, dysenteria,

morbillae, petechiae. (Excusez du peu!)

Dysenteria, dat kan er nog door; zie p. 227. 228.

m 1752. Acarus scabiei, Itch Acarus, Itch animal. HILL, A.

gen. Nat. Hist.; v. 3. Hist. of Animals, &c.; London; p. 25. —

Vertaling van LINNAEUS 1746. — Hij schijnt er zelf naar ge-

zocht, doch ze weinig gevonden te hebben: ,,Authors in gene-

ral have supposed it causes that disease; but if this were the

cause, it would be found more universally in those pustles.

It is more probable that these only make a proper nidus for

it.” — Ziehier de oudste vermelding van

die meening, die nog tientallen van jaren

bileeh voortbestaan!

m 1753. Siro. ALLEN, Synopsis univ. med. pract., &c.;

Francofurti & Lipsiae; p. 407. 415. — Hetzelfde als 1719.

m 1754. Chiro, ricinus, sir, siro, seur, Reitleuss. BLANCARD,

Lexicon med. renovatum, &c.; Lugd. Bat. — Hetzelfde als

2) en.1 738.

m 1754. Little insect, animalcule. BAKER, The micr. made

326 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

easy wc Rd. MCondon,; (2° ce. 1897169 1727 Her

zelfde als 1743.

m 1754. Petit insecte, animalcule. BAKER Le micr. a la

pontee,. de toutslesmende, Ges Panis EC ND: 198 =

Hetzelfde als 1743, met slechte reproducties der figuren.

m 1754. Scarabaeus scabiei (sic!), ciron, acarus humanus

subcutaneus, acarus scabiei, klaomask. LINNAEUS, Systeme

Naturel, &c.; Ed. VIIIa.; Paris; p. 235. 237. — Vertaling van

LINNAEUS, Faun. Suec. 1746.

D 1755. Animal. JoHNSON, Dict. Engl. Language. (Last

folio ed.); er moeten dus nog oudere bestaan.

,Itch.... a cutaneous disease extremely contagious, which

overspreads the body with small pustules filled with thin se-

rum, and raised, as microscopes have discouvered, by a small

animal. It is cured by sulphur.”

Dr. JoHNSON heeft dus gebruik gemaakt van de ontdekkin-

gen van Bonomo en vermoedelijk geput uit MEAD 1703.

m 1755. Kläda. MÖLLER, Delin. regni anim. — (LINNAEUS,

Syst. Nat.; Ed. 8.; zie p. 9). — Nomen nudum.

m 1756. Acarus humanus subcutaneus. AVELIN, Mira-

cula Insectorum; diss. inaug. ; herdruk in: LINNAEUS, Amoe-

nitates Academicae; Holmiae; v. 3. p. 333. — Hetzelfde als1752.

m 1756. Acarus siro. BAECKNER, Noxa Insectorum; diss.

inaug.; herdruk in: LINNAEUS, Amoenitates Academicae;

Holmiae; v. 3. p. 342.

m 1756. Kleines Insect, Thierlein. BAKER, Das zum Ge-

brauch leicht gem. Microscopium, &c.; Zürich; P. 2. c. 18. p.

181. 182. — Hetzelfde als 1743, met slechte reproducties der

figuren.

m 1756. Acarus, chiro, vicinus, sir, siro, saur, veitlaus.

BLANCARD, Lexicon med. renovatum, &c.; Lugd. Bat. —

Hetzelfde als 1717, met enkele onbeduidende toevoegingen.

m 1756. Acarus scabiei. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 9.;

Lugd. Bat.; gen. 214. n. 6. — Nomen nudum.

01757. Syro, pediculus, pellicello, sciro, brigans, ciro.

Jonston, Theatr. univ. omn. anim. Insectorum, &c.; Heil-

bronnae; Lib. 2. tit. 1. c. 1. art. 3. p. 120—122. — Hetzelfde

als 1653. |

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 327

84. sıro.

m 1757. Animalculum, insectum. MEAD, Monita et prae-

cepta ‘medica, &c.; Parisiis; .c. 13.-p. 128. 129. — Hetzelfde

als 1751. di

0 1757. Acarus siro, Acarus exulcerans. NYANDER, Exan-

themata viva; diss. inaug. ; Upsaliae; p. 4. sqq. — In hoofdzaak

hetzelfde als AVELIN 1752. — Merkwaardig zijn de volgende

zinnen. |

„Hanc ex Acaro sirone excitari, quem, ad latera pus-

tularum, sub macula quadam!), oculis nudis

vix conspicienda, latentem, acuque erutum, ungui imponere

possimus, cuique liquet. Jam vero si halitu calidi-

ori” (lees: calido oris) ,,illum refocillamus, cutique imponi-

mus structura sua maxime distinguendus repet, rugasque diu

scrutabitur, donec rodendo, ut Talpa, cutem subjerit, .ubi cu-

niculos construit.’ —(Noot:),,Acarus sub ipsa pustula

minime quaerendus est, sed longius recessit, se-

quendo rugam cuticulae observatur; in ipsa pustula

progeniem deposuit, quam scalpendo ef-

fringimuset disseminamus, ita cogente natura.”

Hij heeft dus BoNomo’s experiment herhaald: een acarus

siro op de huid geplaatsten gezien, dat zij een huidrimpel

volgde en zich ingroef.

Hy heeft verder met een mes over de

huid-geschrapt, de blaasjes (en een gedeelte

der gangen!) daardoor vernietigd, het afge-

krabde elders op de huid „uitgezaaid en

weder schurft kunnen verwekken!

»D. Zweib, hos Acaros ova deposuisse, sese citissime multi-

plicasse, pluresque dies extra corpus vixissi, probe observa-

vit. — Niet SCHWIEBE 1722, maar ISACH COLONELLO 1687,

zag haar één eitje voortbrengen en Bonomo, constateerde,

dat zij vele dagen buiten de huid van den mensch konden

leven. Deze zag niet, dat zij „sese citissime multiplicasse”,

dat veronderstelde hij maar!

„In Scabie ferina” (hardnekkige schurft met dikke korsten)

„Acari aegrius inveniuntur; exemtos vero aliam esse

speciem (Acarus exulcerans) & pedibus quatuor posticis,

1) Dat is het doorschemerende diertie zelf.

328 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

corpore duplo longioribus, distinctos, oculis armatis evidentis-

sime comprehendibus’’. — Met „pedibus posticis corpore du-

plo longioribus” bedoelt hij natuurlijk de 4 lange achteruit-

staande borstels, bevestigd aan de 4 korte achterpootjes, die

reeds door de PEIRESC 1622, LINNAEUS 1746 en AVELIN 1752

als pooten gequalificeerd zijn.

Hij onderscheidt zelfs nog eene derde soort: „De Scabie se-

ml eadem valet argumentatio.”

m 1758. Acarus siro. LINNAEUS, Syst. Nat.; ed. 10; Hol-

miae; gen. 235. n. 15. — ,,Acarus lateribus sublobatis, pedi-

bus quatuor posticis longissimis; femoribus capiteque ferru-

gineis, abdomine setoso.”

Deze beschrijving past, van alle toen reeds bekende Acari,

alleen op de schurftmijt. Zie de figuurtjes, die ervan gegeven

zijn; o. a. die van Bonomo 1687: „lateribus sublobatis.”

Maar LINNAEUS is er nu eenmaal van overtuigd, dat de

schurftmijt en de farinae dezelfde soort zijn, alleen wat ver-

schillend door de plaats, waar zij voorkomen: „Inter Sirones

Farinae, Scabiei, Dysenteriae, Hemitritaei non reperi alias dif-

ferentias, quam a loco petitas.’’ Waarom hij nu slechts 2 varié-

teiten noemt, in plaats van 4? Die 2 variéteiten noemt

hij zonder nadere opgaven der verschillen: farinae (zie aldaar,

p. 187) en scabiei. Bij deze laatste citeert hij: |

»Schenck. obs. 676.” = SCHENCK, Editio 1643. obs. 182. p.

676.

„Allen, comp. IX: 8.= ALLEN, 1719. Synopsis, cap. 11. 8°.

„Act. angl. no. 283” = MEAD, An abstract, &c., in: Philos.

Mans »..23.n.283. 1703.

„Riu. prur. 18. f. A. B. = SCHWIEBE, sub praesidio RIVINI,

De Pruritu, &c., 1722. met 2 van de 3 figuurtjes van ETTMÜL-

LER.

en „Act. lips. 1682. p. 319.” = ETTMÜLLER, Observatio

II in: Acta Eruditorum, Lipsiae, van 1682. p. 317.

Daarop volgt (en dat slaat N. B. op siro /):

„Habitat in Farina Europae, Americae. Inter sirones Fari-

nae, Scabiei, Dysenteriae, Hemitritaei non reperi alias diffe-

rentias, quam a loco petitas. Amoen. acad. 3. p. 333.”

Dat laatste wil zeggen: dat heb ik door den koker van AvE-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 329

84. siro.

LIN 1752 wereldkundig gemaakt, wiens dissertatie men ook

vinden kan in mijne Amoenitates Academicae v. 3. p. 333.

En de schurftmijt leeft eigenlijk vrij in meel van Europa en

van Amerika. — Hoe hij aan Amerika komt? Vermoedelijk, om-

dat hij meent, dat de neger van STUBBES 1668 de schurft had.

Of, omdat hij van KALM en ROLANDER mondeling vernam, dat

de schurft ook in Amerika voorkwam. Maar tot dusverre heb

ik dat in geen enkel werk kunnen vinden.

m 1758. Acarus exulcerans. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10; Holmiae; gen. 235. n. 16. — „Acarus pedibus longissimis

setaceis: anticis duobus brevibus. Habitat in Scabie ferina.”

— Zie, dat is toch wel merkwaardig! LINNAEUS, die er van over-

tuigd is, dat de gewone siro dezelfde soort is als farınae, g e-

looft dat niet van exulcerans ! En even merkwaardig is

het, dat hij de diagnose, die NYANDER van exulcerans gegeven

heeft, aan zijn siro past; zie hierboven. Wat eene verwarring!

n 1758. Laus. LESSER, Insecto-Theologia, oder: vernünft

&c.; 3€ Aufl.; 1. 1. c. 9. p. 126 (?) — Hetzelfde als 1735.

m 1758. Acarus humanus subcutaneus, acarus scabier,

Hautwurm. LINNAEUS in: (GMELIN), Onomatologia med. com-

pl. seu Onom. Hist. Nat. &c.; Ulm, Frankfurt, Leipzig; v. 1.

kol.34. — Duitsche vertaling van LINNAEUS, Faun. Suec.

1746.

Recapitulatie.

Acarus siro L. 1758. Idonomie. Zij zijn bijna onzicht-

baar, nauwlijks zichtbaar 1140. 1533. 1553. 1622. 1641. 1652.

1664. 1687. 1751. 1757., alleen zichtbaar voor hen, die zich in

een scherp gezicht verheugen 1240., uiterst klein 1634., zeer

klein 1508. 1567. 1602. 1612. 1618. 1619. 1622. 1657. 1687.

1701 (zie sub 200). 1746., klein 530. 1363. 1513. 1533. 1585.

1611. 1657. 1664, kleiner dan een zandkorrel 1671., 1722.,

nauwlijks zoo groot als eene neet 1746. Daarom maakten SCA-

| LIGER 1557, PLATER 1602, JOEL 1622, SENNERT 1641 van een

vergrootglas, en DE PEIRESC 1622, MAYERN 1634, MOUFET 1634,

HAUPTMANN 1657 en anderen van een mikroskoop gebruik.

Over het algemeen is de vorm die van een bol 1557. 1619.

330 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

1634. 1687.; zij worden daarom vergeleken met eieren van

vlinders 1602. 1630., of van zeevisch 1622. Van boven gezien

zijn zij rond 1602. 1619. 1634. 1682. 1689. 1722. 1732., bijna

rond 1746., ovaal 1622. 1746., fig. 62. 63. 64. en worden zij

vergeleken met eene neet 1140. 1752. Door eene sterke loupe,

of door een mikroskoop bezien, geeft hun zeer convex lichaam

en hun korte kop en pootjes hun het uiterlijk van een schild-

padje 1557. 1622 1656. 1687. De lichaamrand is niet zuiver

rond, maar min of meer lobbig fig. 64. 1758.

De rug is voorzien van golvende fijne lijnen (rugosities)1664.,

scherpe driehoekige doorntjes (asperities) 1664., of schubben

1671. en conien staafjes (protuberances) 1664. De 4 lange

borstels der achterpooten werden soms voor aan het lichaam

bevestigd aangezien; daarbij komen de achterrandborstels,

zoodat er sprake is van haren of borstels 1625. 1664. 1682. 1687.

1752. 1758. De borstels der maxilaarpalpen worden beschreven

als „hoorntjes’”’ 1687. Een en ander is in de afbeeldingen te

zien: fig. 62—64. Twee der echte achterrandharen werden

voor pootjes aangezien, waarmede de diertjes zich zouden

kunnen afzetten 1622.

Het lichaam is wit 1180. 1586. 1611. 1622. 1634. 1687.

1722, 1748., bijna wit 1602. 1611. 1622., witachtig 1611. 1622.

1634. 1682. 1687., aschkleurig 1722., zwart (sic!) 1601., met

op den rug eenige donkere schaduwen1687., of met twee maan-

sikkelvormige, of twee gekromde lijnen vormende donkerder

gedeelten 1746. Overigens doorschijnend 1622. 1724. 1746.,

zoo helder als krystal 1724., glanzend 1724. — Aan de ventrale

zijde werden de ,,roussatre’’ apodemata (of epimeren) en ver-

moedelijk ook de 4 achterpootjes gezien, doch niet als zoodanig

herkend 1622.

Het kopje is nauwlijks zichtbaar 1746.; toch moet het ge-

zien zijn door hen, die het diertje met een schildpadje verge-

leken 1557. 1622. 1656. 1687. Het wordt beschreven als scherp

of spits 1622. 1687. 1712., ovaal 1664., konvex 1689, plat 1689.

De mandibels schijnen gezien te zijn 1664. 1689. ; tusschen hen

is een rechte spleet 1689. De monddeelen zijn bijtorganen en

harder dan het overige lichaam 1689. Het kopje is zwart 1622.,

zwartachtig 1634., zwartachtig rood 1634., donkerbruin 1689.,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. -I. 361

84. stro.

roodachtig 1664., roestrood 1758., steenrood 1746., rood 1634.

1746. | <

ARISTOTELES 350 v. C. noemde ze 99etpec, luizen, en ABü

Marwan 1140: dieren. Zij moeten dus wel gezien hebben, dat

zij zich bewogen. Zulke kleine niet-slangvormige diertjes moe-

ten dus wel pootjes hebben. Het zich bewegen werd ge-

zien 1240. 1557. 1585. 1602. 1622. 1634. 1641. 1687. 1746.

1751. 1752. 1757. Ook wordt verteld, dat zij gangen graven

1363. 1682. 1688, die cuniculi genoemd worden 1557.

1567. 1634. 1682. 1687. 1688. 1722. en dat zij onder de huid

kruipen 1508. 1513. 1553. 1619 en woelen 1687. Ook daaruit

kan men afleiden, dat zij pootjes moeten hebben. De pootjes

zijn stellig gezien door hen, die de diertjes met een schildpadje

vergeleken 1557. 1622. 1656. 1687. Maar zij zijn kort, zoodat

het den indruk maakt, alsof de diertjes pootloos zijn 1602,

1634. 1667. 1668. De pootjes zijn vermeld 1622. 1625. 1634.

1657. 1660. 1664. 1682. 1687. 1691. 1722. 1746. 1752. 1758. En

wel ten getale van vijf 1660., zes 1657. 1667. 1671. 1682. 1687.

1722., of acht 1622. 1705. 1746. 1752. 1758. De voorpooten

staan vlak naast het kopje 1622. 1722., en zijn zeer kort 1622.

1634. 1758. en dik 1622. en staan 2 ter weerszijden van het

kopje 1622. 1664. 1682. 1722., aan den hals 1660. De eigenlijke

pooten III worden slechts gezien als de diertjes vlug loopen,

of als zij geplet worden 1657. 1671. 1682. 1687. 1722. De pooten

IV zijn zóó klein, dat zij nooit gezien worden. Maar de pooten

III en IV eindigen in zware borstels, en als men zag, dat deze

bij het voortgaan zich bewogen, begreep men, dat het pootjes

waren, dat er dus 8 pooten waren 1622. 1705. 1746. 1752.

1758., en noemde dan de 4 achterpooten lang en dun 1622,

zeer lang 1757. 1758., borstelvormig 1758. De lange zuignappen

aan de 4 voorpootjes werden voor klauwen aangezien fig. 63.

(1682). De pootjes zijn zwartachtig 1682. 1722., rood 1746,

steenrood 1746., roestrood 1758.

Anatomie. Wanneer men ze tusschen de duimnagels

dood drukt, dan hoort men een knappend geluid 1557; hunne

huid is dus taai, biedt weerstand. De mandibels worden har-

der dan het overige lichaam genoemd 1689.

Physiologie. Zet men ze op den duimnagel, dan

882 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

bewegen zij zich niet, of uiterst traag 1557. 1611. 1746.; maar

wanneer de zon hen beschijnt, zetten zij zichin vlugge beweging

1557. 1634. 1751. 1757. Dat is ook het geval, als men hen met

den warmen adem aanblaast 1746. 1752. 1757. — Heeft men

ze eenmaal met de naald aangeraakt, dan ontwijken zij die,

indien men daarmede hun voortgang tracht te stuiten 1671.

— Drukt men ze dood, dan ziet men een waterachtig vocht

Iso, geen bloed: Zij vreten huld 115521687. Het

,rodere’’ van anderen is m.i. niet indentiek met ,,edere’’.

Zij kunnen niet lang buiten het vocht der blaasjes leven

1634. Op de huid of in de kleederen kunnen zij echter dagen

lang levend blijven 1687. — Hunne bewegingen buiten het

lichaam zijn snel 1687. 1746. Zij zijn zelfs vlug, behendig.

1687. — Zij groeien weinig. 1572.

Oekologie. De schurfmijten bevinden zich in den

regel tusschen corium en cutis 170. 530. 1140. 1363. 1508.

19593. 1852. 1966. 1570. 1612. 1619. 1630. 1658. 11664. 1696.

1746., waar zij het corium verwonden 1155. en waar zij vreten

MISSIES TE Mknasen 1863. 11567. ol ZANGEN GAGE

1722, bijten 1456. 1687.; zij kruipen daar voort 1508. 1513.

1619. en wel langzaam 1553. 1634. 1746. ; van tijd tot tijd rus-

tend 1746.; blijven altijd onder de cutis 1553. 1575. 1751. en

graven daar als een mol 1682. 1688. 1757. gegolfde gangen

1363., die algemeen cuniculi genoemd worden 1557.

1567. 1634. 1682. 1687. 1688. 1722. Men kan ze door de cutis

heen zien zitten 1687. 1688. 1752. 1757. en zelfs zich ver-

plaatsen 1687. Zij zitten in de blaasjes 350 v. C. 240 v. C.

1513.1724., niet onder het blaasje 1757., maar naast de blaas-

jes 1641. 1664. 1757., niet ver van de blaasjes 1634., een eind

van het blaasje 1757., aan het eind van de gang 1688. 1757,

onder een vlekje 1757 (dat vlekje is het diertje zelf !). En daar-

om vond Bonomo hen niet altijd in het blaasje 1687.

In elk blaasje zit er slechts één 1513. 1557. 1563. 1575. 1577.

1585. 1597. 1602. 1622. 1634. 1641. 1680. 1687. 1688. 1746.

1751. 1752. 1757., maar ook wel eens twee, of drie 1687., ook

vindt men wel eens twee blaasjes naast elkander 1687. Op het

hoofd van den mensch zitten zij dieper 362. 1611.

Zij komen ook op de huid voor 1687. 1712. 1757 en zijn dan

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 338

84. sıro.

moeilijk waarneembaar door hunne kleinheid en hunne kleur,

die aan die der huid gelijk is, voornamelijk aan de buigzijde

der gewichten en in de plooien en rimpels en fijne voren der

huid 1687. Zij doorsnuffelen dan de huid en volgen daarbij de

plooien; daarna boren zij met hun spitse kopje in de huid en,

gravend als een mol, kruipen zij onder de huid 1687. 1752.

1757. Ook komen zij in de kleederen der schurftige menschen

voor enin de bedlakens, handdoeken, servetten, handschoe-

nen, door zulke menschen gebruikt 1687.

Zij komen bij alle schurftige menschen voor, van verschil-

lenden leeftijd, constitutie, en sexe, en wel gedurende het ge-

heele jaar 1687.

Ontogenie. Zij ontstaan in het lichaam 240 v. C.,

uit het vleesch (= het corium) 350 v. C., uit rottend serum

1634., tusschen corium en cutis 170. 530. 1553. 1566. 1570.

1630., in de huid 1140. SENNERT 1641 kwam op de gedachte,

dat zulke diertjes toch voorzien moesten zijn van alle organen,

die ook de hoogere dieren bezitten, zelfs van geslachtsorganen.

Hij zegt het wel niet met woorden, maar de gedachte, dat zij

zich door middel van eieren voortplanten, ligt toch in zijne

redeneering opgesloten. BLANKAART is de eerste, die positief

verklaart ,,’t Is zeker, dat al die diertjes uit eijertjes voort ge-

bracht worden’’1680. Het leggen van een ei werd het eerst in

1687 door ISACH COLONELLO gezien. Hetei iswit, doorschijnend,

ellipsoidisch 1687, fig. 64. Bonomo 1687 besloot zelfs daaruit,

dat zij zich voortplanten als alle andere dieren, door de ver-

eeniging van mannetje en wijfje; hij kon echter de sexen niet

onderscheiden. Ook VALLISN(DERI 1733 verzekert, dat zij zich

door eieren voortplanten. Het schijnt, dat ook BAIER eieren

gezien heeft 1740. MEAD 1751 zegt, dat de eieren in de huid-

rimpels gelegd worden, waar zij door de daar heerschende

warmte in korten tijd uitgebroed worden, hun juiste grootte

reeds hebben (!), en dan met hunne scherpe snuiten in de

huid dringen. In 1757 vinden wij, dat de „progenies’” in

het blaasje gelegd worden; want, als men het afkrabsel van

de huid elders op de huid smeert, dan ontstaat daar ter

plaatse schurft.

Plaats in het systeem. In de oudste tijden

SoL DR. A.:C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

sprak men van diertjes, wormen, insecten, luizen. Zie bene-

den, sub Nomenclatuur. MOUFET 1634, ofschoon op verkeerde

gronden, bracht ze onder de ,,Mites”.

Zoögeographie. Zweden 1736. 1740. 1743. 1746.

1752. 1756. 1757. 1758. — Engeland 1634. 1658. 1664. 1667.

1668. 1677. 1752. — Nederland 1567. 1575::1577. 1592.1594.

1608. 1628. — Duitschland 1155.1250. 1456. 1533. 1544. 1585.

1594. 1600. 1602 1608. 1618. 1622. 1631. 1641. 1643. 1650.

OSZ lese, 657. 1676. 116801 1682168568 AA 6995

BEAN OU THOS: 17221724. DS NS SMS GZO

— Rrankeylelaes. 15374 lo 77e 15/8815 899599 MOE

USD AED MEDE 16417 6491676727 EO 170

1739. — Spanje 1140. 1281. 1490. 1549. 1567. — Italië. 70

VAC 25150 RGO ZO. 350. 508415181588 IS SIA 184721933:

1557156321566: 1570. .1572..11576..198421586..15927 1598:

1594. 1597. 1601. 1602. 1605. 1606. 1611 .1612. 1618. 1619.

1623. 1638. 1644. 1658. 1665. 1671. 1682. 1687. 1688. 1689.

1692." 1712. 1716. 1728. 1733. 1734. 1739. — Griekenland

240 v. C. 100. 200. 362. 530. 650. 940. — Macedonië 350 v. C.

1240.

Habitat. Homo sapiens, tusschen corium en cutis 170.

11401863. 15532 55701612 1619. ooksinszjne kleederen,

beddegoed, servetten, handdoeken, en handschoenen 1687.

Tempus. Gedurende het geheele jaar 1687.

Nomenclatuur. Naar de plaats in het systeem.

Creature (Eng.) 1703. — animalculum 1751. 1757. — animal-

cule (Eng.) 1703. 1743. 1744. 1754. — amimalcule (Fra.) 1754.

— animal (Eng.) 1755. — ammal (Fra.) 1755. — dierke 1597.

1678. — diertje 1744. — Tmerleinl 756. — ox®Ant 1622. 1652. —

vermiculus 350. 1250. 1566. 1567. 1622. 1656. 1657. 1673. 1674.

1679. 1704. 1711. 1728. 1734. — vermis 350. 1508. 1665. 1686.

— bacherozzolino 1687. — worm (Ned.) 1682. — worm (Eng.

1703. — Wurm 1748. — Gewürm 1657. — insectum 1735.

1751. 1757. — insecte 1742. 1745. 1754. — insect (Eng.) 1743.

1744. 1746. 1754. — Insect (Dui.) 1756. — insect (Ned.) 1744.

— teredo (= houtworm, made, mot) 1567. 1577. 1622. 1652.

1664. 1692. — acaras 1664. — acari 1641. 1650. — acaride

1660. — acaris 1557. 1596. 1592. 1612. — acaro 1733. — aca-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 338

84. sıro.

vus 1567. 1577. 1622. 1630. 1634.. 1641. 1649. 1650. 1657.

1658. 1660. 1663. 1664. 1667. 1671.1675. 1676. 1677.1680. 1686.

18892: 1689171692. 1696. 169951700--1703.:1708.:1722. 1724.

1733. 1735. 1739. 1740. 1756. — acorus 1657. 1670. 1685.

1696. 1751. — mite (Eng.) 1634. 1705. — meyt (Ned.) 1735..

Als parasiet: pôeïp 350 v. C., 240 v. C.; 100.-200. 362. 530.

1240. 1548. 1557. — pedecello 1589. — pedescello 1490. 1560.

— pedesello 1566. 1728. — pedicello 1553. 1567. 1572. 1577.

1596. 1601. 1605. 1619. 1623. 1630. 1634. 1638. 1644. 1650.

1653. 1657. 1658. 1660..1663. 1665. 1667. 1668. 1674. 1675.

Kerr. 16874. 6882. 1689. 16911: 1212: - 17124. 1748: 1783:

1734. 1735. 1741. — pedicellus 1557. 1576. 1592. 1602. 1612.

1618. 1722. — pedicillo 1728. — pedicillus 1508. 1533. 1539.

1547..1566. 1606. — pediculus 25 v. C., 170. 362. 420. 530.

1281. 1490. 1503. 1508. 1548. 1549. 1557. 1560. 1563. 1572.

1577. 1578. 1584..1594. 1596. 1601. 1602. 1605. 1608. 1611.

1619. 1630. 1641. 1650. 1653. 1656. 1657. 1658. 1660. 1665.

1679. 1718. 1735. 1757. — pedoscello 1281. 1490. 1549. 1553.

— pedunculus 350. 1594. 1608. — pellicello 1570. 1586. 1596.

1612, 1623. 1628. 1638. 1641. 1644. 1667. 1677. 1687. 1692.

1712. 1716. 1717. 1730. 1733. 1739. 1744. 1757. — pellicellus

1602. 1618. — pellicino 1570. 1730. 1744. — pelusello 1619. —

pidicello 1664. 1692. — pidochietto 1567. 1577. — piosello

1733. — Laus 1735. 1738. 1740. 1758. — louse 1735. — lowse

1735. — luis 1680. 1735. — pou 1742. 1745.

Naar de pijn, het wee, de jeuk, die zij veroorzaken (stam:

sai; Gothisch: sair; Oudsaksisch: séro, ser; Oud-friesch: ser;

Oudiersch: saéth, soéth; Oudduitsch: ser; Anglosaksisch en

IJslandsch: sär; Engelsch: sore; Schotsch: sair, sare; Finsch:

sairas; Zweedsch: sàr; Deensch: saar; Nederlandsch: zeer).

— Chiro 1602. 1608. 1641. 1650. 1656. 1676. 1679. 1689. 1691.

1703. 1717. 1722. 1735. 1740. 1754. 1756. — ciro 1653. 1657.

1658. 1660. 1663. 1665. 1671. 1675. 1682. 1685. 1686. 1687.

SEMI 21697 1703861708) 17182.1729...1735.:1781:#1757.

— ciron 1537. 1567. 1577. 1585. 1614. 1622. 1625. 1634. 1641.

1671. 1672. 1726. 1729. 1733. 1735. 1742. 1745. 1754 — cyro

l572.01.912.21578:41583:.41589.21992.1594.-1599:- 1602: . 1618:

1623. 1628. 1630. 1638. 1644. 1650. 1652. 1657. 1660. 1667.

336 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. sıro.

1670. 1676. 1677. 1722. 1751. — cyron 1672. — säur 1708. —

saur 1697. 1735. 1756. — sciro 1660. 1757. — scirrho 1560.

1584. 1586. 1596. 1606. — scirro 1586. 1596. 1602. 1618. 1623.

1638. 1644. 1667. 1677. — scirus 1557. 1576. 1592. 1602. 1612.

1618. 1623. 1634. 1638. 1644. 1653. 1657. 1658. 1665. 1718. —

seir 1722. — seur 1585. 1630. 1634. 1660. 1682. 1689. 1690.

1697. 1703. 1708. 1717. 1722. 1735. 1754. — lebendige seur

1630. 1660. — sieve 1567. 1577. — sierken 1567. 1577. — sir

1689. 1703. 1717. 1735. 1740. 1754. 1756. — siro 1513. 1516.

1520.16021607. 16085 1619: 11631. 1641. 11643, 165021652:

1656. 1660, 1661. 1670. 1670. 116729. 1680. E82: 1688. 11687:

16ER E31 11695. 1697. 1699. 17701217052 177087 1709271168

az 121981722. 1723. 11722. 1729 SSS MSS. 89:

1740. 1741. 1751. 1753. 1754. 1756. — sotim (sor?) 1533. 1544.

— sühr 1618. 1682. — suehr 1650. — sür 1456. 1602. 1608.

1622. 1652. — suer 1155. — sur 1155. 1250. 1631. 1652. — su-

rim (sur 2) 1533. 1544. — surio 1250. — suro 1250. — syr

1660. — syro 1363. 1560. 1566. 1584. 1585. 1586. 1589. 1593.

1594. 1597. 1600. 1605. 1622. 1634. 1652. 1653. 1656. 1657.

1658. 1665. 1667. 1668. 1677. 1688. 1690. 1691. 1699. 1705.

1708. 1710. 1716. 1717. 1718. 1735. 1757. — sijr 1660. — zier

1615. 1627. 1649. — kläda (= jeuk) 1748. 1755. — kläd-

mask (= jeukworm) 1740. — klaomask 1754.

Naar haren vorm: assoabat (= neet) 1281, 1490, 1549.

1553. 1560, 1589, 1634. — assoalat 1585. 1634. — soab 1140.

— soabat 1140. — ssoabe 1140. — su’aba(t) 1140. — garapates

(schildpad) ml SS 1526, 1592716128

Naar hare kleinheid: snebelcza 1155. — snebelza 1533.

1544. — snevelzen 1250.

Naar haar bedrijf: brigans 350, 1557, 1576, 1585, 1592.

1602. 1612. 1618. 1619, 1623. 1634. 1638. 1644. 1653, 1657.

1658. 1660. 1665. 1718, 1757. — bugans 1585. 1595, 1597.

1600. 1643 — arador (Spa — ploeger.) 1567. 1577.

Naar haar verblijf (wheale — a pustule, a mine): wheale-

-worme 1634, 1658. — wheal-worm 1664. 1667, 1677. — (whey

— wei, serum): whey-worm 1664. — hand-worm (Eng.) 1664.

1667, 1677. — Hautwurm 1758. — pediculus ciliorum 362. —

pediculus in palpebris 170. 650. — pediculus palpebrae 1240. —

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 337

84. siro.

pediculus palpebrarum 25 v. C. 170. 350. 362. 420. 530. —

Naar de ziekte, die zij veroorzaakt: Insect of the itch 1746.

— ttch-acarus 1752. — itch-animal 1752. — Reitlaus 1756. —

Reitleis 1689. 1703. — Reitleus 1717. — Reitleuss 1735. 1754. —

RATES ZN 1682.11685. 1697. 17081716. 1722. 1733. 1735.

1751. — Reitlieschen 1695. — Reitlis 1650. 1657. 1670.

Naar? barrow 1664. (Barrow = a hog, a sepulcral hill;

derhalve vermoedelijk lapsus calami voor ,,burrow’’.)

Absoluut verkeerd: plactula (= weegluis, maar ook nuchtere

platte nympha, of 2 van Acarus reduvius) 1667. 1677. —

ricinus 1717. 1735. 1754. 756.

Wetenschappelijke namen: pediculus subcutaneus 1641.

1650. 1733. — pediculus scabiei 1735. 1740. 1747. — Acarus

humanus 1656. — Acarus humanus subcutaneus 1746. 1752.

1754. 1756. 1758. — Acarus scabiei 1736. 1743. 1748. 1752.

1754. 1756. 1758. — Acarus siro 1752. 1756, 1757, 1758. —

Acarus exulcerans 1757—1758. — Acarus siro var. scabies

1758. — Scarabaeus scabiei (sic!) 1754.

Medische zoölogie. De oudste vermelding van

„de ziekte’’ is van 240 v. C., niet van 500 v. C. De oudste

vermelding van „scabies’ is van 70 v. C., verder 20 v. C.,

Das nen e 50. 60. 170.: 1492, enz:

Bij de ouden was de schurft niet bekend onder den naam

van Umea, maar van odeıptacıg. ANTIGONUS CARYSTIUS 240 v.

C. zegt, dat in de huid wSeïpsc voorkomen, die met de naald

verwijderd moeten worden; doet men dat niet, dan vervalt

men in de voonua,, de ziekte. Eene ziekte door wdetoec ver-

oorzaakt, heet natuurlijk oSerpiaciuc. Wij vinden de schurft

dan ook onder dat Grieksche woord vermeld 25 v. C., 100.

200. 530. 940. 950. 1240, 1548. 1577., later ook dwptaots 940.,

Yweady 940. en Iypiwdy 200 (dat is: eene ziekte door Anpês,

diertjes, veroorzaakt). Verder: phthiriasis 170. 200. 420. 530.

208. 11572... 1385..1162955 1680111690) 17355 psoriasis’ 1679,

morbus pedicularis 530, 940. 1548. 1576, 1577. 1578. 1679.

785;, maladie bediculaire 1735., maladie powilleus 1735.,

Laussucht 1735., Leussucht 1577., luis-sucht 1679., lurszucht

1735., lwis-ziekte 1679., luysenzucht 1577., lousie evil 1735.,

lowsie-evil 1735.

338 DR. A C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

Speciale vermelding verdient het feit, dat nergens van

gewone luizen, Pediculi (capitis en humanus), melding gemaakt

wordt, zoodat met absolute zekerheid kan verklaard worden,

dat de »9sıptacıc, phthiriasis, morbus pedicularis, of hoe de

ziekte ook genoemd wordt, niets met gewone luizen te maken

heeft. Integendeel, „de gezwelletjes zijn zoo groot als gierst-

korreltjes’’ 530. en de diertjes, die men uit de ,,gezwelletjes”’

haalt, en die de „maladie pédiculaire” heeten te veroorzaken,

Andes 408634 lols. (1533 MS MIO MEME AMIE

bijna onzichtbaar, nauwlijks zichtbaar 1140. 1553. 1553. 1622.

1641. 1652. 1664. 1687. 1751. 1757., alleen zichtbaar voor hen,

die zich in een scherp gezicht mogen verheugen 1240., uiterst

kletnml 081567. 11602. 1612. ONE 16192316227 16572.716874

1701. (zie sub 200), kleiner dan een zandkorrel 1671. 1722.,

_ nauwlijks zoo groot als eene neet 1746.

Andere namen, behalve het algemeen bekende en overal

gebruikte „scabies’’: pruriginosa scabies 170., vumidezza di

pelle 1567. 1577., rogna 1567. 1577. 1687., scabbia 1567. 1577.,

maladie 1567. 1577., galle 1567, 1577., gale 1735. vongne

1567. 1577., rogne 1735., sarna (Spa) 1567. 1577., roña 1567.

Wma zen SS Raud 1967. SR Reudiekeitn ss

Schebigkeit der Haut 1735., schurft 1679. 1735., scorfticheit

1567., schorftigheit 1577., rwyde 1567. 1577., rappigheit 1680.,

krawagie 1680., scab 1735., scabbie 1735., scabbednesse 1735.,

mai (Zwe) 1567., main 1577., passio bovina 1735.

Het schijnt, dat CeLsus 25 v. C. de scabies bwpa noemde;

maar dat heb ik niet kunnen vinden. — aoa, in de beteekenis

van echte schurft, vind ik eerst in 1548. en psora in 1567.

1577. 1679. — Hardnekkige schurft: Lopa &ypıa CELSI (?) 1567.

lo elonoe scabres; [era CELESTE

Raud mit Schuppen 1567. 1577., boose schurft 1567. 1577.,

scabies ferina 1757. 1758.

Verband tusschen de Acarus siro en de scabies, of, m. a. w.

de mededeeling, dat de schurftmijt de schurft veroorzaakt,

vinden wij 240 v. C., 1513. 1560. 1563. 1606. 1665. 1687.

1733. 1746. 1755. — De contagiositeit van schurft is bekend

sedert 25 v. C. .... 1363 .... en werd afdoende door Bonomo

en CESTONI verklaard 1687. — De diertjes veroorzaken door

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 339

84. stro.

hun knagen en graven jeuk 170. 420. 940. 1240. 1255. 1456.

1394215662 1567. 1575. 15851594: 16061612: 1622. 1630.

1657. 1679. 1682. 1686. 1687. 1719. 1722. 1746., en wel onder

de volgende epitheta: veel, zeer veel, hevig, aanzienlijk,

zeer lastig, ondragelijk, onduldbaar, onuitstaanbaar, tot

krabben dwingend en klimmend tot eene ware marteling. —

De jeuk wordt naast de blaasjes gevoeld 1641. Wanneer

men bij het vuur komt, wordt de jeuk heftig en wordt zij

eene kwelling 1622. Met de jeuk gaat de vorming gepaard

van huidschubben en korsten 1548. 1560. 1563. 1567. 1606.

1679. Bonomo en CESTONI schrijven 1687 de vorming der

korsten uitsluitend toe aan het krabben. Er is geen twijfel

aan: de vorming van korsten is niet uitsluitend

het gevolg van krabben, maar wel degelijk ook van de irritatie,

veroorzaakt door de massa schurftmijten, die

soms voorkomen. En dat die enorm kan zijn, vinden wij

beneden vermeld, p. 341. Ook bij favus worden korsten ge-

vormd, zonder dat altijd gekrabd wordt. — Dat krabben gaf

in elk geval verlichting, omdat daarbij de kans bestaat,

dat de verwekkers van de jeuk verwijderd worden. Zoo

heeft men de schurftmijt leeren kennen. En is men op het

denkbeeld gekomen, die uit de huid te voorschijn te halen

met een scherp voorwerp, een houtsplinter, een doorn, een

vischgraat, later met eene naald.

De oudste vermelding van laatstgenoemde operatie dateert

van ARISTOTELES 350 v. C. Maar zij is ook vermeld in 240

pepe 10557: 156315751577 158521997 16028 1622, 1634:

1641. 1657. 1763. 1680. 1687. 1688. 1746. 1751. 1752. 1757.

Later geschiedde het ook met eene speld 1513 (de omschrij-

ving van die ijzeren speld is lezenswaard). De naald is ook

wel eens van zilver 1585. Verder vindt ik vermeld een ,,koorn-

tange” 1680, waarmede zeker een tangetje bedoeld is om zeer

kleine voorwerpjes (Korn, Kérnerchen) op te pikken.

Eene andere wijze van verdelging bij massa’s is het af-

trekken van de cutis, wat bij de Arabieren in gebruik was 1 140.

Nog eene andere werd door PETRONIUS 1566 in Italié

toegepast: lappen met citroensap werden op de aangetaste

deelen gelegd, daarover lappen met eiwit. Na eenige uren

340 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. stro.

haalt men de lappen eraf en vindt dan gene massa zieren

onder aan de lappen gekleefd. Men verbrandt deze en men

hoort dan de zieren knetteren.

Het uitpeuteren van de zieren uit de huid door middel

van naalden was eene volksgewoonte 1575. 1577. 1602. en

geschiedde voornamelijk door vrouwen 1575. 1585., niet alleen

bij zich zelf 1575., maar zij bewezen dezen dienst ook anderen

1585., maakten er zelfs een beroep van 1585. Dat uitpeuteren

van de ziertjes werd in Duitschland algemeen „Seuren graben’

genoemd 1585.

De schurft begint aan de handen 1255. 1363. 1508. 1537

1553. 1567., maar ook aan de voeten 1553. 1690., vooral bij

kinderen 1553. 1566. 1594. 1690. 1691., zoodat zij er niet

van slapen kunnen 1553. Verder kwam zij zeer veel voor

aan de randen der cosleden 25 CMOS NS 0220;

530. 650. 940. 1240. 1679. 1680., tusschen de oogharen 25

v. C., zelden aan de conjunctiva 1585, of aan het wit van het

oog 1585., meer aan het hoofd 1608. 1611., aan de buik

1680., soms zelfs over het heele lichaam 100. 200. 420. 1634.

1638. en is dan lethaal 100. 200. 420. 1634.

De schurft aan de oogleden werd voor eene bijzondere

ziekte gehouden en aangeduid met den naam van VopogdaAuta

940, psorophthalmia 170, pruriginosa scabies palpebrarum

170., scabies palpebrarum 1679., ja, de verwekkers hadden

een. eigen naam; zie 350 n. €:

De geneezing der scabies geschiedde door wasschen met

zeewater, zoutwater, insmeren met acidum salsum, vitrioololie,

hyoscyamusolie, zalven van fijngestooten minthbladeren,

zwavel, kwikpreparaten, enz. enz.

Maar: eerst de blaasjes openen, opdat de geneesmiddelen

dieper konden doordringen en de diertjes konden bereiken en

dooden 362. 650. 1513. 1560. 1586. 1601. 1622. Eenigen

bevelen zelfs aan: de diertjes uit de huid te peuteren 1537.

1586., iets, wat het volk al lang in toepassing bracht; zie

hierboven.

Na 1500. begon met BENEDICTUS eene nieuwe aera der

Geneeskunst, begon men de oorzaak der schurft te negeeren,

schreef alle mogelijke en onmogelijk drankjes voor en er werd

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 341

84. sıro.

adergelaten en gepurgeerd. Daarbij werden toch uitwendig

de hierboven vermelde middelen toegepast.

De ziertjes werden op den duimnagel geplaatst en dan

met den anderen duimnagel doodgedrukt, zooals men ook

gewoon was met luizen en vlooien te doen 1557.

In de 17€ eeuw heerschte de schurft hevig bij de soldaten

en visschers in Italië 1619.

Het aantal zieren bij één patient is soms aanzienlijk. Bij

eene corpulente vrouw, wier buik vol schurft was, werden

de zieren, meer dan 4000, een voor een met de naald eruit

gehaald en. telkens in een ijzeren lepel verbrand; de operatie

was een geduldwerk, dat eenige maanden duurde 1680.

Merkwaardig is de bewering, dat, na het veelvuldig overma-

tig gebruik van versche en gedroogde vijgen, de personen zoo

vatbaar zijn voor schurft 362. 530. 650. Dat kan een volks-

geloof zijn; men zou zelfs daartegen kunnen aanvoeren, dat

de schurft nooit zoo plotseling uitbreekt; dat er dus geen

verband bestaan kan tusschen schurft en de constitutie van

zulke personen. Edoch, vergeten wij niet, 1e. dat het volk

dikwijls goed waarneemt, en 2e dat ook na het eten van aard-

beien, of na het drinken van rijnwijn, sommige menschen

aan eene eigenaardige huidziekte laboreeren, dat dus hun

bloed dan eigenaardige bestanddeelen bevat, die prikkelend op

de huidzenuwen werken, en die eveneens eene verandering in

de constitutie der huid en der zweetkliertjes kunnen ver-

oorzaken, waardoor Acarı, hetzij siro, hetzij gallinae, zie

aldaar, p. 28, 29, aangetrokken worden en zeer gaarne gebruik

maken van de gelegenheid, zich in, of op zulk eene huid te

nestelen.

Bonomo 1687 leerde ons, dat de besmetting geschiedt

door contact van (bloote) lichaamsdeelen; want de diertjes

blijven dagen langook op de huid. Maar ook door bed-

lakens, handdoeken, servetten, handschoenen en andere klee-

dingstukken, waarin zij eveneens dagen lang kunnen blijven

leven. De verklaring van het verschijnsel, dat zoovele honder-

den schurftmijten buiten de huid van den mensch

te vinden zijn, geeft hij niet.

NIJANDER 1757 onderscheidde 3 soorten van schurft-

342 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

84. siro.

mijten, de gewone, de exulcerans van de scabies ferina en

dan nog eene van scabies senilis, waarvan hij echter met

geen woord gewag maakt. ,,Men” is het tegenwoordig vrij

wel eens, dat er maar ééne soort is, de Acarus siro. Maar ik

zou toch wel graag de Acari onderzoeken van de echte scabies

ferina, al was het alleen, om te weten te komen, of FÜRSTEN-

BERG 1861 dan zóó erg gedwaald heeft bij het eveneens

aannemen van twee soorten.

Borer 1652 en KIRCHER 1665 meenden, zonder eenig bewijs,

dat allerlei huidziekten hun eigen dierlijke verwekker hadden.

SCHWIEBE 1722 beweerde, het zouden alle Acari zijn. LINNAEUS

werd daardoor beïnvloed, waardoor eene verwarring ontstond

van Acarus farinae en Acarus siro 1746. 1752., welke funest

was voor de leer der scabies en die tot 1834 duurde.

(Sarcoptes canis GURLT 1837.)

[n 200 v. C. Handelend over schurft by schapen, zegt

CATO, De re rustica, c. 96. o.a. : „Eodem in omnes quadrupedes

utito, si scabrae erunt.’’ — Het is mogelijk, dat hij de hon-

denschurft kende.]

[m 50 na Chr. Handelend over ziekten van honden en

de geneesmiddelen daartegen, zegt COLUMELLA, De re rustica,

lib. 7. cap. 13. sect. 2. o. a. „Si scabies infestabit.... &c.]

[m 60 na Chr. Scabies quadrupedum. PLINIUS, Hist. Nat.;

lil: 22..€..18.:11b.,22. e225.:lib. 28.8 oes lib 250

260€ 015. lib. 82%, 10); Becorum.seabies, uli 227e772%

lib. 31.c.9. Met „pecus’” worden allerlei viervoeters bedoeld.

Canum scabies., lib} 23, € 7.152232. eal

[n 150. @esouvioros schreef over landbouw, enz.; wordt

door Kaootavóc Béooog in zijn Tewrovixà lib. 19. c. 3. Ilepi

Sepansiag xvvòv. De cura canum, aangehaald. — Karrıov

Sì duboyn yetew TO opa Todc Yap Pwerdivtac iacer. Praestat

autem amurca corpus illinere; scabiosis enim medebitur.]

(Sarcoptes equi GERLACH 1857).

[n 200 v. C. Handelend over schapeschurft, zegt CATO,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 343

(equi.)

De re rustica, c. 96, o.a. „Eodem in omnes. quadrupedes

utito, si scabrae sunt.” — Hij kende dus zeker wel de paarde-

schurft.]

[m 50 na Chr. COoLUMELLA, De re rustica, lib. 6. c. 31.

sect. 1. „Impetigines, et quicquid scabies occupat.... &c.”

„Papulae ferventissimo sole usque eo strigile raduntur,

quoad eliciatus sanguis .... &c.’’ — Lib. 6. c. 32. sect. 2.

„ita ut prius scabies ferro erasa, perluatur urina.” — En

sect. 3. „Saepe etiam scalpello usque ad vivum resecare et

amputare scabiem profuit .... &c.” — Dat waren paarden-

middelen!

Lib. 6. c. 32, sect. 1. „Scabies mortifera huic quadrupedi

est .... &c.” — Eene sententie, die ook voor runderen en

andere dieren geldt.]

[mn 60. Scabies quadrupedum. PLINIUS. Hist. Nat., lib.

scalo vib: 22192510 12881825. ‘€. Di lib 26:

ebs. 10% Pecorum scabies; lib. 22. €. 22:71b.31.

c. 19. Met ,,pecus” worden allerlei viervoeters bedoeld.

Jumentorum ‘scabies, lib. 23. c. 3.; lib. 23. c. 4.; lib. 24. c. 7.;

lib. 28. c. 18.; lib. 35. c. 15.; met ,,jumentum” worden last-

en trekdieren bedoeld. — Scabies equorum, lib. 22. c. 22.]

[m 350. IHeXxy@viog schreef over Veterinaria, &c. Hij

wordt door Kxocravés Baococ in zijn Tewrovıxa, lib. 16. c. 18.,

handelend over ziekten van paarden, ezels en kameelen, aan-

__ gehaald. Waarschijnlijk is de bhpa hier wel de schurft:]

[a 390 n. C. Fravius VEGETIUS RENATUS, Artis veterina-

riae sive Mulomedicinae libri quatuor. — Lib. 3. c. 7. 1.:

»Scabies iumentis deformem passionem, et interdum periculum

generat. Contagiosa namque est, et transit in plures.” —

Onder jumenta verstaat men paarden, ezels, runderen.]

[m 1260. ALBERT DE GROOT (ALBERTUS MAGNUS), De

Animalibus Libri XXVI. — Lib. 22. tract. 2. c. 82.: „Scabies

quaedam infirmitas est in cute equorum et dicitur scabies,

eo quod squamas sicut sunt piscium vel ferri purgamenta a

se emittat .... Fit etiam aliquando ex usu alterius equi

scabiosi cum se dentibus invicem scalpserint. Aliquando

etiam contixit ex hoc quod escam simul accipiunt, et de uno

loco in quo primo pabulum sumpsit scabiosus, postea co-

344 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

(equi.)

mederit alius, aut forte si ad eundem locum successive se

confricant aut de eodem panno vel strigile successive pur-

gantur scabiosus et sanus.’’]

[n 1478. ALBERTUS MAGNUS, De lib Libri XXVI.

— Romae. — Hetzelfde als 1260. — Hetzelfde werk verscheen

ook te Mantua 1479, te Venetié 1519, .... 1651.]

[m 1530. Octavius HORATIANUS, Medicus, Euporisto, Lib.

4. $ (ongenummerd) Ad scabiem equorum. — Geeft alleen

geneesmiddelen aan.]

[m 1752. BAECKNER, Noxa Insectorum; p. 23. — De sca-

bies van paarden wordt door hem aan de echte pediculi

(Faun. Suec. 1155 & 1156) toegeschreven.]

[m 1756. BAECKNER, Noxa Insectorum; herdruk in

LINNAEUS, Amoen. Acad. v. 3. p. 358.]

(Sarcoptes suis GERL. 1857).

[a 200 v. C. Handelend over de schurft bij schapen,

zegt CATO, De re rustica, c. 96, ook: „Eodem in omnes qua-

drupedes utito, si scabrae erunt.” — Hij kende dus zeker wel

de schurft bij varkens.]

[mn 60 na C. Scabies quadrupedeum PLINIUS, Hist. Nat;

ib 22, €: 1183: libs 224 25 rib: 23008. 1b. 02

e. 15; lib. 32. c. 10.; Pecorum scabies, lib. 22. e. 22.; lib. 31.

c. 9; met ,,pecus” worden allerlei viervoeters bedoeld; het

varken wordt niet met name genoemd; veilig is aan te nemen,

dat PLINIUS de schurft bij varkens kende.]

[0 77 na C. JUVENALIS, Satyrae, lib. 2. v. 66.

. Sicut grex totus in agris

Unius scabie cadit, et porrigine porci.

Zooals de heele kudde in het veld valt door de schurft van

een (van hen), en de varkens door schurft. — Hij wist dus,

dat runder- en varkensschurft contagieus is.]

[n 1752. BAECKER, Noxa Insectorum; p. 23. De schurft

der zwijnen wordt door hem aan de echte pediculi toegeschre-

ven.]

[m 1756. BAECKNER, Noxa Insectorum; herdruk in LIN-

NAEUS, Amoen. Acad. v. 3. p. 358.]

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 345.

(dromedaris)

(Sarcoptes dromedarit GERV. 1841)

[m 350 na Chr. Atdvuog van Alexandrië schreef over land-

bouw, veeteelt, enz. Hij wordt door Kaooıavös Baoooe in

zijn Tewrovıxa, lib. 16. c. 22. Ile xauhiwy, aangehaald. —

mv dE Vopav duric tH xedpla Depunevecdar;scabiem vero eius.

cedria curari. — Hier is Y@pa zeker wel schurft, die door

cederterpentijn geneezen wordt.]

[a 350. IeXxy&vios schreef over Veterinaria, enz. Hij wordt

door denzelfden in lib. 16. c. 18., handelend over ziekten van

paarden, ezels en kameelen, aangehaald. Ook hier is de apn.

wel schurft.]

(Acarus bubulus OuDMS 1926).

[m 200 v. C. Handelend over schurft bij schapen, zegt

CATO, De re rustica, c. 96. 0. a.: „Eodem in omnes quadrupedes.

utito, si scabrae erunt.’’ — Hij kende dus zeker wel de runder-

schurft.

[m 50 na Chr. CoLuMELLA, De re rustica, lib. 6. c. 13.

sect. 1. Handelende over ziekten van runderen. Hier vinden

wij: „Scabies extenuatur trito allio defricto.... &c.” — „Et

ad scabiem praesentior alia medicina est.... &c.”

[60. Prinius, Hist. Nat.; Scabies quadrupedum: lib.

Poli, 222256 pibi 23 Hed. 2 lib: 25000. 5. br 26. c.

15.; lib. 32. c. 10.; Pecorum scabies „lib. 22. c. 22.; lib. 31. c. 9.

Met „pecus” worden allerlei viervoeters bedoeld. Jumentorum

Seapiesilib).23)c: 3::-16b723.e.4:rlib! 245C:7. lib. 28..6-18.;

lib. 35. c. 15. Met ,,jumentum” worden last- en trekdieren be

doeld. Boum scabies. lib. 31. c. 32.; lib. 28. c. 18.; lib. 31.c.9.]

[n 77. JUVENALIS, Satyrae, lib. 2. v. 66. —

Row: Soles Sicut grex totus in agris

Unius scabie cadit, et porrigine porci.

Zooals de heele kudde in het veld valt door de schurft van

één (onder hen), en de varkens door schurft. — Niet alleen

blijkt daaruit, dat men wist, dat runder-scabies contagieus is,

maar ook lethaal.]

[a 390. Fravius VEGETIUS RENATUS, Artis veterinariae

346 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

_(bubulus.)

sive Mulomedicinae Libri IV. — Lib. 3. c. 71. : „Scabies iumen-

tis deformem passionem, et interdum periculum generat. Con-

tagiosa namque est, et transit in plures.’’ — Tot ,jumenta”

behooren ook ossen. VEGETIUS wist dus, dat de schurft bij deze

dieren contagieus en lethaal is. ]

[a 550. Kaooıavög Bacooc, l'ewromxx, Cassianus Bassus,

Geoponica, lib. 17. c. 24. [leet Vopac, De Scabie, nl. van run-

deren; wordt o. a. door resina aut pix liquida geneezen.

Hier is papa wel schurft. |]

[n 1752. BAECKNER, Noxa Insectorum; p. 23.: sony:

de scabies der runderen aan de echte Pediculi (Fn. Sg 1155

& 1156) toe!]

[m 1756. BAECKNER, Noxa Insectorum; herdruk in LIN-

NAEUS, Amoen. Acad. v. 3. p. 358. —].

(Sarcoptes ovis ROBIN 1860.)

[m 200 v. C. CATO, De re rustica, c. 96. — ,,Oves ne sca-

brae fiant’’.... (volgt remedie) „Si haec sic feceris, neque

scabrae fient’.... Ook wordt ,,scabefiant’’ en ,,scabefient”’

gelezen.]

2:50. sCoLuMEr VA De tre rustica MD 7 NC AS Set)

„Oves frequentius, quam ullum aliud animal infestantur

scabie; quae fere nascitur sicut noster memorat poeta, &c.

— Verder is de huid ,,asper”, gepaard met „prurigo”. Zij

bijten zich en stooten zich met de hoorns en de hoeven;

&c.]

[n 60. Scabies quadrupedum. PLINIUS, Hist. Nat.; lib.

ZONES lb: 22 eN Zon db S RCS ib 238€. lb 2640

Sahib: 82. €. 10.; Pecorum scabies lila 2227e 2 alibi

c. 9.; met „pecus’ worden allerlei viervoeters bedoeld; het

schaap als zoodanig wordt niet vermeld; veilig kan men

aannemen, dat PLINIUS de schapeschurft kende.]

[m 350. Atdvpoc uit Alexandrië schreef over Veterinaria;

wordt door Kacoiuocs Baooog in zijn Tewrovixà aangehaald.

— Lib. 18. c. 15.: bapa ovdë Thv doyhv meoomedcostev....

Scabies ne ab initio quidem oves occupaverit. — Kadduov dè

TIVEG TOLOÙVTEG, OÙ TPOTEPOY TL TPOCPÉPOLOL THY TPOSLONUEVOdY

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I 347

(ovis.)

iauarav 7G Voprüvrr.... Quidem autem melius faciunt, &

non prius quicquam praedictorum remediorum ovi scabiosae

adhibent.... Thy 88 beopav Tv rpoßarwv Yepaneboeıs.... Sca-

biem porro ovium curabis .... &c.]

[n 390. Fravius VEGETIUS RENATUS, Artis veterinariae

sive Mulomedicinae libri IV. — Deze veeartsenijkundige han-

delt wèl over schurft bij „jumenta’’ = paarden en runderen;

hij wordt ook aangehaald, als zoude hij over schurft bij scha-

pen geschreven hebben; die passage heb ik echter niet kun-

nen ‘vinden. |

m 1658. KIRCHER, Scrutinum Physico-medicum, &c.; Ro-

mae; sect. 1. c. 7. p. 32. — „Quemadmodum una ovis solita

infecta, scabie reliquum coinquinat gregem.”]

m 1671. KIRCHER, Scrutinum &c.; Lipsiae; p. 19. — Het-

zelfde als 1658.] |

(Sarcoptes cati HERING 1838).

[m 1673. WEDEL, De scabie epidemica felium; in: Misc.

Cur. Med. Phys. Acad. Nat. Cur.; Annus Tertius; MDCLXXII.

Gedrukt: Lipsiae & Francofurti MDCLXXXI (lees

MDCLXXIII!) Het voorbericht is geteekend: 9 Dec. 1672.

— Hierin de oudste mededeeling over katschurft (in West-

phalen) voornamelijk aan kop en ooren. De oorzaak wordt

niet genoemd. Extract uit een brief van JoH. PRAETORIUS,

Gymnasii Rector, Nov. 1671.]

[m 1686. WEDEL, De scabie epidemica felium. In: BONET,

Medicina septentr. collatitia, &c.; Genevae; Pars II. lib. 6.

sect. 1. obs. 15. — Hetzelfde als 1673].

85.

Acarus scaber L. 1758.

m 1746. Acarus depressus cinereus; lateribus scabris. LIN-

NAEUS, Fauna suec.; Ed. I; Holmiae; p. 347. n. 1197. — Cor-

pus depressum; obscure cinereum; abdominis latera

a, tergo. punetis elevatis scabra; podex

348 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

85. scaber.

depressus, bidentatus;. tergo impositus pedes

undique protendit. Habitat in terra, primo vere frequens. —

De spatieering is van mij. — Deze beschrijving verraadt ter-

stond Camisia biverrucatus C. L. KocH. Merkwaardig, dat MI-

CHAEL de eigenschap der Camisia’s, bij schrik hunne pooten

te strekken, niet vermeldt.

m 1752. Grey rough earth acarus. HıLL., A gen. Nat. Hist.;

v. 3. Hist. of Animals; London; p. 25.n. 7.— Nomen nudum.

Zie over HILL p. 8.

m 1754. Acarus depressus, lateribus scabris. LINNAEUS,

systeme Naturel du Regne Animal, &c.; Ed. VIII. a.; Paris;

p. 237. n. 12. — Vertaling van LINNAEUS’ Fauna suec. 1746.

m 1758. Acarus scaber. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed. 10.;

gen. 235. n. 29. — Acarus cinereus depressus: lateribus sca-

bris. Fn. Suec. 1197. Habitat in Europa. — Toevallig waar.

1758. Acarus depressus, cinereus, laterıbus scabris. LIN-

NAEUS. Plattes vauhes, aschfarbiges Erdwürmlein. (GMELIN),

Onomastologia med. compl. seu Onom. Hist. Nat.; Ulm,

Frankfurt, Leipzig; v. 1. kol. 33. — Duitsche vertaling van

LINNAEUS’ Fauna Suec. 1746.

86.

Acarus geniculatus Linn. 1758.

m 1665. Wandring mite. HOOKE, Micrographia, &c.; Lon-

don np 209 0

„In September and October. 1661. I observ’d in Oxford sever-

al of these little pretty Creatures to wander to and fro, and

often to travel over the plains of my Window. And in Sep-

tember and October. 1663. I observ’d likewise several of these

very same Creatures traversing a window at London, and

looking without the window upon the subjacent wall, I found

whole flocks of the same kind running to and fro among the

small groves and thickets of green moss, and upon the curi-

ously- spreading vegetable blew of yellow moss, which is a

kind of Mushrome or Jewsear.”’

„These Creatures to the naked eye seemed to be a kind of

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 349

86. geniculatus.

black Mite, but much nimbler and stronger then the ordi-

nary Cheese-Mites; but examining them in a Microscope, I

found them to be a very fine crusted or shell’d Insect, much

like that represented in the first Figure of the three and

thirtieth Scheme, with a protuberant oval shell A (1), inden-

ted or pitted with an abundance of small pits, all covered over

(2) with little white brisles, whose points all directed back-

wards.”

„It had eight legs, each of them provided with a very sharp

tallon, or claw at the end (3), which this little Animal in its

going, fastned into the pores of the body over which it went.

„a n

Fig. 66.

Each of these legs were bestuck in every joynt of them with

multitudes of small hairs, or (if we respect the proportion

they bore to the bigness of the leg) turnpikes, all pointing to-

| wards the claws’’.

350 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

86. geniculatus.

The Thorax, or middle parts of the body of this Creature,

was exceeding small, in respect both of the head and belly, it

being nothing but that part which was covered by the two

shells BB (4), though it seem’d to grow thicker underneath:

And indeed, if we consider the great variety Nature uses in

proportioning the three parts ofthebody, the Head, Thorax and

Belly, we shall not wonder at the small proportion of this

Thorax, nor at the vaster bulk of the belly, for could we exact-

ly anatomise this little Creature, and observe the particular

designs of each part, we should doubtless, as we do in all her

more manageable and tractable fabricks, find much more

reason to admire the excellency of her contrivance and

workmanship, then to wonder, it was not made other-

wise.”

„Ihe head of this little Insect was shap’d like a Mite’s,

that is, it had a long snout, in the manner of a Hogs, with a

knobbed ridge running along the middle of it, which was be-

stuck on either side with many small brisles, all pointing

forward (5), and two very large pikes or horns, which rose

from the top of the head, just over each eye (6), and pointed

forward also (6). It had two pretty large black eyes (7) on

either side of the head EE, from one of which I could see a

very bright reflection of the window (8) which made me ghess,

that the cornea of it was smooth, like those of bigger Insects.

Its motion was pretty quick and strong, it being able very

easily to tumble a stone or clod four times as big as its whole

body.”

Opmerkingen. 1. Deze soort varieert zeer in breedte;

men vindt er ook smallere. Ter vergelijking geef ik eene re-

productie van eene penteekening naar een exemplaar uit

mijne verzameling. — 2. Dat „all covered over’ moet niet

letterlijk opgevat worden. In werkelijkheid draagt de rug

slechts 5 dwarsrijen van 4 borstels. — 3. Zijn mikroskoop liet

blijkbaar niet toe, de fijnere nevenklauwen te onderscheiden.

— 4. Optisch bedrog, veroorzaakt door de doorschemerende

inwendige chitine-lijsten (apodemata). — 5. Fantasie; in

waarheid slechts 2 paar: rostraal- en lamellaarharen. — 6. De

pseudostigmata + de pseudostigmatische organen. — 7. De

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 3

86. geniculatus.

interlamellaarharen. — 8. Dat is beslist eveneens fantasie.

— De mijten waren bezig hunne winterkwartieren te be-

trekken,waren dus ST

„op den trek.” y |

m 1667. Wand- N

ring mite. HOOKE,

Micrographia,

&c.; London; 2d.

Edit.; p. 205. —

Is dezelfde editie

met een ander ti-

telblad.

m 1667. Acarus

in cortice, mite.

CHARLETON, Exer-

citationes de Dif-

ferentiis et Nomi-

nibus Animalium;

Oxonii. — Nomina

nuda. In het na-

jaar en in den win-

ter verbergt deze

soort zich tusschen

en onder boom-

schors.

m 1668. Acarus (|

in cortice, mite.

CHARLETON, Ono-

masticon zoicon, &c.; Londini; p. 55. — Nomina nuda.

m 1677. Acarus in cortice, mite. CHARLETON, Exercitatio-

nes.... &c.; Oxoniae; p. 58 sub ,,Teredo”. — Nomina nuda.

m 1743. Wandering mite. BAKER, The micr. made easy;

Ed. 1 and 2.; London; Part. 2. c. 23. p. 190.; haalt HOOKE.

1665 aan; nomen nudum. De verklaring „which he terms

wandering Mites as being to be found in every Place almost

where they can get Food” is bezijden de waarheid. Het gevolg

van die meening is, dat BAKER zelf ook eene andere mijt

zoo noemde (Glycyphagus destructor).

Fig. 67. Naar eigen preperaat.

222 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

86. geniculatus.

m 1744. Omzwervende myt. BAKER, Het mikroskoop ge-

makkelijk gemaakt, &c.; ed.; Amsterdam; v. 2. c. 23. p. 187.

— Hetzelfde als 1743.

01744. Wandering mite. BAKER, The micr. made easy,

&c.; Ed. 3.; London; P. 2. c. 23. p. 190. — Hetzelfde als 1743.

m 1745. Wandering mite. (Hooke) Micrographia restau-

rata &c.; London; p. 56. t. 30. f. 1. — Bijna woordelijk als

HOOKE 1665.

m 1746. Wandering mite. ADAMS, Micrographia illustrata,

or, &c.; London; p. 91. 92. — Hij herhaalt enkele zinnen van

Hooke 1665 en reproduceert in fig. 161. diens figuur, drie-

maal verkleind en in spiegelbeeld.

m 1746. Acarus niger; gemculis femorum globosis. de Geer.

LINNAEUS, Fauna Suec.; ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd.

Bat); p 650; n. 1210, _ Habitat im ramıssextorewsr, a.

Dat is alles. De bijvoeging „de Geer’’ beteekent niet, dat het

diertje reeds door DE GEER beschreven was, maar dat deze

diagnose (wellicht ook eene nadere omschrijving) door DE

GEER hem uit Utrecht medegedeeld was. In zijne Mémoires,,”’

zegt DE GEER v. 7. p. 131: Dans les mois de l’hiver, en De-

cembre, en Janvier et en Février j'ai trouvé a Utrecht, il y a

plusieurs années, sous l’écorce un peu détachée du tronc d'un

vieux poirier, comme aussi sur des branches et de petits mor-

ceaux de bois qui avaient séjourné longtemps sur le terrain”

&c. — Het spreekt van zelf, dat deze mijten hun winterkwar-

tier betrokken hadden; des zomers leven zij van mos, dat op

boomen, muren, daken of op den grond groeit. Ook vond ik ze

in Maart in massa’s onder rotte bladeren, in April in massa’s

onder steenen en in Juni in massa’s in nesten van Sturnus vul-

garis. Kortom het is eene soort, die niet alleen „gewoon” is,

maar ook dikwijls in massa’s bij elkander gevonden wordt.

De in de , Mémoires” afgebeelde Acarus vertoont aan de

pooten I en II den femur distaad in dikte toenemend, maar de

vergroote afbeelding van een enkelen poot (Plaat 8, fig. 3)

laat de dij zien, zooals HooKE die afbeeldt. — KAREL DE

GEER Ultrajectinus werd 1738 als student te Utrecht inge-

schreven. De bijvoeging „Ultrajectinus’’ bewijst, dat hij daar

reeds langer woonde. Minstens sedert 1735; zie p. 239.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 353

86. geniculatus.

m 1752. Knotty legged acarus, found on old trees. Hir,

A gen. Nat. Hist.; v. 3. Hist. of Animals; London DEZE:

15. — Nomen nudum; over HILL zie p. 8.

m 1754. Wandering mite. BAKER, The micr. made easy,

&c.; Ed. 4.; London; P. 2. c. 23. p. 190. — Hetzelfde als

1743.

m 1754. Mite vagabonde. BAKER, Le micr. a la portée-de

tout le monde, &c.; Paris; P. 2. c. 23. p. 215. — Hetzelfde

als 1743.

m 1754. Acarus niger, geniculis femorum globosis. LINNAE-

us, Systeme Nat. du Regne Animal, &c.; Ed. VIII. a.;

Paris; p. 239. n. 25. — Vertaling van Linn. Faun. Suec.

1746. |

m 1756. Wandrende Made. BAKER, Das zum Gebrauch

leicht gem. Microscopium, &c.; Zürich; P. 2. c. 23. = 202. —

Hetzelfde als 1743.

m 1758. Acarus geniculatus. LINNAEUS, Syst. Nat.; Ed.

10.; gen. 235. n. 17. — ,,Acarus niger, femorum nie

subglobosis. Fn. suec. 1210. Habitat... .(vacat). — Zie, wat ik

hierboven, sub 1746, medegedeeld heb. Het is zeer waarschijn-

lijk, dat DE GEER den Zweedschen geleerde opmerkzaam

maakte op den in zijne Fauna Suec. minder juist gebezigden

term ,,globosis’’. Men ziet dien hier gewijzigd in „subglobosis’’.

Ook die uitdrukking is minder juist, maar dat komt later wel |

terecht.

‘ m 1758. Acarus niger, geniculis femorum globosis; LINNAE-

us; Schwarzes Zweigenwürmlein. (GMELIN) Onomatologia

med. compl. seu Onom. Hist. Nat.; Ulm, Frankfurt, Leipzig;

v. 1. kol. 35. — Duitsche vertaling van LINNAEUS, Fauna Sue-

cica 1746. Ed. 1.

87.

(Adhuc sine nomine).

(Notaspis bipilis HERM. 1804).

m 1734. Keferlein. Cuno, Observationes durch dessen

verfertigte Microscopia, &c.; Augspurg;- p. 8. t. 12. f. 2.”

354 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

87. (bipilis).

Op een takje van Citrus aurantium vond hij eenige groote

Coccidae (die hij

voor eierhoopjes

van Insecten aan-

ziet). „Wann man

selbige im Früh-

ling nicht ver-

druckt, kommen

wie N. 2. zeiget,

solche Keferlein heraus, so die Blüthe abfressen, daher ein

Gärtner auf solches wohl Acht zu geben, dass er die Pünctlein

verdrucke”.

Die „Pünctlein’ of ,,Keferlein” zijn m. i. Nymphen (8

pootjes!) van Ceratoppia bipilis. Ook HERMANN vond de vol-

wassenen (M é m. A pt. p. 95) „sur une substance attachée

contre l’écorce d’un arbre, qui m’a semblé étre la fiente des-

séchée de quelque limacon’’, dus in alle geval ook op eenen

boom. Wellicht waren die bezig hunne eieren te leggen onder

die opgedroogde slijmlaag. — De ontdekking van CUNO

werpt een nieuw licht op de levenswijze van bipilis. Vergelijk

zijne figuurtjes. met MicHAEL Brit! Orib..t. 2777. 2.

Zelfs de vorm en de richting der achterrandharen is goed ge-

teekend!

Fig. 68.

88.

Acarus fungorum Linn. 1758.

m 1746. Acarus fusco-rufescens, abdomine subgloboso. LIN-

NAEUS, Fauna suec.; Ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd. Bat.);

p. 349. n. 1207. — ,, Magnitudine lendis. Totus ferrugineus seu

triste rufescens, undique valde glaber, absque lateribus ma-

culis; tarde incedit. Habitat ad radices Fungorum gregatim”.

— Deze beschrijving past het best op de Nymphae van Murcia

humeralis HERM. 1804. De zijdelingsche vlekken zijn de olie-

klieren. Deze Nymphae komen bijna zonder uitzondering

»gregatim’ voor, niet alleen „ad radices Fungorum”,

maar ook in mos, in rotte bladen (waar de „Fungi '’ zeer waar-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 355

88. fungorum.

schijnlijk ook in stonden), in hoopen van dorre takjes, onder

steenen, op en onder den bast van ooftboomen, enz. Het is

eene algemeen voorkomende soort.

m 1752. Gregareous mushroom acarus. HILL, A gen. Nat.

Hist. &c. v. 3. Hist. of Animals, &c.; London; p. 25. n. 11. —

Nomen nudum; over HILL zie p. 8.

m 1754. Acarus fusco-rufescens, abdomine subgloboso. LIN-

NAEUS, Systeme Nat. d. Regne Anim.; ed. VIII. a.; Paris;

p. 239. n. 22. — Vertaling van LINNAEUS, Faun. suec. 1746.

#1758. Acarus fungorum. LINNAEUS, Syst. Nat.; ed. 10.;

Holmiae; gen. 235. n. 28. — Acarus fusco-rufescens, abdomine

subgloboso glabro. F. suec. 1207. Habitat in Fungis. — Dat

laatste is minder juist.

m 1758. Acarus fusco-rufescens, abdomine subgloboso. LIN-

NAEUS; Dunkelröthlichtes Schwammwiirmlein. (GMELIN) Ono-

matologia med. compl. seu Onom. Hist. Nat.; Ulm, Frankfurt,

Leipzig; v. 1. kol. 33. — Duitsche vertaling van LINNAEUS,

Faun. suec.; ed. 1. 1746.

m 1758. Acarus fungorum. RYDBECK, Pandora Insec-

torum; Diss. inaug.; Stockholmiae; p. 21. — Nomen nudum.

89.

(Adhuc sine nomine.)

(Acarus tremellae LINN. 1761.)

m 1758. Acarus tremellae. RYDBECK, Pandora Insecto-

rum; Diss. inaug.; Stockholmiae; p. 21. — Nomen nudum,

derhalve (tot 1758) ongeldig.

90.

Acarus coleoptratus L. 1758.

m 1746. Acarus ater ; lateribus coleoptro acutis. LINNAEUS,

Fauna suec.; ed. 1.; Stockholmiae (ook Lugd. Bat.); p. 350.

n. 1211. — „Minimus est, magnitudine vix seminis papaveris;

octo pedibus; dorso glabro, nitido, latera versus caput acuta

356 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

90. coleoptratus.

quasi coleoptra brevi nigra, hinc abdomen caput respiciens,

quasi antrorsum bicorne et ad latera auctum membranula

nigra, non tamen mobili, ut in coleoptratis. Habitat sub

lapidibus. — Deze beschrijving verraadt terstond .den

Notaspis coleoptratus van lateren tijd. Hafenrefferia gilvipes

kan het niet geweest zijn, aangezien die doorschijnende,

bijna kleurlooze ,,membranula” heeft. „Respiciens” zal wel

„recipiens’” moeten zijn.

m 1752. Marginated-sided stone acarus. Hirr, A gen. Nat.

‘ Hist., &c.; v. 3. Hist. of Animals, &c.; p. 25. n. 16. — Nomen

nudum; over HILL zie p. 8.

m 1754. Acarus ater, laterıbus coleoptro-acutis. LINNAEUS,

Systeme Nat. d. Regne Animal, &c.; Paris; p. 239, n. 26.

m 1758. Acarus coleoptratus. Linnaeus, Syst. Nat.;

ed. 10.; Holmiae; gen. 235. n. 13. — Acarus ater, lateribus

nigro-subcoleoptratis. Faun. suec. 1211. Habitat in Europa. —

Voorloopig alleen Zweden!

m 1758. Acarus ater, lateribus coleoptro acutis. LINNAEUS,

Kleiner Steinwurm. (GMELIN) Onomatologia med. compl.

seu Onom. Hist. Nat., &c.; Ulm, Frankfurt, Leipzig; v. 1.

kol. 32. — Duitsche vertaling van LINNAEUS, Faun. suec. 1746.

(Eriophyes thomasi NAL. 1889).

[n 1596. Serpyllum vulgare minus:.... Hoc quandoque

cum capitulis lanuginosis occurrit. C. BAUHIN, Pinax Theatri

Botanici; Basileae; lib. 6. sect. 4. VI. p. 220. — Vermoedelijk

hebben wij hier de oudste vermelding van eene Eriophyes-gal.]

[m 1623. Idem, idem, idem; p. 220.]

[m 1651. Serpyllum interdum degenerat in capitula to-

mentacea, candicantia, quae florum loco sunt. J. BAUHIN &

CHERLERUS, Hist. Plant. Univ. v. 3.; Ebroduni; p. 269. — .

BAUHIN filius en zijn medewerker zijn dus een stap verder,

dan BAUHIN Sr.; zij weten, met eene ,,degeneratie” van

eene bloeiwijze te doen te hebben!] i

[m 1671. Serpyllum vulgare repens. Hoc quandoque cum

capitulis lanuginosis occurrit. C. BAUHIN, Pinax Theatri

botanici, &c.; Basileae: lib. 6. sect. 4. VI. p. 220.]

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. SOY

(thomasi.)

[m 1698. Serpillum vulgare, minus, capitulis lanuginosis.

Serpillum: vulgare, capitulis tomentaceis, candicantibus. —

TOURNEFORT, Hist. d. Plantes.qui naissent aux environs de

Paris, &c.; Paris; p. 149. — Cette plante est une variété de

la précedente; car quelque insecte piquant la teste du Serpo-

let 2), fait extravaser le Suc nourricier, lequel forme cette

espèce de bourre blanche dont elle est quelquefois couverte,

ainsi qu’il arrive au Gratecul ?) & à quelques-autres plantes. —

Hij bedoelt hier de bekende bedeguars, veroorzaakt door

Rhodites rosae. — Al weer een stapje verder: de afwijking

wordt verklaard: door de inwerking van een insect]

91.

(Adhuc sine nomine).

(Sarcoptes gallarum tiliae TURPIN 1835.)

m 1737. Ver. DE REAUMUR, Mem. p. servir a l’Hist. d.

Ins eze. Paris: visò: chap..12. pi 511.912:

Hy beschijft een lindeblad met Eriophyes-gallen, ver-

gelijkt het blad met eene egge, noemt de gallen „galles en

clous”, vindt, dat het beter zou zijn, ze „galles en petites

cornes” te noemen. Hij onderzocht eenige honderden gallen,

vond niets; totdat het hem eindelijk gelukte.

„Dans une promenade dont étoit Mlle xxx.... & Mlle xxx

découvrit un ver dans une des premiéres qu’elle ouvrit; elle

& moi nous en trouvämes ensuite dans presque toutes les

galles de cette espece que nous examinämes; nous n'en

avons vii qu un seul en chacune (1), quoiqu'il y ait apparence

qu'il y est en compagnie (2). Ces vers sont longs; vüs au

travers d’une forte loupe, ils ne paroissent pas plus gros

que la tige d’une petite épingle (3). Ils sont jaunàtres, comme

- l’intérieur de la galle (4). Ce qui les rend encore plus difficiles

a découvrir, c'est qu'ils n’aiment pas à marcher. Nous en

voyions souvent un, & nous étions incertains si c’était un ver,

jusqu’a ce qu’il lui plùt de se mettre en mouvement (5).

C’est vers la base de la galle que nous l’avons trouvé (6).

Sa, Thymus serpyllum. 2) Rosa canina.

358 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

91. (gallarum tiliae.)

Quand ces galles veillissent” (lees: vieillissent), „il s'y fait

quelqu’ ouverture, ou quelque fente par laquelle des mittes

insectes” (lees: des mittes et des insectes) étrangers s’intro-

duissent; j'ai vu, par exemple, des qui s’y-etoient nichées” (7).

Wat daarvan te denken? Ik moet hier dadelijk erop attent

maken, dat hij niet vermeldt, op welke wijze hij naar de

veroorzakers der gallen zocht. Sneed hij ze overlangs door?

Of overdwars? Krabde hij met een mesje, of met een minia-

tuur lepeltje den inhoud uit? Hij laat ons daarover volkomen

in het duister. Verder mijne

Opmerkingen. 1. Een in elke gal? Dat is wel

wonder; want, er zitten er verscheidene in. Dat pleit tegen de

meening, dat hi een Eriophyes zoude gezien hebben. —

2. Waaruit besluit hij, dat er meer in gezeten moeten hebben?

Omdat het diertje zoo klein was, en de gal zoo groot? Dat

zegt hij niet. Het eenige, wat men zoude kunnen meenen:

Hij was een buitengewoon natuuronderzoeker: hij rook

lont! — 3. Zijne loupe moet al buitengewoon sterk geweest

zijn, om een Eviophyes zóó groot te zien als een speldje;

maar: sterke loepen kende VAN LEEUWENHOEK reeds.

Bovendien, DE REAUMUR had reeds honderden gallen onder-

zocht, vóór hij een ,,ver’ zag. Dan moeten het wel buiten-

gewoon kleine „vers’’ geweest zijn, die hy eindelijk vond.

Dat kunnen geen insektenlarven geweest zijn; die zouden

met eene zeer zwakke loup reeds lang door hem ontdekt,

en als zoodanig herkend zijn. Dat alles pleit er voor,

dat hij werkelijk een Eviophyes onder de loupe zag. — 4

Werkelijk zijn Eriophyes geelachtig. — 5. Werkelijk bewegen

zij zich ongaarne, vooral na ,,schrik’’. DE REAUMUR was te

voorzichtig, om dat kleine cylindrische ding voor een , ver”

te verslijten, vóórdat hy het zag zich bewegen. — 6. Met

„base’’ meent hij zeker het gedeelte, dat aan het blad zit.

Dat is wel zonderling; want, zij zitten door de heele gal

verspreid. — 7. Volkomen waar, maar, de ,,inquilinen” zijn

steeds veel grooter dan de Eriophyes. Hij erkent ook, dat hij

de inquilinen terstond als zoodanig herkende! En .... hij

vond steeds dezelfde , ver” in de gallen.

Summa summarum; ik ben ervan overtuigd, dat DE

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 359

91. (gallarum tiliae.)

REAUMUR de eerste was, die een Eviophyes zag, al vermeldt

hij, helaas, niet, dat zij slechts 4 pooten hadden.

(Phytoptus vitis LANDOIS 1864.)

[a 1679. MALPIGHI, Anatome Plantarum, Pars II. De

variis plantarum tumoribus et excrescentiis. p. 41. t. 22.

f. 79. — Hij beschrijft nauwkeurig het Erineum aan de

onderzijde der bladen van Vitis vinifera, en geeft eene afbeel-

ding van de doorsnede door zoo’n Erineum. Jammer, dat hij

de Ertophyes daarin niet waarnam.]

m 1686. MALPIGHI. Opera omnia figuris elegantissimis

illustrata, &c.; Londini; Tom. 2. p. 41. t. 22. f. 79. —

Hetzelfde als 1679.

IDONOMIE.

Acarı zijn van Spinnen te onderscheiden, doordat slechts

2 paar pooten aan het borststuk, de 2 andere paren aan het

achterlijf gehecht zijn (p. 8, 1749). Het aantal soorten

schijnt aanzienlijk te zijn (p. 8, 1752). Inderdaad telde

LINNAEUS reeds 32 soorten (p. 10, 1758).

Over het algemeen bestaat het lichaam der Acari uit één

stuk: t. lap. lo; fie. 2° p. 14; f.3.p. 16a Lp lio

Qi 0227; 1 7%. ON II S45

NID 66: app 424 tel SOD

67. 1.16. px 68: AO np 74, MO DCE OND Or ZIN

Se SIE 22) 195 DS 15 285 joe WD ts 26, 0, 1285 1, 27, pp. 128;

Pe lol 20 DIS IE 231. py Uran SP Pe Sr

154 PR 1561.85. 9.198 21,36.p2. 1161, BEL jos WDS

D 2254058 Nb 282 104 pi 2835 1. RAZZI

1.58 Dy 244450 pr 247; + Olp 2A 6259294 20329.

302; f. 64. p. 304.

Maar er zijn Acarı, bij wie het propodosoma door eene

dwarslijn (,scheidingslijn’’) van het overige lichaam (het

hysterosoma) gescheiden zijn, hetgeen aanleiding gaf, te spre-

ken van eenen kop, een borststuk en een achterlijf: f. 24. p.

OE TsO. p. let. 37. Pp. 174: 1.89.00. 774 OSE

f 42/9, 180; 1.43. p 182; 1. 44. pe 195; tr AS rp 198 Sp:

354. En de verbeelding speelde den vroegeren onderzoekers

soms parten, zoodat zij een ,,borststuk” teekenden, waar er

geen is; d. w. z., waar geene scheidingslijn aanwezig is: f. 41.

ps Oro. p. 209; 1. 49: p. ZU OPN

f. 56. p. 237; f. 60. p. 248; f. 66. p. 349 (hier geholpen door

doorschemerende apodemata). Ja zelfs werd eene scheidings-

lijn geteekend op het propodosoma, waar er geen bestaat

f. 44. p. 195. Staan de 8 pooten vlak bij elkander, zooals bij

Hydrachna, dan heet het, dat het borststuk „ist so klein und

A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ. 361

Idonomie.

kurz, dass man solchen kaum für den Kopf alleine ansehen

sollte, deme ungeachtet aber sind doch die Füsse allesamt an

denselben eingelenket.” p. 152.

Waar eene overlangsche witte streep over het hysterosoma

loopt, werden 2 elytra, zooals de kevers bezitten, geteekend:

f. 24. p. 119; ja zelfs worden 2 elytra geteekend, waar er ab-

soluut geen aanleiding voor bestaat: f. 68. p. 354; en wordt

daar het diertje zelfs een ,, Keferlein” genoemd!

Ook dwarsplooien over het hysterosoma werden „gezien’’

en afgebeeld, waar zij niet aanwezig zijn: f. 28. p. 131; f. 29.

Oke 59 D 172:1.152!.9.,226; 1.55.9235 (het middelste

figuurtje onderaan), en dat waarschijnlijk, omdat een „in-

sekt” ,,ringen” moet vertoonen. Bij sommige Acart zijn zij

wel aanwezig fig. 23 (te veel geteekend); fig. 26, p. 126; zelfs

kan men vééraan een harder gedeelte onderscheiden, welks

achterrand konvex is (fig. 26, bovenste figuur).

Emo ten, Acavishebbem 8 gelede pooten” p. 611735.

1740. 1749. 1758. 1. 1688. 1702. 1722. 1742 enz., enz. Waar de

voorpooten bijzonder lang zijn, en als wegverkenners, al tas-

tend, dienst doen, daar worden zij ,antennae” genoemd, en

daar heet het, dat het diertje slechts zes pooten heeft: 5. 1727.

34. 1664. 38. 1691. 39. 1718. De leden zijn met haartjes bezet

1. 1702. 1756., die echter dikwijls, verkeerdelijk, alleen aan

het eind der leden vermeld 64. 1665. 66. 1665. en zelfs getee-

zi 45.019.219. 88511.3109P2834 54.1122 pr SZ Opt 26;

020,28 Stef. OPA 47 38..p.l 755 840 np.

MO SN peel 82ste 4de pi 195 sf. A9: pr 21E. 52.0? 226:

Det 2; palpen ep. 61735. 1758. zijnhaigebeeldvan fs dep. 18;

RO eee ie Spr Il doórps 27> Denk pi

Pon Opa, 12 pa 7 pal LAZ ps 705

I 3927421997675 205pr95); e Olp #99 31822. pi

MERE 232 pl lo 4.248946 1419 412549732058, 28: pr iSd,

ep TA Deöimandıpelsinit. Repiidiofusvp. 21; Lip

i 29, 1499 pp Dis 1502 B.:224; tf, Slap. 225:

Zijn de palpen bijzonder dik en gebogen, dan vormen zij een

Aloreeps: 1351759:

Na deze algemeene beschouwingen acht ik het beter, over-

3062 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Idonomie.

zichtelijker, de Idonomie van afzonderlijke groepen te behan-

delen. Ik houd mij daarbij niet streng aan Cohortes, Familiae,

of hoe de groepen anders heeten mogen, daar in ééne afdeeling

soms kleinere gebracht worden, die en in bouw en in gewoon-

ten sterk van de andere afwijken.

Parasitidae. Het lichaam is meestal ovaal, met den spits

naar voren 1. 1688. 1702. 1722. 1746. 1746. 5. 1722. De rug

is convex 1. 1746., hard 1. 1742. 1746., glad en glanzend 1.

1742, met haartjes bezet 1. 1756. 6. 1668. 1733. 1754. De rug

kan bedekt zijn door 2 schildjes 1. 1688. 1722. 1742., dik-

wijls gescheiden door een witten dwarsband 1. 1688. 1722.;

het achterrugschildje is driehoekig 1. 1688. f. 1. p. 13; daar-

achter is het lichaam wit. 1. 1746. Soms is er slechts één

rugschild 5. 1722. 6. 1722., waarachter een bleekgekleurd,

maansikkelvormig gedeelte. — De kleur kan zijn: wit en

helder 5. 1722., bleekbruin 5. 1727., witachtig 1. 1664., oranje

1. 1710. 1746., oranjebruin 1. 1756., kastanjebruin 1. 1688.

2. 1746., roodbruin 1. 1742., rood 8. 1746., en, door het bloed

zuigen, roodbruin 6. 1722., vuurrood 6. 1550. 1634. Het door-

schemerend, met bloed gevuld darmkanaal doet de diertjes

‘soms fraai geteekend zijn: fig. 9. p. 33. Soms draagt het

lichaam achteraan 2 „hoorntjes’’ 8. p. 1746.

Pooten I staan apart en zijn naar voren gericht, terwijl de

3 andere paren dichter bij elkander staan en meer zijdwaarts

gericht zijn: f. 2. p. 14. Pooten I zijn bovendien langer dan

de andere 8. 1746. Pooten I en IV zijn soms even lang en te-

vens langer dan II en III. 1. 1722. 1746. 1756. Soms is het 2e

pootpaar sterk verdikt; die 2 pooten vormen dan samen een

tang; dicht bij de aanhechting zijn zij ieder voorzien van 4

doorns of takken; het eindlid is echter dun en zeer bewegelijk;

met dit pootpaar wordt niet geloopen 2. 1746. De pooten

eindigen in hechtschijfjes 1. 1702. 1756. f. 5. p. 21; £. 9. p.

33)

Tusschen de pooten I ziet men ,,duo tentacula articulata

pediformia”: p. 10, 1758, of 2 lange monddeelen 1. 1688.

1702. 1722, uit leden bestaande 1. 1756., die behaard zijn 1.

1688. 1702. 1742. 1746. 1756. En daartusschen nog 2 kortere,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 363

Idonomie.

stijve organen 1. 1756, die spits eindigen. 1. 1722. 1756. Deze

spitsen zijn, van boven gezien, donker getint 1. 1722. en blij-

ken, van ter zijde gezien, scharen te zijn. 1. 1702 f. 2. p. 14.

Spinturnicidae. Het lichaam is rond 7. 1728, bijna rond

7. 1753, vlak 7. 1728. Vooraan is eene zuigsnuit 7. 1728.,

daarnaast zijn 2 kleine antennae 7. 1753. Rondom het lichaam

zijn 8 pooten geplaatst f. 12. p. 37 ieder met 6 leden 7.

1753. Twee paar pooten zijn meer naar voren, 2 paar meer

naar achteren gericht 7. 1728. Aan het einde der pooten zijn

zuignappen, waarmede zij zich vastzuigen 7. 1728. 1753. Deze

zijn zeer groot, omdat zij zich aan de vleugels van de snel

vliegende vleermuis goed moeten vastzuigen, hetgeen zij

doen door de zuignappen uit te spreiden 7. 1753. Achter

aan het lichaam is nog een klein vooruitstekend iets, of

staartje 7. 1753. De rug vertoont eene teekening als bloem-

werk, dat bij den zuigsnuit begint 7. 1728. Dat zijn de opake,

doorschemerende ingewanden 7. 1753.

Uropodidae. Het geheele dier is plat en aan de rugzijde

door een breed schild bedekt, evenals een schildpad. 11. 1703.

De rug is gewelfd 12. 1722. Het dier is hard, glad, glanzend,

doorschijnend, bruin. Aan de buikzijde is het in het midden

verheven; rondom deze verhooging worden de pootjes samen-

gevouwen en neergelegd, zoodat niets uitsteekt. 12. 1722.

Soms vertoont de rug witte vlekjes 10. 1722. Hij kan stralend

behaard zijn. 11. 1703.

Ixodidae. De eieren zijn rond, wit, glad, glanzend, 16.

1724., bruin en glanzend 18. 1754.

De larven zijn z66 klein, dat men ze nauwlijks ziet 18.

1754. . |

De nuchtere (nymphae en) 99, (vroeger voor eene afzonder-

lijke soort beschouwd) zijn langwerpig (,,rhomboide’’) 16.

1634., ovaal 16. 1710. 17a, 18. 1754., bijna rond 22. 1648.,

rond 20. 1758., plat 16. 1634. 1705. 1733. 1745. 18. 1754. 20.

1758. 22. 1648. 24. 1710., dun 16. 1733. 1734. 18. 1754,

glanzend 18. 1754. zoo groot als een weegluis (Clinocoris lec-

tularius) 16. 1745., 1 lin. (34 mm.), 18. 1754. — Een weinig

van den rand af is eene verdiepte streep of groeve 16. 1733.,

die met den rand een boord of zoom vormt 16. 1710. Deze is

364 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Idonomie.

opgericht 16. 1710. 1733. 1745. 18. 1754. Bij eenige is de rand

golvend 18. 1754., bij andere dik 20. 1758. — De voorste helft

wordt bedekt door een schildje 16. 1733. 17a. 19. 1735. 22.

1648., dat ovaal is 16. 1745. 1746. 20. 1758., in schuine rich-

ting gezien, rond 16. 1746. Het kan ook driehoekig zijn 22.

1648. 1758. of drielobbig 20. 1758. 21. 1758. Dat schildje kan

zijn zwart 20. 1758., geelachtig 22. 1648., donker lederbruin

26. 1668., schitterend (door metaalglans) 22. 1648. — Het

lichaam is soms achteraan gekorven 22. 1758. — De sulci cer-

vicales zijn éens beschreven 17a.

De kleur varieert 16. 1756; naar gelang van de hoeveelheid

opgezogen bloed, is zij roodachtig 21. 1758., donkerrood met

een wit vlekje op het schildje 18. 1754; leverkleurig 22. 1648.,

donker lederbruin 23. 1668., licht leeuwkleurig 26. 1668.,

kastanjebruin 16. 1705. 1745., donker kastanjebruin 16. 1710.,

donkerbruin 16. 1634., zwartbruin 20. 1758., zwartachtig 16.

1634. 1724., 17a, zwart. 16. 1634., is soms ook zilver en rood

door elkander 24. 1710., soms is het zilver vervangen door

rood, of wijnkleur 24.1710. — De buikzijde is bij eenige soorten

wit 17a. Van het schildje naar den rand ziet men soms

4 stralende, donkere, breede streepen 16. 1733. 1748. — De

huid is glanzend 16. 1634. 1710., soms met grove stippels 22

1648.

Er is geen borststuk 18. 1754.

De „base du rostre”, „kopje’’ genoemd, is klein 16 1710.

1733. 1746. 18. 1754., vierkant 22. 1648., geelachtig 22.

1648., kastanjebruin 16. 1710. tot zwart 16. 1746. — De snuit

(rostrum) 16. 1634. 1746. 1753. steekt zichtbaar vooruit 16. .

WOS LION SS isang 18, 17547 2171775822271643. nase

‘smal 18. 1754. 22. 1648. 1758., hoornhard 18. 1754., wit 21.

1758. en is van onderen voorzien van weerhaken 21. 1758.,

aan beide zijden van 8 naar achteren gerichte weerhaken

16. 1703. 1733. — De mandibelscheeden, niet als zoodanig

herkend, werden toch gezien 16. 1703. 1710. De palpen (,,an-

tennae’) 16. 1703. 1733. 1746. 1753. 22. 1648. 1758. zijn

knotsvormig 16. 1703. 1733. 1746. ; het laatste lid ervan, klein

en rond, werd voor een oog aangezien 16. 1710; dus sprak men

‘van gesteelde oogen 16. 1710.; zij zijn even lang als de snuit

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 365

Idonomie.

16. 1746. 18. 1754. De palpen zijn soms lang, smal, aan het

eind een weinig dikker 18. 1754., bleekrood. 18. 1754. De

palpen sluiten nauw om het rostrum 18. 1754; snuit en

palpen maken met het lichaam een stompen hoek 18.

1754.

De pooten, 8 in getal 22. 1648. 16. 1668. 1680. 1710. 1724.

.1733. 1740. 1746. 1748. 1753. 1758. 17a zijn alle vooraan ge-

plaatst 16. 1634. 1668. 1680. 1724. 1733. 1753., bestaan uit

vele leden 16. 1710., vijf 17a, waarvan 4 vrij 18. 1754., zes

waarvan 5 vrij 16. 1724. 1733. 1745. en eindigen in een door-

zichtig blaasje 16. 1733. klauwen 17a, twee klauwen 16.

1733., twee kleine witte klauwen 18. 1754. Pooten I zijn lan-

ger dan de overige 16. 1745. De pooten zijn niet zoo rood als.

het lichaam, haarloos, glad, glanzend. 18. 1754, donkerkleu-

rig, zwart. 16. 1746. De coxae der pooten I dragen soms ieder

2 korte doorntjes 22. 1758. Bij éene soort zijn de leden geschei-

den door witte ringen 17a.

De volgezogen 99, vroeger als afzonderlijke soort beschouwd,

zijn bolvormig-ovaal 16. 1746., toch soms plat 15. 1710. 1752.

De lengte 5 à 6 lin. (2 c.M.), de breedte 4 lin. (13 m.M.) en de

dikte ongeveer evenzooveel 18. 1754. Andere worden zoo

groot als een kleine boon 16. 1688. 1724. 1733. — Zij zijn

verschillend gekleurd 16. 1736., wit 15. 1710. 1724., geelwit |

15. 1746., geelachtig 15. 1724., blauwachtig 13. 1724. 16.

1724., aschblauw 16. 1705. 1710. 1746., donkeraschgrauw

16. 1753., donkerwijnkleurig 16. 1746., grauw met eenige

roode vlekken 18. 1754., door een witten.rand omgeven 17.

1758. 21. 1758. — Aan den achterrand vindt men 6 groeven 20.

1758. — Door den schuinen stand, dien het schildje bij een

het kopje is kastanjebruin 15. 1710. en van de coxae kastanje-

bruin 15. 1710. Deze zitten aan het lichaam vast (zijn onbe-

wegelijk) 18. 1754.

_ De vulva bevindt zich ongeveer in het midden van de buik-

zijde 16. 1724. 1733.; de anus aldaar achteraan 16. 1710.

1746. De ,,spiracula” (= peritremata) zijn zijdelings 16.

1710.

- De nuchtere, platte 22 behooren tot dezelfde soort als de:

366 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Idonomie.

volgezogen bolrond-ovale 99 16. 1557. 1634. 1733. Door het

zuigen zwellen zij op 16. 1634. 1733.

Het 4, als eene afzonderlijke soort beschouwd, is gezien en

afgebeeld 16. 1703. Het heeft eenen snuit met 3 weerhaken

aan de zijden, boothaakvormige, niet als zoodanig herkende

mandibels en knotsvormige palpen („hoorns’’). Zijne kleur

is zwart 16. 1703. Van eene andere soort wordt het 4, eveneens

niet als zoodanig herkend, beschreven als donkerrood, zonder

wit vlekje op den rug, 18. 1754. zilver en rood 24. 1710.

Scutacaridae. Zij gelijken op een schildpadje, maar zijn

platter; de rand is overal scherp; de pootjes zijn alle even lang

en even dik. De kleur is kastanjebruin 27. 1746.

Anystidae. Het lichaam is plat en met voren 28. 1665.,

gezwollen, glad, spaarzaam behaard, rood, de zijden donker,

vooraan ter weerszijden met een donker puntje 28. 1746.

1758., rood, twee donkere, overlangsche lijnen op den rug, die

vooraan uiteenwijken 29. 1746. 1758. De pooten zijn niet

bijzonder lang, maar slank en rood; er zijn 2 voelers 28. 1665.

Tetranychidae. Zij zijn zeer klein 30. 1751., nauwlijks

zichtbaar 32. 1746., witachtig groen 31. 1746. 1758., door-

schijnend oranje 31. 1758., doorschijnend met zwarte zijden

32. 1746.

Cheyletidae. De eieren gelijken op mierepoppen 35. 1753.

De larven zijn, als zij uit het ei komen, + duim (0.22 mM.)

lang en 4, duim (0.146 mM.) breed; zij gelijken dan, door de

dwarse rimpels, op Jsopoda, maar hebben slechts 6 pooten

en zijn bij hun kop gewapend met een krachtigen tang; zij

zijn soms fraai rood, maar hun huid is wit en doorschijnend.

35m Wook

De volwassenen zijn vooraan breed, naar achteren toe smal-

ler wordend 34. 1673, zoodat zij achteraan er anders uitzien

dan meelmijten 35. 1696. De spitse kop wordt snuit genoemd

34. 1664., of angel 34. 1673. De kop wordt geflankeerd door

de palpen of ,,korte hoorns” 34. 1664. Deze zijn naar binnen

gebogen 34. 1673, veel dikker dan de pooten, maar niet half

zoo lang; aan hun eind zijn zij gespleten in vingers als klau-

wen; één vinger, de dikste, heeft aan ééne zijde kleine tandjes

als een zaag 35. 1696. Door die zware gebogen palpen wordt

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 367

Idonomie.

het diertje vergeleken met een „scarabaeus’” (bedoeld is waar-

schijnlijk Lucanus cervus) 34. 1664. Er zijn 8 pooten 35.

1696., maar de voorste zijn lang en worden dan ook ,,zeer

lange hoorns’’ genoemd, zoodat in dat geval het dier maar 6

pooten heeft 34. 1664. De pooten zijn duidelijk geleed 34.

1673. De kleur is als die van meelmijten 34. 1664., licht asch-

kleurig 34. 1673 met iets bruins op hun rug 35. 1696, of met

zwarte stippen 34. 1673 (doorschemerende guanine en darm-

inhoud). Zij hebben geen haren 34. 1664., beter: de haren

zijn niet zoo lang als die van meelmijten 35. 1696.

Bdellidae. Het lichaam is klein, tweemaal zoo groot als

Anystis baccarum 37. 1745., gezwollen 36. 1752. Het rostrum is.

toegespitst 36. 1752. De palpen (,,antennae’’) zijn langer dan

het rostrum; men zou geneigd zijn 10 pooten te tellen. 36.

1746. De pooten zijn matig lang 36. 1752. Het lichaam is rood,

het rostrum, de palpen en de pooten lichter rood 36. 1746., of

het is roodbruin, met bloedroode pooten. 37. 1745.

Eupodidae. Eenige zijn zóó klein, dat zij met het bloote

oog niet waarneembaar zijn 38. 1691., andere hoogstens zoo

groot als eene meelmijt 39. 1718., zoo groot als eene neet 39.

1746. — Het lichaam heeft eene scheidingslijn tusschen pro-

podo en hysterosoma (,,thorax en abdomen’’) 38. 1691. fig. 24.

— De palpen (,,mandibulae’’) zijn vermeld en afgebeeld, dik

38. 1691. fig. 24. De pooten I zijn soms zeer lang, tellen 3

leden, en kunnen gestrekt worden. 38. 1691., langer dan het

lichaam 39. 1718. 1746. Pooten I en II zijn vooraan geplaatst,

dicht bij elkander; pooten III en IV een eind verder naar

achteren, eveneens dicht bij elkander; en de achterpooten

hebben dikke femora 38. 1691. fig. 24. — De kleur van het

lichaam kan zijn zwart 38. 1691., wit 39. 1718. waskleurig,

witachtig, geelachtig, 39. 1746. Pooten en palpen kunnen

menierood zijn 38. 1691., de pooten I bleeker dan de overige

pooten 39. 1746.

Tydidae. Eenige zijn nauwlijks voor het bloote oog

zichtbaar. 40. 1746. — Het lichaam vertoont soms eene

scheidingsliin tusschen propodo- en hysterosoma (,,thorax

en abdomen’’) 40. 1758., soms niet 42. fig. 27; ook wel

eens 5 dwarsplooien 42. 1710. fig. 26, die bij overvoeding

368 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Idonomie.

verdwijnen, fig. 27. Het lichaam is, door zijne dikte, ondoor-

schijnend, tevens niet glanzend. 42. 1754. Rug en zijden

zijn rond 42. 1710. Het rostrum is kort, rond, van voren

stomp, 42. 1754, naar beneden gericht 42. 1710. De palpen

zijn genoemd 41. 1712. 42. 1710. Pooten I en II zijn voor-

aan geplaatst, dicht bij elkander; pooten III en IV meer

naar achteren, eveneens dicht bij eikander 42. 1710. 1754.

fig. 27. Zij zijn 5-ledig en dragen aan het eind 2 klauwtjes 42.

1710. De haren zijn zeer kort, ook aan de pooten 41. 1712.

42. 1754. „Naast den kop” (= op het propodosoma) zijn twee

langere, naar voren gerichte haren ingeplant. 42. 1754. —

De kleur is wit 42. 1710. 1754., vuilwit 42. 1710, roodachtig

wit 42. 1710. safraankleurig of bleek rossig 40. 1746., rossig

40. 1758. Sommige hebben geen oogen 42. 1754, andere op

het propodosoma (,,thorax’’) 2 donkerroode 40. 1746 of

roode 40. 1758 pigmentvlekjes (,,puntjes’’).

Trombidiidae-Larvae. Zij zijn voor het bloote oog onzicht-

baar 44. 1753., zóó klein, dat zij slechts met de punt van

een mes of met eene naald op te nemen zijn 43. 1743. Het

lichaam is behaard 44. 1753., ruig behaard 43. 1758. Hun

kopje is klein 44. 1753. 49. 1664., met 2 dikke, tweeleedige pal-

pen (,antennae”) en een hypopharynx (,,proboscis’’), die

3 van hun lichaam lang is 44. 1753. In fig. 29 zijn nog de 2

mandibelspitsen geteekend (digiti mobili). Zij hebben 6

pootjes 44. 1753. 49. 1664. met 4 behaarde leden 44. 1753.

In fig. 28. zijn er echter 10 a 12 geteekend. De pootjes zijn

lang en dun. 49. 1664. en vóór aan het lichaam bevestigd

44. 1753. De voorpooten zijn zoo lang als het lichaam 43.

1758. Hun kleur is bloedrood 43. 1758.; fraai rood 44. 1753.

Trombidiidae-Adulti. Vergeleken met Spinnen zijn zij

klein 52. 1678; zij zijn zoo groot als een gemeene luis (3m m)

52. 1688, als Limnochares aquaticus (3.5—4.2 mm.) 52 1746.

— Het ,lichaam” (hysterosoma) is aan de schouders het

breedst, naar achteren iets versmald, achteraan stomp 52.

1678., groot, aan de zijden verheven, 52. 1745., het achterlijf

(hysterosoma) is depres, groot, achter en ter zijde verheven

52. 1746., depres, achter stomp, 52. 1758. Het is van boven

vol plooien of groeven, gecapitoneerd 52. 1678. 1745. 1746.

—— "|

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 369

Idonomie.

1758. Het is vol zachte haren 52. 1678, geheel zijdeachtig

52. 1678, 1746. 1758., als fluweel 47. 1744. 52. 1744. 1745.

Het heeft aan den achterrand eene insnijding 52. 1678. 1745.

1746. 1758. fig. 30. — De ,,kop” (het propodosoma) is klein

(kort) 52. 1746 en fig. 30., maar breed 52. 1745., depres 52.

1745. — Door de massa haren zijn de oogen moeilijk waar-

neembaar 52. 1678, of zichtbaar als 2 zwarte puntjes bij de

wortels der pooten I 52. 1678. Anderen: bij pooten I een

fraai zwart oog 52..1710., twee oogen 52. 1745. 1746., die

gesteeld zijn 52. 1710. — Twee palpen (,„corniculi’’) met

eindklauw 52. 1678., twee palpen 52. 1688., naar beneden

gebogen 52. 1688. fig. 30. — Er zijn 8 pooten 52. 1678, 1688.

fig. 30. 1746. Zij zijn kort 52. 1678. fig. 30., hebben vele

leden 52. 1688. 1745. 1746., zeven leden 52. 1688. fig. 30.

De voorste 4 zijn geheel vooraan, de andere 4 meer naar

achteren ingeplant 52. 1678. Stand en houding der pooten,

alsmede de van voren naar achteren afnemende lengte ervan

en de verdikte tarsen I en II zijn goed in 52. 1688. fig. 30.

weergegeven. — Hun kleur is rood 45. 1743. 52. 1646. 1738.

1746., zeer rood 52. 1667., helrood 52. 1745., scharlakenrood

4800701252 1678. 1688: 1690. 1701. 1710: 1735, 1736:

1740. 1743. 1745. 1746., bloedrood 47. 1744. 52. 1688. 1744.,

purperrood 46. 1730.

Limnocharidae. Hun lichaam is depres 53. 1746. 1749.

1753. 1758., dik-ovaalrond 53. 1749., achter stomp, boven

vol groeven 53. 1758. Hun huid is vol korreltjes of wratjes

53. 1753, en fig. 31. Het kopje en het borststuk (sic) zijn

tezamen zöö klein, dat het diertje eigenlijk alleen uit het

achterlijf bestaat 53. 1749. Er zijn 8 pootjes 53. 1749. 1753.

Pooten I en II zijn geheel vooraan, de andere 4 veel meer

naar achteren geplaatst 53. 1749. — Zij zijn rood 53. 1746.,

hoogrood 53. 1749. 1753. — Hun lichaam is buitengewoon

week 53. 1749.-1753.

Hydrachnidae-Larvae. Van gymnopterorum. Zij zijn rood,

zeer klein, zoodat hunne pootjes en oogen met het bloote

oog niet waarneembaar zijn; het achterlijf is bolvormig,

fraai rood, van enkele stijve haartjes voorzien; op het voorste

deel van het achterlijf zijn, ter weerszijden, twee donkerder

370 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Idonomie.

roode puntjes achter elkander geplaatst 55. 1746. Het achter-

lijf is rood en heeft ter weerszijden twee scharlakenroode

puntjes 55. 1758. — Van globosus. Aanvankelijk zijn zij

langwerpig-rond, glanzend, gespannen van huid, zonder

ringen; de hals is peervormig 57. 1737., langwerpig; het

kopje is met een dunneren hals aan het achterdeel verbonden;

later worden zij peervormig 57. 1749. Het kopje is driehoekig

met stompe hoeken; eindelijk gevuld, zijn zij rondachtig

57. 1728., ten slotte kogelrond 57. 1749. Aan den hals vindt

men een spoor van pootjes 57. 1728. Hun kleur is rood 57.

1728., donkerrood 57. 1749., tusschen menie en purper 57.

1737. — De oudste waarneming eener larve is van 1718:

Hydr. p. 145.

Hydrachnidae-Adulti. Zij zijn niet grooter dan een zand-

korrel Hydr. 1743., zoo groot als een speldekop 58. 1753.,

zoo klein als maanzaad (Papaver rhoeas) 59. 1753., zoo groot

als een gierstkorrel (Setaria italica) 60. 1749., zoo groot als

een groote erwt (Pisum sativum) 56. 1749. — De mannetjes

zijn kleiner en leniger dan de wijfjes 56, 1749. — Ovaal,

iets plat 54. 1746., kogelrond 56. 1749. — Het borststuk is

zóó klein, dat men het alleen voor den kop zoude houden;

toch zijn alle pooten daaraan bevestigd 56. 1749. Zij hebben

geen borststuk 57. 1730. Van de 8 pooten zijn de achter-

pooten langer 57a, òf zij zijn even lang en bestaan uit vele

leden, alle met korte, fijne haartjes bezet, dus geschikt om

te roeien 56. 1749. De pooten zijn aan het lichaam bevestigd

als een knop in een acetabulum, en tellen 5 leden; eenige

leden zijn met 3 zwemharen bezet. Men kan de van zwem-

haren voorziene leden met roeiriemen vergelijken 57. 1730.

De pooten bestaan uit 6 leden Fig. 33. — Zij moeten oogen

hebben; want hun gezicht is scherp 57. 1730. — De mond

bevindt zich tusschen 2 palpen („Fressspitzen’’) 56. 1749.,

die over den zuigstekel gebogen zijn 57. 1730. — De „membra

genitalia” bevinden zich achter het vierde pootpaar 57.

1730. — Zij zijn zeer verschillend gekleurd: rood 56. 1749.

57. 1730., scharlakenrood 54. 1746., bont: wit, grauw en vol

zwartachtige vlekken 58. 1753., deels geelwit, deels geelrood

59. 1753., licht- of okerbruin 60. 1749., met een helrood

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. SAL

Idonomie.

kruis op zwart-bruinen grond 61. 1749., fraai karmijnrood

met zwarte versiering; deze bestaat uit eenen in het midden

van voren naar achteren loopenden streep, die vooraan door

twee korte dwarsstreepen, die knopvormig eindigen, gekruist

wordt; achteraan nog twee dwarstakken, geflankeerd door

drie zwarte punten, en boven de laatste daarvan nog een

kleiner puntje 56. 1749. — Na de vervelling (der nymphe)

is de kleur fraaier, helderder, frisscher 57. 1749.

Erythraeidae. Grootte en vorm als Limnochares aquaticus ;

donker gekleurd, bruin; over het achterlijf eene mediane

streep, aan de einden verbreed, vooraan bij enkelen wit, bij

anderen rood, meestal vooraan witachtig, achteraan rood; ove-

rigens is het achterlijf dofzwart; de pooten zijn rood 62. 1746.

Tyroglyphidae sensu lato. De eieren zijn zeer klein (,,atoms’’),

kleiner dan de larven, en zien eruit als eieren Tyrogl. 1644.

1665. 64. 1665. De oppervlakte der eieren vertoont kleine

ruiten 64. 1688., of puntige uitsteeksels 67. 1694., of ontel-

bare doorschijnende plekjes of porién 69. 1712. Eieren zijn

afgebeeld 64. 1688, f. 40. 67. 1694. f. 45, 69. 1687, f. 46.

21411184. 8.52.

De larven zijn zespootig Tyrogl. 1694. 64. 1722, fig. 42.

Alle verdere ontwikkelingstoestanden zijn achtpootig 64.

1665, 1680. 65. 1665. 69. 1696. 74. 1530. Fig. 37—56..

Zij zijn verschillend in grootte 64. 1664., grooter dan de

schurftmijt 64. 1746., bijna onzichtbaar 68. 1646., grooter

dan de meelmijt 67. 1694., zoo groot als eene kleine mijt

74. 1730., zeer klein 76. 1696.

Zij zijn ovaal, achteraan stomp 64. 1664., langwerpig 64.

1680., bijna rond 64. 1746., rondachtig 68. 1646., afgerond

langwerpig vierkant 71. 1733. 1734. Bij eenigen is de rug

konvex, schildvormig, schildpadachtig en de buik plat 76.

1696. 77. 1743. De buik vertoont daarbij schilden zooals bij

insecten (de 8 epimeren of coxaalplaten) 76. 1696. Het

lichaam is doorschijnend 64. 1622. 1664, 1665. 1680. 1686.

1687, 74. 1730., helder 64. 1722., glanzend, kaatst het licht

terug 64. 1664., glanzend, spiegelt de voorwerpen der om-

geving 64. 1665, 65. 1665., zilverachtig, paarlglanzig 76.

1696., glanzend 77. 1743.

370 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Idonomie.

Het lichaam vertoont 3 lichaamsafdeelingen, die (min

of meer) in elkander schuifbaar zijn, vooral de snuit 64.

1664. 1665. 65. 1665., vertoont geen scheidingslijn tusschen

propodo- en hysterosoma 71. 1733. fig. 51. De kop (het

gnathosoma) is klein, de bek ziet er uit als die van een

mol 64. 1664, 1665. 65. 1665. 66. fig. 44., als die van een

konijntje 68. 1646., is spits 64. 1622. lang en spits 71.

1722, 1733. 1734, soms zeer klein 76. 1696., of zelfs

onzichtbaar 74. 1730, is overlangs gespleten 64. 1622. 67.

1694.

Zij zijn min of meer behaard, soms met enkele (,,hinc et

inde’) 64. 1664. 1665. 1687., soms met meer en langere

haren 65. 1658. 1665. 66. 1664. 1665, 1687. 69. 1656, 1676.;

soms zijn de haren lang, dun, wit, recht, buigzaam, behalve

de vertikaalharen (waarover straks), vooral achteraan, niet

behaard (glad), langer dan het heele lichaam 64. 1664, 1712.

66. 1665. 1687. Soms staan zij op gelijke afstanden, zijn

regelmatig geplaatst, stijf, overal heen gericht en gebogen

67. 1664, 69. 1687.; deze haren buigen zelf niet, maar worden

neergelegd alsof zij een gewricht aan hunne inplanting aan

de huid hebben 69. 1687. 1712. Deze haren zijn zelf weer

behaard of „spicated’” 69. 1703. fig. 47. 1712, fig. 48. 70.

1712.—Van de haren verdienen eene afzonderlijke vermelding:

de vertikaalharen („supercilia”) 64. 1646., ,,pointers” 64.

1664. „two on the fore-part of the body” 64. 1665. 66. 1665.,

„horns’’ 64. 1622, 1680. „pili gemini in inferiore corporis

regione cornu mentientes” 64. 1687. „hoorns’’ 68. 1646.,

verder 64. fig. 39. 40. 42. 43. 66. fig. 44. 67. fig. 45. 69.

fig. 46. 71. fig. 50. Bi] de soorten met gladde haren zijn

alleen de vertikaalharen behaard 66. 1665. 1703. —

De schouderharen 64. fig. 43. — De achterrandharen, vier

in getal 64. fig. 43. 71. 1722, 1733. 1734., zes in getal 67.

fig. 45. Bij farinae is bij eene oppervlakkige beschouwing

de rug haarloos 64. fig. 43. Bij case: zijn 3 paren lange haren

op den rug 67. 1694. Bij lactis steken de rugharen zijdelings

uit. 71. 1733. — De cervicaalharen, ter weerszijden van den

kop, zijn krom, eindigen bij het uiteinde van den kop, zijn

zeer veerkrachtig 67. 1694. Bij lactis draagt het eindlid der

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 328

Idonomie.

palpen een haartje 71. 1733. De rudimentaire maxillaarpal-

pen dragen een eindhaar 76. 1696.

Sommigen dragen (schijnbaar) aan het achterlijf een paar

lange haren 76. 1696, fig. 56., „trois ou quatre fois plus

longs que le corps” (overdreven) 73. 1742.

De genitaalheuvel bevindt zich bij beide geslachten in

het midden van de buikzijde 67. 1694. Het copulatiebuisje

is vermeld 69. 1694. en afgebeeld 69. 1734. fig. 49.

Vier pooten zijn vooraan geplaatst, en naar voren gericht,

vier verder naar achteren, en naar achteren gericht 64.

1664. 1665. 1680. 65. 1665. 74. 1730. Zij zijn goed gepropor-

tioneerd, buigzaam, 8-ledig; de leden zijn doorschijnend

64. 1665. 65. 1665. 74. 1730., behaard 64. 1665. 1680. 65.

1665. 71. 1722. 1733. 1734. 74. 1730. Zij dragen één lang

tasthaar 71. 1733, 74. 1730. De tarsen zijn dunner dan de

andere leden 69. 1734. fig. 49, 74. 1730., langer dan de andere

leden 64. fig. 43., langer dan de rest van de poot, loopen spits

toe, en dragen aan het einde een zeer klein hechtschijfje 69.

1734. fig. 49.; zij eindigen in een klauw 64, 1646, 1665, 65.

1665. 67. 1694. fig. 45. 74. 1730., of in een hechtschijfje,

waarop distaal de klauw ingeplant is 71, 1733. — Bij eenigen

zijn de pooten zeer lang, vooral de pooten.I 77. 1743., bij

anderen de pooten IV. 76. 1758.

De kleur is wit 64. 1665. 1680, 1687, 65. 1658, 1665.

77. 1743., paarlkleurig, paarlmoerkleurig 64. 1664., kleurloos,

ongevlekt 64, 1746., safraankleurig 68. 1646., lichtgeelrood

74. 1730,. rood (beter: bruinachtig) 76. 1758. Kop en pooten

zijn roodachtig 64. 1687.; gapen de mandibels (zijdwaarts),

dan is het rood tusschen hen 64. 1664. Soms heeft het lichaam

aan de buikzijde eene bruine vlek 74. 1730.

Avicolae. Twee vormen kan men onderscheiden.

De eerste vorm is langwerpig 78., ruitvormig 79. of ovaal

81. Het kopje is klein 79. 81. Het achterlijf eindigt spits 78.,

of rond en gespleten 81., of het draagt aan een klein-lid nog

2 kleine, kromme, divergeerende aanhangsels 79. De 4 voor-

pooten zijn even lang en gelijk gevormd 79. 81. en eindigen

in twee grove „spitsen’’ (tarseinde en doorn); verder dragen

zij nog een hechtschijfje 79. Pooten III zijn veel langer en

874 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH -

Idonomie.

dikker en eindigen klauwvormig 78. 79. 81. Naast die groote

klauw kan nog een kleiner klauwtje voorkomen 79. Zij

nemen geleidelijk in dikte af 78. 81. of alleen trochanter en

femur zijn zeer dik 79. Pooten IV zijn opvallend korter en

dunner dan I en II en eindigen in een hechtschijfje 78. 79.

Hier en daar zijn lange, stijve haren, voornamelijk aan het

achterlijf, de schouders en pooten III 79.

De tweede vorm onderscheidt zich door een langwerpig-

vierkant, achter stomp lichaaam, een kleinen kop, en 8,

ongeveer even lange en gelijk-gevormde pooten 82. 83.,

eindigend in een hechtschijfje 83. Een kort voorrugschild,

een lang achterrugschild; het stompe achterlijf draagt 2

lapjes, ieder met een zwak-S-vormig gebogen aanhangsel;

tibiae I en II ieder met een tasthaar 83., òf het stompe

achterlijf draagt slechts 4 lange haren 82.

Acandae. Zie de Recapitulatie achter n°. 84. blz.

329—331.

Oribatei. Zij zijn zoo groot als eene neet 88. 1746., nauw-

lijks zoo groot als een papaverzaadje 90. 1746. Het lichaam

is ovaal 87. 1734., bijna bolvormig 88. 1746., plat, aan de

zijden ruw door verheven puntjes, achteraan in het midden

neergedrukt en.met 2 uitsteeksels 85. 1746. Het achterlijf

is ovaal, het voorlijf driehoekig 86. 1665. Zij zijn hard,

gepantserd, vol kleine putjes 86. 1665., zeer glad, behalve

de (twee) vlekken op zijde 88. 1746., glad, glanzend, aan de

zijden met een naar voren gerichte, scherp eindigende,

zwarte, onbewegelijke membraan, als korte keverdekschilden;

het achterlijf is daardoor als ’t ware tweehoornig 90. 1746.

Het voorlijf draagt minstens twee paar naar voren gerichte

(rostraal- en lamellaar-) haren en, vlak bij de zwarte oogen

(pseudostigmataalorganen) twee krachtige, naar voren ge-

richte borstels (interlamellaarharen). Het achterlijf draagt

eene menigte naar achteren gerichte, witte, korte haren 86.

1665. — Er zijn 8 pootjes 86. 1665. 90. 1746., die in een

scherpen klauw eindigen, en met fijne, distaal gerichte

haartjes voorzien zijn 86. 1665. De femora zijn bolvormig

86. 1746, bijna bolvormig 86. 1758, in waarheid proximaal

gezwollen, distaad in dikte afnemend 86. fig. 66. De achter-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 375

Idonomie.

rand draagt soms 2 lange, zacht-S-vormig gebogene, iets

divergeerende haren 87. 1734. fig. 68.

De kleur is roestkleurig, bruinrood, donkerrood 88. 1746.,

aschkleurig, donkeraschkleurig 85. 1746., zwart 86. 1665.

1746. 1758.

Eriophyidae. Zij zijn uiterst klein, lang, wormvormig,

geelachtig 91, 1737.

ANATOMIE.

Parasitidae. Bij een verwond ® individu, waarvan een

gedeelte van den inhoud wegvloeide, waardoor het ineen

zakte, werd gezien, dat het zich herhaaldelijk kon opblazen,

waarbij het telkens den oorspronkelijken vorm herkreeg

6. 1722.

Spinturnicidae. Zij hebben opake, doorschemerende in-

gewanden 7, 1753.

Uropodidae. Zij moeten in hun lichaam sterke spieren

hebben, om het sap uit den kever door het buisje op te kunnen

zuigen. Zij moeten in hun lichaam een vocht hebben, om

den draad te vormen, en wel veel, om telkens een nieuwen

draad te kunnen vormen. 12. 1722.

Ixodidae. De huid is taai 16. 1634., ongelooflijk hard

en taai 18. 1754. — De darmcoeca, niet als zoodanig herkend,

werden gezien: „intus intestina in multos convolutiones

torta” 16. 1710. Slechts weinig met bloed gevuld, schemeren

zij bij de platte 99 door 16. 1733. 1745.

Trombidiidae-Larvae. Hun proboscis (hypopharynx!) is

3 van hun eigen lengte lang 44. 1753.

Limnocharidae. De huid is zeer zacht; zij zijn zeer kwets-

baar; bij verwonding vloeit een rood vocht uit 53. 1753.

Hydyachnidae-Larvae. Van globosus. Trekt men hen van

hun gastheer af, dan blijven kop en vóórdeel van het lichaam

aan den gastheer hangen, en eene roode vloeistof vloeit uit

het lichaam van den parasiet 57. 1728.

Hydrachnidae-Adulti. Onder de huid bevindt zich een

taai rood vocht. Drukt men eene (roode) Hydrachnide

stuk, dan vloeien een rood en een wit vocht uit, die zich

niet mengen 57. 1730.

Tyroglyphidae sensu lato. De huid is hard 64. 1644. De

rug is bedekt door eene schaal 64. 1665., ook de leden der

A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ. 377

Anatomie.

pooten 64. 1680. — Vleeschfibertjes zijn niet gevonden, wel

het ,,Eyernest”, dat aan dat van een hoen doet denken

Tyrogl. 1718. Spermatozoiden werden niet gevonden,

omdat de inhoud uit eene waterige materie bestaat 64.

1684. — Het ¢ lid is zeer dun, wijst bij de paring achter-

waarts. In het lichaam bevinden zich, ter weerszijden van

het 4 lid, twee dikkere lichaampjes (de ,,genitaalzuignappen’’)

67. 1694. Een gedeelte van de vagina werd gezien 67. 1694.

Acaridae. Zie de Recapitulatie achter n°. 84. blz. 331.

EITSTORO Gs

(vacat.)

PENYNSIOLOGIR:

Parasitidae. Bij het snel loopen gebruiken zij de langere

pooten I als tastwerktuigen of wegverkenners 1. 1722. Er

zetelt een fijn gevoel in de pooten I 1. 1722. 6. 1722. Met de -

hechtschijfjes houden zij zich aan de gladste voorwerpen vast

1. 1702. 1756, door ze uit te spreiden 1. 1756. Om weer los

te komen, trekken zij ze weer samen 1. 1756. Sommigen

voeden zich met bloed van vogels, of menschen 6. 1550. 1634.

1722. Sommigen verbergen zich overdag 6. 1722. Is de om-

geving, waarop hun pegasus terecht gekomen is, voor de rei-

zigers ongeschikt, dan sterven deze 1. 1742. Maar zij sterven

ook als hun vehikel sterft 1. 1722 (wel te verstaan in gevan-

genschap!). Zij sterven door sterk riekend tabakspoeder 6.

722°

Spinturnicidae. Bij iedere onvoorziene gebeurtenis richten

zij 4, 6, of 8 pooten rugwaarts; daarmede grijpen zij het voor-

werp, dat boven hen gehouden wordt en loopen dan op dat

voorwerp met den rug ernaar toe. Zij kunnen hunnen stand

plotseling veranderen. Hun vasthoudend vermogen is ver-

bazend; men kan ze niet van een penhouder of van den vinger

afslingeren 7. 1753. De opake ingewanden voeren peristalti-

sche bewegingen uit, of, liever, contraheeren en dilateeren

zich 7. 1753. Zij leven een vollen dag 7. 1753, of zelfs 2 dagen,

nadat zij van hunnen gastheer afgenomen zijn 7. 1728.

Uropodidae. Het zeldzaamste is, dat zij hun voedsel (sap

van eenen kever) door hun kanaal per ano opnemen 12.

14722,

A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ. 379

Physiologie.

Ixodidae. De pooten I worden als wegverkenners gebruikt

16. 1710. 18. 1754. Hun gang is zeer langzaam 18. 1754 en ge-

schiedt als volgt: pooten I worden opgelicht, naar voren ge-

bracht en vastgezet; daarna worden pooten II opgelicht, naar

voren gebracht en vastgezet; daarna worden pooten I weer

opgelicht, enz. Wat pooten III en IV doen.... vacat. —

Met de carunculae hechten zij zich beter vast 16. 1733. —

Zij kunnen 4 weken 16. 1753., 5 weken 18. 1754., zelfs maan-

den lang 15. 1710 honger lijden. — Afgesneden (zwaar ver-

wond), stinken zij 18. 1754. — Zij hebben een taai leven.

Katm 18. 1754 haalt verschillende voorbeelden aan van

zware verminkingen. — De larven kunnen niet 6 maanden

buiten voedsel 18. 1754.

Eupodidae. Pooten I worden dikwijls als wegverkenners

gebruikt 38. 1691. of als ,antennae” 39. 1746.

Tydidae. Onder het loopen voeren de palpen zeer snelle

bewegingen uit 41. 1712. 42. 1710.

Trombidiidae-Larvae. Hun voedsel bestaat uit bloed van

menschen 43. 1743. 1758. 44. 1753. Zij hebben daarbij eene

voorliefde voor vrouwen 44. 1753. Zij zuigen ook bloed van

spinnen 49. 1664.

Limnocharidae. Op het droge gebracht, vallen zij samen;

droogt het weinigje vocht, dat hen aanhing, uit, dan sterven

zij 53. 1749.

Hydrachnidae-Larvae. Zij leven van het bloed van Culi-

cidae 55. 1746. Anderen van dat van Ranatra linearis 57.

1728. 1749. en Nepa cinerea 57. 1728. 1737. 1749.

Hydrachnidae-Adulti. Zij zuigen bloed van Daphnidae en

Cyclopidae; in gevangenschap stellen zij zich met meelpar-

tikeltjes tevreden 57. 1730. — Zij hebben een scherp gezicht

57.1730.— Zij loozen soms uit hun achterlijf een soms korten,

soms langen (witten!) draad, waarmede zij eenigen tijd rond-

zwemmen 56. 1749. — In gevangenschap leven zij vele maan-

den achtereen 57. 1730. Eenigen leven zeer kort; zij verschij-

nen plotseling, om, na 2 à 3 weken, even plotseling te verdwij-

nen 60. 1749.

Tyroglyphidae sensu lato. De eieren kunnen groote koude

verdragen 67. 1694.

380 A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ.

Physiologie.

Eene larve, pas uit het ei, is, zonder voedsel, na 1 dag dood

69. 1712.

(Zij hebben buitengewoon fijne zintuigen en ,,mneme”

daar) zij eene naald ontwijken, waarmede zij ééns aangeraakt

zijn. Tyrogl. 1694.

Hun voedsel bestaat uit alles, wat organisch is, ingewanden

van Dermestes, doode soortgenooten Tyrogl. 1694., klanders

(Calandra) in graankorrels 64. 1693. enz. Zie bij ,,Chorologie.”’

— Zij worden grooter op vette kaas, dan op schrale 64.

1688. — Bij overmatig vochtig voedsel worden zij zeer groot

en dik 64. 1694. — Zonder voedsel, en droog opgesloten, ster-.

ven zij binnen enkele dagen 66. 1703; anders kunnen zij

zonder voedsel 11 weken leven 67. 1694.

Zij kunnen groote koude verdragen; zelfs paarden zij nog

67. 1694. Overigens blijven zij stil liggen, met de pooten tegen

de buikzijde gevouwen 69. 1712. — Onder water kunnen zij

33 week blijven leven 64. 1718. — In urine zijn zij na 1 dag

dood 69. 1676. — Zij sterven door de uitwaseming van noot-

muskaat Tyrogl. 1695., door die van foelie (macis) Tyrogl.

1697. 64. 1697. en in de zon geplaatst 64. 1622. — Eenmaal

dood, verschrompelen zij spoedig. 67. 1694. — De eerste in-

vloed van de zon is eene verlevendiging 64. 1622.

Men ziet in hun lichaam verschillende bewegingen 64.

1665. 66. 1665.

Bij de paring maakt het & lid snelle bewegingen (GUDDEN

1861!). De vereeniging duurt minstens 3 uren. In eene nete-

lige positie (op de punt van eene naald geplakt) wordt de

vagina herhaaldelijk uitgestoken en ingetrokken 67. 1694.

Acaridae. Zie de Recapitulatie achter n°. 84. blz. 331.

(TERATOLOGIE.)

(vacat)

OEKOLOGIE.

Parasitidae. Vele leven vrij, p. 7, 1740. bijv. in tuinaarde

2. 1746., in mest 1. 1722., in nesten van Bombycinae 1. 1742.,

op den stam van Pinus sylvestris 8. 1746. 1752. Soms zijn

er velen bijeen 1. 1742. 2. 1746. 5. 1722. 6. 1550. 1634. Som-

migen kunnen zeer snel loopen 1. 1664. 1688. 1722. 1746. Eeni-

gen gebruiken een Insekt als vervoermiddel 1. 1742 en ver-

laten dat, wanneer het op eene voor de reizigers geschikte

plaats beland is 1. 1742., ook wanneer hun vehikel gestorven

is 1. 1742. Weer anderen parasiteeren op vogels en op den

mensch 6. 1550. 1634. 1722. Acarus coleoptratorum loopt op

Bombycinae steeds met snelheid op en onder het lijf 1. 1664.

1688. Gamasus halleri daarentegen zit, als schubben, op elk-

ander aan de buigzijde der gewrichten van Geotrupini 5. 1722.

In tuinaarde loopt Acarus crassipes voortdurend heen en

weer 2. 1746. Acarus gallinae zuigt bloed 6. 1550. 1634. 1722,

verdwaalt soms in onze woningen en komt dan op den mensch.

6. 1550. 1634. 1657. Zij houdt met hare tasters de pooten I

rein 6. 1722. Sommigen vervoeren zelf kleinere Acari 1. 1688.

Spinturnicidae. Wanneer zij op papier gebracht zijn, loo-

pen zij in cirkels rond, zoekend naar hunnen gastheer. Houden

zij eindelijk op met loopen, dan strekken zij de pooten I in

de hoogte 7. 1728; ook wel II en IV. 7. 1753. Zij komen alleen

op de vleugels der vleermuizen voor, niet in de haren 7. 1728.,

vermoedelijk wel in de haren 7. 1753.

Uropodidae komen voor op kevers, en wel kleine op kleine

en groote op groote kevers p. 41 1722. Zij laten uit hun aars

een witten draad te voorschijn komen, die aan den kever

382 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Oekologie.

vastgekleefd wordt, en, naar gelang van de lengte der kever-

haren, korter of langer gemaakt wordt. De draad is stijf, zoo-

dat het diertje er boven op zweeft. Hij is zeer veerkrachtig;

wordt hij plat tegen den kever gelegd, dan springt hij, als

een veer, weer rechtovereind. Hij is zonder eenige struktuur.

Hij is aanvankelijk week, bestaat eene taaie materie, die aan

de lucht verhardt. Het diertje is in staat, den draad van zijn

anus los te laten. De draad is dus geen wezenlijk deel van het

diertje zelf. 12. 1722. Door dien hollen draad zuigt het

diertje voedsel uit zijnen gastheer 12. 1722.

Ixodidae. Zij zuigen bloed 16. 350 v. C. 400. 950. 1250.

1557. 1567. 1724. 1733. en wel van alle bloeddieren (bedoeld

is: vogels en zoogdieren) 16. 1724. Zij hechten zich aan run-

deren 25. 1743. Soms bedekken zij geheel de weeke deelen

der paarden zöö dicht, dat men de spits van een mes nauw-

lijks er tusschen steken kan 18. 1754. Zij zuigen zooveel bloed,

dat de dieren ervan vermageren en sterven 18. 1754. Bij

slangen zitten zij gedeeltelijk onder de schubben 19. 1735.

Tot het vasthechten wordt de snuit diep in de huid geboord

16. 1724., hetgeen pijnloos geschiedt 16. 1724. 18. 1754. Zij

hechten zich gaarne aan oude, afgeleefde dieren 16. 850 v.

Chr., ook aan uitgehongerde 16. 350 v. Chr., ongaarne aan

rein gehouden dieren 16. 200 v. Chr., of aan trekdieren 16.

60. 1250. Zij blijven soms een maand vastgehecht 18.

1754. Zij wellen door het zuigen sterk op 16. 60. 1250. 1733.

22. 1648. De witte vlek en alles, wat daarvóór is (N. B. te

zamen: het schildje), doet niet aan de zwelling mede 18. 1754.

Zij laten eerst na oververzadiging los en laten zich dan vallen

16. 1619. 1667. 18. 1754. 25. 1743. — Als men haar uittrekt,

blijft meestal de snuit in het lichaam (zie p. 413, bij Iatrozoo-

logie); maar soms blijft een gedeelte van de (door den steek

en het gif sterk) verhoornde opperhuid van den gastheer als

een prop aan het rostrum hangen 23. 1668 en fig. 21. — Vrij-

levende teken hechten zich aan voorbijgaande dieren vast

16. 1602 (N.B. hier worden natuurlijk niet alleen larven,

maar ook nymphen en adulti bedoeld; over de larven zie eenige

regels verder). Eenmaal vastgehecht, verplaatsen zij zich niet

16. 60. 1250. 1619. 1667. 1733.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 383.

Oekologie.

Zij leggen eieren 25. 1743. en wel vele 16. 1619. 1724., bijna

1000 18. 1754. Het eierleggen geschiedt door die witte vlek op

den voorrug (N.B. zie hierboven) in de eerste helft van Mei

18. 1754., door den mond 25. 1743. Zij halen de eieren door mid-

del van een lichtgekleurd sap, dat uit den mond komt, van

beneden over het kopje naar boven, kleven ze op den rug vast,

waar de eieren een klomp vormen, waaronder het 2 sterft 16.

1724. — De larven begeven zich in geheele zwermen naar de

naastbijzijnde grashalmen en klampen zich vast aan het

eerste, beste ding, dat zoo’n blad aanraakt 25. 1743.

Vooral in de regenmaanden komen zij in grooten getale

voor 22. 1648.

Scutacaridae. Zij laten zich door Parasitus coleoptratorum

27. 1608. en door Pergamasus crassipes 27. 1746 vervoeren.

Anystidae. Zij bewegen zich buitengewoon snel 28. 1665.

1746. 1758. 29. 1746. 1758., zoodat zij in hunne cirkelende

bewegingen moeilijk met de oogen te volgen zijn 28. 1665.

Tetranychidae. Zij spinnen een zeer fijn netwerk op de

stammen der boomen 31. 1578, op de bladen 31. 1752.

1758., wikkelen die zelfs in 33. 1752. Zij leven samengepakt

aan de onderzijde der bladen 30. 1751. Zij planten zich voort

onder zeer jonge blaadjes 32. 1746.

Cheyletidae. Zij zijn trager dan meelmijten 34. 1664.

Vóór hunnen kop kunnen zij de palpen naar elkander toe

brengen en hun vingers kruisen 35. 1696.

Hunne eieren, 30 à 40 in getal, leggen zij aan ééne zijde van

de takken van Fraxinus, bedekken die met een bruin, ovaal,

zijdeachtig spinsel, niet grooter dan de kop van eene kleine

speld. Dat spinsel is aan één eind een weinig open, zoodat de

larven daar uitkruipen kunnen 35. 1753.

Bdellidae loopen zeer snel 36. 1752. 37. 1752.

Eupodidae loopen snel 39. 1746, zeer snel 39.1746., richten

gedurende het harde loopen dikwijls de pooten I in de hoogte

en bewegen die dan als antennae 39. 1746.

Tydidae. Loopen zeer snel 42. 1754, met buitengewone

snelheid 42. 1710., bewegen onder het loopen de palpen zeer

snel 41. 1712. 42. 1710. — Eenigen leven op boomen 40.

1746, in huis41.1712, op en voornamelijk in de long der slakken

384 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Oekologie.

42. 1710. — De laatsten loopen bij Helicidae alleen op het

gedeelte vöör de schelp en in de longen, nooit op de schelp.

Breekt men de schelp voorzichtig af, dan kan men hen, door

den longwand heen, zien zich bewegen 42. 1710. Bij Lima-

cidae loopen zij over het geheele lichaam 42. 1754. En gedu-

rende dat loopen zijn de palpen in voortdurende beweging, op

en neer, heen en weer, en soms zóó ventraad gebogen, dat zij

van boven niet zichtbaar zijn. 42. 1710. Gedurende vochtige

perioden ziet men op de slakken deze diertjes niet; treedt

droogte in, dan vertoonen zij zich weer; slakken, in vochtige

periode zonder diertjes gevangen, en in droge flesschen ge-

bracht, vertoonen na eenigen tijd deze diertjes. 42. 1710.

_ Trombidirdae-Larvae. Zij bevinden zich op oude, doode (om-

gevallen) boomstammen en op rot hout, waar zij wachten,

tot een mensch daarop gaat zitten 43. 1743. Zij houden zich

ook op in plantages van Ipomoea batatas 43. 1758. en in de

velden 44. 1753. Met hun „proboscis’’ (hypopharynx) booren

zij zich in de huid van menschen en zuigen bloed 44. 1753., of

van spinnen, houden zich daaraan buitengewoon goed vast;

is de spin dood, dan verlaten zij die, en loopen weg 49. 1664.

Zij worden door den wind verspreid 44. 1753.

Trombidiidae-Adulti. Zij kruipen 45. 1743. Zij leven vrij op

boomstammen 45. 1743, op de aarde 46. 1730. 52. 1688. 1701.

1746. 1749., tusschen gras 52. 1678., enz. (zie bij Chorologie)

en houden van zonneschijn 52. 1688.

Limnocharidae. Zij loopen onder water 53. 1746. 1753.

Brengt men ze op het droge, dan vallen de pootjes z66 dicht

tegen het lichaam, of worden zöö ingetrokken, dat men ze

niet ziet; zij vallen dan als een vormlooze klomp samen 53.

1753. Zij kunnen zich dan niet bewegen en gelijken dan op

eene met roode vloeistof gevulde blaas, die zich vlak uit-

breidt, alsof zij vervloeien zoude; droogt dan nog het weinigje

water, dat hen aanhing, dan verliezen zij alle beweging 53.

1749. Brengt men ze dan weer in water, dan nemen zij hun-

nen vorigen vorm weer aan 53. 1753.

Hydrachnidae-Larvae. Van gymnopterorum. Zij parasi-

teeren op Culicidae. 55. 1746. — Van globosus. Zij parasitee-

ren op Ranatra linearis 57. 1728. 1749. en Nepa cınerea 57.

HIST. OVERZ: D. ACAROLOGIE. I. 385

Oekologie.

1728. 1737. 1749, en hangen aan het lichaam van den gastheer

57. 1728. 1737. 1749., ook aan de pooten 57. 1728. 1749.,

zelfs onder de vleugels 57. 1728. en wel met hun zuiger 57.

1737., bewegingloos 57. 1749. Door het zuigen van hun voed-

sel uit hun gastheer zwellen zij, tot zij kogelrond zijn 57.

1728: 1737. 1749. en verdwijnen dan (de nympha ver-

laat het omhulsel) ; de ontwikkeling duurt 12—14 dagen; het

huidje barst en het diertje zwemt weg 57. 1749.

Hydrachnidae-Adulti. Zij komen voor in rivieren 57.

1730., slooten Hydr. 1743., poelen en plassen 53. 1746. 60.

1749., zelfs in regentonnen 60. 1749, ook wel in Anodonta

57a. — Zij bewegen hunne pootjes even snel in water als

landspinnen op het droge, en kunnen zich aldus spoedig van

de eene plaats naar de andere begeven 57. 1730. Zij zwem-

men voortreffelijk door middel van hunne zwemharen, waar-

bij elk van zwemharen voorzien pootlid als een roeiriem

dienst doet 57. 1730. Hydrachna geographica heeft de ge-

woonte, zich aan een voorwerp vast te houden en lang te

rusten 56. 1749. — Zij zijn zeer vraatzuchtig, voortdu-

rend op prooi jagend; zij vangen en verslinden andere

kleinere diertjes Hydr. 1743. Zij jagen op Daphnidae en

Cyclopidae; in gevangenschap stellen zij zich met meel-

partikeltjes tevreden 57. 1730. — Bij de paring brengen zij

de buikvlakten tegen elkander en omklemmen elkander met

hunne pootjes, zoodat zij schijnbaar éen lichaam vormen 56.

1749. — Uit de passage, dat een massa „Brut” zich bevond „in

einem subtilen Moos an der Rinde von einem im Flusswasser

schon halb verfaulten Kien-Baumen”, kan men opmaken,

dat Hydrachnidae hunne eieren klompsgewijze leggen tusschen

Draadalgen (Confervales) 57. 1730.

Tyroglyphidae sensu lato. Als eene larve uit het ei komt en

nergens een houvast vinden kan, dan blijft zij met haar ach-

terlijf in den eidop, schermt met de 4 voorpooten in de lucht

en is den volgenden dag dood 69. 1712.

Zij bewegen zich langzaam, kruipen 64. 1646., soms snel

64. 1622. 1687., tamelijk snel 76. 1696., zeer snel 64. 1686.

69. 1742., andere zijn bewegelijk 69. 1743., bewegelijker 66.

1687., niet zoo bewegelijk en levendig als gewone mijten

386 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Oekologie.

67. 1664., bewegelijk en levendig 76. 1696. Zijn er eenige bij

elkander, dan kruipen zij en tuimelen zij over elkander 64.

1622. 1742. Neemt men ze waar tusschen meel, dan ziet men

hen werken en trekken, hard loopen en vluchten, onder, over,

en door het meel als konijnen (in de aarde), soms het meel

wegwerpend, of opheffend, zooals mollen (in den grond),

hierheen en daarheen tuimelend, met meelkorrels aan hun

lichaam plakkend 64. 1664. — Sommigen loopen met slechts 6

pooten 76. 1696.

Bij het eten ziet men hen kauwen 64. 1646 en herkauwen (!)

64. 1664. Zij kunnen hunne mandibels van elkander af bewe-

gen („openen en sluiten’’) 64. 1664. Bij het eten gaan de man-

dibels afwisselend uit en in 66. 1703. — Zij voeden zich met

alles,wat organisch is (zie bij „Chorologie’’) ; lactis voornamelijk

met spijzen, rijk aan melkzuur, azijnzuur en barnsteenzuur 71.

Zij planten zich voort door vereeniging van 4 en 9, waar-

door eieren ontstaan, die door de moeder gelegd worden op

voor het leven der nakomelingschap geschikte plaatsen Ty-

rogl. 1687. — Zij leggen eieren 64. 1688. — Bij de paring

wordt het kleinere individu voortgetrokken 64. 1734. Het

koppen van elkander af gericht zijn, komt met de 4 voor-

pooten op den grond, met zijn achterlijf boven dat van het

Q, houdt met de pooten IV, soms ook met de pooten III en IV,

dat zeer dun is, en omtrent het midden van zijne buikvlakte

geplaatst is, met groote vaardigheid voor een klein gedeelte

opening). De penis steekt dan achteruit en maakt ongeloofelijk

snelle bewegingen (GUDDEN 1861!). Het grootere 9 sleept ge-

durende de vereeniging, die minstens drie uren duurt, het

kleinere 4 voort 67. 1694.

Bij groote vorst vouwen zij de pooten tegen de buikzijde

samen en blijven stil liggen 69. 1712.

Avicolae. Het dikke derde pootpaar wordt niet bij het

loopen gebruikt 79.

Acaridae. Zie de Recapitulatie achter n°. 84. blz. 332.

Oribater. Sommige zijn vlug 86. 1665., andere traag 88.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 387

Oekologte.

1746. De vlugge loopen heen en weer, leggen soms een heel

eind rechtuit af; hun gang is vlug en krachtig, zoodat zij een

zandkorrel, die viermaal grooter is, dan zij zelven, omver-

stooten 86. 1665. Op den rug gelegd, strekken zij de pooten

85. 1746. Sommige leven gezellig 88, 1746., andere komen

soms in groote hoeveelheden voor 86. 1665. — Zij leggen hunne

eieren onder Cocciden-schalen 87. 1734.

Eriophyidae. Zij zijn traag en leven in bladgallen 91.

173%:

EMBRYOLOGIE.

Ixodidae. De eieren hebben 14 dagen voor hunne ont-

wikkeling noodig 25. 1743.

Tyroglyphidae sensu lato. De eieren bevatten dooier Ty-

rogl. 1694. Eieren, die 4 dagen na den leg half door-

schijnend ‘zijn, zijn onbevrucht; de donkere zijn bevrucht

Tyrogl. 1694. Eieren, uit de moeder gehaald, verdrogen

spoedig; door de moeder gelegd niet Tyrogl. 1718. 69. 1712.

— In een vergevorderd stadium kan men door de eischaal

heen het embryo zich bewegen zien, en de haren van lichaam

en pooten zien Tyrogl. 1664. In een ver gevorderd stadium

(minstens 16 dagen oud) kan men het embryo zien liggen, kop

en eenige haren onderscheiden 69. 1712. — Acht dagen na

den leg komt de larve te voorschijn Tyrogl. 1694., na 13—15

dagen 69. 1712., na minstens 16 dagen 69. 1712. Het uit-

kruipen der larve is afgebeeld 71. 1734. — In groote koude

wordt de ontwikkeling verlangzaamd, duurt eene maand 67.

1694., 40—43 dagen 67. 1712. — Alle larven hebben

zes pooten Tyrogl. 1694. Eene zespootige larve is af-

gebeeld 64. 1722. fig. 42.

ONTOGENIE.

De larven komen met slechts 6 pooten te voorschijn. p.

6, 1694.

Hydrachnidae. In de aan den gastheer hangende larve

heeft eene ontwikkeling plaats van een ,,dierke’’ waaraan

men, als het geheel gereed is, een hoofd, 2 oogen en 8 tegen het

lichaam opgevouwen pootjes, die met haartjes bezet zijn,

onderscheiden kan 57. 1737. 1749. fig. 34. 35., ook een

borststuk 57. 1749. — De larve barst, en de nymphe zwemt

“ weg. Deze vervelt, en hare kleur is dan fraaier, helderder,

frisscher 57. 1749. — Sommige komen plotseling te voor-

schijn, om, na 2 à 3 weken, even plotseling te verdwijnen 60.

1749. Daaruit kan men besluiten, dat hunne ontwikkeling

buitengewoon kort is, en snel plaats heeft.

Tyroglyphidae sensu lato. Zij ondergaan geene gedaante-

verwisseling Tyrogl. 1669. 64, 1669. Uit de eieren komen

kleine diertjes van denzelfden vorm als de ouders 64. 1622.,

welken vorm zij gedurende het geheele leven behouden Ty-

rogl. 1687. Uit de eieren komen kleine mijten, die telkens

vervellen en grooter worden 64. 1688. Het stadium iners

vóór de vervelling werd waargenomen, doch niet begrepen 64.

1622.

Oribatei. In het voorjaar komen zij uit hunne eieren 87.

1734.

PEMEOGENEE

Hooke, p. 5, 1665. treedt in beschouwingen over het

ontstaan van verschillende soorten, waarbij Lamarckiaan-

sche ideeén geuit worden. — FRISCH is de eerste, die op eene

overeenkomst tusschen Acarı en Phalangidae wijst. 57. 1730.

CHOROLOGHE:

(Milieu-kunde, Habitat.)

In tuinaarde, in aarde.

Acarus crassipes L. 1758. 2. 1746.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1752.

Acarus scaber L. 1758. 85. 1746.

Op de aarde, op den grond.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1745.

Acarus sanguisugus L. 1758. 22. 1648.

(Trombidium purpureum C. L. KocH 1837.) 46. 1730.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1688. 1701. 1746. 1749.

Op den grond, aan de wortels van paddestoelen.

Acarus fungorum L. 1758. 88. 1746.

In woeste streken.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

Op plaatsen, waar vee langs getrokken is.

(Ixodes annulatus SAY 1821.) 25. 1743.

Op beschaduwde plaatsen.

Acarus motatorius L. 1758. 39. 1758.

In de zonneschijn.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1688.

Op steenen aan het strand.

Acarus littoralis L. 1758. 37. 1745.

Tusschen steenen.

Acarus longicornis L. 1758. 36. 1746.

Acarus littoralis L. 1758. 37. 1746.

Acarus rupestris L. 1758. 62. 1746.

Onder steenen.

Acarus coleoptratus L. 1758. 90. 1746.

Op muren, op oude muren.

Acarus baccarum L. 1758. 28. 1665.

Acarus longicornis L. 1758. 36. 1752.

392 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Chorologre.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1665.

Op rotsen.

Acarus longicornis L. 1758. 36. 1752.

Buiten op vensterruiten.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1665.

In afgemaaide koornvelden, vooral tarwevelden.

(Trombidium pusillum HERM. 1804) 44. 1753.

In weiland, vooral zandig.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1678.

Op akkers, op de velden.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1749.

Acarus rupesins L. 1758. 62. 1746.

In plantages van Ipomoea batatas.

Acarus batatas L. 1758. 43. 1750. 1758.

Op de sneeuw.

(Acarus eruditus SCHRK. 1781). 34. 1673.

Aan het zeestrand.

Acarus littoralis L. 1758. 37. 1745. 1746.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1678.

In zeewater.

(PAcarus zosterae FABR. 1779). 63. 1752.

In water.

Acarus aquaticus L. 1758. 53. 1745.

(Hydrachna extendens MULL. 1776.) 54. 1746.

In slooten.

(Hydrachnidae) Hydr. 1743.

In poelen.

Acarus aquaticus L. 1758. 53. 1746.

(?Hydrachna fuscata HERM. 1804). 60. 1749.

In rivierwater.

(Acarus globosus DE GEER 1778) 57. 1730.

In regenwater-tonnen.

(? Hydrachna fuscata HERM. 1804.) 60. 1749.

In urine.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1602.

(Acarus domesticus DE GEER 1778.) 69. 1676. 1696.

In mest.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1722.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 393.

Chorologie.

Tusschen rotte bladen.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1734.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

In rot hout.

(Acarus putrescentiae SCHRK. 1781) 65. 1634. 1658.

Op afgevallen dorre takjes.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1746.

In onze woningen.

(Acarus domesticus DE GEER 1778). 69. 1676. 1696. 1718.

1743. 1744.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1602. 1652.

In kleederen, beddegoed, servetten, handdoeken,

handschoenen.

Acarus siro L. 1758. 84. 1687.

Op pleisters op wonden.

Acarus farınae L. 1758. 64. 1652.

In een kaviaarpot.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1743.

Op een gedroogde osseblaas.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1712.

Op spek.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1656. 1696. 1697.

Op rookvleesch.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1722.

(Tyroglyphus casei OuDMS. 1910) 67. 1694.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1696. 1697. 1743.

Op kaas.

(Tyroglyphidae) Tyrogl. 1664. 1665. 1667.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1602. 1622. 1634. 1657. 1658.

1664. 1665. 1667. 1680. 1687. 1688. 1691. 1696. 1722.

1742. 1746. 1754.

(Acarus dimidiatus HERM. 1704) 66. 1665. 1687. 1703. 1745.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1687.

(Acarus lactis L. 1767.) 71. 1733. 1734.

| Op geitekaas.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1722.

Op Zwitsersche kaas.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1734.

394 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Chorologie.

In oud wordende raten (op gistend bijenbrood!)

cars lachsaEs More), 3505,28

Op zure, dik geworden melk.

(Acarus lactis L. 1767.) 71. 1656. 1657. 1658. 1665. 1687.

16911699:

Op verzuurde meelspijzen.

(Acarus lactis L. 1767.) 71. 1680. 1687. 11691.

Op stoppen van flesschen, kranen van vaten (op het daar

zuur geworden uitgedropen vocht [bier, wijn]).

(Acarus lactis L. 1767.) 71. 1665. 1743. 1754. 1757.

Op (gistende) in suiker verduurzaamde vruchten.

(Acarus lactis L. 1167) 71. 1687. 1722.

Op oud (gistend) kweeperenmoes.

(Acarus lactis L. 1767) 71. 1687.

Op (gistende) jamsoorten, die lang open gestaan hebben.

(Acarus Vactis L. 1767). 71.1687.

Op gedroogde zoete vruchten.

(Acarus domesticus DE GEER 1778). 69. 1687.

(Acarus lactis L. 1767) 71. 1687. 1696. 1743.

Op gedroogde vijgen.

(Acarus eruditus SCHRK. 1781). 34. 1664. 1743.

(Acarus celer HERM. 1804). 41. 1712. |

Acarus farinae L. 1758. 64. 1664.

(Acarus dimidiatus HERM. 1804) 66. 1664.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1687.

(Acarus destructor SCHRK. 1781) 70. 1712.

(Acarus lactis L. 1767.) 71. 1687. 1696. 1754.

Op gedroogde jujubes (vruchten van Zizyphus vulgaris).

(Tyroglyphus casei OuDMS. 1910). 67. 1664.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1687.

(Acarus lactis L. 1767) 71. 1687. ;

Op gedroogde sebestens (borstbezién, vruchten van Corda

MYVxa).

(Tyroglyphus casei OUDMS. 1910) 67. 1664.

Op rozijnen.

(Acarus domesticus DE GEER 1778). 69. 1687.

(Acarus lactis L. 1767.) 71. 1687. 1696.

Op gedroogde kwetsen (vruchten van Prunus domestica).

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 395

Chorologie.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1687.

(Acarus lachs L. 1767). 71: 1687. 1696.

Op gedroogde appels.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1718.

Op gedroogde peren.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1718.

Op amandel(-pitten).

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1687.

In zaden.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1665. 1667. 1696. 1697.

In pijnboomzaad.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1687.

In gepeld meloenzaad.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1687.

In graan.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1665. 1667.

In rijst.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1687.

In meel.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1665. 1667. 1696. 1697. 1742. 1746.

(Tyroglybhus casei OUDMS. 1910) 67. 1694.

In gerstemeel.

(Cheyletus doctus BERL. 1886). 35. 1696.

In havermeel.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1664.

(Acarus dimidiatus HERM. 1804) 66. 1743. 1744. 1754. 1756.

‚In tarwemeel.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1712.

In de broodkamer op schepen.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1697.

In draf (product van bierbrouwerijen, veevoeder).

(Acarus dimidiatus HERM. 1804). 66. 1664. 1743. 1744. 1754.

2 1786.

In hooi.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1752.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1664.

Tusschen droge wortels (peen, Daucus carota).

-Acarus farinae L. 1758. 64. 1664.

396 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Chorologie.

Op boombast.

(Trombidium sylvaticum C. L. KocH 1836). 45. 1743.

Tusschen gras.

Acarus veduvius L. 1758. 16. 350 v. C.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

Acarus sanguisugus L. 1758. 22. 1648.

Tusschen varens.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1667.

Tusschen kreupelhout (thicket).

Acarus veduvius L. 1758. 16. 1703.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

| In bosschen.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1250. 1486. 1634. 1667. 1758.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

Acarus sanguisugus L. 1758. 22. 1648.

Op planten.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1752.

Op heesters en boomen.

Acarus baccarum L. 1758. 28. 1746.

Op kasplanten.

(Tetranychus ludent ZACHER 1916) 33. 1752.

Op beschimmeld leder en dito rotte citroen.

(Acarus citri Hass. 1762.) 37a.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1665. 1667. 1670.

Op paddestoelen, ook tusschen de lamellen).

Acarus motatorius L. 1758. 39. 1718. 1746. 1754.

(Hypopus feromarum Dur. 1839) 75. 1664.

In mos.

(Eupodes striola C. L. KocH 1836) 38. 1691.

Op den stam van Pinus sylvestris.

Acarus aphidioides L. 1758. 8. 1746. 1752.

Op Salix.

Acarus croceus L. 1758. 40. 1752.

Op Salix herbacea.

Acarus croceus L. 1758. 40. 1746.

Op Fagus silvatica.

(Tetranychus carpini OuDMS. 1915) 30. 1751.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 397

Chorologie.

Op Castanea vesca.

(Tetranychus carpini Oups. 1915) 30. 1752. 1756. 1758

Op Urtica dioica.

(Notaspis marginatus C. L. Kocx 1839) 11. 1703.

Op Ribes grossularia.

Acarus baccarum L. 1758. 28. 1745. 1746. 1752.

Op Citrus medica.

Zie p. 396, op beschimmelde citroen.

| Op Citrus aurantium.

(Notaspis bipilis HERM. 1804) 87. 1734.

Op Tilia europaea.

Acarus telarius L. 1758. 31. 1746. 1752.

In nagelgallen van Tilra.

(Sarcoptes gallarum tiliae TURPIN 1835) 91. 1737.

Op Malva silvestris.

Acarus alceae L. 1758. 32. 1746.

Op Althea rosea.

Acarus alceae L. 1758. 32. 1746.

Op Fraxinus excelsior.

(Cheyletus doctus BERL. 1886.) 35. 1753.

(Acarus destructor SCHRK. 1781) 70. 1743.

Op de ingewanden van een ontleden Dermestes.

(Acarus domesticus DE GEER 1778). Tyrogl. 1694.

Op doode vliegen, doode Dermestes-larven.

(Acarus domesticus DE GEER 1778) 69. 1656. 1718. 1734.

Aan de pooten van Spinnen.

(Acarus parasiticus DE GEER 1778). 49. 1664.

Op Tegenaria domestica.

(Hypopus feromarum Dur. 1839) 75. 1707.

Op Acarus coleoptratorum.

(Scutacarus femoris GROS 1845.)

Op Acarus crassipes.

(Scutacarus femoris GROS 1845.)

Op Forficula auricularia.

(Anoetus polypori Oupms. 1914). 77. 1743.

Op Locustidae.

(Trombidium trigonum HERM. 1804) 51. 350 v. C.

398 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Chorologie.

Op Nepa cinerea.

(Acarus globosus DE GEER 1778) 57. 1728. 1735. 1737.

Op Ranatra lineans.

(Acarus globosus DE GEER 1778) 57. 1728.

Op Pediculus.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1718.

Op Culicidae.

Acarus gymnopterorum L. 1758. 55. 1746.

Op Sarcophaga carnania.

Acarus muscarum L. 1758. 76. 1734.

Op Calliphora erythrocephala.

Acarus muscarum L. 1758. 76. 1718.

Op Musca domestica.

(Gamasus badius C. L. KocH. 1839) 3. 1730.

(Gamasus halleri G. & R. CAN. 1881) 5. 1727.

(Hypopus granulatus Duy. 1849) 74. 1730.

Acarus muscarum L. 1758. 76. 1696. 1707. 1710. 1746. 1753

Op Pulex irritans.

Acarus farınae L. 1758. 64. 1664.

Op Formicidae.

(Laelaps laevis Mic. 1891). 4. 1688.

(Antennophorus uhlmannı HALLER 1877) 9. 1668.

In nesten van Bombycinae.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1664. 1742.

Op Bombycinae.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1.350 v. C., 1664. 1710. 1742

1743. 1746. 1749. 1753. 1756.

(Chaetodactylus sp.) 72. 1742.

Op Xylocopa violacea.

(Pediculus cerambycinus Scop. 1763.) 73. 1742.

Op rupsen van Pieridae.

(Acarus limacum SCHRK. 1781). 42. 1754.

Op kevers.

(Uropodidae). Urop. 1722.

Op Carabus auratus.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1710.

Op Carabus violaceus.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1710.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 399

Chorologie.

Op Necrophorus vespillo.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1756.

Op Necrophorus vespilloides.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1688.

Op Geotrupini.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1634. 1702. 1710. 1722. 1743.

1746. 1756.

(Gamasus halleri G. & R. CAN. 1881). 5. 1722.

(Cryptostoma tarsale RoB. DEsv. 1839.) 10. 1722.

(Discopoma romana G. & R. CAN. 1882) 12. 1722.

In Anodonta.

(Acarus ybsilophorus Bonz 1783) 57a.

Op Cyclostoma elegans.

(Acarus limacum SCHRK. 1781). 42. 1710.

Op Helicidae.

(Acarus limacum SCHRK. 1781). 42. 1710. 1743.

Op Helix pomatia.

(Acarus limacum SCHRK. 1781). 42. 1710.

Op Limacidae.

(Acarus limacum SCHRK. 1781) 42. 1743.

Op Testudo graeca.

(Acarus testudinis HASSELQUIST 1762).

Op een Mexikaansche slang.

(Amblyomma dissimile C. L. KocH. 1844.) 19. 1735.

Op Perdix perdix.

(Trombidium pusillum HERM. 1804) 44. 1733.

Op Gallus domesticus.

(Acarus gallinae DE GEER 1778) 6. 1668. 1718.

Op Turtur turtur.

(Acarus gallinae DE GEER 1778) 6. 1668.

Op Dendrocopus major.

(Dermaleichus pici majoris BucHH. 1869) 81. 1668.

Op Sturnus vulgaris.

(Dermaleichus mucronatus BUCHH. 1869) 78. 1668.

| Op boschvogels.

(Dermaleichus picae C. L. KocH 1840). 83. 1733.

De jonge vogeltjes.

(Acarus plumbeus Panz. 1795). 13. 1724.

400 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Chorologie.

Op Fringilla coelebs.

Acarus passerinus L. 1758. 79. 1740.

(Analges tridentulatus HALLER 1882.) 80. 1668.

Op Serinus canarius.

(Acarus gallinae DE GEER 1778) 6. 1718. 1722. 1733. 1754.

Op Parus major.

Pediculus pari L. 1758. 82. 1730.

Op Cotyle riparia.

(Ixodes canisuga JOHNST. 1849). 14. 1724.

Op Talpa europaea.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1602.

Op Microchiroptera.

(Acarus vespertilionis Scop. 1763. ). 7. 1728. 1753.

Op Lepus europaeus.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1733.

Op Felis pardus.

(Ixodes leachii AUD. 1827.) 23. 1668.

Op Felis leo.

(Rhipicephalus armatus Pocock 1900) 26. 1668.

Op Canis lupus. |

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1250. 1486.

Op Canis vulpes.

Acarus veduvius L. 1758. 16. 350 v. C.

Op Cams familharis.

(Ixodes hexagonus LEACH 1815) 15. 1724.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 350 v. C., 75 v. C., 50. 60. 950.

1250.21486. 1492. 1503: SSN e674 116027 16198 Tes.

1667. 1696. 1724. 1733. 1735. 1746. 1752. 1758. vooral

aan de ooren 16. 75 v. C., 60. 1250. 1486. 1696. 1733.

en tusschen de teenen 16. 75 v. C.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

Op Putorius putorius.

(Ixodes hexagonus LEACH 1815). 15. 1710.

Op Putorius furo.

(Ixodes hexagonus LEACH 1815). 15. 1667.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1667.

Op Equus caballus.

Acarus reduvius L.1758. 16. 150.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 401

Chorologie.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754., vooral aan de weeke

deelen 18. 1754.

Op Sus scrofa.

Acarus aegyptius L. 1758. 17. 350 v. C. 1619. 1667.

Op Capreolus capreolus.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1668.

Op Bos taurus.

Acarus veduvius L. 1758. 16. 350 v. C., 50. 60. 150. 950.

1557. 1667. 1724. 1746. 1752. 1758., vooral aan de buik-

zijde en aan de genitalia van koeien 16. 50.

Op Ovis anes.

(Ixodes hexagonus LEACH 1815). 15. 1746. 1752.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 350 v. C., 200 v. C., 75 v. C,

6051745: 1752.

Acarus aegyptius L. 1758. 17. 50. 350. 950.

(Acarus marginata SuLZ 1776). 24. 1710.

Op Capra hircus.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 350 v. C., 60. 1667.

Op Elephas maximus.

Acarus elephantinus L. 1758. 20. 1758.

Op Homo sapiens.

(Acarus gallinae DE GEER 1778) 6. 1550. 1634. 1657.

Acarus reduvius. L. 1758. 16. 1619. 1680. 1686. 1703. 1734.,

aan den arm 16. 1703., op den rug 16. 1686.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754., over het heele lijf 18

1754.

Pediculus ricinoides L. 1758. 21. 1758.

Acarus siro L. 1758. 84.

CHRONOLOGIE.

(,, fempus’’.)

Januari.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1746.

Februari.

(Cheyletus doctus BERL. 1886). 35. 1753.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1746.

Maart.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1678. 1688. 1749.

(Acarus globosus DE GEER 1778). 57. 1730.

(Hydrachna fuscata HERM. 1804). 60. 1749.

Acarus scaber L. 1758. 85. 1746.

April.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1710. 1756.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1688. 1749.

(Hydrachna fuscata HERM. 1804). 60. 1749.

Acarus scaber L. 1758. 85. 1746.

Mei.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1688.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1749.

(Hydrachna fuscata HERM. 1804) 60. 1749.

Juni.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1722.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1634.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

Acarus sanguisugus L. 1758. 22. 1648.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1646. 1749.

Juli.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

Acarus sanguisugus L. 1758. 22. 1648.

Acarus batatas L. 1758. 43. 1743.

A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ. 403

Chronologie.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1646. 1749

(Acarus ypsilophorus Bonz 1783). 57a.

Augustus.

Acarus sangwisugus L. 1758. 22. °1648.

(Trombidium pusillum HERM. 1804) 44. 1753.

(Trombidium trigonum HERM. 1804) 51. 350 v. C.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1646. 1749.

Acarus muscarum L. 1758. 76. 1696. 1746.

September.

(Acarus vespertilionis Scop. 1763). 7. 1728.

Acarus baccarum L. 1758. 28. 1665.

Acarus telarius L. 1758. 31. 1746. 1758.

(Hypopus granulatus Duy. 1859). 74. 1730.

(Hypopus feroniarum Dur. 1839). 75. 1664.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1665.

+ | October.

Acarus baccarum L. 1758. 28. 1665.

Acarus telarius L. 1758. 31. 1746. 1758.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1665.

November.

Acarus telarius L. 1758. 31. 1746. 1758.

December.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1746.

In de lente de jongen; in den herfst de imagines.

(Hydrachna geographica MùLL. 1776). 56. 1749.

Gedurende de regenmaanden.

Acarus sangwisugus L. 1758. 22. 1648.

Gedurende de droge tijden.

(Acarus limacum SCHRK. 1781). 42. 1710.

Per annum.

Acarus siro L. 1758. 84. 1687.

DIAPHEROLOGIE.

(Verbreidingskunde, Zoögeographie.)

ZWEDEN.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1736. 1741. 1743. 1746.

Acarus crassipes L. 1758. 2. 1746.

Acarus aphidioides L. 1758. 8. 1746. 1752. |

(Ixodes hexagonus LEACH 1815). 15. 1736. 1741. 1743. 1746.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1744. 1745. 1746. 1755.

(Tetranychus carpini Oupms. 1915). 30. 1751. 1752. 1756.

1758.

Acarus telarius L. 1758. 31. 1746. 1752.

Acarus alceae L. 1758. 32. 1746.

Acarus longicornis L. 1758. 36. 1746.

Acarus littoralis L. 1758. 37. 1745. 1746.

Acarus motatorius L. 1758. 39. 1746.

Acarus croceus L. 1758. 40. 1746.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1736. 1741. 1743. 1745. 1746.

1755;

Acarus aquaticus L. 1758. 53. 1745. 1746.

(Hydrachna extendens MÜLL. 1776). 54. 1746.

Acarus gymnopterorum L. 1758. 55. 1746.

(Acarus globosus DE GEER 1778). 57. 1736. 1741. 1743.

Acarus rupestris L. 1758. 62. 1746.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1746

(dearusnlachis L. 1767). 71. Wor.

ACATUS Sino Ne: 11158. 84. 1736. Au MAI 1743 NELE

WZ, 1786. MISS NSS.

Acarus scaber L. 1758. 85. 1746.

Acarus fungorum L. 1758. 88. 1746.

(Acarus tremellae L. 1761.) 89. 1758.

Acarus coleoptratus L. 1758. 90. 1746.

A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ. 405

Diapherologie.

ENGELAND.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1634. 1664. 1702. 1710. 1743.

(Laelaps laevis MICHAEL 1891). 4. 1748.

(Acarus vespertilionis SCOPOLI 1763). 7. 1753.

(Notaspis marginatus C. L. KocH 1839). 11. 1703.

(Ixodes hexagonus LEACH 1815). 15. 1667. 1710. 1752.

Acarus reduvius L: 1758. 16. 1634. 1667. 1703. 1705. 1710.

(Acarus marginata Sulz. 1776). 24. 1710.

(Acarus eruditus SCHRK. 1781). 34. 1664. 1743.

(Cheyletus doctus BERL. 1886). 35. 1753.

Acarus longicornis L. 1758. 36. 1752.

(Acarus limacum SCHRK. 1781). 42. 1743.

(Trombidium pusillum HERM. 1804). 44. 1753.

(Trombidium sylvaticum C. L. KocH 1836). 45. 1743.

(Acarus parasiticus DE GEER 1778). 49. 1664.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1646. 1678. 1701. 1710. 1752.

(Hydrachnidae). Hydr. 1743.

(Tyroglyphidae). Tyrogl. 1664. 1665.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1634. 1664. 1665. 1667.

(Acarus putrescentiae SCHRK. 1781). 65. 1634.

(Acarus dimidiatus HERM. 1804). 66. 1664. 1665. 1703.

(Tyroglyphus casei OUDMS. 1910). 67. 1665. 1742. 1743.

(Acarus destructor SCHRK. 1781). 70. 1743.

(Acarus lactis L. 1767). 71. 1665. 1743.

Acarus muscarum L. 1758. 76. 1753.

(Anoetus polypori OuDMS. 1924). 77. 1743.

Acarus siro L. 1758. 84. 1634. 1658. 1664. 1667.1668.1677.1742.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1665. 1667.

NEDERLAND.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1664. 1688.

?(Acarus gallinae DE GEER 1778). 6. 1550.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1680.

Acarus telarius L. 1758. 31. 1746.

(Cheyletus doctus BERL. 1886.) 35. 1696.

406 I DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Diapherologie.

(Acarus celer HERM. 1804). 41. 1712.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1688. 1744.

(Tyroglyphidae). Tyrogl. 1669. 1694. 1695.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1669. 1680. 1688. 1696. 1697.

172.

(Tyroglyphus casei OUDMS. 1910). 67. 1664.

(Acarus domesticus DE GEER 1778). 69. 1656. 1694. 1696. 1712.

(Acarus destructor SCHRK. 1781). 70. 1712.

(Acarus lactis L. 1767). 71. 1696.

(Hypopus feroniarum Dur. 1839). 75. 1664.

Acarus muscarum L. 1758. 76. 1746.

Acarus passerinus L. 1758. 79. 1740.

Acarus siro L. 1758. 84. 1567. 1575. 1577. 1592. 1594. 1608.

1628.

Acarus geniculatus L 1758. 86. 1746.

DUITSCHLAND.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1722. 1749. 1753. 1756.

(Gamasus halleri G. & R. CAN. 1881). 5. 1722. 1727.

(Acarus gallinae DE GEER 1778). 6. 1657. 1722.

(Acarus vespertilioms ScoP. 1763). 7. 1728.

(Uropodidae). Urop. 1722.

(Cryptostoma tarsale Ros. DEsv. 1839). 10. 1722.

(Discopoma romana G. & R. Can. 1882). 12. 1722.

(Acarus plumbeus PANZ. 1795). 13. 1724.

(Ixodes canisuga JOHNST. 1849). 14. 1724.

(Ixodes hexagonus LEACH 1815). 15. 1724.

Acarus veduvius L. 1758. 16. 1686. 1724. 1753.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1749.

Acarus aquaticus L. 1758. 53. 1749.

(Hydrachna geographica MULL. 1776). 56. 1749.

(Acarus globosus DE GEER 1778). 57. 1728. 1730. 1749.

?(Nesaea brevipes NEUM. 1880). 58. 1733.

?(Nesaea carnea C. L. KocH 1836). 59. 1753.

?(Hydrachna fuscata HERM. 1804). 60. 1749.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1657. 1696. 1722. 1734.

(Acarus dimidiatus HERM. 1804). 66. 1687.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 407

Diapherologie.

(Acarus domesticus DE GEER 1778). 69. 1676. 1734.

(Acarus lactis L. 1767). 71. 1657. 1780. 1722. 1734.

(Hypopus feroniarum Dur. 1839). 75. 1707.

Acarus muscarum L. 1758. 76. 1696. 1734.

Pediculus pari L. 1758. 82. 1730.

Acarus siro L. 1758. 84. 1155. 1250. 1456. 1533. 1544. 1585.

1594. 1600. 1602. 1608. 1618. 1622. 1631. 1641. 1643.

1650. 1652. 1656. 1657. 1676. 1680. 1682. 1685. 1686.

1691. 1695. 1697. 1701. 1708. 1722. 1724. 1731. 1733. 1736.

1740. 1751.

(Notaspis bipilis HERM. 1804). 87. 1734.

FRANKRIJK.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1710. 1742.

(Gamasus badius C. L. Kocx 1839) 3. 1730.

(Acarus gallinae DE GEER 1778). 6. 1718. 1733. 1754.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1250. 1619. 1733.

Acarus motatorius L. 1758. 39. 1718. 1754.

(Acarus limacum SCHRK. 1781). 42. 1710. 1754.

(Trombidium pusillum HERM. 1804). 44. 1733.

(Acarus ypsilophorus Bonz 1783). 57a.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1622. 1652. 1718. 1754.

(Acarus domesticus DE GEER 1778). 69. 1656. 1718.

(Acarus lactis L. 1767). 71. 1733. 1754.

(Chaetodactylus sp.). 72. 1742.

(Pediculus cerambycinus Scop. 1763). 73. 1742.

(Hypopus granulatus Duy. 1849). 74. 1730.

Acarus muscarum L. 1758. 76. 1707. 1710. 1718.

(Dermaleichus picae C. L. KocH 1840). 83. 1733.

Acarus siro L. 1758. 84. 1363. 1537. 1577. 1578. 1585, 1597.

1599. 1614. 1615. 1623. 1641. 1649. 1671. 1672. 1678.

1691212001739.

(Sarcoptes gallarum tiliae TURPIN 1835). 91. 1737.

HONGARIJE.

(Acarus eruditus SCHRK. 1781). 34. 1673.

408 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Diapherologie.

PORTUGAL.

(Acarus gallinae DE GEER 1778). 6. 1634.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1648.

SPANJE.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1567. 1602.

Acarus siro L. 1758. 84. 1140. 1281. 1490. 1549. 1567.

ITALIE.

(Laelaps laevis Micx. 1891). 4. 1668.

(Acarus gallinae DE GEER 1778). 6. 1668.

(Antennophorus uhlmannı HALLER 1877). 9. 1668.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 200 v. C., 75 v. C., 50. 60. 1602.

1668. 1733.

(Eupodes striola C. L. KocH 1836). 38. 1691.

(Tyroglypgidae). Tyrogl. 1687.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1646. 1658. 1665. 1691.

(Acarus putrescentiae SCHRK. 1781). 65. 1658.

(Tyroglyphus heterocomus Micx. 1903). 68. 1646.

(Acarus domesticus DE GEER 1778). 69. 1687.

(Acarus lactis L. 1767). 71. 1658. 1687.

(Hypopus feroniarum Dur. 1339). 75. 1707.

(Dermaleichus mucronatus BucHH. 1869). 78. 1668.

(Analges tridentulatus HALLER 1882). 80. 1668.

(Dermaleichus pici majoris BucHH. 1869). 81. 1668.

Acarus siro L. 1758. 84. 70 v. C., 25. 50. 60. 170. 350. 1508.

19182 15337 1589. 154721598. 155721583, 115801220)

19722113726. 1584. 1586. 1592, 1598215947 159721€9%

160221803271608. 7 181 1216812218187 11619297628711688%

1644. 1658. 1665. 1671. 1682. 1687. 1688. 1689. 1692.

1212 WAGE WZS SAN EL USE,

IONISCHE EILANDEN.

Acarus reduvius L. 1658. 16. 850 v. C.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

Diapherologie.

GRIEKENLAND.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 350 v. C. 150.

Acarus siro L. 1758. 84. 430 v. C.

MACEDONIE.

Acarus coleoptratorum L. 1658. 1. 350 v. C.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 350 v. C.

Acarus aegyptius L. 1758. 17. 350 v. C.

(Trombidium trigonum HERM. 1804). 51. 350 v. C.

Acarus siro L. 1758. 84. 350 v. C., 1240.

AFRICA.

(Rhipicephalus armatus Pocock 1900). 26. 1668.

EGYPTE.

Acarus aegyptius L. 1758. 17. 50. 950.

SYRIÉ.

(Acarus testudinis HASSELQUIST 1762) 17a.

INDIÉ.

Acarus elephantinus L. 1758. 20. 1758.

(Ixodes leachii AUD. 1827). 23. 1668.

(Trombidium gigas TRT. 1894). 48. 1701.

AMERIKA.

(Acarus tinctorius L. 1767). 47. 1744.

OOSTELIJKE VER. STATEN VAN NOORD-AMERIKA.

(Trombidium sericeum Say 1821). 50. 1754.

NIEUW ENGELAND.

Ixodes annulatus SAY 1821. 25. 1743.

Acarus batatas L. 1758. 43. 1743.

409

410 A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ.

Diapherologie.

NEW YERSEY (incl. Ny SVERIGE).

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

PENNSYLVANIE.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

MARYLAND.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1754.

BARBADOS.

Acarus batatas L. 1758. 43. 1750.

VIRGINIE.

(Ixodes annulatus Say 1821). 25. 1743.

Acarus batatas L. 1758. 43. 1743.

GUIANA.

Pediculus ricinoides L. 1758. 21. 1758.

Acarus sanguisugus L. 1758. 22. 1758.

MEXICO.

(Amblyomma dissimile C. L. KocH 1844). 19. 1735.

SURINAME.

Acarus batatas L. 1758. 43. 1758.

BRAZILIE.

Acarus sanguisugus L. 1758. 22. 1658. 1758.

OEKONOMIE.

Ixodidae. Van onze huisdieren worden honden nog al

door teken geplaagd 16. 850 v. C. enz. zie bij ,,Chorologie”.

18. 1754. Soms gaan de ooren ervan zweren 16. 75 v. C.

Paarden hebben in Amerika dikwijls van Acarus america-

nus te lijden. Deze hechten zich voornamelijk aan de liezen

vast, die door de irritatie sterk verhoornen en zoo hard worden

als boombast. De beste paarden gaan er soms van te gronde

18. 1754.

Runderen worden in Amerika door Acarus americanus 18.

1754 en Ixodes annulatus gekweld 25. 1743.

In Pennsylvanié en elders verbrandde men in de bosschen

het afgevallen loof, (waarin zich myriaden teken bevinden),

waardoor het gras onder het loof tot boschweiden groeide,

maar waardoor geen jonge boomen de oude en omgehakte

vervangen konden. De regeering verbood eindelijk het ver-

branden, waardoor de teken weer heer en meester over het

vee werden, dat men in de bosschen dreef, omdat de zon

buiten de bosschen het gras verzengde. Het land was daar

dus eigenlijk onbewoonbaar. Want, òf men moet de bos-

schen verbranden, en dan hebben de ijzerwerken geen ko-

len meer, òf men moet het niet doen, en dan sterft het vee

door de teken 18. 1754.

Tetranychidae. Door hun spinsel verstikken zij de plan-

ten 31. 1758. De bladen verbleeken 32. 1746, vallen af 33.

1752 en de planten sterven ervan; zij richten vooral groote

schade aan onder de kasplanten 33, 1752.

Tyroglyphidae sensu lato. Eenige soorten zijn schadelijk

voor insektenverzamelingen 70. 1743. Andere voor onze le-

vensmiddelen: kaas 64. 1602. 1622. 1634. 1657. enz. 66. 1665.

1687. 1703. enz. 69. 1687. 71. 1733. 1734., meelsoorten 64.

1664. 1665. 1667. enz. 66. 1743. 1744. 1754. 67. 1694., graan

412 A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ.

Oekonomie.

64. 1665. 1667., zaden 64. 1665. 1667. 1696. enz., rookvleesch

64. 1722. 67. 1694. 69. 1696. 1697. 1743., spek 69. 1656. 1696.

1697., gedroogde zoete vruchten 64. 1664. 1718. 66. 1664. 67.

1664. 69. 1687. 70. 1712. 71. 1687. 1696. 1754. — Men vindt

ze ook in hooi 64. 1664., op gedroogde osseblazen 69. 1712.

en vrij in onze woningen 69. 1718. 1743. 1744.

IATROZOÖLOGIE.

(Medische Zoölogie).

Parasitidae. Indien Acarus gallinae in grooten getale op

den mensch voorkomt, vooral op vrouwen, kunnen zij eenen

ondragelijken jeuk veroorzaken over het heele lichaam. De

plaatsen, waar zij zuigen, kunnen tot papels opzwellen 6.

1550. 1634. Soms komen zij alleen op het hoofd voor 6. 1657.

Ixodidae. Indien Acarus reduvius op Homo sapiens komt,

en de huid daar ter plaatse zeer gevoelig is, dan kan die zoo-

danig ringvormig om het dier zwellen, dat zij over het dier

heen groeit tot een prop of gezwel, waarin de teek onzichtbaar

gevangen zit 16. 1680? 1686. — Als Acarus americanus zich

in de huid vastgezet heeft, en men tracht haar eruit te trekken,

dan breekt de snuit, of de heele kop, af, en blijft in de huid zit-

ten; de plaats gaat pijn doen, zwellen, en er ontstaat een buil,

die eerst sterk ettert. Op de plaats, waar zij zich ingeplant

hebben, vindt men een harden prop, zoo groot als een erwt

of grooter; na 6 weken is die hoornmassa verdwenen.

Het is zeer gevaarlijk, als zij zich in de ooren vasthechten.

Men kent voorbeelden, dat de ooren dan als een gebalde vuist

opzwellen 18. 1754. — Pediculus ricinoides dringt in de bee-

nen der wandelaars, veroorzaakt pijnlijke zweren 21. 1758. —

Acarus sanguisugus hecht zich aan de beenen, maar ook over

het heele lichaam vast, veroorzaakt eenen ondragelijken jeuk;

wordt zij uit de huid getrokken, dan gaat deze na 5 a 6 dagen

zweren en geneest eerst na 12 a 14 dagen. Soms is het lichaam

vol teken 22. 1648.

Trombidiidae-Larvae. Acarus batatas. Zoodra de menschen

in Juli op een ouden, dooden (omgevallen) boomstam, of op

rottend hout gaan zitten, kruipen de diertjes op hem en kwel-

len hem. Men kan ze slechts met de punt van een mes, of met

eene naald opnemen. Laat men dat na, dan verdwijnt de jeuk

414 A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ.

Iatrozoologie.

na 2 dagen 43. 1743. Zij komen ook op menschen, die in plan-

tages van Ipomoea batatas loopen 43. 1758. — Trombidium

pusillum hechten zich in Augustus vast aan de beenen en in

den nek van wandelaars in de velden, vooral korenvelden,

meer speciaal tarwevelden. Vooral vrouwen hebben er veel

last van. De diertjes steken hun lange hypopharynx (,,pro-

boscis’’) in de huid, die daar vuurrood wordt, waardoor zij

onzichtbaar worden, vandaar de meening, dat zij zich in de

huid ingraven 44. 1753.

Tyroglyphidae sensu lato. Als de moeders, of minnen, de

zuigelingen met roggemeel bestrooien, dat dikwijls van Aca-

rus farinae wemelt, kunnen de kinderen eene huidziekte

(,,scabies’’) opdoen 64. 1752. — Na het drinken van zuur

bier, of verdunde azijn, kan men, door het inslikken van Aca-

vus lactis, dysenterie krijgen 71. 1757.

Acaridae. Zie de Recapitulatie achter n°. 84. blz. 337.

ONOMATOLOGIE.

Acaras. 84. 1664.

Acari (sing.). 71. 1503. 1602. 84. 1641. 1650.

Aconis. 84. 1557. 1576. 1592: 11612.

Acaro Zl. 1733. 84. 1733.

Acarus (genus). 1735. 1736. 1740. 1741. 1743. 1744. 1746.

1747. 1748. 1751. 1752. 1754. 1755. 1756. 1758.

Acarus. 16. 1745. 1752. 1756. 28. 1745. 1752. 1756. 37. 1745.

50. 1754. 1756. 52. 1745. Tyr. (p. 162) 1669. 1695. 1697.

64. 1669. 1682. 1685. 1691. 1696. 1697. 1722. 67. 1695.

1722. 69. 1656. 1695. 1697. 1722. 71. 1641. 1650. 1686.

Foon, Wi 4221733175784: 15671577. 162271630:

1634. 1641. 1650. 1657. 1658. 1660. 1663. 1664. 1667.

liozianiozo: 16762 1677./1680. 1686. 11689, . 1691, 1692.

Hager 1699 1700. 1703-1708: 1722. 14241783, 01735.

1739. 1740. 1756.

Acarus (voor vliegelarve). 76. 1696.

Acarus abdomine livido, antice ovato-fusco, antennis clavatis.

15. 1746. 1754. 1758. 16. 1746. 1758.

Acarus aegyptius L. 1758. 17. 1758.

Acarus alceae L. 1758. 32. 1746. 1752. 1754. 1756. 1758.

Acarus americanus L. 1758. 18. 1758.

Acarus abhidioides L. 1758. 8. 1758.

Acarus aquaticus L. 1758. 53. 1758.

Acarus aquaticus ruber, abdomine depresso. 53. 1745. 1746.

17522.1294. 1758.

Acarus arboreus ruber distentus. 28. 1752.

Acarus arboreus ruber distentus, lateribus obscurioribus.

28. 1746. 1758.

Acarus ater, lateribus coleoptro-acutis. 90. 1746. 1754. 1758.

Acarus avium, pedibus tertii paris mole monstrosis. 79. 1740.

1743. 1749. 1758.

416 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Acarus baccarum L. 1758. 28. 1758.

Acarus batatas L. 1758. 43. 1758.

(Acarus bubulus OUDMS. 1926). p. 345.

Acarus cancroides L. 1758. (Chernetidae) Da. NO,

Acarus casei L. 1758. 64. 1687. 1752. 1758. 66. 1687.

Acarus castanei coloris, minimus, testudinarius. 27. 1746.

(Acarus celer HERM. 1804). 41.

Acamisucerde 7.1. 1652, 1167207 16726:

Acarus cerae inveteratae 71. 1634.

Acarus ceram depascens 71. 1692.

(Acarus citri HASSELQ. 1762). 37a.

Acarus coccineus. 46. 1740. 52. 1735. 1740. 1747.

Acarus coccineus terrestris. 52. 1758.

Acarus coleoptratorum L. 1758. 1. 1752. 1756. 1758.

Acarus coleoptratus L. 1758. 90. 1758.

Acarus crassipes L. 1758. 2. 1758.

Acarus croceus L. 1758. 40. 1752. 1756. 1758.

Acarus depressus cinereus lateribus scabris. 85. 1746. 1758.

Acarus depressus lateribus scabris. 85. 1754.

(Acarus destructor SCHRK. 1781). 70.

(Acarus dimidiatus HERM. 1804). 66.

(Acarus domesticus DE GEER 1788). 68.

Acarus e lacticinio veterascente. 71. 1680.

Acarus elephantinus L. 1758. 20. 1758.

(Acarus eruditus SCHRK. 1781). 34.

Acarus ex arido caseo. 64. 1758.

Acarus exulcerans L. 1758. 84. 1757. 1758.

Acarus fagi RYDBECK 1758. 30. 1751. 1752. 1756. 1758.

Acarus farinae L. 1758. 64. 1746. 1748. 1752. 1754. 1756.

1758. 67. 1757. 84. 1752.

(Acarus folliculorum Simon 1842). p. 115.

Acarus fungorum L. 1758. 88. 1758.

Acarus fusco-rufescens, abdomine subgloboso. 88. 1746. 1754.

1758.

Acarus fuscus, sub cutem nidulans, proboscide acutiore

BROWN 1756 = Tunga penetrans. p. 97.

(Acarus gallinae DE GEER 1778). 6.

Acarus geniculatus L. 1758. 86. 1758.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 417

P. Onomatologie.

(Acarus globosus DE GEER 1778). 57.

Acarus gymnopterorum L. 1758. 55. 1758.

Acarus gymnopterorum ruber, punctorum coccineorum utrin-

que pari. 55. 1746. 1754. 1758.

Acarus holosericeus L. 1758. 52. 1758.

Acarus humanus. 84. 1656.

Acarus humanus subcutaneus. 84. 1746. 1752. 1754. 1756.

1758.

Acarus in arido caseo. 64. 1754. 1758.

Acarus in cariosum ligni pulverem. 65. 1658. 1671.

Acarus in caseo. 64. 1634. 1667. 1668.

Acarus in cera. 71. 1667. 1668.

Acarus in cortice. 86. 1667. 1668. 1677.

Acarus in farina. 64. 1697.

Acarus in foliis. 31. 1634.

Acarus in ligno. 65. 1667. 1668. 1677.

Acarus in ligno arido. 65. 1634.

Acarus insectorum coleopteratorum. 1. 1741. 1743.

Acarus insectorum coleoptratorum. 1. 1736.

Acarus insectorum rufus ano albicante. 1. 1746. 1752. 1754.

1238:

Acarus in seminibus. 64. 1697.

(Acarus lactis L. 1767). 71. i

Acarus lapidarius fuscus, linea dorsali bicolore. 62. 1746. 1754.

1758.

(Acarus limacum SCHRK. 1781). 42.

Acarus littoralis L. 1758. 37. 1758.

Acarus longicornis L. 1758. 36. 1758.

(Acarus marginata Surz. 1776). 24.

Acarus motatorius L. 1758. 39. 1758.

Acarus muscarum. L. 1758. 76. 1758.

Acarus niger geniculis femorum globosis. 86. 1746. 1754. 1758.

Acarus of cheese. 64. 1752.

Acarus of the sheep. 15. 1752.

Acarus ovalis planus ruber, macula dorsali alba. 18. 1754. 1756.

Acarus ovinus L. 1758. 15. 1752. 16. 1746. 1758.

(Acarus parasiticus DE GEER 1778). 49.

Acarus passerinus L. 1758. 79. 1758.

418 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Acarus pedibus primi paris longissimis. 39. 1746. 1754. 1758.

Acarus pedibus secundi paris crassissimis. 2. 1746. 1754. 1758.

Acarus pedibus tertii paris maximis. 79. 1746. 1754. 1758.

Acarus petrarum obscure rufus, pedibus sanguineis. 37. 1746.

1754. 1758.

Acaris petrarum ruber, antennis longioribus. 36. 1752.

Acarus petrarum ruber, antennis rostro longioribus. 36.

1746. 1754. 1758.

(Acarus plumbeus Panz. 1795). 13.

(Acarus putrescentiae SCHRK. 1781). 65.

Acarus reduvius L. 1758. 16. 1758.

Acarus ricinus L. 1758. 16. 1752. 1756. 1758.

Acarus ruber. 8. 1752. 1756.

Acarus ruber aquaticus. 57. 1736. 1741. 1743.

Acarus ruber, pedibus primoribus longioribus, abdomine bi-

CONS 1758.

Acarus ruber, pedibus primoribus longioribus, abdomine

pone bicorni. 8. 1746. 1754.

Acarus rufus muscarum, pedibus posticis longis filiformibus.

76. 1746. 1754. 1758.

Acarus vupestris L. 1758. 62. 1758.

Acarus salicinae rosae. 40. 1746. 1754. 1758.

Acarus salicinus L. 1758. 29. 1758.

Acarus salicinus ruber, dorso fusco. 29. 1746. 1754. 1758.

Acarus sanguisugus L. 1758. 22. 1758.

Acarus scaber L. 1758. 85. 1758.

Acarus scabiei. L. 1758. 84. 1736. 1741. 1743. 1748. 1752.

1254217756: 1758.

Acarus scorpioides L. 1758. (Chernetidae) p. 10.

Acarus siro L. 1758. is de type van het genus Acarus L. 1758.

p- 1078417527 1756: 1757798:

Acarus siro var. farinae L. 1758. 64. 1758.

Acarus siro var. scabiei L. 1758. 84. 1758.

Acarus telarius L. 1758. 31. 1758. 33. 1752. 1756.

Acarus terrestris ruber, abdomine depresso. 52. 1746. 1752.

1754. 1758.

(Acarus testudinis HASSELQ. 1762). 17a.

Acarus tiliae. 31. 175221756.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE, I. 419

P. Onomatologie.

(Acarus tinctorius L. 1767). 47.

(Acarus tremellae L. 1761). 89. 1758.

(Acarus vespertilionis Scop. 1763). 7.

Acarus vini BONANNI 1691 (is geen Acarus). p. 6.

Acarus viridi albicans foliorum tiliae. 31. 1746. 1758.

(Acarus ypsilophorus Bonz. 1783). 57a.

(Acarus zosterae FABR. 1779). 63.

Ackermänngen. 52. 1749.

Acorus. 84. 1657. 1670. 1685. 1696. 1751.

&xapı. 71. 350 v. C. 240 v. C. 1548. 1557.

&xapt. 71. 1503.

Akaride. 84. 1660.

(Amblyomma cajennensis FABR. 1787). 22. 1648. 1758.

(Amblyomma dissimile C. L. KocH 1844). 19.

(Amblyomma humerale C. L. KocH 1844). 21. 1758.

(Amblyomma striatum C. L. KocH 1844). 22. 1648.

(Analges tridentulatus HALLER 1882). 80.

Animal (Eng.). 84. 1755.

Animal (Fra.). 39. 1718. 57a. 76. 1718.

Animal (Lat.). Hydr. p. 145. 57a. 64. 1656. 1685.

Animalcule (Eng.). 35. 1753. 84. 1703. 1743. 1744. 1754.

Animalcule (Fra.). 84. 1754.

Animalculum. 41. 1712. 64. 1652. 1657. 1670. 1676. 1692. 69.

1656. 84. 1751. 1757.

Animalculum anonymum. 68. 1646.

Animalculum in caseo. 64. 1687.

Animalculum in lacte. 71. 1687.

Animans. 64. 1646.

(Anoetus polyport OUDMS. 1914). 77.

(Antennophorus uhlmanni HALLER 1877). 9.

Arador. 84. 1567. 1577.

Araignees d’eau. Hydr. p. 146. 1754.

Araignee rouge. 52. 1738.

Aranea aquatica minor. 56. 1749. 57. 1749. 61. 1749.

Araneus anglicus coccineus minimus. 52. 1701. 1736. 1741.

1743. 1758.

Araneus coccineus. 52. 1735. 1740. 1747.

Araneus coccineus terrestris. 52. 1758.

420 DR..A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Araneus exiguus coccineus. 52. 1710. 1758.

Araneus exiguus coccineus vulgo a Tant dictus. 52. 1758.

Araneus indicus coccineus major. 48. 1701.

Araneus terrestris scharlatinus. 52. 1758.

(Argasıdae). p. 46.

Artiggion. 64. 1622.

Artison. 64. 1622.

&oxotovoc. 16. 400. 1634. 1653. 1657. 1658. 1665. 1718. 1757.

Askotonos. 16. 1660.

Assoabat. 84. 1241. 1490. 1549. 1553. 1560. 1589. 1634.

Assoalat. 84. 1585. 1694.

Bacho. Tyr. (p. 162) 1687. 64. 1687. 1712. 69. 1687. 1712.

TA WEA DE

Baccherozzolino. 84. 1687.

Barrow. 84. 1664.

Beestje. 1. 1664. 1700.

Bestiola. 1. 1667. 1685.

Bloet root fluweele americ. spinnekop. 47. 1744.

Bloet root fluweele spinnekop. 52. 1744.

Braunes Steinwürmlein. 62. 1758.

Brigans. 84. 350. 1557. 1576. 1592. 1602. 1612. 1618. 1619.

1623, 1634. 1638. 1644. 1753. 1657. 1698. 1116607 605)

AS, 17870

Brown acarus of insects, with a white anus. 1. 1752.

Brown-backed willow acarus. 29. 1752.

Brown stone acarus with scarlet legs. 37. 1752.

Buchfinkenlaus. 79. 1758.

Bugans. 84. 1585. 1594. 1597. 1600. 1643.

Buprestis 52.1667. 1668. 1677.

Buprestis araneolae 52. 1748. 1754. 1756.

Caccamo 11052. 1576. 1585. 1592. 1994. 15920160091602

1612. 1618. 1619. 1623. 1638. 1643. 1644.

Carrapato. 16. 1648.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

P. Onomatologie.

Cecca. 16. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644. 1653. 1657.

241660. 1665 17186 1738. 1757.

(Chaetodactylus spec.). 72.

Cheese-mite. 64. 1743. 1744. 1745. 1752. 1754.

(Cheyletus doctus BERL. 1886). 35. :

Chiro. 84. 1602: 1608. 1641. 1650. 1656. 1676. 1689. 1691.

12125512222 4735. 4740 175421756.

ies 16. 149215571576. 1585. 1592, 1594. 1597. 1600.

1612. 1618-1623. 16341638. 1643. 1644. 1653.

658. 1660 166517181757.

Ciro. 84. 1653. 1657. 1658. 1660. 1663. 1665. 1671. 1675.

1685. 1686. 1687. 1689. 1692. 1697. 1703. 1708. 1718.

WS 7/51 1757.

Ciron (genus). 1754. p. 9.

Giron, 64, 1682. 1685. 71. 1733. 84. 153701567 1577.

1614. 1622. 1625. 1634. 1641. 1671. 1672. 1685. 1726.

135% 1742% 743. 1754:

Ciron d’arbre. 28. 1754.

Ciron de brebis. 16. 1754.

Ciron de chien. 15. 1754. 16. 1754.

Ciron de farine. 64. 1754.

Ciron de feuille de tilleul. 31. 1754.

Ciron de l’alcée. 32. 1754.

Ciron de la petite espéce de saule. 40. 1754.

Ciron de pierre. 62. 1754.

Ciron des mouches. 76. 1754.

Coral mite. 49. 1664.

Cosso. 16. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

Creature (Eng.). 11. 1703. 84. 1703.

421

1658.

1703.

1602.

1657:

1682.

1729,

1585.

1733:

Croton. 16. 1557. 1576. 1585. 1592. 1594. 1597. 1600. 1602.

1612. 1618. 1619. 1623. 1638. 1643. 1644. 1664.

(Cryptostoma tarsale Ros. DESv. 1839). 10.

Cynomia. 16. 1260. 1478. 1479. 1519. 1651.

Cynomyia. 16. 1548. 1557. 1664.

Cynoraista. 16. 1735. 1742. 1745.

Cynoraistes. 16. p. 51.

Cynoraistes. 16. 1557. 1576. 1585. 1592. 1594. 1597. 1600.

1602. 1612. 1618. 1619. 1623. 1638. 1643. 1644.

422 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Cynorrhaista. 16. 1503.

Gyro. 84. 1575. 1577. 1578. 15851592 1594515992, 1602:

1608. 1618. 1623. 1628. 1630. 1638. 1644. 1650. 1652.

1657. 1660. 1662. 1670. 1626. 1672, 1722. 1751.

Cyro (voor comedones). blz. 115.

Cyron. 84. 1672.

(Dermaleichus mucronatus BUCHH. 1869). 78.

(Dermaleichus picae C. L. KocH 1840). 83.

(Dermaleichus pict majoris BucHH. 1869). 81.

Dickfiissigtes Erdwirmlein. 2. 1758.

Pierke Sr 1737. 84.1997:

Diertje. 35. 1756. 84. 1744.

Diertjen. 16. 1680.

(Discopoma romana G. & R. CAN. 1882). 12.

Dog acarus. 16. 1752.

_ Doggs-teek. 16. 1667. 1677.

Dogs teek. 16. 1668.

Dog tick, 16. 1703. 1752.

Doolende myt. 69. 1744. |

Dunkelrôthliche Felsenlaus mit blutrothen Füssen. 37.

1758.

Dunkelröthliches Schwammwürmlein. 88. 1758.

Engula. 16. 1250. 1486. 1567. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

Enkurek (Galeodidae). p. 46. |

(Eriophyes thomasi NAL. 1889). p. 356.

Ernde Wanze. 44. 1754.

Eugula. 16. 1634. 1653. 1657. 1658. 1660. 1665. 1718. 1757.

(Eupodes striola C. L. KocH. 1836). 38.

Fasting. 16. 1745. 1748. 1755. 3

Felsenlaus mit langen Fühlhörnern. 36. 1758.

Festing. 16. 1746.

HIST. OVERZ. D: ACAROLOGIE. I. 423

P. Onomatologie.

Fichtenlaus. 8. 1758.

Fledermaus-Laus. 7. 1728.

Blott. 15 1754 16x:1740.,(1748:1755.

Furunculus. 64. 1696.

(Gamasus badius C. L. KocH. 1839). 3.

(Gamasus halleri G. & R. Can. 1881). 5.

Garapata. 16. 1567. 1577. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

Garapates. 84. 1557. 1576. 1592. 1612.

Great acarus. 3. 1752.

Great fly louse. 3. 1752.

Greenish white Acarus of the lime-tree. 31. 1752.

Gregareous mushroom acarus. 88. 1752.

Grey rough earth acarus. 85. 1752.

Grünlicht-weisse Lindenlaus. 31. 1758.

Hand-worm (Eng.). 84. 1664. 1667. 1677.

Harvest-bug. 44. 1753.

Hautwurm. 84. 1758.

Herbstrosenwürmlein. 31. 1758.

Hochrothe Erd-Milbe. 52. 1749.

Holly-oak acarus. 32. 1752.

Holtz-Bock. 15. 1724. 1736. 16. 1724. 1736.

Holtzbock. 16. 1567. 1577. 1602. 1618. 1623. 1634. 1638. 1644.

1658.

Holzbock. 16. 1740.

Hond-luis. 16. 1682.

Hondtsluijs. 16. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

Hontluys. 16. 1567. 1577.

Hout-luys. 18. 1754. 1756.

Hunde-Laus. 15. 1724. 1736. 16. 1724. 1736.

Hundlaus. 15. 1758. 16. 1748.

Hunds-Laus. 15. 1724. 1736. 16. 1724. 1736.

Hundslaus 15. 1758. 16. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644. 1740.

1758:

424 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Hunds-Miicke. 16. 1696. 1708.

Hundsslaus. 16. 1567. 1577.

(Hydrachna extendens O. F. MULL. 1776). 54.

(Hydrachna fuscata HERM. 1804). 60.

(Hydrachna geographica O. F. MùLL. 1776). 56.

(Hydrachna globosus DE GEER 1778). 53. 1746.

(Hydrachnidae). p. 144; Larva. p. 145.

(Hypopus feroniarum Dur. 1839). 75.

(Hypopus granulatus Duj. 1849). 74.

insect (Png:). 28.1665. 11667. 35. 1753. 2701743:

Insect (Ned.). 35. 1756.

Insecte.. 75. 1707. 84. 1742. 1745.

Insecte des limacons. 42. 1710.

Insect of the itch, 84. 1746.

Insect on snails. 42. 1746.

Insectulum. 69. 1691. 1699. 1703. 1709.

Insectum. 34. 1673. 64. 1709. 69. 1691. 1734. 84. 1735. 1751.

ISS

Insectum anonimum. 38. 1691. 1699. 1703. 1709.

Insectum casei. 64. 1699. 1703.

Insekt (Dui.). 35. 1754.

Insekten-Milbe, 1. 1749.

Itch-acarus. 84. 1752.

(Ixodes annulatus SAY 1821). 25.

(Ixodes canısuga JOHNST. 1849). 14.

(Ixodes hexagonus LEACH 1815). 15.

(Ixodes leachii AUD. 1827). 25.

Jatebucu. 22. 1648. 1658.

Junge Kefer-Laus. 5. 1722.

Kaasmijt. 64. 1744.

Käse-Made. 64. 1756.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 425

P. Onomatologie.

Käs-Milbe. 64. 1749.

Käswurm. 64. 1758.

Käszmülbe. 64. 1687. 66. 1687.

Kefer-Laus. p. 41. 1722. 1736. 10. 1722. 1736. 12. 17221736.

1738. 1740. 1758.

Keferlein. 87. 1734.

Klâda. 84. 1748. 1755.

Klädmask. 84. 1740.

Klaomask. 84. 1754.

Kleine roode spin. 45. 1744.

Kleine rothe Spinne 45. 1756.

Kleine rothe Wasserspinne, 57. 1730. 1749.

Kleine rothe Wasserspinne mit hellrothem Kreuz. 61. 1749.

Kleine rothe Wasserspinne mit schwarzen Zierathen. 56. 1749.

Kleine sammetrothe Erdspinne. 52. 1749.

Kleiner Steinwurm. 90. 1758.

Kleines Baumwürmlein. 28. 1758.

Kleines Insect. 84. 1756.

Kleine Weidenrosenlaus. 40. 1758.

Klein insect. 84. 1744.

Knotty legged acarus. 86. 1752.

Kootus. 16. 1660.

Képroc. 16. 400. 1548. 1557. 1634. 1653. 1657. 1658. 1665.

WASP 1757. |

Kräutermilbe. 31. 1749.

Kpörov. 16. 400. 1648.

Koórwv. 16. 350 v. C. 100. 150. 200. 250. 400. 890. 950. 1180.

1534. 1548. 1557. 1562. 1577. 1634. 1653. 16575 1638.

1663. 11669. 11662. 107501677692 17 17.x1718.- 1757.

(AA SDO ven ©:

Krotoon. 16. 1660.

Koóros. 16. 400.

Koórrov. 16. 400. i

Kuvauia 16. 1653. 1657. 1658. 1665. 1718. 1757.

Kuyvduovta. 16. 850 v. C. 230.

Kunomia. 16. 1660.

Kovouvtx. 16. 170.

Kuvouba. 16. 1548. 1557. 1567.

426 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie,

Kuvvouvia. 16. 1577.

Kuvopatorng. 16. 850 v. C. 100. 890. 1534.

Kouvopatoths. 16. 100. 890. 1534. 1667. 1668. 1677.

Kuvopaiorng. 16. 350 v. C. 400. 950. 1548. 1557. 1567. 1577.

Kuvoßaustng 16. 280 v. C.

Kuvoßßatorng. 16. 400.

Kuvopparothe. 16. 1180. 1653. 1657. 1658. 1665. 1718. 1757.

Kuvwvopparorhs. 16. 1634. 1658. 1

(Laelaps laevis Micx. 1891). 4.

Lagas. 16. 1619.

Lagastus. 16. 1619.

Lancinasta 16. 1619. 1667. 1677.

Laufende Käferlaus. 1. 1748.

Lauffende Kaferlaus. 1. 1758.

Lauffende Kefer-Laus. 1. 1722. 1736. 1740.

Laus. 1. 1738. 1740. 1758. 49. 1754. 64. 1753. 1756. 69.

1756. 76. 1753. 77. MSS 17150.1841 1785.217238.12740

1758.

Laus am Leuen. 26. 1756.

Laus an Ameisen. 4. 1756.

Laus an dem Tiger. 23. 1756.

Laus an den Canarien-Vögeln. 6. 1722. 1736.

Laus an der Henne. 6. 1756.

Laus an der Starre. 78. 1756.

Laus an der Turteltaube. 6. 1756.

Laus an einem fliegenden Käfergen. 1. 1690.

Laus an Kefern. 1. 1756.

Laus an Rosskefern. 1. 1756.

Laus an Schnecken. 42. 1756.

Laus an Thräner und Hummlen. 1. 1756.

Laus auf den grossen Maisen. 82. 1730.

Laus auf den Wasser-Wantzen. 57. 1728.

Laus der Wasser Wantzen. 57. 1738. 1740. 1758.

Laus des Lauss-Käffers. 1. 1754.

Laus einer Fledermaus. 7. 1754.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 427

P. Onomatologie.

Lauss vom Specht. 81. 1734.

Lebendige seur. 84. 1630. 1660.

Little black garden acarus. 2. 1752.

Little insect. 84. 1743. 1744. 1754.

Little red spider. 45. 1743. 1744. 1754.

Little scarlet spider. 52. 1752.

Louse. 1. 1658. 49. 1746. 1753. 64. 1743. 1744. 1753. 1754.

69. 1743. 1744. 1754. 76. 1753. 77. 1743. 1744. 1746.

1753. 1754. 84. 1735.

Louse of the bat. 7. 1753.

Louse of the beetle. 1. 1752.

Louse of the chafinch. 80. 1746.

Louse of the lousy beetle. 1. 1743. 1744. 1754.

Louse of the starling. 78. 1746. 1752.

Louse of the tame hen. 6. 1736.

Louse of the turtle. 6. 1736.

Louse of the wild goat. 16. 1736.

Louse of the wood-pecker. 81. 1746.

Louse on ants. 4. 1743. 1744. 1746. 1754. 9. 1746.

Louse on beetles. 1. 1746.

Louse on drugs. 64. 1743.

Louse on dryed flesh. 69. 1743.

Louse on fleas. 64. 1743.

Louse on humble bees. 1. 1743. 1744. 1746, 1754.

Louse on Scarabeus pediculosus. 1. 1702.

Louse on snails. 42. 1743. 1744. 1754.

Louse on the hen. 6. 1743. 1744. 1754.

Louse on the lion. 26. 1743. 1744. 1754.

Louse on the starling. 78. 1743. 1744. 1754.

Louse on the tiger. 23. 1743. 1744. 1754.

Louse on the turtle-dove. 6. 1743. 1744. 1754.

Louse upon fleas. 64. 1664.

Lowse. 84. 1735.

Luis. 49. 1756. 64. 1744. 1756. 69. 1744. 76. 1756. 77. 1744.

1756. 84. 1680. 1735.

Luis op de hen. 6. 1744.

Luis op de hommels. 1. 1744.

Luis op den leeuw. 26. 1744.

ADS a DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Luis op den spreeuw. 78. 1744.

Luis op den tyger. 23. 1744.

Luis op de tortelduif, 6. 1744.

Luis op mieren. 4. 1744.

Luis op slakken. 42. 1744.

Luis van de gekokerde vlieg. 1. 1688.

Luis van de luizige tor. 1. 1744.

Luis van den vledermuis. 7. 1756.

Luis van een vliegend torretje. 1. 1688.

Made (Dui.) (genus). p. 9. 1756.

Made (Dui.). 34. 1756. 64 (lees 65). 1690 Collectanea. 64.

1690 Schauplatz. 1734. 1756. 67. 1756. 69. 1756. 70.

1756. 71. 1734. 1746.

Made im Habermahlstaub. 66. 1756.

Made in Malz. 66. 1756.

Mahl. 64. 1748. 1754. 1755.

Marginated-sided stone acarus. 90. 1752.

Mehlwurm. 64. 1748. 1758.

Mey. 12 171228471735.

Miete. 64. 1696. |

Milbe (genus). p. 8. 1749. 1756.

Milbe. 64. 1734. 67. 1756. 84. 1630.

Milbe in der Erde. 65. 1749.

Mite (Eng.), beschouwingen over het ontstaan der soorten.

Mite (Eng.) (genus). p. 5. 1665. 1667. 1745. 1746.

Mite (Eng.). 1. 1664. 28. 1665. 1667. 34. 1664. 1743. 1744.

1754. 35. 1696. 64. 1664. 1667. 1668. 1696. 1712. 1736.

1738. 1742. 1746. 65. 1667. 1668. 1677. 66. 1664. 1703.

1736. 1746. 67. 1743. 1744. 1746. 69. 1696. 1703. 1712.

- 1742. 1746. 70. 1712. 1743. 1744. 1754. 71. 1667. 1668.

1696. 1743. 1744. 1754. 84. 1634. 1705. 86. 1667. 1668.

1677.

Mite (Fra.). 3. 1730. 34. 1755. 39. 1754. 64. 1682. 1685. 1725.

67. 1754. 70. 1754. 71. 1754. 83. 1733.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 429

P. Onomatologie.

Mite amongst figs. 66. 1664.

Mite a pinces. 44. 1733.

Mite dans les poussieres de dreche. 66. 1754.

Mite dans les poussières de gruau d’avoine. 66. 1754.

Mite de fromage. 64. 1754. 66. 1754.

Mite de serin. 6. 1754.

Mite des fromages raffines. 71. 1733.

Mite des serins. 6. 1733.

Mite in cheese. Tyr. (p. 162) 1664. 1665. 1667. 64. 1658.

1664. 1665. 1667. 66. 1665. 1667. 1745. 1746. 67. 1746.

Mite in corn. 64. 1665. 1667.

Mite in dead wood. 65. 1658.

Mite in flowers. 64. 1696.

Mite in jujubes. 67. 1664.

Mite in malt-dust. 66. 1664. 1743. 1744. 1754.

Mite in meal. 64. 1665. 1667.

Mite in musty barrels. 71. 1665.

Mite in musty leather. 69. 1665. 1667.

Mite in oatmeal-dust. 64. 1664. 66. 1743. 1744. 1754.

Mite in sebesten’s. 67. 1664.

Mite in seeds. 64. 1665. 1667.

Mite of humble-bees. 1. 1664.

Mite of old wax. 71. 1658.

Mite on seeds. 64. 1696.

Mite sur les limas de cave. 42. 1754.

Mite vagabonde. 64. 1754. 66. 1754. 69. 1754. 86. 1754.

Miton. 64. 1622.

Mitte. 64. 1622. 69. 1718. 74. 1730.

Mitte de fromage. 64. 1718.

Mitte des poires. 64. 1718.

Mitte des pommes. 64. 1718.

Mitton. 64. 1622.

Mölbe. 6. 1657. 64. 1657. 71. 1657.

Morpion 16. 1619. 1648.

Moscha canina. 16. 1664.

Mouche 16. 1742. 1745.

Mouche de chien. 16. 1657.

Mousche de chien. 16. 1577.

430 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Musca 165 75 v.,07502 1733.

Musca canina. 16. p. 51. p. 52. p. 53. 1260. 1478. 1479. 1519.

1548. 1557. 1651. 1654. 1664.

Mushroom yellow acarus. 39. 1752.

Myt. 34. 1744. 35. 1697. 64. 1684. 1690. 1693. 1715. 67. 1794.

69. 1694. 70. 1744. 71. 1697. 1744.

Mijt (genus). p. 6. 1694.

Mijt. Tyr. p. 162. 1664. 1696. 1697. 1718. 64. 1695. 1697. 67.

1695. 69. 1695. 1697.

Mijt in de kaas. 64. 1688.

Mijt in haveren-gort-stof. 66. 1744.

Mijt in kaas. 64 (lees 65) 1680.

Mijt in mout-stof. 66. 1744.

Mijtken. Tyr. (p. 162) 1669. 64. 1669.

Mijt uit meel. 67. 1694.

Mijt van gerookt vlees. 67. 1694.

Mijt van zaden. 64. 1697.

(Nesaea brevipes NEUMANN 1880). 58.

(Nesaea carnea C. L. KocH 1836). 59.

(Nesaea rufa C. L. KocH 1835). 61.

(Notaspis bipilis HERM. 1804). 87..

(Notaspis marginatus C. L. KocH 1839). 11.

Ochsenlaus. 16. 1753.

Omzwervende myt. 86. 1744.

Oogst-weegluis. 44. 1756.

Pedecello. 84. 1589.

Pedescello. 84. 1560.

Pedesello. 84. 1566. 1728.

Pedicello. 84. 1553. 1567. 1572. 1577. 1601. 1605. 1619. 1623.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 431

P. Onomatologie.

1630. 1634. 1638. 1641. 1644. 1650. 1653. 1657. 1658.

1660. 1663. 1665. 1667. 1668. 1674. 1675. 1676. 1677.

1687. 1688. 1689) 16920-1712) 1217. 17182 1733. 17/34.

7852117410

Pedicellus. 84. 1557. 1576. 1592. 1602. 1612. 1618. 1722.

Pedicillo. 84. 1728.

Pedicillus. 84. 1508. 1633. 1539. 1547. 1566. 1606.

Pediculus. 1. 1634. 1710. 1735. 19. 1735. 57. 1735. 84. 25 v. C.

IMONSÉPMAZOMSSD 650. 12815: 149015036 5084548!

1549. 1557. 1563. 1572. 1584. 1594. 1596. 1601. 1602.

1605. 1607. 1608. 1611. 1618. 1619. 1630. 1641. 1650.

KESSMMICHEN1657" 1658. 1660. 16654 1679. 1718. «L73058

1737.

Pediculus alatarum formicarum. 4. 1671. 1686. 1729.

Pediculus caninus L. 1758. 15. 1754. 1758. 16. 1746. 1758.

Pediculus capreoli 16. 1671. 1686. 1729.

(Pediculus cerambycinus Scop. 1763). 73.

Pediculus ciliorum .84. 362.

Pediculus farinae (sic!). 1. 1754.

Pediculus gallinarum. 6. 1671. 1686. 1729.

Pediculus in palpebris. 84. 170. 650.

Pediculus insectorum coleoptorum. 1. 1758.

Pediculus insectorum volatilium. 1. 1758.

Pediculus muscarum. 5. 1727. 1730.

Pediculus non alatarum formicarum. 9. 1671. 1686. 1729.

Pediculus ovinus 16. 1758.

Pediculus palpebrae. 84. 1240.

Pediculus palpebrarum. 84. 25 v. C. 170. 350. 362. 420. 530.

Pediculus pari L. 1758. 82. 1758.

Pediculus ricinoides L. 1758. 21. 1758.

Pediculus scabiei. 84. 1735. 1740. 1747.

Pediculus scarabei. 1. 1735. 1740. 1747. 1748. 1756. 12. 1735.

Pediculus scarabaeorum. 1. 1671. 1686. 1729.

Pediculus silvestris. 16. 1250. 1486.

Pediculus subcutaneus. 84. 1641. 1650. 1733.

Pediculus subflavus scarabaeis infestus. 1. 1758.

Pediculus tigridis. 23. 1671. 1686. 1729.

Pediculus turturis. 6. 1671. 1686. 1729.

132 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Pediculus vespertilionis L. 1758 (Nvycteribiidae) p. 39.

Pedoscello. 84. 1281. 1490. 1549. 1553.

Pedunculus 84. 350. 1594. 1608.

Pellicello. 84. 1570. 1586. 1596. 1612. 1623. 1638. 1644. 1667.

16772 16878 6921 WAZA TANKER AIS RO. Wa 7S)

LAAN

Pellicellus. 84. 1602. 1618.

Pellicino. 84. 1570. 1730. 1744.

Pelusello. 84. 1619.

Pessolada. 16. 1619.

Petite araignée rouge. 45. 1754.

Petite béte. 1. 1700.

Petite insecte. 84. 1754.

Dero. 1.350 v. C. 17.350 v. C. 84. 390 v. C. 350 v. C. 240 v. C.

100. 200. (362). 530. (1240). 1548. 1557.

(Phytoptus vitis LANDOIS 1864). p. 359.

Pidicello. 84. 1664. 1692.

Pidocchietto. 71. 1733. 84. 1567. 1577.

Pidocchio dei scarafaggi. 1. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712.

1741, 1252 2817518

Pidocchio delle formiche alate. 4. 1668. 1674. 1687. 1688.

1712, all. |

Pidocchio delle formiche senz’ale 9. 1668. 1674. 1687. 1688.

17.12.1741:

Pine tree acarus. 8. 1752.

Piosello. 84. 1733.

Plactula. 84. 1667. 1677.

Plata. 16. 1602. 1618. 1623. 1634. 1638. 1644. 1658.

Plattes rauhes aschfarbiges Erdwürmlein. 85. 1758.

IPlatula Von iGo:

Pollino della gallina. 6. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Pollino della tortora. 6. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Pollino dello storno. 78. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Pollino nel filunguello. 80. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Pollino nel picchio. 81. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Pond-mites (Daphnidae + Cyclopidae). p. 5. 1664. p. 144.

1664.

Potatoe-louse. 43. 1743. 1746.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 433

P. Onomatologie.

Potato-louse. 43. 1750.

Pou. 69. 1754. 77. 1754. 64. 1754. 84. 1742. 1745.

-Pou de l’escarbot pouilleux.: 1. 1754.

Pou des bourdons. 1. 1742.

Pou de serin. 6. 1754.

Pou de serin de canarie. 6. 1754.

Pou de serins de canarie. 6. 1718.

Pou des escarbots. 12. 1742. 1746.

Pou des frelons. 1. 1710.

Pou des limaces. 42. 1754.

Pou des limacons. 42. 1710.

Pou des mouches. 76. 1707. 1708. 1710.

Pou des poules. 6. 1718.

Pou des scarabés. 1. 1710.

Pou de serins de canaries. 6. 1718.

Pous des serins de canaries. 6. 1718.

Pou du lion. 26. 1754.

Pou sur la poule. 6. 1754.

Pou sur la tourterelle. 6. 1754.

Pou sur les escarbots. 1. 1742. 1745.

Pou sur les fourmis. 4. 1754.

Pou sur les grosses abeilles. 1. 1754.

Pou sur les punaises aquatiques. 57. 1742. 1745.

Pou sur le tigre. 23. 1754.

Pou sur l’étourneau. 78. 1754.

Poux. 72. 1742.

Poux des abeilles perce-bois. 73. 1742.

Poux des poux. 64. 1718.

Poux sur les bourdons. 72. 1742.

Pricinus. 16. 1733.

Puce de la puce. 64. 1718.

Puce de l’etourneau 78. 1754.

Pulex capreoli. 16. 1671. 1686. 1729.

Pulex gallinae. 6. 1671. 1686. 1729.

Pulex in fringilla. 80. 1671. 1686. 1729.

Pulex in pico Martio. 81. 1671. 1686. 1729.

Pulex leonis. 26. 1671. 1686. 1729.

Pulex muscarum. 5. 1727. 1730.

434 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

Pulex sturni. 78. 1671. 1686. 1729. 1748. 1754. 1756. 1758.

Pulex tigndis, (23% 1671. 1686. 1729:

Pulex turturis. 6. 1671. 1686. 1729.

Purpur-rothe Erd-Spinne. 46. 1730.

Purpurrothe Spinne. 52. 1740.

Owalster. 52. 1740. 1748. 1755.

Raistes. 16. 1660.

Recinus. 16. 1677.

Red distended tree-acarus. 28. 1752.

Redivius. 16. 1619. 1664.

Redivivus. 16. 50. 1548. 1664.

Redivus. 16. 50. 1503. 1602. 1618. 1619. 1623. 1638. 1644.

Red land acarus with a depressed body. 52. 1752.

Red louse. 49. 1743. 1744. 1746. 1754.

Red mite. 49. 1664. 1746.

Red stone acarus with long antennae. 36. 1752.

Reduvia. 16. 60.

Reduvius MouFeET 1634 = Melophagus ovinus. p. 65.

Reduvius. 16. 1634. 1653. 1657. 1658. 1664. 1665. 1718. 1748.

17, 1760, 7573 1758

Red water acarus with a depressed body. 53. 1752.

Red-worm. 43. 1743. 1746.

Reitlaus. 84. 1756.

Reitleis. 84. 1689. 1708.

Reitleus. 84. 1717.

Reitleuss. 84. 1735. 1754.

Reitlies. 84. 1657. 1682. 1685. 1697. 1708. 1716. 1722. 1733.

12362 179.

Reitlieszchen. 84. 1695.

Reitlis. 84. 1650. 1657. 1670.

Rendivus. 16. 1665.

Reud-Laus. 84. 1740.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 435

P. Onomatologie.

Rezno. 16. 1567. 1577. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

‘Parothic. 16. 1634. 1653. 1657. 1658. 1665. 1718. 1757.

Rhaistes. 16. 1492. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

(Rhipicephalus armatus Pocock 1900). 26.

Riccino. 16. 1733.

Ricinus. 15. 1667. 1710. 16. 200 v. C. 75 v. C. 50. 60. 250. 1250.

1256215032 15482 115928 1562.119788 1577,4.1851:1592:

1394. 1597. 11600: W602 16125 1618 1619.116283. 1634:

1638. 1643. 1644. 1648. 1653. 1657. 1658. 1660. 1663.

1664. 1665. 1667. 1668. 1675. 1677. 1690. 1691. 1692.

ROO 1699S 1205: 1208. AIO FAT 1218 1728011785:

1740. 1742. 1744. 1745. 1747. 1748. 1754. 1756. 1757.

BRIO SATZ 1735.) 17541756,

Ricinus americanus. 22. 1658.

Ricinus caninus. 15. 1754. 1758. 16. 1710. 1746. 1758.

Ricinus secundus. 15. 1710. 1736. 1741. 1743.

Ricinus the Tick Ray 1705 = Melophagos ovinus. p. 72.

Réthliche Muckenlaus. 76. 1758.

Roode luis. 49. 1744,

Rothe Felsenlaus mit langen Fühlhörnern. 36. 1758.

Rothe Laus. 49. 1756.

Rothes Fliegenwürmlein. 55. 1758.

Rothe Weidespinne mit braunem Rücken. 29. 1758.

Säur. 84. 1708.

(Sarcoptes canıs GURLT 1837). p. 342.

(Sarcoptes cati HERING 1838). p. 347.

(Sarcoptes dromedarii GERV. 1841). p. 345.

(Sarcoptes equi GERL. 1857). p. 342. :

(Sarcoptes gallarum tiliae TURPIN 1835). 91.

(Sarcoptes ovis ROBIN 1860). p. 346.

(Sarcoptes suis GERL. 1857). p. 344.

Saut SE 169721736." 1796.

Scarabaeus scabiei. (sic!) 84. 1754.

Scarlet-tree mite. 28. 1752.

Scarlet water mite. 53. 1752.

436 DR. A. C. OUDEMANS,: KRITISCH

P. Onomatologie.

Schaaflaus. 16. 1748.

Schaar laken roode aard-spinneken. 52. 1688.

Schaflaus. 16. 1758.

Scharlach-Erd-Spinne. 52. 1690.

Scharlach-rothe Erd-Spinne. 52. 1690. 1758.

Schar-laken aard-spin. 52. 1688.

Schnelles Schwammwürmlein. 39. 1758.

Schöne hochrothe Wasser-Milbe. 53. 1749.

Schwarzes Zweigenwürmlein. 86. 1758.

Sciro. 84. 1660. 1757.

Scirrho. 84. 1563. 1584. 1586. 1596. 1606.

Scirro. 84. 1586. 1596. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

16772

Scirus, 84. 1557. 1576. 1592. 1602. 1612. 1618. 1623. 1634.

164471658. 1652. 1e582l6e5. 21718.

(Scutacarus femoris GROS 1845). 27.

Sea acarus. 63. 1752.

Secca. 16. 1664.

Seed-tick. 18. 1754. 1756. 25. 1743. 1746.

Seir. 84. 1722.

Seur. 84. 1585. 1630. 1634. 1660. 1682. 1689. 1690. 1697.

IOS, MH, 22 MISS. Asa:

Sheep. titk. 15. 1752.

Siere. 84. 1567. 1577.

Sierken. Tyr. (p. 162) 1669. 64. 1669. 84. 1567. 1577.

Sir. 84. 1689. 1703. 1717. 1735. 1740. 1754. 1756.

Siro-84. 1919. 1916. 1570, 1602) 1607. 1608) Glow ESE

EZIO EKE NEO.

1682. 1686. 1687. 1689.- 1691. 1695. 1697. 1699.

1203, 1708, 17092 17116: Me 710 172200 72.51

17292 17812.1733. 1733% 173627 A BZ 7

1754. 1756.

Skoggs-loss. 18. 1754.

Skogs-löss. 18. 1756.

Skogs-lus. 18. 1754. 1756.

Zxonn£. 51. 350 v. C.

Iran: ’emdcoudoc. 84. 1622. 1652.

_Snebelcza. 84. 1155.

1667.

1638.

7108;

1641.

1680.

1701.

1724.

1753.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE, I. 437

P. Onomatologie.

. Snebelza. 84. 1533. 1544.

Snevelzen. 84. 1250.

Soabat. (plur.: soäb) 84. 1140.

Sor (plur.: soren; corrupt.: sotim). 84. 1533. 1544.

Spinnekop. 52. 1688. |

Ssoabe (plur.: ssoab). 84. 1140.

Staarenlaus. 78. 1758.

Stone-mite. 36. 1752.

=smwabalt). 84. 1140.

Sühr..84. 1618. 1652.

Suehr. 84. 1650.

Sür. 84. 1456. 1602. 1608. 1622. 1652.

Suer. 84. 1155.

Sur. 84. 1155. 1250. (plur.: suren; corrupt.: surim 1533. 1544)

1631. 1652.

Surio. 84. 1250.

Suro. 84. 1250.

Syr. 84. 1660. ch.

Syro. 84. 1363. 1560. 1566. 1585. 1586. :1589. 1593. 1594.

159721:600. 1605. 6227 1634291652. 11658.211656.=1657.

1638. 1665. 1667.11668. 01617. 16881690 1691:"1690!

1203. 1008417101216. 1717. ZI8 1735. 1757,

Sijr. 84. 1660.

sE:

Taca. 16. 1634. 1653. 1657. 1658. 1660. 1665. 1718. 1757.

Täcke. 13. 1724. 1736. 14. 1724. 1736. 15. 1724. 1736. 16.

D 7221796.

Tainct. 52. 1646. 1650. 1664. 1666. 1772.

nt 52% 1710:

Taka. 16. 1660.

Tant: 52. 1678. 1681. 1701. 1710. 1758.

Tarlo. Tyr. (p. 162) 1687. 64. 1686. 1687. 1712. 69. 1687. 1712.

71. 1687. 1712.

Teecke. 16. 1667. 1677.

Teredo. 69. 1692. 71. 1692. 76. 1696. 84. 1577. 1622. 1652.

1664. 1692. |

438 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

P. Onomatologie.

(Tetranychus carpini OupMs. 1915). 30.

(Tetranychus ludeni ZAcHER 1916). 33.

Thiergen. 16. 1690.

Thierlein. 35. 1754. 84. 1756.

Thique. 16. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

le WO 1667-411677)

Tick. 16. 1703. 1710, 1742. 18. 1754.

Tik. 16. 1667. 1677. 18. 1756.

Tinea. 76. 1696.

Tique. 16. 1667. 1677. 1733. 1744. 1756.

Tortoise. 49. 1664.

TouBixrov. 16. 170 v. C. 1602. 1618. 1623. 1638. 1644.

(Trombidium gigas TRT. 1894). 48.

(Trombidium purpureum C. L. KocH 1837). 46.

(Trombidium pusillum HERM. 1804). 44.

(Trombidium sericeum Say 1821). 50.

(Trombidium sylvaticum C. L. KocH 1836). 45.

(Trombidium trigonum HERM. 1804). 51.

(Tyroglyphidae). p. 162.

(Tyroglyphus casei OuDMS. 1910). 67.

(Tyroglyphus heterocomus Micx. 1903). 68.

WU:

Ungeziefer. 76. 1734.

(Uropodidae). p. 41.

Variegated stone acarus. 62. 1752.

Ver. 91.9787

Vermiculus. 6. 1634. 1637. 1639. 1643. 51. 1602. 1618. 1623.

1638. 1644. 64. 1602. 1608. 1656. 71. 1656. 1665. 84. 350.

1250: 11566. 21656.2162732 16722 17021 7101 1728 732:

Vermis. 16. 1686. 51. 1619. 64. 1658. 1665. 1692. 69. 1685. 71.

1658. 1665. 1670. 1671. 1685. 1696. 84. 350. 1508. 1686.

1704. |

Vermis casei. 64. 1699. 1703.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 439

P. Onomatologie.

Vermis in caseo. 64. 1671. 1691. 1699.

Vermis in lacte. 71. 1691. 1699.

Vermis in lacticinio. 71. 1691.

Vermis in larido veteri. 69. 1670.

Vermis in urinam. 69. 1676.

Vermis tigridis. 23. 1671. 1686. 1729.

Vermo nel formaggio secco. 69. 1687.

Very small fly louse. 76. 1752.

Waldlaus. 18. 1756.

Wandering mite. 69. 1743. 1744. 1754. 86. 1743. 1744. 1745.

1746. 1754.

Wandrende Made. 69. 1756. 86. 1756.

Wandring mite. 86. 1665. 1667.

Wasser-Milbe. 60. 1749.

Wasserspinne. Hydr. (p. 146).1756. 53. 1753. 58.1753. 59.1753.

Wasser-Spinnen. Hydr. (p. 146) 1756.

Water-Spiders. Hydr. (p. 145). 1743. 1744. 1754.

Water-Spinnen. Hydr. (p. 146). 1744.

Wheale-worme. 84. 1634. 1658.

Wheal-worm. 84. 1664. 1667. 1677.

Whey-worm. 84. 1664.

Wood-luys. 18. 1754. 1756.

Wood-mite (Clothilla pulsatoria). p. 5. 1664.

Woodteek. 16. 1634. 1658. 1667. 1668. 1677.

Wood-tick. .16. 1703.

Worm (Eng.). 84. 1703.

Worm (Ned.). 64. 1682. 71. 1682. 84. 1682.

Würmerchen. 1. 1753.

Würmlein. 27. 1758.

Wurm. 69. 1734. 84. 1748.

Zack. 16. 1567. 1577. 1602. 1618..1623. 1638. 1644.

Zäcke. 13. 1724. 1736. 14. 1724. 1736. 15. 1724. 1736. 16.

1630. 1660. 1724. 1736.

440. DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH, ENZ.

P. Onomatologie.

Zeca. 16. 1634. 1658.

Zecca 16. 1557. 161271623=31664?

Zecca del capriolo. 16. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

_ Zecca del capriuolo. 16. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Zecca della gallina. 6. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Zecca della tigre. 23. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Zecca della tortora. 6. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Zecca del leone. 26. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Zecca del tigre. 23. 1668. 1674. 1687. 1688. 1712. 1741.

Zier. 84. 1615. 1627. 1649.

Bij de samenstelling van deze determineertabel heb ik zoo-

veel mogelijk gebruik gemaakt van de gegevens, uit de vöör

1759 gepubliceerde beschrijvingen en afbeeldingen. N°. 89

DETERMINEERTABEL.

is, als nomen nudum, er niet in opgenomen.

la.

1b.

3a.

Sb.

Alle coxae zijn bewegelijk aan het idiosoma gehecht;

de coxae I zijn min of meer cylindrisch, staan ver

van elkander en zijn naar voren gericht; de coxae

II—IV zijn ongeveer even lang, breed en dik, en

zijn meer zijdwaarts gericht; de aars is ventraal

(Hiertoe behooren N°. 1—6, 8 en 9). .

Alle coxae zijn bewegelijk aan het idiosoma nn

de coxae I zijn 14—2 x langer dan breed, plat, ra-

ken elkander met hun proximalen binnenhoek, ma-

ken een scherpen hoek met elkander, zijn naar

voren gericht en klemmen het kleine gnathosoma

tusschen. zich. De coxae II—IV zijn bolvormig.

Het idiosoma is kort-ovaal, of rond, lensvormig, òf

boven konvex, onder plat, glanzend. De aars is

ventraal. (N°. 10—12) . . -

Alle coxae zijn onbewegelijk met Het ibm ver-

bonden; de aars is ventraal, terminaal, of dorsaal.

(Net 388,290, ON 2 ay he

(Zie 1a). De rug is bedekt door 2 schilden N°. 1 en 18)

. De rug is bedekt door I (soms week) schild (N°.

2-6 en 9) . ‘ SU:

(Zie 2a). Het stu tain damal et is ongeveer

driehoekig en alzijdig door weeke huid omringd. 1.

Acarus coleoptratorum L. 1758. Nympha II.

De beide scuta raken elkander over de volle breedte

aan. Achter op het scutum dorsale posticum 2

442

4a.

Ab.

Ad.

4e.

4j.

5a.

ob.

6a.

ob.

Za.

7b.

8a.

DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Determineertabel.

korte ,corn'cula”. 8. Acarus aphidiordes L. 1758.

(Zie 2b). Idiosoma smal-ovaal, donker-kastanje-

bruin, glanzend; de soort leeft onder steenen, enz.

2. Acarus crassipes L. 1758.

Idiosoma breed-ovaal, kastanjebruin, glanzend;

de soort leeft op vliegen. 3. (Gamasus badius C. L.

Koch 1839).

Idiosoma ovaal, licht-kastanjebruin, glanzend; de

soort leeft op mieren. 4. (Laelaps laevis MicH. 1891).

Idiosoma bijna rond, iets breeder dan lang, bruin;

de soort leeft op mieren. 9. (Antennophorus uhlman-

ni HALLER 1877).

Idiosoma langwerpig, bleek, door bloedzuigen

meestal zwartbruin, of bloedrood, behaard; de

soort leeft op tortelduiven, hoenders, kanarievogels.

6. (Acarus gallinae DE GEER 1778).

Idiosoma zeer klein, ovaal, achter wat stomp,

bleek, bijna onbehaard; de soort leeft op Geotru-

bim. 5. (Gamasus halleri G. & R. CANESTRINI 1881).

(Zie 1b). Idiosoma dorsaal met vele putjes. 10.

(Cryptostoma tarsale RoB. Desv. 1839).

Geen putjes; de haren staan als borstels overeind,

aan den rand stralend. 11. pak: marginatus C.

ie ROCHA 889) ELI Kurs nie opr ER

Geen putjes; de haren ideen lei: 12. (Discopo-

ma romana G. & R. CAN. 1882).

(1c). Idiosoma wormvormig, uiterst klein; slechts

de voorste 4 pooten zijn aanwezig; de soort leeft in

gallen op bladen van Tilia. 91. (Sarcoptes gallarum

tiliae TURPIN 1835).

Idiosoma niet wormvormig; zes tot 8 pooten; de

dieren leven niet in gallen (N° 7, 13—88, 90) . . .

(Zie 60). Er zijn slechts 6 pooten; diertjes bloed-

rood (N°. 43, 44, 49, 51, 55 en de larven van 57). .

Er zijn 8 pooten (N°. 7, 13—42, 45—48, 50, 52—

54, 56—88, 90) . . :

(Zie 7a). Leeft in Amerika op che 43. Wea

rus batatas L. 1758.

8b.

8c.

8d.

8e.

ef.

9a.

9b.

9d.

Ie.

10a.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

Determineertabel.

Leeft in Europa op menschen. 44. (Trombidium

pusillum HERM. 1804).

Leeft in Europa op Araneae. 49. (Acarus para-

siticus DE GEER 1778).

Leeft in Europa op Locustidae. 51. (Trombidium

trigonum HERM. 1804).

Leeft in Europa op Culicidae. 55. | Acarus gym-

nopterorum L. 1758.

Leeft in Europa op Ranatra en Nepa. Larven van 57.

(Acarus globosus DE GEER 1778).

(Zie 7b). De 8 coxae zijn alle afzonderlijk geplaatst,

_raken elkander niet, ofnauwlijks aan (N°. 7, 13—26)

Coxae I en II links, respectivelijk I en II rechts,

III en IV links, en III en IV rechts, zijn saamgege-

groeid. Er zijn dus 4 dubbel-coxaalplaten. De grens

tusschen de coxae I en II, resp. III en IV is steeds

duidelijk; de grenzen proximaal (of mediaan)

daarentegen zijn wel eens onduidelijk (N° 28—42,

45—48, 50, 52— 54, 56—63, 81—83) 3

De 4 coxae I en II zijn saamgegroeid, zoo ook coxae

III en IV links en de coxae III en IV rechts. De

grens tusschen de coxae I en I, resp I en II, en III

en IV is duidelijk; de grenzen proximaal (of medi-

aan) daarentegen zijn meestal ns Sd

6471, 78—80, 84).

Coxae I—IV links, resp. I—IV cis zijn saam-

gegroeid. De grenzen van alle coxae zijn sa

MARSA Oa te RP Te

Alle coxae saamgegroeid, soms een os soms

eene plaat vormend. De grenzen tusschen de coxae

onderling is soms duidelijk, soms niet (N°. 27,

72-17, 85, 86, 90).

(Zie 9a) De coxae straalsgewijs om eene centrale

plaat gerangschikt, daardoor ongeveer driehoekig,

of trapezoidaal. Coxae I klemmen het kleine gna-

. thosoma tusschen zich. Anus terminaal. Midden op

den rug een schilde. 7. (Acarus vespertilionis SCOP.

1763).

443

444

100.

TO:

12%;

120

128,

13a.

135.

13d.

14a.

145.

Ida.

150.

DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Determineertabel.

De coxae links, resp. rechts, vormen ééne rij; de

rijen divergeeren naar achteren; coxae I vrij van

het gnathosoma; het rostrum ventraal en lateraal

met: achterwaarts gerichte tanden. Anus ventraal.

Larvae, Nymphae en 2 met een schildje op den

voorrug; & geheel of bijna geheel door een schildje

sedekti (N 18-26) MU, ZO AR, sto

(Zie 105). Op Indische alena 20. Acarus ele-

phantinus L. 1758.

Opandererdieren (Nr 010. 192 De) EE:

(Ziel1b). Eene „ -groeve vóór den anus (N°. 13—16)

Eene v -groeve achter den anus (N°. 17—19, 21—

26) .

Groeve achter den: anus zeer Tr 25. Jl ne

annulatus SAY. 1821.

(Zie 12a). Idiosoma blauwachtig; de soort leeft op

jonge vogeltjes. 13. (Acarus plumbeus PANZ. 1795).

Idiosoma melkwit tot roomkleurig; de soort leeft

‘ op Cotyle Bu 14. (Ixodes canısuga JOHNST.

1849.

Idiosoma licht- tot oranjegeel, steeds plat. De

soort leeft op Putorius, Canis, Ovis. 15. (Ixodes

hexagonus LEACH 1815.

Idiosoma nuchter: plat, bruin, met donkerbruin …

schild, òf, volgezogen, asch- tot donker-wijnkleurig.

De soort leeft op Talpa, Lepus, Canis, Putorius,

Capreolus, Bos, Ovis, Homo. 16. Acarus reduvius L.

1758.

(Zie 120). Palpen en rostrum lang (N°. 17—19, 21,

DDR DL, HINTS IRR DE,

Palpen en n La (N°. 23, 24, DE)

(Zie 14a). Weinig of niet versierd; palpleden II en

III van gelijke lengte; 2 oogen; achterrand zonder

of met 11 festoens; basis van het pr bijna

drihoekkg: A (N°. 17. 17a) . .

Versierd; palplid II 2-maal langer ane II: a of

toens ; gnathosoma-basis verschillend gevormd; (N°.

SW Cok A TZ). 308

16a.

165.

17a.

176:

18a.

185.

19a.

196.

20a.

205.

ZIA

215.

22a.

225.

DIE:

22d.

234.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

Determineertabel.

(Zie 15a). Rugschildje hoogstens iets breeder dan

lang, met zeer vele ongelijke puntjes; coxae I

proximaal met 2 lange, scherpe sporen. 17. Acarus

aegyptius L. 1758.

Rugschildje hoogstens iets langer dan a met

weinig gelijke puntjes; coxae I proximaal met 2

stompe sporen. 17A (Acarus testudinis Hass. 1762).

(Zie 150). Coxa I met ongelijke sporen; de externe

veel langer dan de interne (N°. 18. 22)

Coxae I met gelijke, of bijna gelijke sporen (N°. 19.

As: DR Een:

(Zie 17a). Schildje zeer donker getint; achtereinde

ervan wit, bleekgeel, of rood. 18. Acarus americanus

221758.

Schildje bleek, met donkere vlekjes; een chitineus

knobbeltje in den achter-binnenhoek van alle fes-

toens. 22. Acarus sanguisugus L. 1758.

(Zie 175). Onderzijde rostrum met 6 rijen tanden.

19. (Amblyomma dissimile C. L. KocH 1844).

Idem met. 8 rijen tanden. 21. Pediculus ricinoides

1798:

(Zie 14b). Geen oogen; onversierd; met festoens;

gnathosoma-basis [_]; palpen kort, konisch; 2° lid

ervan zijdelings uitstekend. 23. (Ixodes leachi

Aup. 1827).

Twee oogen; met festoens . 3 è

(Zie 205). Versierd; palpen Bis Enathosema-

basis]. 24. (Acarus marginata SULZ. 1776

Onversierd; palpen kort; gnathosoma-basis zes-

hoekig. 26. (Rhipicephalus armatus Pocock 1900).

(Zie 9b): Leven op aarde, op planten, in huizen, in

grutterswaren. (N°. 28—41, 45—48, 50, 52, 62).

Leven op Limacidae, Helicidae, Cyclostomidae. 42.

(Acarus limacum SCHRK. 1871).

Leven in water (N°. 53, 54, 56—61, 63) . .

Leven op vogels (N°. 81—83) . . ;

(Zie 22a). De diertjes dragen slechts wu ian,

of borstels (N°. 28—41) .

445

446

23b.

DIGI

24a.

24b.

24c.

254:

25b.

26a.

26b.

26c.

214:

27b.

28a.

28b.

DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Determineertabel.

De diertjes zijn rood-fluweelig behaard; aan het

eind der palpen een krachtige klauw. (N°. 45—48,

50, 52). Pooten betrekkelijk kort

Het diertje is kort-, maar ruw behaard, antun

met rood en wit gevlekt; aan het eind der palpen een

krachtige klauw. Pooten I en IV lang en rood. 62.

Acarus rupestris L. 1758.

(Zie 23a). De palpen zijn krachtig, vormen samen

eenen tang (N°. 34, 35). AE

De palpen zijn lang en dun, en ho conti naar

binnen geknikt (N°. 36, 37) . 3

De palpen zijn kort, en naar beneden ee (N°.

DEE D3 30 A) LR MORE NE Ra. TORRE,

(Zie 24a). De palpen deer aan nee eind eenen

klauw en één kamhaar. 35. (Cheyletus doctus BERL.

1886).

De palpen &c., en twee kamharen. 34. (Acarus erudi-

tus SCHRANK 1781).

(Zie 24b). Rood; leeft niet aan het zeestrand; man-

dibels dorsaal met 1 borstel. 36. Acarus longicornis

JE IWS.

Donkerrood; leeft aan het zeestrand; mandibels

dorsaal met 10—14 borstels. 37. Acarus littoralis

I ESS:

Grijs; heeft in Palaestina op rotte beschimmelde

vruchten. 374. Acarus citri Hass. 1762.

(Zie 24c). De coxae-paren I—II, en III-IV staan

vööraan, dicht bij elkander ; de pooten zijn even lang,

sterk behaard, straalsgewijs gericht; het idiosoma

is, vooral achter de pooten, sterk gezwollen; de dier-

tjes rennen in kronkellijnen en doen aan a

denken (N°. 28, 29)

De coxae-paren I—II en III— IV n Ver van

elkander; twee paar pooten naar voren, 2 paar naar

achteren gericht (N°. 30—33, 38—41) . .

(Zie 27a). Fraai rood, dikwijls aan de zijden don-

kerder. 28. Acarus baccarum L. 1758.

Stroogeel, over den rug twee donkerbruine, naar

322

29a.

29b.

30a.

300.

30c.

30d.

dla:

315.

324.

320.

334.

330.

344.

34b.

354.

350.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

Determineertabel.

voren divergeerende a 29. Acarus salici-

GUS ALS 1798:

(Zie 275) Leven op le waar zij een fijn netwerk

spinnen; zijn traag (N°. 30—33,) .

Leven op planten, op den dende waar het vöchlig

is, op paddestoelen, op mos; loopen snel (N°. 38—41).

(Zie 29a). Kleurloos tot geelwit; leeft op Fagus sıl-

vatica, Castanea vesca. 30. (Tetranychus carpim

OupMms. 1915).

Witgroen, groen, geel, oranje, rood (van den voor-

zomer naar het najaar verkleurend) ; leeft op Tilia.

31. Acarus telarius L. 1758.

Kleurloos tot geelwit, aan de zijden een groote

zwarte vlek; leeft op Malva silvestris, Althea rosea.

32. Acarus alceae L. 1758.

Kleur? Leeft op planten in warme plantenkassen.

33. (Tetranychus ludeni ZACHER 1916).

(Zie 290). Pooten I langer dan het idiosoma (N°.

88.39). 3

Pooten I korter dan nei idiösoma (N°. 40. 41).

(Zie 31a). Pooten I twee tot driemaal langer dan

het idiosoma. 39. Acarus motatorius L. 1758.

Pooten I anderhalf maal zoo lang als het idiosoma;

pooten IV met dikke femora. 38. (Eupodes striola

rts Kote 1836):

(Zie 31b). Geel tot kaneelbruin; oogen rood; pooten

I bijna zoo lang als het idiosoma. 40. Acarus croceus

2758:

Grauw; oogen bruin; pooten veel korter. 41. Acarus

celer HERM. 1804.

(Zie 236). Minstens 9 millimeter lang; rn (N°.

ERAS ego ET. rs CAES Se (GTR.

Niet langer dan 4 sima opa. (N°. 45, 46,

DOR OO aly AR EN EPT. sme

(Zie 34a). Leeft in Aer) 47. Fr. baciotites

E: 1768.

Leeft aan de kust van Coromandel (Indië) 48.

(Trombidium gigas TRT. 1894).

447

32.

448

36a.

365.

SA:

SID:

38a.

385.

39a.

395.

40a.

4006.

4la.

415.

42a.

42D.

42c.

42d.

DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Determineertabel.

(Zie 34b). Een keep aan den achterrand. 52. Acarus

holosericeus L. 1758.

Geen keep aan den achterrand (N°. 45, 46, 50) . .

(Zie 360). Idiosoma naar achteren spits toeloopend;

Leeft in Amerika. 50. (Trombidium sericeum SAY |

Idiosoma achter breed, stomp-rond. (N°. 45. 46).

(Zie 37b). Donker-karmijnrood. 46. (Trombidium

purpureum C. L. KocH 1837).

Donkerrood; gnathosoma, propodosoma, en, daar

vlak achter, een driehoekig gedeelte van het idioso-

ma oranje; de pooten nemen distaad in dikte toe,

vooral pooten I. 45. (Trombidium sylvaticum C. L.

Kocx 1836).

(Zie 22c). Leven in zoet water (N°. 53, 54, 56—61)

Leeft in zeewater. 63. Acarus zosterae FABR. 1779.

(Zie 39a). Loopt, onder water, op den bodem; bui-

ten het water wordt het diertje een vormlooze klomp.

53. Acarus aquaticus L. 1758.

Zwemmen meestal voortreffelijk; buiten het water

blijven zij hunnen vorm behouden (N°. 54, 56—61)

(Zie 405). Ovaal, min of meer plat, donkerrood;

pooten IV zonder zwemharen, worden bij het

zwemmen niet gebruikt. 54. (Hydrachna exten-

dens MÜLL. 1776).

Niet plat, pooten II—IV met zwemharen. (N°. 56

—61) Di RD LA ERE toit de

(Zie 415). Bolrond, bijna zoo groot als eene erwt,

donker-karmijn rood met zwarte versieringen. 56.

(Hydrachna geographica Mürr. 1776.)

Bolrond, rood. 57. (Acarus wen DE GEER

1778).

Lang-ovaal, vuil doorschijnend geel, op den rug

is een gele T of Y tusschen 3 zwarte vlekken; vrij-

levend traag; meestal tusschen de kieuwen van Ano-

donta’s. 57. (Acarus ypsilophorus Bonz. 1783).

Ovaal, bont, wit, grauw, met zwarte vlekken. 58.

(Nesaea brevipes NEUM. 1880).

42e.

42f.

42g.

43a.

430.

A3c.

444.

440.

44c.

45a.

45b.

464.

A 46).

47a.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

Determineertabel.

Half geelwit, half roodgeel. 59. (Nesaea carnea C.

L. Kocx 1836).

Licht- of okerbruin. 60. (Hydrachna fuscata HERM.

1804).

Donker getint, met helrood kruis op den rug. 61.

(Nesaea rufa C. L. KocH 1835).

(Zie 22d). Pooten III onmatig verdikt. 81. (Der-

maleichus pici majoris BUCHH. 1869.)

Alle pooten gelijk gevormd; aan het achterlijf 2

zwaardvormige verlengstukken. 83. (Dermaleichus

picae C. L. KocH 1840).

Idem; aan het achterlijf 4 lange borstels. 82. Pedicu-

lus pari L. 1758.

(Zie 9c). Idiosoma langwerpig; pooten I—IV onge-

veer gelijk gevormd, gewoon, eindigen in een klauw-

tje (soms zeer klein!). (N°. 64—71)

Idiosoma langwerpig; pooten I en II siro ge-

vormd, met 2 driehoekige doorschijnende doorns,

eindigen in eene zuignap; pooten IV, korter, slan-

ker, zonder doorns, eindigen in een zuignapje; poo-

ten III onmatig verdikt. Leven op ur DE 78—

80)

Idiosoma bijna db Asen pui IV ongeveer getik

gevormd, kort, eindigend in 3 of meer krachtige,

kromme, kegelvormige haren; pooten I-en II bo-

vendien in eene langgesteelde zuignap; pooten III

449

en IV bovendien in eenen langen, stijven borstel. .

Leeft in en op de huid en in de kleederen van men-

schen. 84. Acarus siro L. 1758.

(Aie 44a). Met scheidingslijn tusschen propodo- en

hysterosoma; glanzend. (N°. 64—68) . .

Zonder scheidingslijn; dof. (N°. 69—71) . . .

(Zie 45a). Uiterst klein, safraankleurig, met 6 lange,

slappe achterrandharen. 68. (Tyroglyphus heteroco-

mus Micx. 1903).

Iets grooter, paarlmoerkleurig, met 4 of meer da

gere achterrandharen. (N°. 64—67).

(Zie 466). Ter weerszijden van het gnathosoma be-

450

47b.

48a.

48b.

49a.

490.

204.

oes

Silas

515.

52a.

520.

520:

DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Determineertabel.

vindt zich een kort, behaard, naar den top der man-

dibels gebogen, veerkrachtig haar. Minstens 6

lange achterrandharen. (N°. 65—61) .

Zulk eenhaaris niet aanwezig.Vier chico ana

ren; rugharen kort. 64. Acarus farınae L. 1758.

(Zie 47a). Propodosoma met dwarsrij van 4 haren

van gelijke lengte; hysterosoma met slechts 1 paar

korte borsteltjes, overigens met lange haren. 67.

(Tyroglyphus casei Oupms. 1910).

Binnenst paar der genoemde 4 haren langer dan het

buitenst paar; hysterosoma met 2 paar korte bor-

steltjes, overigens met lange haren. (N°. 65, 66) . .

(Zie 486). Tarsi dik, hoogstens zoo lang als genu +

tibia. Leeft in humus, rotte bladen, rot hout. 65.

(Acarus putrescentiae SCHRK. 1781).

Tarsi slank, langer dan genu + tibia; leeft in huis

op grutterswaren, kaas, enz. 66. (Acarus dimidiatus

Herm. 1804.)

(Zie 450). Idiosoma met 12 paar korte borsteltjes en

4 lange achterrandharen; alle haren glad; tarsi dik,

korter dan genu + tibia. 71. Acarus lactis L. 1767.

Idiosoma met 13 paren lange, meest gebogen, be-

haarde haren; tarsi zeer slank, langer dan genu +

tibia. (N°. 69—70) i

(Zie 505). De 2 vertikaalharen cia in mee rid:

den van een overlangsch, staafvormig, rudimentair

schildje; de haren zijn korter dan het idiosoma. 69.

(Acarus domesticus DE GEER 1778).

Geen rudimentair schildje; de achterrandharen zijn

langer dan het idiosoma. 70. (Acarus destructor

Schaken Zee

(Zie 440). Het achterlijf eindigt spits. 78. De

chus mucronatus BucHH. 1869).

Het eindigt in 2 kleine, divergeerende, kromme aan-

hangsels. 79. Acarus passerinus L. 1758.

Het eindigt rond, doch draagt aldaar een door-

zichtig vierkant lapje. 80. (Analges tridentulatus

HALLER 1882).

534.

530.

54a.

540.

554:

990.

56a.

560.

57a.

570.

576.

58a.

585.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I.

Determinzcriabel.

(Zie 9d). Het idiosoma eindigt in 2 lange, zacht ge-

bogen , doch stijve borstels. 87. (Notaspis bipilis

Herm. 1804) Nymphae.

Het hysterosoma is zoo goed als haarloos. 88. Aca-

vus fungorum L. 1758.

(Zie 92). De 8 met elkander saamgegroeide coxae

staan in een hoefijzervorm. (N°. 72—74) . . .

Zij vormen te zamen ééne plaat, die soms bijna de

heele ventrale zijde beslaat. (N°. 27, 75—77, 85,

SOLO): III RIA Be,

(Zie 54a). De 8 Boten gelijk devoid 74. T7

pus granulatus Duy. 1849).

Pooten I—III gelijk gevormd, krachtig, eindigen in

eenen krachtigen, zeer krommen, bruinen klauw;

pooten IV kort, eindigen in eenen langen, stij ven

borstel . HR

(Zie 55b). Twee es 72. STI

Sp.)

Een rugschild. 73. (Pediculus cerambycinus SCOP.

1163):

(Zie 545). Uiterst klein, rond, van boven bol, van

onderen vlak; propodosoma met doorschijnenden

breeden rand; hysterosoma scherp gerand; pooten

kort en dik, voor een groot deel onder het idiosoma

verborgen. 27. (Scutacarus femoris GROS 1845).

Idiosoma zwaar gechitiniseerd, bijna zwart, glan-

zend, ter weerszijden met eene naar beneden ge-

bogene, vleugelvormige, dunne plaat, die naar vo-

ren toegespitst is, en waaronder de 4 pooten van

die zijde verborgen worden kunnen. 90. Acarus

coleoptratus L. 1758.

Idiosoma langer-ovaal, geen vleugelvormige aan-

hangsels; pooten goed zichtbaar . .

(Zie 57c). Idiosoma ovaal, top naar nen. plese

plat; achter aan de buikzijde eene plaat met 4—8

zuignappen; pooten stijf; na den dood zijn pooten

III en IV meestal naar voren gericht. (N°. 75—77)

Idiosoma goed gechitiniseerd, ovaal, top naar voren;

451

452

58c.

59a.

SO.

60a.

600.

DR. A. C. OUDEMANS.

Determineertabel.

de rug bezaaid met grove poriën. 86. Acarus genicu-

latus L. 1758.

Idiosoma lederachtig, met bijna evenwijdige zijden, -

achteraan recht afgestompt, vooraan driehoekig

toegespitst; ruig. 85. Acarus scaber L. 1758.

(Zie 58a). Zuignapplaat met 2 groote en 2 kleine

zuignappen; pooten I en II dik, eindigen in 2 klauw-

tjes; pooten III en IV dun; pooten III eindigen in 2

klauwtjes; pooten IV in eenen langen, stijven bor-

stel. 76. Acarus muscarum L. 1758.

Zuignapplaat met 2 groote en 6 kleinere zuignappen

pooten alle slank; pooten I eindigen in een lepel-

vormig (onder hol) kleefhaar; pooten IV in een

kortborsteltie antr ser bedenkt ei AE

(Zie 59b). Pooten II eindigen in een bladvormig

kleefhaartje; pooten III in een klauwtje. 75. (Hypo-

pus feroniarum Dur. 1839).

Pooten II eindigen in een kleefhaartje, dat er als

een overlangs gehalveerd lelieblad uitziet; pooten

III eindigen in een lancetvormig kleefhaartje. 77.

(Anoetus polypori OupMs. 1914).

+ 60

CPPERAMNUUR

m beteekent: geraadpleegd; a: den inhoud ervan, voor

zoover Acari betreft, in eene andere editie gevonden, òf in

een ander werk. Dat teeken staat dus óók vóór alle werken,

die vóór de uitvinding der boekdrukkunst geschreven zijn.

De moeite, tijd, en geld, die mij het opsporen der boeken kost-

ten, hebben mij ertoe geleid, achter elk werk, dat ik raad-

plegen kon, mede te deelen, in welke bibliotheek het zich

bevindt. Helaas heb ik wel eens verzuimd, daarvan aantee-

kening te maken.

Lib. 21, 394. 395; 420—422. Ed. Dindorf. Lipsiae 1901.

Dr. Albers, Arnhem.

0850 v. Chr. ‘OMHPOY OAYXZZEIAX PAYOIAIA TOP.

HOMERI Odysseas Rhapsodia Lib. XVII: 300. Openb.

Bibl. Arnhem

1500 v. Chr. Esra. Wetboeken. Hieruit ontstond LEVITI-

cus. c. 13. v. 30—37. Eigen Bibl.

EH AS0 C2" HPOAOTOY- TON SSAAIKAPNAZZEOS

MOYYAI. Herodoti Halicarnassensis Historiarum Libri

IX. — Lib. 4. c. 168. |

oO 430 v. Chr. HIPPOCRATES, De Affectibus; Ed. Linden;

Mom: 2. p? 182.

FiS50 Vv Chr. SAPISTOTEAOYS: WEPT *ZOON ‘IDTOPIA.

ARISTOTELIS De Animalibus Historia; Interprete THEO-

DORO (GAZA); Venetiis 1503. Univ. Göttingen. — Inter-

prete JUL. CAES. SCALIGERO; Tolosae 1619. Univ. Gro-

mingen. — Versionem diligenter recognovit Jo. GOTTLOB

SCHNEIDER Saxo; Atom. ; Lipsiae 1811. Univ. Groningen. —

Ed. CAR. HERM. WEISE; Lipsiae 1843. Dr. Albers, Arn-

hem.

454 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

‘ 0390 v. Chr. ‘APISTODANHE IlAorTox. Aristophanes,

Plutus.

380 v. Chr IIAATON, “OrAmBors. Plator Philebuss «Cc

46. a. sqq.

Rhetoricae Lib. II. Interprete Ant. RicoBono 1654.

Teyler Haarlem. — Ed. Car. Herm. WEISE; Lipsiae

1843. Dr. Albers Arnhem.

280. v. Chr. ZENOAOTOY EDEZOY TAQZZAI ‘OMHPIKAI.

on 240. v. Chr. ANTITONOY ‘IZSTOPION JIAPAAOZQ XYN-

ATOTH. Antigoni Carystii Historiarum Mirabilium Col-

lectanea. Ed. BECKMANN. Cum annotationes MEURSI.

— Tevler Haarlem.

oO 200 v. Chr. M. P. Cato, De re rustica. — Teyler Haarlem.

075 v. Chr. Marcus Terentius Varro, De re rustica. —

Teyler Haarlem.

o 70 v. Chr. Marcus Tullius Cicero, De legibus. — Openb.

Bibl. Arnhem.

a 70 v. Chr. Marcus Tullius Cicero, Tusculanarum Quaes-

tiones ad M. Brutum. — Openb. Bibl. Arnhem.

O50 v. Chr. IAZAMH®. Schreef over Veterinaria. Wordt

door KAZSIANOZ BA2Z0X 550 aangehaald.

oO 25 v. Chr. Aurelius Cornelius CELSUS, De re Medica Li-

bri octo; operis ab eo scripti de artibus, pars sexta. —

Teyler Haarlem; Openb. Bibl. Arnhem.

oO 20 v. Chr. Quintus Horatius Fraccus, Epistolae. —

Openb. Bibl. Arnhem.

o40 na Chr. Quintus Curtius Rufus, De rebus gestis

Alexandri Magni. — Dr. Albers Arnhem.

050. L. Junius Moderatus COLUMELLA, De re rustica. —

Teyler Haarlem. i

m 60. Caius PLINIUS Secundus, Historiae Naturalis Libri

XXXVII. Teyler Haarlem; Dr. Albers Arnhem.

0 77. Decimus Junius JUVENALIS, Satyrae. — Dr. Albers

Arnh.

o100. IIAOYTAPXOY TOY XAIPQNEOS TA HOIKA. Plu-

tarchi Cheronensis Moralia (id est Opera, exceptis

vitis, reliqua). — Omnium quae extant operum Tomus

“où fé RCA Ze nz

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 455

Literatuur.

primus. Tomus secundus; Lutetiae Parisiorum 1624. —

Eene alphabetische lijst van alle woorden, die in de

Moralia voorkomen, vervaardigd door Wyttenbach,

Oxonii 1830, bevindt zich in Teyler Haarlem.

o100. IIAOYTAPXOY ZYAAA. Plutarchi Sulla; c. 36.

— Dr. Albers Atnhem.

terinaria. Wordt door KAZYXIANO® BAXZXOX 550.

aangehaald. — Univ. Utrecht.

m 170. Claudius GALENUS, De differentiis febrium. Lib. 1.

CAS:

m 170. AOYKIANOY ONEIPOS, H AAEKTPYON. Luciani Som-

nium, seu Gallus. Univ. Utr.; Dr Albers Arnhem.

na 170. IIOAAYE ONOMAZTIKON. Pollux, Onomasticon, hoc

est, instructissimum rerum ac synonymorum dictiona-

rium, decem libris constans, &c.; Basileae 1536. Univ.

Ot:

oO 200. AIAIANOY IIEPI ZOON IAIOTHTOE BIBAIA 12’. Aeliani

de Animalium Natura Libri XVII. — Univ. Utr.

on 200. AIAIANOY ZO0IXToY IIOIKIAH ‘ISTOPIA. CI. Aeli-

ani Sophistae Varia Historia. L. 4. c. 28. — Dr. Albers.

Arnhem.

m 200. ZHNOBIOY EIIITOMH TON TAPPAIOY KAI AIAYMOY

IIAPOIMIQN. Zenobius, Compendium veterum prover-

biorum, a Tarraeo et Didymo collectum. — Is een alpha-

betische lijst van spreekwoorden. — Kpórwv moet hierin

voorkomen. Ik zag eene editie van 1535, maar vond

het niet. — Univ. Leiden.

n 230. AGHNAIOY NAYKPATITOY AEIIINOZOOISTON BIBAIA

IE’. Athenaei Naucratitae Dipnosophistarum Libri XV.

ER TO A 157: Liber:4.c-1154.,— Univ. Utrecht.

250. Quintus Serenus SAMMONICUS, De re rustica. c. 35.

350. Decimus Magnus AusonIus, Edullia, vers 335.

m350. AIAYMOS. Didymus van Alexandrië, schreef over

Veterinaria &c.; wordt door KAZZIANOX BAXXOX 550

aangehaald. i

0350. MARCELLUS Empiricus, De medicamentis Liber. —

Teyler Haarlem.

456 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

g 350. IEAATONIOY. Pelagonius. Schreef over Veterinaria.

Wordt door KAZZIANOX BAXZOX 550 aangehaald.

m362. OPEIBAZIOZ; Oribasii Sardiani Medici longè ex-

cellentissimi Opera, tribus tomis digesta. — Tomus I.

. Synopsews ad Eustathium filium libros novem, quibus

tota Medicina in compendium redacta continetur. —

Tomus III. Euporista, facultates simplicum, morborum

& locorum affectorum curationes ad Eunapium. — Tey-

ler Haarlem.

378. Aurelius PRUDENTIUS Clemens, IIEPI ETE®ANON. Lib.

1. v. 254. Popa. |

m390. Fl. VEGETIUS Ren., Artis veterinariae sive Mulomedi-

cinae Libri 4. — Lib. 3. c. 71. Dr. Mac Gillavry Amsterdam.

0400. HEYxIOY AEZIKON. Hesychii Lexicon. — Editio

Johanni Alberti, Lugd. Bat. 1766. — Teyler Haarlem.

0420. CAELIUS AURELIANUS, De morbis chronicis. — Openb.

Bibl. Arnhem. i

m500. ®AOPENTINO2. (Dichter.) Wordt door KAZETAONZ

» BAZZOD 550 aangehaald.

0530. AETIOX. Aetii Medici Graeci contractae ex veteribus-

Medicinae tetrabiblios, &c. — Teyler Haarlem.

0550. KAXZIANOX BAZXOZ, TEQIIONIKA. Cassianus

Bassus, Geoponika, sive de Re rustica Libri 20. —

Univ. Groningen.

a 650. IIAYAOX AITINYTOY, ENITOMHX IATPIKHS BIBAIA

‘ETA. Pauli Aeginetae, De re medica libri VII. —

Teyler Haarlem.

0890. PATIOY MYPIOBIBAON H BIBAIO@HKH. Photii Myrio-

biblon sive Bibliotheca librorum quos legit et censuit

Photius Patriarcha Constantinopolitanus. Te vergeefs

zocht ik hierin naar de woorden xpórwv en xuvopaLorng

Er was geen index verborum in. — Teyler Haarlem.

m 890. ®QTIOY IIATPIAPXOY KONZTANTINOY-IIOAEOX

ENIZTOAAI. Photii Sanctissimi Patriarchae Constanti-

nopolitani Epistolae. — Als boven. — Teyler Haarlem.

m 940. -OEODANOX NONNON, EMITOMAI. Theophanes Non-

nus, Epitomae de Curatione Morborum; Gothae 1794.

— Univ. Utrecht.

weer ih ee ee ir babes Toul de

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 457

Literatuur.

0950. DSOYIAAE. AEEIKON. Suidae Lexicon. — Recensuit

Thomas Gaisford; Oxonii; 1834. — Teyler Haarlem.

m 1000. Sancti FULBERTI Carnotensis Episcopi Tractatus.

— Hoewel aangehaald, vond ik niets over phthires,

ricinus, reduvius, &c. — Teyler Haarlem.

ob 1140. Abu Marwan, ‘Abd al Malik ibn Zuhr, Kitab at

taysir fi ’l mudauat wa ’t tadbir. — Manuskript in Bi-

bliothèque Imperiale de Paris. Dit handschrift is echter

van Dec. 1169.

01155. Sancta HILDEGARD, Subtilitatum diversarum natu-

rarum creaturarum libri novem. Handschrift, zie Für-

stenberg 1861. p. 2 en 226.

01180. S. P. N. EustATHII Archiepiscopi Antiocheni, et

Martyris, In Hexahemeron Commentarius. — In eene

ed. van 1629 (Teyler Haarlem) zocht ik tevergeefs naar

de woorden xedtwy en xuvopaLornc.

m 1240. AKTOYATIOY SODOTATOS. Actuarii Medicus, sive

de Methodo medendi Libri VI. — Teyler Haarlem.

m 1250. Sancta HILDEGARD (Titel als 1155). Zie Fürstenberg

1861 pe 171.

m 1250. VINCENTIUS Bellovacensis, Speculum Naturale. —

Bks. XVIII—XXII deal with domesticated and wild

animals, including the dog, serpents, bees, and insects. —

Lib. 20. c. 130. — Ed. 1486. Umv. Leiden.

n 1255. VINCENTIUS Bellovacensis, Speculum Doctrinale. —

The first book gives a long Latin vocabulary of some

6000 or 7000 words. — Ed. 1846. Univ. Leiden.

m1260. ALBERT DE Groot. (Albertus Magnus), De Ani-

malibus Libri XXVI. — Nach der Cölner Urschrift.

2 Bde. Münster 1916. — Univ. Leiden.

m 1281. ABUMERON Auenzohar. Theicrifi dahalmodana

vahaltadabir. — Hebreeuwsche vert. Zie 1140 en 1490.

nm 1363. CHaurrac (Guy (of Guido) de), Chirurgia; Avignon. —

Zie Fürstenberg 1861. p. 4.

n 1456. Sancta HILDEGARD. (Titel als 1155). — Het bota-

nische gedeelte hiervan, in het Duitsch vertaald door

W. Gralap, sub titulo: ,,Herbarius, Spirensis 1456”. —

Handschrift. Zie Fürstenberg 1861. p. 4.

458 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

1 1478. ALBERTUS MAGNUS, De Animalibus Libri XXVI;

Romae 1478. — Als 1260.

m 1479. ALBERTUS MAGNus, De Animalibus Libri XXVI;

Mantuae 1479. — Als 1260.

m 1486. VINCENTIUS Beluacensis, Speculum Naturale; No-

rimbergae. — Zie 1250. — Univ. Leiden.

m 1486. VINCENTIUS Belovacensis, Speculum Doctrinale;

Libri XVIII; Norimbergae. — Zie 1250 — Uwv.

Leiden.

m 1490. ABUMERON Auenzohar; Theicrifi dahalmodana

vahaltadabir. Lat. vert. door PATAVINUS en JACOB. —

Kon. Bibl. Haag. — Zie 1140, 1281 en p. 267—269.

m 1492. HERMOLAUS Barbarus, Castigationes Plinianae; Ro-

mae. — Het boek, twee deelen in een band, is 518 fol.

groot, ongepagineerd, en bevat geen index. Het tweede

deel heet „Editio secunda’ 1493. Univ. Leiden.

a 1495. GAZA (Theodorus); Grammatices libri quatuor,

&.; Venetiis. — Bevat niets over Acari. — Univ. Am-

sterdam.

m 1503. GAZA (Theodorus), De Historia Animalium. (Lat.

vert. van Aristoteles); Venetiis. — Hij noemt zich

» Theodorus”. — Univ. Göttingen.

m 1508. BENEDIcTUS (A.), Singulis corporum morbis a

capite ad pedes, generatim, membratim, atque remedia,

causas, eorumque Signa; XXXI libris complexa, &c.;

Venetiis. — In de Ed. 1533 is de opdracht van 1508.

m 1513. Vico (Joh. de), Practica in arte chirurgica copiosa,

continens novem libros; Pars prima; Practica in chirurgia;

Rome. — Univ. Leiden.

n 1516. Vico (Joh. de). (Titel als 1513). Lugduni 1516.

"= 1517. Vico (Joh. de). (Titel als 1513). Secunda pars;

Practice in professione chirurgica que Compendiosa

nuncupatur, &c.; Tiburi. — Bevat niets over Acari. —

Univ. Leiden.

m 1519. ALBERTUS MAGNUS, De Animalibus; Venetiis. —

Als 1260. i

m 1527. PARACELSUS (A. Ph. Th.) BOMBAST VON HOHENHEIM,

Die kleine Wundartzey; Basel. — Hij schreef in 1525

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 459

Literatuur.

zijn Dialogus Chrysorrhoae. Stierf in 1541 te Salzburg. —

Bevat niets over Acari.

n 1528. PARACELSUS (A. Ph. Th.) BOMBAST von HOHEN-

HEIM, De tumoribus, pustulis, ac vulneribus morbi

gallici; Colmariae. — Dit werd later Tomus II Pars IV

van de Chirurgia magna. — Bevat niets over Acari.

De ulceribus et tumoribus praeter naturam ; Colmariae. —

Werd later Tomus I Pars III van de Chirurgia magna. —

Bevat niets over Acari.

m 1530. Octavius HORATIANUS, Medicus, Euporisto. —

Univ. Utrecht.

m 1533. BENEDICTUS (A.) (Titel als 1508). Venetiis. — Bibl.?

m 1533. Sancta HILDEGARD, Physica; Elementorum, Flu-

minum aliquot Germaniae, Metallorum. Leguminum,

Fructuum, & Herbarum: Arborum, & Arbustorum:

Piscium denig; Volatilium, & Animantium terrae naturas

& operationis. IIII Libris mirabili experientia posteritati

tradens; Argentorati. — Preuss. Staats Bibl. Berlin ;

Univ. Breslau, Göttingen, Köningsberg, Marburg.

oO 1534. HERMOLAUS Barbarus, In C. Plinii naturalis historiae

libros castigationes; Basileae. — Zie 1492.

m 1535. ZENOBIUS. (Titel als 200). — Univ. Leiden.

m 1536. PARACELSUS. Des Hochberümptesten und weiter-

farnesten, der beiden artzney Doctors Paracelsi grosse

wund-artzney von allen wunden, stich, schüss- &c.

Ulm Jm Jar DDXXXVJ. — (Lees: MDXXXVI). —

Bevat niets over Acari. — Prov. Bibl. van Friesland te

Leeuwarden.

a 1536. Porrux (J.) (Titel als 170). Basileae. — Univ.

Utrecht. 8

m 1537. RABELAIS (Fr.), Grandes annales ou chroniques

très veritables des gestes merveilleux du grand Gargan-

‘ tua et Pantagruel, Son fils, Roi des Dispodes; Lyon. —

Livre II. — (Livre I bevat niets over Acari; livre III is

van 1541). — Zie Fürstenberg 1861, p. 5.

g 1539. BENEDICTUS (A.) (Titel als 1508). Basileae. — Oud

Archief Haag.

460 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

m 1541. ADRIAAN DE JONGE (Hadrianus Junius), Cassii

medici de animalibus medicae questiones et problemata,

&c. — Bevat niets over Acari.

m 1541. PARACELSUS (Aur. Phil. The.), De- Apostematibus,

Syronibus, & Nodis; Basileae, s. d. (1541?). — Bevindt

zich achter zijne Chirurgia minor. — Univ. Utrecht.

Bsa ha WABERAIS 4 (Mi) (Mitel vals abs AE zie

Fiirstenberg 1861. p. 5. ene

m 1544. TROTOLA DE RUGGIERO. ,Eros”. Liber: de

Passionibus mulierum; Argentorati. — Zie over dit

werk p. 272. Univ. Utrecht.

m 1544. Sancta HILDEGARD. (Titel als 1533). Argentorati. —

Univ. Utrecht.

DO 1547. GABUCINUS (H.), De lumbricis alvum occupantibus

ac de ratione curandi eos, qui ab illis infestantur com-

mentarius; Venetia. — Univ. Leiden.

DO 1548. HADRIANUS JUNIUS, Lexicon sive Dictionarium

Graecolatinum, &c.; Basileae 1548.

m 1549. BENEDICTUS (A), De re medica opus insigne &

apprimè Medicinae candidatis omnibus utile; Basileae.

s. d. (1508 et 1549). — Bevat niets over Acari. — Bibl.?

OD 1549. AVENZOAR, Rectificatio medicationis et regiminis

&c. 1549. — Zie 1140.

m 1553. INGRASSIAS (Joa. Phil.), De tumoribus praeter

naturam. Tomus primus in quo: &c, s. d. De epist. -

nuncup. is geteekend: Napoli sexto Idus Aprilis MDLII.

— Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

@ 1554. TROTULAE curandarum aegritudinem muliebrium,

ante, in, & post partum Liber vnicus, nusquam ante

editus, quo .... &c.; Venetiis. — Zie 1544. — Preuss.

Staats Bibl. Berlin.

O 1556. ADRIAAN DE JONGE. Hadriani Junii Hornani

medici Animadversorù libri sex. &c. Basileae. (Ad.

finem epist. nuncup.: Harlemi 1556). — Bevat niets over

AGAIN

DO 1556. Idem. HADRIANI JUNII De coma commentarium.

Basileae. — (Ad. fin. epist. muncup.: Harlemi 1556). —

Bevat niets over Acari. ct

eee ae edn ad

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 461

Literatuur.

m 1556. PARACELSUS, Die groote Chirurgie van den experten

ende warachtigen in der Medicinen ef Chirurgien Doctor

P. — &c. — (Geen plaatsnaam). — Niets over Acari.

m 1557. ADRIAAN DE JONGE. Hadrianus Ivnius, Lexicon

sive Dictionarium Graecolatinum, dictionum, expli-

cationum, & alligationum copia uberrimum &c. —

Nunc enim denuo (praeter, &c.) industria rec o g-

nitum &c. — Basileae. — (Ed. I is van 1548). —

Univ. Utrecht.

m 1557. LANGIUS (J.), Medicinalium epistolarum micellanea.

— Dit werk komt voor in: Epistolae medicinales &c.

Joan LANGII Lembergii, &c. Lugduni 1557. — Bevat

niets over Acari.

0 1557. SCALIGER (Jul. Caes.), Exotericarum exercitationum

Liber de Subtilitate ad Hieronynium Cardanum; Parisiis.

— Zie 1576.

n 1560. LanGıus (Joa), Secunda epistolarum miscellanea;

Basileae. — Zie 1605.

m 1561. ZWINGER (Th.), In artem medicinalem Galeni

Tabulae et Commentarii. — s. d.; maar de Epist. nunc.

is van 1561. Bevat niets over Acari.

og 1562. PARACELSUS (A Ph. Th.) BoMBASTUS A HOHEN-

HEIM, De vita longa.; Basileae. — Ed. 1568 bevat cap. XI

niet. Ik vermoed dus: 1562 ook niet.

m 1562. PARACELSUS. Des Hochberühmten und weiterfar-

. nesten, der beiden artzney Doctors Grosse Wundartzney,

&c. zie 1536. — Het Liber V, de Curatione &c. morbi

gallici is hierin niet opgenomen. — Niets over Acari.

O 1563. FaLtoppius (Gabr.), Duo libelli de ulceribus et de

tumoribus praeter naturam. Zie 1606.

m 1564. ALBERT DE GROOT. Dit is dat boec der Secreten

Alberti magni een Prince onder alle den Philosophen

Tracterende vanden secreté ef crachté der Cruyden/

gesteenten/ ei sommige Beesten ende Voghelen, &c.;

Tatwerpé 1564. — Niets over Acari. — Univ. Amsterdam.

O 1566. Luisinus (A.), Aphrodisiacus sive de Lue Venerea;

Venetia. — Hierin: MONTESAURUS en PETRONIUS. Zie

hier beneden. i

462 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

n 1566. MONTESAURUS (N.), De dispositionibus quas vui-

gares Mal franzoso appellant, Tractatus. — Zie hierboven.

n 1566. PETRONIUS (A. T.), De morbo gallico. — Zie hier-

boven.

n 1566. PARACELSUS (Theophr.), Compendium; De vita

longa; Lutetiae 1566. — Ed. 1568 bevat cap. XI niet.

Ik vermoed dus: Ed. 1566 ook niet.

m 1566. VEIGA, In Claudii Galeni Libros sex; De Locis

affectis; Antverpiae. — Prov. Bibl. v. Friesland te

Leeuwarden.

m 1567. GUILLAUME DE CONCHES, Dialogus de substantiis

physicis ante annos 200 confectus Vuilhelmo Aneponymo

philosophi, &c.; Argentorati. — Niets over Acari. —

Univ. Breslau, Göttingen, Kömigsberg. — Wordt door

Moufet 1634 genoemd: Guillerinus de Conchis.

n 1567, ADRIAAN DE JONGE. Hadrianus Ivnius, Nomen-

clator omnium rerum Propria nomina variis lingvis

explicata Indicans; Antverpiae. — Univ. Utrecht.

m 1567. RUFFUS Ephesius, De vesicae ac rerum affectibus. —

Bevat niets over Acari. — Univ. Amsterdam.

m 1567. WIERUS (J.), Medicarum observationum rararum

Liber I; Basileae. — Bevat niets over Acari.

m 1568. PARACELSUS (A. Ph. Th.) BomBastus A HoHEN-

HEIM, De vita longa; Basileae. — Cap. XI is hierin niet

opgenomen. Zie 1575. — Univ. Utrecht. — Niets over

Acari.

m 1586. WIERUS (J.), De daemonum Praestigiis, et incan-

tationibus ac veneficiis Libri sex, aucti & recogniti;

Basileae. — Moet volgens Schmid 1678 in lib. 3. iets

bevatten over vreemde voorwerpen in urine. Ik vond

niets.

cm 1570. VARCHI(B.), L’Ercolano, dialogo di Messer Benedetto

Varchi nel quale si ragiona delle lingue, ed in particolare

della Toscana e della Fiorentina; Firenze; Ed. I® ed

Ed. Ila.

n 1570. Vico (Joannes de), Practica compendiosa; Venetiis.

— Inhoud als 1513.

no 1572. MERCURIALIS (Hieronymus), De morbis cutaneis;

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 463

Literatuur.

Venetiis. — Zie Fiirstenberg 1861. p. 6. — Zie 1601.

m 1573. PARACELSUS (Phil. Aur. Theophr.) Bombast Ere-

mitae &c. .... Chirurgia Magna in duos tomos digesta;

Argentorati. — Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwar-

den.

m 1573. PARACELSUS (Aur. Phil. Tehophr.), Chirurgia minor,

quam alias Bertheoneam intitulavit; Argentorati.

Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

m 1573. PARACELSUS (Aur.Phil.Theophr.),De Apostematibus,

Syronibus & Nodis; Argentorati. — Prov. Bibl. v. Fries-

land te Leeuwarden.

m 1575. PARACELSUS (Aur. Phil. Theophr.), Onomasticon;

Basileae. — Het woord Syro komt hierin niet voor. —

m 1575. PARACELSUS (Aur. Phil. Theophr.) BOMBASTUS A

HOHENHEIM, Opera omnia medico-chemico-chirurgia

tribus voluminibus comprehensae; Basileae. — Operum

latine redditorum Tomus I; Basileae. — Univ. Utrecht.

n 1575. RONDELET (G.), Methodus corandorum omnium

morborum corporis humani; Lugduni. — Als 1592.

m 1576. ScALIGER (Jul. Caes.) (Titel als 1557):.— Univ.

Amsterdam.

m 1577. ADRIAAN DE JONGE. Hadrianus Iunius, Nomenclator

omnium rerum Propria nomina variis linguis explicata

indicans. Multo quàm antea emendatior ac locupletior;

Antverpiae. — Niet alphabetisch maar systematisch.

De eerste editie is hierin niet vermeld. — Univ. Utrecht.

m 1577. JOUBERT (Laurenzo), Isagoge therapeuticam me-

thodum. — Isagoge therapeutices methodi. — Methodi

therapeutices Isagoge. — (Erie titels!) — Lugdunum.

— Niets over Acari. Zie echter Fürstenberg 1861. p. 6. —

Cap. VI. zou „De pediculari morbo” heeten. Dat is eene

foutieve opgaaf. Dat caput behoort bij JouBERT: De

pilorum et cutis &c.

m 1578. CosraEus. (J.), De universali stirpium natura Li-

bri duo; Taurinorum Auguste. — Univ. Amsterdam.

m 1578. JOUBERT (Laur.), De Pilorum et cutis (praesertim

capitis) affectibus & De Cephalalgia, Tractatus unus. —

Dit komt voor in: JOUBERT (Laur.) Opera Latinorum;

464 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

Tomus primus; ubi? 1578. Daar dit een ,,opera omnia”

is, van welk jaar is dan zijn: De Pilorum?

n 1578. JouBERT (Laur.), De urinarum differentiis, causis

et indices. — Met dezelfde opmerking als hierboven. —

Waarschijnlijk is dit het door Schmid 1676 Sede

werk „De urinis’’. — Niets over Acari.

0 1578. JouBERT (Laur.), Opera Latinorum; Monspelii. —

Hierin de beide voorgaande.

m 1583. CARDANUS (Hier.), De cavsis, signis, ac locis Mor-

borum, liber unus, a suo interitu iampridem uindicatus;.

Basileae. — Niets over Acari. — Gemeente-Archief Haag.

01584. Farroppius (Gabr.), Opera Omnia; Francofurti.

Zie 1606.

m 1585. GAULIAC (Guido de), Chirurgia magna. Olim cele-

berrimi Medici, nunc demum suae primae integritati res-

tituta A Laurentio Joubert, &c.; Lugduni. — Zie 1363. —

Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

= 1585. GUILLEMEAU (Jacq.), Traité des Maladies de l’Oeil,

qui sont en nombre de cent treize, ausquelles il est

suiect; Paris. — Hierin de brief van LE JEUNE. — Univ.

Bonn, Göttingen.

m 1585. ‚LE JEUNE. Zie hierboven.

@ 1585. JOUBERT (Laur.), Annotationes in Guidonis Caulia-

censis praefationem et Capitulum singulare; Lugduni .

— Bevindt zich achter 1585 Gauliac. — Niets over Acari.

O 1585. PARE (Ambr.), Des Pedicules, des morpions et des

cirons. — Volgens den éditeur van de Oeuvres completes

1841 is dit artikel van 1585. — Zie Fürstenberg. 1861.

p. 6. zn ty

dicarum, rararum, novarum, admirabilium et -monstro-

eerste editie van 1585 is.

libros edita. — Lib. I. Locorum affectorum. — Zie 1566.

n 1586. Vipius (Vidus), De curatione generatim. Zie 1596.

DM 1589. LanGius (J.), Epistolarum medicinalium volumen

tripartitum; Jena. — Zie 1605.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 465

Literatuur.

m 1589. PARACELSUS (Aug. Phil. Theophr.) BOMBAST von

HoHENHEIM. Opera Biicher und Schrifften.... jetzt

auffs new.... an Tag geben durch Joa Huserum; Basel.

— Niets over Acari. Univ. Utrecht.

noscendis, praedicendis, curandis, et conservandis Liber

Primus; Venetiis. — Niets over Acari. — Prov. Bibl. v.

Frieslamd te Leeuwarden.

m 1592. RONDELET (G.). (Titel als 1575). Francofurti. Univ.

Utrecht. l

n 1592. SCALIGER (Jul. Caes.) (Titel als 1557). Ed. III. Fran-

cofurti. i

m 1593. VEIGA (Thom. Roderic a), Commentarii in Claudii

Galeni libros sex. De locis affectis; Lugduni. — Bevindt

zich in „Opera omnia”. p. 181. — Univ. Utrecht.

m 1594. VAN HEURN. | Heurnius] (J.), De morbis, qui in sin-

gulis partibus humani Sus ne consveverünt;

Lugduni Batavorum. — Univ. Amsterdam.

m 1594. PARÉ (Ambr.) Opera chirurgica. Quibus continen-

tur: &c. — Omnia nunc demum magno studio elimata

et novis iconibus elegantissima illustrata; Francofurti ad

Moenum. — Lib. 20. cap. 5. van 1615 = cap. 6 van

1649; ontbreekt nog in deze editie.

m 1594. SCHENK A GRAFENBERG (Jo.). (Titel als 1585). Fri-

burgi Brisgoiae. — Univ. München.

m 1595. Rupius (E.) (Titel als 1590). Liber Secundus; Vene-

tis. — Niets over Acari. — Prov. Bibl. v. Friesland te

Leeuwarden.

n 1596. BAUHIN (Gene: Pinax Theatri Botanici sive Index

in Theophrasti Dioscoridis Plinii et Botanicorum qui

a secolo scripserunt Opera Plantarum circiter sex Mili-

um, &c.; Basileae. — Zie 1623.

m 1596. Vinrös (Vidus), Universae Artis medicinalis Libri

XCV; Francofurti. — Tomus IV. De curatione generatim.

— ‘Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

m 1597. GUILLEMEAU (J.), Tracktaet van alle de ghebre-

ken der Oogen, die hondert ende derthiene in getal zijn,

de welcke de Ooge onderworpen is; Dordrecht. — Niets

466 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

over Acari. — De brief van LE JEUNE, zie 1585. is hierin

niet overgenomen.

# 1597. MERCURIALIS (H.), Responsorum et Consulationum

Tomus tertius; Venetiis. — Niets over Acari. — Prov.

Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

n 1597. SCHENCK (H.) (Titel als 1585). Friburgi Brisgoiae.

— De titel, die Fiirstenberg 1861. p. 7, 229, opgeeft, is ver-

keerd. Ook de jaartallen. Ik zag een Tomus II van 1584.

m 1599. JOUBERT (Laur.), Opera Latinorum. Tomus primus;

Francofurti. — Zie 1578. — Prov. Bibl. van Friesland te

Leeuwarden.

m 1500. SCHENCK (Joh.) (Titel als 1585) Tomus alter. To-

mus I bevat niets over Acari. — Univ. Tübingen, Mün-

chen.

n 1601. CAESALPINUS (Andr.), KATOIITPON sive Speculum

artis medicae Hippocratum; Lugduni. — Zie 1605.

corporis humani excrementis; Venetiis. Zie 1572.

m 1601. MERCURIALIS (H.), Medicina practica. Libri V;

Francofurti ad Moenum. — Bevat niets over Acari. —

Univ. Amsterdam.

m 1602. ALDROVANDUS (Ul.), De animalibus insectis libri

septem cum singulorum iconibus ad vivum expressis;

. Bononiae. — Univ. Amsterdam.

n 1602. PLATER (Felix), Praxeos medicae opus; Basileae. —

Tomy Me XII: Niet Tom. III zooals Fiirstenberg

1861 zegt. — Zie 1608.

oO 1603. PARACELSUS (Aug. Phil. Theophr.) (Titel als 1589).

Francofurti ad Moenum.

m 1603. PARACELSUS (Aug. Phil. Theophr.) (Titel als 1589).

Strassburg. — Lib. I. — Lib. II bevat niets over Acari.

— Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden. |

m 1604. MERCURIALIS (H.) (Titel als 1597) Tomus IV; Vene-

tiis. — Niets over Acari. — Univ. Amsterdam.

m 1605. CAESALPINUS (A.) (Titel als 1601). Francofurti. —

Univ. Leiden.

m 1605. Lancıus (J.) (Titel als 1589). Denuo recognitum, &

dimidia sui parte auctum; Hanoviae. — Univ. Leiden.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 467

Literatuur.

n 1606. FaLroppius (G.), Opera Omnia; Francofurti. —

Hierin Liber. de Ulceribus.

n 1607. HorstIus (G.), De causis symptomatum qualitatis

mutatae ac retentorum atque excretorum praeter na-

turam; Wittenbergae. — Zie 1661.

n 1608. HEURNIUS (J.) (Van Heurn), Opera; Lugduni Bata-

vorum. — Zie 1594.

m 1608. PLATER (Felix), Praxeos seu de cognoscendis, prae-

dicendis, praecavendis, curandisque affectibus homini

incommodantibus, Tractatus Tertius et Ultimus. De

Vitiis, libris duobus; Basileae. — Prov. Bibl. v. Fries-

land te Leeuwarden.

n 1611. SENNERT (Dan.), Institutiones medicales; Witte-

bergiae. — Niets over Acari.

m 1611. Vipius (Vidi) Junior, De curatione membratim;

Libri XI; Venetiis.

D 1612. SCALIGER (Jul. Caes.) (Titel als 1557). Ed. IV;

Francofurti. —

m 1612. Vocabolario dell’ Academia della Crusca. — Univ.

Utrecht.

m 1614. ALEXIS Piemontois. De Secreten van den eerweer-

dighen Heere Alexis Piemontois. Inhoudende seer excel-

lente ende wel gheapprobeerde Remedien teghen veelder-

hande cranckheden, wonden ende andere accidenten. &c.

Wt den Francoise overgheset; Amsterdam. — Door

Moufet 1634 aangehaald. — Niets over Acari. — Univ.

Amsterdam.

m 1614. PARE (Ambr.), Les oeuvres.... corr. et augm.....

Pau loymesmer.).. Ae 0EdSrev.i).- Paris. — Preuss:

Staats Bibl. Berlin.

m 1615. PARÉ (Ambr.), De Chirurgie ende alle de Opera, ofte

Wercken, &c. uit de 4€ Ed. ghetrouwelick overgheset. Tot

Amsterdam. — Zie 1585. 1594. 1649. — Univ. Amsterdam.

m 1617. MERCURIALIS (H.), De cognoscendis et curandis hu-

mani corporis affectibus; Venetiis. — Niets over Acari. —

Prov. Bibl. van Friesland te Leeuwarden.

01617. MERCURIALIS (H.), Medicina practica, &c.; Lugduni.

— Zie 1601.

468 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

oO 1618 ALDROVANDUS (Ul.). (Titel als 1602). Ed. 2. Franco-

furti ad Moenum. Is dezelfde-druk met ander titelblad.

61618. JoeL (Franc), Opera medica; Hamburg.

m 1619. MERCURIALIS (H.) (Titel als 1597). Venetiis. Univ.

Amsterdam.

m 1620. MERCURIALIS (H.), Consultationes et responsa medi-

cinalia. 4 Tomi; Venetiis. — Alle 4 tomi dragen den titel

als 1597. — Univ. Amsterdam.

m 1620. SENNERT (D.), Institutiones Hu Libri V. Ed.

22. auctior; Witebergae. — Zie 1611. — Niets over Aca-

ri. — Univ. Amsterdam.

m 1622. Jorr (F.), Operum medicorum Tomus quartus. In

quo.... &c. — Univ. Utrecht.

mn 1622. Mai. Priresc (N. C. F. de). Dagboek; handschrift

in Bibl. de Carpentras. Afschrift, gedeeltelijk, in Bibl.

Univ. Groningen.

KUFFLER. — Zie GOvI in Atti Reale Accad. Sci. fis. math.

Napoli s. 2. v. 2. 1888. — Rezzi in Atti Accad. Pontif.

TO nc ve 1892:

m 1622. Dec. PEIRESC (N. C. F. de). Brief aan JOH. SELDEN

over KUFFLER. — Zie V. Cl. GULIELMI CAMDEMI et illus-

trium virorum ad G. CAMDENUM epistolae; Londini 1691.

pass

n 1623. ArpRovANDUs (UL) (Titel als 1602) Francofurti ad

Moenum. Ed. 32. Is dezelfde druk met ander titelblad.

m 1623. BAUHIN (C.). (Titel als 1596). Basileae. — Prov.

Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

m 1623. HoLLErıus (J.), De morbis internis. — Wordt door

Schmid 1676 aangehaald, voor vreemdigheden in urine.

— Niets over Acari. — Univ. Utrecht.

m 1623. Vocabolario degli Academici della Crusca, &c.; Ve-

nezia. Zie 1612.

m 1625. CHOREZ (D.), Les admirables lunettes d’approche

reduite en petit volume avec leur vray usage &c.; ; (Paris);

Van 1625.

m 1627. PARÉ (Ambr.) (Titel gedeeltelijk als 1615). Nu eerst

uyt de Frangoysche in onse ghemeyne Nederlandsche

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 469

Literatuur.

sprake, ende uyt de vierde Editie, ghetrouwelick over-

gheset, &c. Haerlem. — Gemeente Bibl. Haarlem.

m 1627. WIRTSUNG. (Christ.), Medicyn-Boeck, daerinne alle

Gebreken des menschelijcken lichaems &c. aengewesen

wordt. — Niets over Acari. — Univ. Amsterdam.

n 1628. RONDELET (G.), Opera omnia medica; Coloniae

Allobrogum. — Inhoud als 1575.

a 1629. SyLvius (J.), Opera medica; Genevae. — Niets over

Acari. Zie 1635. i

n 1630. HAFENREFFER (Sam.), IIANAOXEION AIOAOAEP-

MON; Tübingen. — Zie 1660. . |

m 1631. JOEL (F.), Operum medicorum Tomus sextus; Lune-

burgae. — Univ. Utrecht.

m 1634. MAYERN (Theod. de) (Voorrede tot het hieropvol-

gende werk, ongepagineerd; p. VI). — Ned. Ent. Ver.

m 1634. MourET (Th.), Insectorum sive minimorum ani-

rado GESNERO, Thomaque PENNIO inchoatum: &c.;

Londini. — Ned. Ent. Ver.

m 1634. Zacutus, Lusitanus, De Praxi medica admiranda.

Libri tres. &c.; Amstelodami. — Univ. Amsterdam.

m 1635. SyLvius (J.), Opera medica jam. demum in sex par-

tes digesta. &c.; Genevae. — De opdracht is van 1629. —

Niets over Acari. —

m 1636. ALEXIS Piemontois. (Titel. als 1614; spelling iets

anders). "IT Amsterdam. — Univ. Amsterdam.

n 1636. Zacutus. (Titel als 1634). Amstelaedami. —

m 1637. Zacutus. (Titel als 1634). Lugduni. — Univ.

Utrecht.

m 1638. ALDROVANDUS (Ul.) (Titel als 1602; is dezelfde druk

met ander titelblad) Ed 4.; Bononiae. — Teyler Haarlem.

m 1639. Zacutus. (Titel als 1634). Amstelodami.

m 1641. PARÉ (Ambr.), Oeuvres 10° Ed.; Lyon. — Univ. Kiel.

n 1641. SENNERT (D.), Opera omnia in tres Tomos divisa;

Parisiis.

m 1641. Ture (Nic.), Observationes medicae. Ed. 1% —

Niets over Acari. Aangehaald door SCHMID 1676.

m 1643. SCHENCK (J.), Observationes medicae rariores. Li-

470 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

bri VII. — Observationum medicarum rariorum Libri

VII. — Twee titels. — Lugduni. — Prov. v. Friesland te

Leeuwarden.

ml643. Zacutus. (Titel als 1634). Lugduni.

m 1644. ALDROVANDUS (Ul). (Titel als 1602; vermoedelijk

als 1618, 1623, 1638, dezelfde editie met ander titelblad.)

Bononiae. Ed. 52.

m 1644. HELMONT (J. B. van), Opuscula medica inaudita.

IV Partes; Colonia Agrippinae. — Niets over Acari. —

Deze 4 Partes zijn ook toegevoegd aan: „Ortus’’ 1648.

»Ortus” 1667 en ,,Opera” 1707.

m 1646. BROWNE (Thom.), Pseudodoxia epidemica: or, En-

quiries into very many received Tenents, and commonly

presumed Truths; London. — Preuss. Staats Bibl. Berlin.

m 1646. FONTANA (Francesco), Novae coelestium, terres-

triumque Rerum Observationes.... specialis a se inven-

tis.... et fortasse hactenus non vulgatae; Neapoli. —

Preuss. Staats Bibl. Berlin; Univ. Göttingen.

n 1648. (ALBERT DE GROOT) ALBERTUS MAGNUS, De Secretis

mulierum. Amsterdam. _

m 1648. HELMONT (J. B. van), Ortus medicinae. Id est Initia

Physicae inaudita, &c.; Amsterodami. — Niets over Aca-

ri. Zie 1644. — Univ. Leiden.

m 1648. MARCGRAV, de Liebstad. (G.), Historia naturalis

Brasiliae; Lugduni Batavorum et Amstelodami. Pars

II. Historia rerum naturalium Brasiliae.

m 1648. SALMUTH (Ph.), Observationum medicarum Centu-

| riae tres posthumae; Brunsvigiae. — Cent. 1. obs. 49,

aangehaald door Schmid 1676, vreemdigheden in urine;

geen acari.

m 1649. PARE (Ambr.). (Titel als 1615 en 1627). Amstelre-

dam. — Van Ed. 1. 1615 is cap. 4 gesplitst; cap 5. is hier

cap. 6: | \

n 1650. Brown (Thom.), Enquiries in the vulgar errors;

London. — Onder dien titel wordt het boek steeds ver-

meld; de titel is echter vermoedelijk gelijk aan dien van

1646.

m 1650. HAUPTMANN (A.), Epistola praeliminaris de viva

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 471

Literatuur.

mortis imagine ad D. Petr. Jo. Fabrum; Frankfurt.

Preuss. Staats Bibl. Berlin.

m 1650. Jorr (Fr.), Operum medicorum Tomus tertius, in

quo &c.; Rostochii. — Univ. Utrecht.

m 1650. SENNERT (D.), Hypomnenata physicae. Hypomnema

III, cap. 1. De Atomis. — Komt voor in: Opera omnia;

Lugduni 1650, Tomus I. 132. — Maar van welk jaar is

nu de oorspronkelijke editie? — Prov. Bibl. v. Friesland

te Leeuwarden.

m 1650. SENNERT (D.), Practicae medicinae Libri V. Liber

quintus, Pars I, c. XXIV. — Komt voor in Opera Om-

nia Tomus III. p. 235; Lugduni 1650. Is vermoedelijk

van 1611. — Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

m 1650. Ture (Nic.), Geneeskundige waarnemingen. (Eerste

Nederlandsche uitgave). Amsterdam 1650. — Mogelijk

luidt de titel ook anders. — Niets over Acari. AE

haald door Schmid 1676.

O 1651. (ALBERT DE GROOT) ALBERTUS MAGNUS, De Ani-

malibus Libri XXVI. (Ubi?) 1651.

m 1651. BAUHIN (J.) et CHERLER (J. H.), Historia plantarum

universalis; Ebroduni 1650—1651. Tomus III 1651, p.

269. - |

m 1651. BENEDICTUS (A.), Medicinalium Observationum

Rara Exempla, ex Libris Alexandri Benedicti qui vivit

anno 1483. — Niets over. Acari. — Univ. Groningen.

m 1651. OLEARIUS (A.), Persiaensche Reyse, uyt Holsteyn,

door Lijflandt, Moscovien, Tartarien in Persien. &c. —

Niets over Acari. Zie Argasidae, p. 46. — Kon. Bibl.

Haag. I

n 1652. BORELLUS (Petr.), Historiarum et Observationum

Medio-physicorum Centuriae IV; Hagae Comitis. —

m 1652. (ADRIAAN DE JONGE). Hadrianus Junius, Episto-

lae, quibus accedit &c.; Dordrecht; 1552 (Lees 1652). —

| Niets over Acari. — Univ. Utrecht.

m 1652. JoEL-{F.), Opera medica, edita a M. Bachmeister;

Rostochii. — Univ. Utrecht.

m 1652. Ture (Nic.), Observationes medicae. Editio altera.

(ubi?) 1652. — Niets over -Acari.

472 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

m 1653. JONSTON (John), Historia naturalis de Insectis Libri

III, de Serpentibus et Draconibus libri II, cum (28 et 12)

aen. fig.; Francofurti ad Moenum. — Univ. Amsterdam.

m 1656. BORELLUS (Petr.), Observationum microscopicarum

Centuria; Hagae comitis. — Univ. Groningen.

w 1656. HILDANUS (G. F.). (VAN HILDEN), Aanmerkingen,

rakende de Genees ende Heelkonst. Bestaande in zes

deelen, yder deel in hondert Geschiedenissen; Rotter-

dam. — Lib. 1. p. 63. Acari? — Univ. Leiden.

m 1656. Horstius (Jon. Dan.), Epistolarum medicinalium

| Decas; Francofurti. — Niets over Acari. — Preuss.

Staats Bibl. Berlin, Univ. Bibl. Marburg, Breslau.

m 1656. Horstius (Jon. Dan.), Observationum anatomica-

rum Decas. Additae sunt Epistolae, quibus singularia

Scitu digna.... atque alia rariora exponuntur; Franco-

furti. — Juist de Epistolae ontbraken. Niets over Acari.

— Univ. Leiden.

n 1656. PLATER (Felix). (Titel als 1608). Basileae. 2

m 1687. Borerrus (Petr.). (Titel als 1652) Parisiis. — Oud

Archief Haag: È

m 1657. HAUPTMANN (A.), Uralter Wolkensteinischer warmer

Badt- und Wasser-Schatz; Leipzig. — Preuss. Staats

Bibl. Berlin; Univ. Breslau, Halle.

m 1657. HAUPTMANN (A.), Epistola praeliminaris Tractatui

de viva mortis imagine.... ad D. Petr. Jo. Fabrum.

(d.d. Aprilis 1650). — Is een herdruk van 1650, en ge-

drukt achter het voorgaande.

m 1657. HAUPTMANN. (A), Maxime Perni Patri ac Il-

lustri S. Theol. D. Domino Dn. Athanasio Kirchero, è

Societate Jesu, & Oriental. Lingv. Professori Primario,

- nec non Presbytero Amplissimo Excellentissimoqve, Do-

mino ac Fautori meo honoratissimo; Leipzig. — Verscheen

achter het voorgaande werkje.

m 1657. Jonston (John), Historiae naturalis De Insectis

Libri III. Cum aen: fig.; Amstelodami. — Prov. Bibl. v.

Friesland te Leeuwarden.

n 1657. RHoDIus (J.), Observationum medicinalium Ga

turiae Tres.; Patavii. — Zie 1676.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 473

Literatuur.

01657. WIERuS (J.) (Titel als 1567). Amstelodami. — Niets.

over . Acari.

01658. Jonston (John). (Titel als 1653). Francofurti ad

Moenum. — Is dezelfde editie met-een ander titelblad.

m 1658. KIRCHER (Ath.), Scrutinum Physico-Medicum Con-

togiosae Luis, quae Pestis dicitur. Quo, &c.; Romae. —

Univ. Leiden.

n 1658. MOUFET (I.) (Zie 1634, vertaald in het Engelsch. In:

Topsel’s History of beasts p. 889—1130; London.

m 1658. Paracersus (A. Ph. Th.), Opera omnia medico-

chemico-chirurgica. 3 vol. in 2 tom.; Genevae. — Niets.

over Acari. — Univ. Bibl. Groningen, Amsterdam.

m 1658. Piso (G.), De Indiae utriusque Re Naturali et Me-

dica. Libri XIV.; Amstelaedami. — Bibl. Artis Amst.

m 1658. ROCHEFORT (N.), Histoire naturelle et morale des.

îles Antilles de l'Amérique, enrichie de plusieurs belles.

figures des raretez les plus considérables qui y sont dé-

crites. Avec un vocabulaire caraibe. 4°.; Rotterdam. —

Univ. Leiden. |

m 1659. OLEARIUS (A.), Relation du Voyage d'Adam Olea-

rius en Moscovie, Tartarie, et Perse, augmentée en cette

nouvelle édition, &c.; Paris; 2 vols. — Niets over Acari.

HE Argasidaenp. 46% Kon. Bibl. Haag. |

m 1659. Wirris (Thom.) (Diatribae duae Medico-Philoso-

phicae, Quarum prior &c. His accessit) Dissertatio Epis- _

tolica De urinis; Hagae Comitis. — Niets over Acari. —

Univ. Leiden. i:

m 1660. GOEDAERDT (J.), Metamorphosis naturalis: ofte

Historische Beschryvinghe van den Oirspronk, aerd,

eygenschappen ende vreemde veranderinghen der wor-

men, rupsen, maeden, &c.; Middelburg. S. d. — (1660).

Dit is deel I; bevat niets over Acari. Voor deel II Zie

1664, deel III zie 1669. — Ned. Entom. Ver.

m 1660. HAFENREFFER (Sam.), Nosodochium in quo cutis.

eique adhaerentium partium affectus omnes, singulari

methodo, et cognoscendi et curandi fidelissime traduntur.

Renovatum & plurimis in locis auctum; Ulmae. — Is de

24 edit. van 1630. Oud Archief Haag.

474 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

o 1660. Horstius (G.), Opera omnia; Norimbergae. —

:m 1660. Jonston (John), Naeukeurige Beschryving van de

natuur der. viervoetige.... &c..... der Gekerfde of

Kronkeldieren &c. ; Amsterdam. — voor ,,of”’ lees „en”’. —

Bataafsch Gen. Rotterdam.

m 1661. Horsrius (G.) (senior), Operum medicorum tomus

primus, qui continet &c.; Goudae; Disput. XI. Het Voor-

bericht draagt geen jaartal, is van 1607. Het Voorbe-

richt van Tomus II dateert van 1628. — Univ. Groningen.

m 1662. GOEDART (J.), Metamorphosis naturalis. Metamor-

phosis et Historia naturalis Insectorum; Medioburgio.

S. d. 1662). — Is de Lat. vertaling van 1660. Niets over

Acari. — Natura Artis Magistra Amsterdam.

m 1663. BocHART (S.), Hierozoicon, sive bipertitum opus

de Animalibus S. Scripturae, &c.; Londini. — Univ.

Gromingen.

m 1663. SvLvius (F. D.), Opera medica; Lugduni Batavo-

rum. — Niets over Acari. Zie Ed. 2. 1679.

m 1664. Brown (Thom.), Enquiries in the vulgar errors;

London. — Zie 1646, 1650.

m 1664. GOEDAERT (J.), Metamorphosis naturalis Pars se-

cundus. — Metamorphosis naturalis, ofte Historische

Beschryvinge van den Oirspronk, &c. 2° deel; Middel-

burgh. (z. j.) (1664). — Ned. Ent. Ver.

m 1664. (LAURENZO, Giuseppe). LAURENTIUS (Jos.), Amalthea

Onomastica; in qua voces universiae, &c.; Lugduni.

m 1664. Power (Henry), Experimental Philosophy, in

Three Books: containing New Experiments: Microscopi

cal, Mercurial, Magnetical. &c.; London. — Preuss.

Staats Bibl. Berlin ; Univ. Göttingen.

m 1665.- Hooke (R.), Micrographia: or some physiological

descriptions of minute bodies made by maginifying glas-

ses, with observations and inquiries thereupon. With 38.

pl. fol.; London. — Univ. Breslau, Münster, Königsberg.

0 1665. Jonston (John). (Titel als 1653). Amstelodami. —

Is dezelfde editie met nieuw titelblad.

m 1665. KIRCHER- (A.), Mundus subterraneus, in XII Li-

bros digestus; quo &c.; Amstelodami. Tom. I. libri I—

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 475

Literatuur.

VIII; Tom. II. libri VIII—XII — Uni. Utrecht.

0 1665. RocHEFORT (N.). (Titel als 1658). Rotterdam.

n 1666. Brown (Thom.), Enquiries in the vulgar errors;

London. — Zie 1646, 1650, 1664.

m 1666. LanGius (Christ.), Miscellanea curiosa medica;

Lipsiae. — Niets over Acari. — Univ. Leiden.

m 1667. CHARLETON (Gualt.), Exercitationes de Differen-

tiis & Nominibus Animalium, cum Mantissa de variis

Fossilium Generibus deque Differentiis & nominibus

Colorum; Oxonii. — Univ. Utrecht.

m 1667. GoEDART (J.), Metamorphosis naturalis Pars se-

cunda. Metamorphoseos et Historiae naturalis Pars se-

cunda, De Insectis.... Latinitate donata, commenta-

riis.... &c.; Medioburgi; s. d. (1667). — , Artis” Amster-

dam.

m 1667. HELMONT (J. B. van). (Titel als 1648). Lugduni. —

De Privilege du Roy is van 1655. — Bevat niets over

Acari. Zie 1644, 1648.

m 1667. Hooke (R.). (Titel als 1665). London; 24 Edit. —

Is dezelfde Ed. als 1665, met nieuw titelblad. — Preuss.

Staats Bibl. Berlin; Univ. Bonn, Göttingen, Greifswald,

Königsberg.

m 1668. CHARLETON (G.), Onomasticon zoicon, plerorumque

animalium differentias et nomina propria pluribus lin-

guis exponens, &c.; Londini. — Ned. Ent. Ver.

m 1668. Repi (Fr.), Esperienze intorno alla generazione

degl’ Insetti; Firenze. — Bevindt zich ook in REDI,

Opere; Firenze 1664—1690. Vol. I. Pars II 1668. — Preuss.

Staats Bibl. Berlin; Univ. Bibl. Göttingen, Kiel.

m 1668. SCHÖNGAST (C. A.), Enkurek Persarum, morsum-

que Tarantulae. Diss.; Lipsiae. — Preuss. Staats Bibl.

Berlin. |

m 1668. STUBBES (Dr.), An enlargement ofthe observations,

formerly publisht Numb. 27. In: Philos. Transact. Lon-

don. n. 36, June 1668, p. 706. — Teyler Haarlem.

m 1669. GOEDAERDT (J.), Metamorphosis naturalis, ofte His-

torische Beschrijvinge van den Oorspronck, Aerdt, Eygen-

476 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

schappen ende vreemde veranderinghen der Wormen,

&c. Deel III; Middelburgh; z. j. (1669). — Niets over

Acari. — Ned. Ent. Ver. |

m 1669. OLEARIUS (A.), The Voyages and Travels of the Am-

bassadors sent by Frederick Duke of Holstein, to the

Great Duke of Muscovie, and the King of Persia, &c.; Lon-

don. — Niets over Acari; zie bij Argasidae, p. 46. —

Kob. Bibl. Haag. 5

m 1669. SWAMMERDAM (Joh.), Hisroria Insectorum generalis,

ofte Algemeene Verhandeling van de Bloedelooze Dier-

kens; Utrecht. — Teyler Haarlem.

m 1670. ACTUARIUS (Joh. Zach.-filius), Graeciae Medici prin-

cipis de Urinis Libri VII; Trajecti ad Rhenum. — Niets

over Acari. — Univ. Leiden.

1670. “BORELLUS (P) (Titel als 1652) Franco

1670. (Referaat). REDI (F.) (Titel als 1668). — In. Philos.

Transact. v.5.n.57. March. 1670. p. 1175. — Univ. Leiden.

m 1670. SACHS À LEVVENHEIMB(Ph.J.), Messis observationum

micsoscopicarum a variis authoribus collectarum. —

In: Misc. Cur!/sive Ephem...... Germ. Cur, Ann p.

40. (spec. 49, 54, 56.)

m 1670. WirricH (J.), Urinarum probationes. Illustratae

scholis medicis H. Reusneri; Trajecti ad Rhenum. —

= 0

Niets over Acari. — Univ. Leiden.

m 1670. Wırrıs (Th.), Elenchus rerum in dissertatione De

Urinis; Trajecti ad-Rhenum. — Niets over Acari. —

Univ. Leiden.

m 1671. BAUHIN (Caspar). (Titel als 1596). Basileae. —

Teyler Haarlem. i EEE)

1671. Dorors (L. G.), Cours de Médecine contenant le

Miroir de beauté et santé corporelle; So — Heb ik

niet kunnen raadplegen.

m 1671. GOEDART (J.), Metamorphosis naturalis. Pars Tertia.

— Metamorphoseos et Historia naturalis . Insectorum

Pars tertia et ultima. &c. Medioburgi; s. d. (1671). —

Niets over Acari.

a 1671. KIRCHER (Ath.). (Titel als 1658). Lipsiae. — Univ.

Leiden. |

En din u ee Te ee

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 477

Literatuur.

= 1671. REDI (Fr.), Esperienze intorno a diverse cose

Naturali e particolarmente a quelle, che ci son portate

dall’ Indie &c.; Firence. — Niets over Acari.

m 1671. REDI (Fr.), Experimenta circa generationem Insec-

torum, &c.; Amstelodami. — Ned. Ent. Ver.

.0 1671. ROHAULT (].), Traité de physique. cap. 21.; Paris. —

m 1671. SyLvius (F. D.), Idea praxeos medicae in tres

libros divisae; Francofurti. — Niets over. Acari. —

Univ. Leiden.

n 1672. Brown (Thom.), Enquiries in the vulgar errors;

London. — Zie 1646, 1650. 1664. 1666.

m 1672. CHAULIAC (Guy DE), La grande Chyrurgie, &c.

(ubi?). — Univ. Leiden.

c 1672. Ture (Nic.), Observationes medicae. Ed. 32. (ubi?).

— Niets over Acari.

g 1673. JONSTON (J.), Syntagma Universae Medicinae Prac-

ticae. Libri XIV.; Breslavia.

m 1673. MOLLER (D. G.), Meditatio de Insectis quibusdam

hungaricis prodigiosis, Anno proxime praeterito, ex

aere. unà cum nive in agros delapsis; Francofurti ad

“ Maenam. — Ned. Ent. Ver.

m 1673. Ray (John), Observations topographical, moral,

and physiological .... Whereunto is added a brief

account of Francis WILLUGHBY; of his Voyage through

a great part of Spain; London. — Niets over Acari.

m 1673. WEDEL (G. W.), De scabie epidemica felium. —

In: Misc. Cur. sive Ephem.... Germ., Ann. III 1672

(publ 1673). po 228 NB EMDCLXXX Le lees

MDCLXXIII; het voorbericht is geteekend 9 Dec. 1672.)

m 1674. Jonston (Joh.) (Titel als 1673). Jenae. — Umiv.

Leiden. 2° 0

m 1675.. BOCHART (S.). (Titel als 1663.) — Univ. Amsterdam.

m 1675. REDI (Fr.), Experimenta circa res diversas na-

turales, speciatim illas, quae ex Indiis afferuntur. &c.;

Amstelodami. — Niets over Acari.

m 1676. BorELLUS (P.). (Titel als 1652). Lipsiae. — Univ.

Utrecht.

478 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

= 1676. RuHopius (I.). (Titel als 1657). Francofurti. —

Univ. Utrecht.

m 1676. ScHMID (I.), De vermibus cum urina excretis. —

In: Misc. Cur..... sive Ephem.... Germ., Anni IV, V.

1676. p. 198. (spec. 199).

01676. SENNERT (Dan.). (Titel als 1611). Lugduni. —

(Teste Fürstenbergi 1861, p. 8.).

m 1677. CHARLETON (G.). (Titel als 1667.) Oxoniae. —

Univ. Utrecht. ;

m 1678. GUILLEMEAU. (J.), Hondert en dertien Gebreken

en genesinge der Oogen &c.; Amsterdam. — Univ.

Amsterdam.

m 1678. LISTER. (M.), Historiae Animalium Angliae tres

‘Tractatus. Unus de Araneis. Alter &c.; Londini.

m 1679. BLANCARD (S.), Lexicon Medicum, Graeco-Latinum,

in quo termini totius artis Medicae secundum Neote-

ricorum placita, desiniuntur vel circumscribuntur, &c.;

Amstelodami. — Univ. Utrecht.

n 1679. MarpiIGHI (M.), Anatome plantarum. Pars altera:

De variis plantarum tumoribus et excrescentiis; Londini.

Zie 1686. i

1679. Sylvius (F. D.), Opera medica, tam hactenus

inedita, quam variis locis & formis edita, &c.; Amstelo-

dami. —

m 1680. BLANKAART (Steph.), Collectanea Medio Physica

Oft Hollands Jaar-Register der Genees- en Natuur-

kundige Aanmerkingen van gantsch Europa &c.; Am-

sterdam. — Univ. Amsterdam.

m 1680. BLANKAART (STEPH.), Nieuwe Konst-Kamer der

chirurgie ofte Heel-Konst. Gefondeerd op nieuwer

gronden als oyt voor deesen; t’ Amsterdam 1680.

m 1680. Lupovicus (D.), De Varis, Acaris, Sironibusque. —

Tu Misc4gCur:. tersive a phem er: Nav Cure

IX et X. 1679 et 1679; Wratislaviae & Bregae 1680. —

Teyler Haarlem.

n 1681. Lister (M.). (Titel als 1678). Eboraci.

m 1682. ETTMÜLLER (M.), Observatio medica II. De Sironibus.

— In: Acta Erudit. Lipsiae.

a ade

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 479

Literatuur.

n 1682. GOEDART (Joh.), Of Insects. Done into English

and methodized, with the addition of notes (by M.

Lister); York. .. Zie 1685. 3

m 1682. HANNEMANN. (J. Lud.), Observatio 135. — In:

Misc. Cur.... sive Ephem. med. phys. Germ. acad.

nat. cur. Decas. II. v: I (V—xXI). — Geciteerd door

Bonanni 1691 p. 282. — Geen Acari, maar Piophila casei.

m 1682. KIRCHER (Ath.), D’Onder-Aardse Weereld in XII

boeken natuurkundig verhandeld; ’T Amsterdam. —

Univ. Utrecht.

w 1682. RIEDLINUS (Vitus), Observationum medicarum Cen-

turia; Augustae Vindelicorum. — Niets over Acari.

Zie echter 1691. — Oud Archief Haag; Univ. Leiden.

m 1682. SWAMMERDAM. (Joh.), Histoire generale des Insectes;

Utrecht.

m 1682. Wirris (Thom.), Opera omnia, nitidius quam

unquam hactenus edita, plurimum emendata; Am-

stelaedami. — Niets over Acari.

m 1683. BLANKAART (Steph.). (Titel als 1680.) Tweede en

Derde Deel des Jaars 1681 en 1682; Amsterdam. —

Niets over Acari. —

m 1684. DoLAEUS (Joh.), Encyclopaedia medicinae theo-

retico-practicae; Francofurti ad Moenum. — Niets

over Acari.

m 1684. LEEUWENHOEK (A. van), Ondervindingen en Be-

schouwingen der onsigbare geschapene waarheden, Waar-

in gehandeld werd over &c. (32° tot 43° Missive.); Tot

Leyden. Missive 33, p. 27. — Ned. Ent. Ver.

m 1684. ReEDI (Fr.), Osservazioni intorno agli animali

viventi che si trovano negli animali viventi; Firenze. —

Niets over Acari. i

m 1685. ETTMÜLLER (M.), Dissertationes XIIX medicae

prodeunt adjecto Indice locupletissimo; Francofurti &

Lipsiae. — Preuss. Staats Bibl. Berlin; Univ. Göttingen,

Kiel.

m 1685. ETTMÜLLER (M.), Opera omnia theoretica et prac-

tica, in quibus universa praxis medica, &c.; Lugduni. —

Niets over Acari.

480 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

0 1685. GOEDART (J.), De Insectis, in Methodum Redactus,

cum Notularum additione. Opera M. LISTER, a Regia

Societate Londinensi. Item Appendix ad Historiam

Animalium Angliae, Ejusdem M. LISTER, altera Editio,

&c.; Londini. — Univ. Amsterdam.

m 1685. LEEUWENHOEK (A. VAN), Anatomia et contemplatio

nonnullorum naturae invisibilium secretorum compre-

hensorum, &c.; Lugduni Batavorum. — Niets over Acari.

m 1685. LEEUWENHOEK (A. VAN), Ontdekkingen en Ontle-

dingen van &c. (44° en 45° Missive); Tot Leyden. —

Niets over Acari. — Ned. Ent. Ver.

m 1685. LEEUWENHOEK (A. van), Ontdekte Onzichtbaar-

heeden. (ubi?). — Niets over Acari. — (Deel I van de

le Serie van van L.s ,,Werken’’). — Ned. Ent. Ver.

m 1685. LEEUWENHOEK (A. van), Ontledingen en Ontdek-

kingen van &c.; Tot Leyden. — (46° en 47€ Missive). —

Niets over Acari. Ned. Ent. Ver.

m 1685. PAULLINI (C. F.), Cynographia curiosa seu Canis

descriptio, juxta methodum & leges iilustris Academiae

Naturae Curiosorum adornata; Neurimbergiae. — Preuss.

Staats Bibl. Berlin ; Univ. Göttingen, Halle, Kiel, Königs-

berg, Marburg.

0 1685. SWAMMERDAM (J.), Histoire générale des Insectes;

Utrecht. — Zie 1682.

n 1685. SWAMMERDAM (J.), Historia Insectorum generalis;

Lugduni Batavorum. j =

m 1685. Ture (Nic.), Observationes medicae. Ed.42 (ubi?). —

. Niets ver Acari. — Univ. Utrecht.

= 1686. Boner (Th.). Medicina septentrionalis collatitia

sive Rei medicinae, nuperis annis à Medicis Anglis,

Germanis & Danis emissae, &c.; Genevae. Pars II. —

Hierin: p. 233: FRIBE, WEDEL, p. 238. STUBBES, p. 256.

Piras, p. 565 Ludovicus. — Zie titels apart. — Univ.

Groningen.

stelodami. — Niets over Acari.

m 1686. FRIBE (M.). Vermes in Scabie animadversi. —

Komt voor in Bonet (Th.) 1686.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE; I. 481

Literatuur.

m 1686. LEEUWENHOEK (A. VAN), Ontledingen en Ontdek-

kingen van &c.; Tot Leyden. — (48°—52® Missive). —

Niets over Acari.

m 1686. LEEUWENHOEK (A. van), Ontledingen en Ontdek-

kingen van &c. Alsmede van de groote menigte der

Dierkens in de Excrementen; Leyden (28°—31® Missive).

Niets over Acari. — Ned. Ent. Ver.

m 1686. Lupovicus (D.), De Varis, Acaris, Sironibusque. —

Komt voor in Bonet (Th.) 1686.

m 1686. MaArpiIGHI (Marc.), Opera onmia; Pars II; De Variis

plantarum tumoribus et excrescentiis; Londini.

m 1686. Piras (J.), Vermis in spina dorsi. — Komt voor in:

Bonet (Th.) 1686.

m 1686. REDI (F.), Opusculorum Pars I sive: Experimenta

& (titel als 1671). Amstelodami. — Ned. Ent. Ver.

m 1686. Stugbes (Dr. ....), Cirones Indis occidentalibus

molesti. — Komt voor in Bonet (Th.) 1686. — Geen

Acari, maar Tunga penetrans.

01686. TortonI (C. A.), De microscopiis observationes.

(ubi?). — Kon ik niet raadplegen.

01686. TORTONI (C. A.), Epistola ad ill. Hier. Ambr. de

Langmantel. — Kon ik niet raadplegen. — Beiden wor-

den door BONANNI 1691 geciteerd. Mogelijk zijn zij

beiden hetzelfde werk.

m 1686. WEDEL (G. W.), De scabie epidemica felium. —

Komt voor in Bonet (Th.) 1686. — Zie ook 1673.

m 1687. Bonomo (Giovanni Cosimo), Osservazioni intorno a

Pellicelli del corpo umano .... da lui con altre osser-

vazioni scritte in una Lettera all’ illustro Sig. Fr. Redi;

Firenze. i

0 1687. Doraeus (Joh.). (Titel als 1684.) Amstelodami. —

Niets over Acari.

m 1687. GRIENDEL(ius) (J. F.), Micrographia nova: sive

nova et curiosa variorum minutorum corporum singu-

laris cujusdam et noviter.... descriptio. Cum 44 tab.

aen.; Norimbergae.—Prov. Bibl. Friesland te Leeuwarden.

m 1687. LipstorP (G. D.), Disputatio medica inauguralis

De animalculis in humano corpore genitis &c.; Lugduni

31*

482 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

Batavorum. 32 p. ongepagineerd. — Univ. Leiden.

m 1687. Rept (Fr.). (Titel als 1686). — Komt voor in REDI,

Opere, 2% Ed.; Napoli, 1687.

m 1688. BLANKAART (Steph.). (Titel als 1680). Laatste

deel .... 1688; Amsterdam. — Niets over Acari.

m 1688. BLANKAART (Steph.), Schou-Burg der Rupsen,

Wormen, Maden, en vliegende Dierkens daaruit voor-

komende, &c.; Amsterdam. — Ned. Ent. Ver.

m 1688. Brown (Thom.), Alle de werken van .... 5 deelen

(in 1 band); 1. Pseudo-doxia epidemica, of een Onderzoek

der Gemeene Dwalingen des Volks; Amsterdam. —

Univ. Leiden.

m 1688. DoLAEus Joh.). (Titel als 1684). Ed. 4%; Amstelo-

dami. — Niets over Acari.

m 1688. LEEUWENHOEK (A. VAN), Vervolg der Brieven, &c.

— In het voorwoord leest men, dat Brieven 1—27 nooit

gepubliceerd zijn. 53°—60¢ Missive. Niets over Acari. —

Mae lS Var

m 1688. Musiranus (C.), Trutina medica, chirurgica, phar-

maceutica-chymica, &c.; Neapoli.

m 1688. PINTERS VON DER AU (Joh. Christ.), Neuer, voll-

kommener, verbesserter under erganzter Pferd-Schatz. &c. ;

Frankfurt am Mäyn. — GERLACH 1837 p. 14 meldt,

dat p. 181 van de Pferdschatz van 1664 sprake is van

Mölben. In de Ed. van 1688 heb ik daarover niets ge-

vonden. — Tierarzil. Hochschule Berlin.

a 1688. Rep (Fr.). (Titel als 1668.) Firenze.

n 1689. CALVOLI (Giov. Cinelli) (Articolo:) Bonomo. — In:

Scanzia VI. Bibliotheca volante; Romae. — Zie Fürsten-

berg. 1180152p221.22:

n 1689. Dorarus. (Joh), Encyclopaedia chirurgica rationalis,

in quà omnes affectus externi, corpus humanum unquam

invasisse observati, tam Veterum, quam recentiorum,

&c.; Francofurti a. M. — Is geen Encyclopedie, maar

een gewoon medisch werk. Zie 1703.

m 1689. HARTMANN (Ph. Jac.), De generatione Mineralium,

Vegetabilium, & Animalium in aére, occasione Annonae

et Telae Coelitus Delapsarum. — In: Misc. Med. Phys.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 483

Literatuur.

sive Ephem. Germ. Dec. II. Ann. VII. App. — Wordt

door WEPFER 1692 aangehaald. Niets over Acari.

m 1689. LEEUWENHOEK (A. VAN), Natuurs Verborgentheden

Ontdekt: zijnde een Tweede Vervolg der Brieven, &c.;

Delft. — 61e—67e Missive. Niets over Acari.

m 1689. PAULLINI (Chr. Fr.), Observationum Medico-Physi-

carum Decades duae. — In: Ephem. Med. Phys. Nat.

Cur. Germ. Dec. II. Ann. VII. App. p. 109—162. —

Teyler Haarlem. Ls

m 1690. BLANKART (Steph.), Collectanea Medico Physica,

oder Holländisch Jahr-Register sonderbarer Anmerck-

ungen, &c.; Leipzig. — Zie 1680. Univ. Amsterdam.

O 1690. BLANCARD (Steph.), Lexicon novum Medicum,

Graeco-Latinum; Lugduni Batavorum. — Zie 1679.

m 1690. BLANKAART. (Steph.), Schau-Platz der Raupen,

Würmer, Maden, und Fliegende Thiergen welche daraus

erzeugt werden, &c.; Leipzig. — Zie 1688. Univ. Am-

sterdam.

m 1691. BONANNI (Phil.), Observationes circa viventia quae

in rebus non viventibus reperiuntur; Romae. — Ned.

Ent. Ver.

m 1691. BONANNI (Phil.), Micrographia curiosa, sive rerum

minutissimarum observationes, quae ope microscopii

recognitae, et expressae describuntur; Romae. —

Ned. Ent. Ver.

m 1691. Bonet (Th.), Polyalthes sive Thesaurus medico-

practicus ex quibus &c.; Genevae. — Prov. Bibl. v.

Friesland te Leeuwarden. |

m 1691. ETTMÜLLER (M.), Nouvelle pratique de Chirurgie,

medicale et raisonnée; Amsterdam. — Niets over Acari.

#1691. RiepLINUS (Vitus), Observationum medicarum

Centuriae tres. Editae ab Auctoris Filio; Augustae

Vindelicorum. Cent. 2, obs. 28. — Preuss. Staats Bibl.

Berlin; Univ. Bonn, Breslau, Göttingen, Greifswald,

Marburg.

n 1691. ROHAULT(uS) (J.), Tractatus physicus; Londini. —

Zie 1671. 1700. 1739.

| m 1692. BocHart(Sam.).(Titelals1663).Lugduni Batavorum.

484 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Dici

m 1692. Bonomo (J. C.), Observationes circa humani corpo-

ris Teredinem. — In: Appendix ad Ann. Dec. Dec. II.

Ephem. med. phys. Nat. Cur. Germ. — Zie 1687. Teyler

Haarlem. )

m 1692. WEPFER (Jo. Jac.), Intestini Ilei ruptura integro

abdomine. — In: Misc. Cur. sive Ephem. med. phys.

Germ. Acad. Dec. II. Ann. X. — Teyler Haarlem.

m 1693. LEEUWENHOEK (A. VAN), Derde vervolg der Brieven,

&c., — 68—75e Missive. — (71€ miss.!). Ned. Ent. Ver.

m 1693. Tozzı (Lucca), In Hippocratis Aphorismos Com-

mentaria, ubi &c.; Neapoli. — Niets over Acari. Univ.

Leiden.

m 1693. WILLUGHBY (Fr.), A brief account of his voyage

through a great part of Spain; London. — Gevoegd

achter Ray (John), Observations &c. Niets over Acari.

m 1694. LEEUWENHOEK (A. van), Vierde vervolg der Brie-

ven, &c. — 76°—-83® Missive. 77€ Missive. Ned. Ent. Ver.

m 1695. LEEUWENHOEK (A. VAN), Arcana Naturae detecta;

Delphis Batavorum. — (33° — minstens 88° missive).

— Zie 1684, 1685, 1686, 1688, 1689, 1693—1694.

Dn 1695. LEEUWENHOEK (A. van), Opera omnia sive Arcana

Naturae ope exactissimum microscopiorum Detecta,

&c.; Delphis.

° m 1695. SCHELHAMMER (G. Ch.), OTKOAOTIA parva seu de

humani corporis tumoribus eorumque legitima curatione

Liber; Jenae. — Univ. Leiden.

m 1696. ETTMÜLLER (M.), Collegium pharmaceuticum in

Schroederi Pharmacopoeiam medio-chymicam. — In:

Opera Omnia, Tom. I. Amstelodami. Univ. Leiden.

m 1696. GAHRLIEP (G. C.), De musca, innumerorum mini-

morum reptilium nutritia. — In: Misc. Cur. .... sive

Ephem .... Nat. Cur., Dec. III. Ann. III. — Teyler

Haarlem.

m 1696. LEEUWENHOEK (A. VAN), Arcana naturae, Ope et

beneficio exquisitissimorum microscopiorum Detecta,

&c. — Editio altera. — (Lees: Tomus secundus).

m 1696. LEEUWENHOEK (A. VAN), An Extract of a Letter

from .... cont. Microscopical observations on Eels,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 485

Literatuur.

Mites, the Seeds of Figs, &c. — In: Philos. Trans. V. 19.

0221. :

m 1696. LEEUWENHOEK (A. VAN), Vijfde vervolg der Brie-

ven, &c.; Delft — 848—96€ Missive. 88° missive. —

Ned. Ent. Ver.

m 1696. MENTZEL (J. Chr.), De innumeris, variae magnitu-

dinis vermiculis urinae infantis innatantibus. — In

Misc. Cur. sive Ephem. .... Nat. Cur., Dec: III. Ann.

III. — Teyler Haarlem.

m 1696. Paurirz (J. Th. à), Disputatio medica inauguralis

De morbis animatis, &c.; Lugduni Batavorum. —

Ongepagineerd; 31 p. — Umiv. Leiden.

m 1697. ETTMÜLLER (M.), Collegium Practicum doctrinale.

— Is de titel van Tom II Pars I van Opera omnia 1697;

Francofurti ad Moenum et Amstelodami. — Umiv. Leiden.

m 1697.. ETTMULLER (M.), Exercitationes variae Academicae.

— Bevindt zich in Tom. II. Pars. II. p. 1605—1609.

van zijn Opera Omnia; zie. hierboven. — Univ. Leiden.

m 1697. LEEUWENHOEK (A. VAN), Sesde vervolg der Brieven,

&c. = 99e 107® Missive. — 99e—102° missive. —

Ned. Ent. Wer.

m 1697. LEEUWENHOEK (A. VAN), Continuatio Arcanorum

Naturae Detectorum. Qua continentur.... &c.; Delphis

Batavorum. — Dit is het derde deel der ,, Arcana”.

m 1698. TOURNEFORT (P.), Histoire des Plantes qui naissent

| aux environs de Paris; Paris. — Univ. Utrecht.

m 1699. Bonanni (Phil). (Titel als 1691.) (ubi?). Ver-

moedelijk dezelfde druk met een nieuw titelblad.

01699. BONANNI (Phil.). (Titel als 1699). (ubi?) Zie op-

merking hierboven.

m 1700. GOEDART (J.), Histoire naturelle des Insects selon

leurs differentes Metamorphoses; Amsterdam. — Meta-

morphoses naturelles ou Histoire des Insectes observés,

&c.; Amsterdam 1700; 3 vols. c. 153 tabb. — Ned. Ent.

Ver.

m 1700. GOEDART (J.). (Dezelfde voortitel als hierboven). —

(Dezelfde titel als hierboven.) La Haye; 1700; 3 vols.

c. 153 tabb. — Ned. Ent. Ver.

486 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

m 1700. GOEDART (J.). (Dezelfde voortitel als heirboven). —

GOEDAERDT (J.) (Dezelfde titel als 1660). — Ned. Ent. Ver.

m 1700. Roraurr(us) (J.). (Titel als 1691.). Amstelaedami.

m 1700. Keck (Petr.), Dissertatio de scabie periodica par-

ticulari; Tübingen. — Univ. Bibl. Tubingen).

m 1701. PETIVER (Jac.), Musei Petiveriani Centuria Octava.

Rariorum Naturae Continens, viz. Animalia, Fossilia,

Plantas, Ex variis Mundi plagis advecta, Ordine digesta,

& Nominibus propriis signata; Londini. — De Centuria

prima is van 1695. &c. De pagineering gaat door. —

Preuss. Staats Bibl. Berlin. i

m 1702. LEEUWENHOEK (A. VAN), Sevende vervolg der brie-

ven, &c.; Delft. — Niets over Acari.

m 1702. PETIVER (Jac.), Gazophylacii naturae &- artis

Decades decem, in quibus Animalia quadrupeda, Aves,

Pisces, Reptilia, Insecta, Vegetabilia, item Fossilia,

Corpora marina, & Stirpes minerales, e Terra eruta &

Descriptionibus brevibus & iconibus illustrantur; Londini;

1702—1706. Tab. 100 aen. — Univ. Utrecht (Decas

I-III); Preuss. Staats Bibl. Berlin (Decas I—V);

Univ. Bonn. (Decas I—III, V, t. 17 vacat); Univ. Göt-

tingen (Dec. I—V.)

m 1702. WirsonN (J.), The Description and manner of Using

a late Invented Set of Small Pocket-Microscopes, made

by James Wilson, &c. — In: Phil. Trans. v. 23. n. 281

(1702) p. 1241 sqq.; spec. 1247. — Teyler Haarlem.

n 1703. Bonanni (Phil), Micrographia, &c.; Romae. Als

1691.

.m 1703 Bonomo, An abstract of part of a Letter from

Dr. Bonomo to Signor Redi, &c. — In: Phil. Trans. v.

23. n. 283. (1703). De ,, Numbers” zijn afzonderlijk

uitgegeven. .

m 1703. Doraeus (Joh.). (Titel als 1689). Francofurti ad

Moenum. — Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

sa 1703. DoLAEUS (Joh.), Opera omnia, &c.; Francofurti

ad Moenum.

m 1703. (Anonymus). An Extract of some Letters sent to

Sir. C. H. relating to some Microscopical Observations.,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. TI. 487

Literatuur.

Gein: Phill Trans: VW. 23. n. 284.) :9,..19859..'1360}

1362. 1363. 1365.

m 1703. MEAD (R.), An Abstract &c. (Zie 1703 Bonomo).

m 1704. Lanc (Christ. Joh.), Opera omnia medica theoretica,

nempe Historia medica, Physiologia, Lectiones de

materia medica, Collegium chymicum, &c., curante

A. Q. Rivino; Lipsiae. — LANG zelf vermeldt niets over

Acari. Noot van Rivinus in Pars II cap. VII. § 7. —

Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

m 1704. Rıvınus (A. O.). (Zie hierboven.)

c 1704. Tozzi (Lucca). (Titel als 1693). Napoli 22 Ed.

m 1705. Ray (John), Methodus Insectorum seu insecta in

methodum aliqualem digesta; 8°; Londini; 16 p. —

Univ. Leiden.

m 1705. WILLUGHBY (F.). (Titel als hierboven; verscheen

na zijn dood onder den naam van Ray.)

m 1707. HELMONT (J. B. van), Opera omnia, novissima hac

editione ab innumeris mendis repurgata, &c.; Hafniae. —

Niets over Acari.

m 1707. HOMBERG ( ), Observations sur les Araignées. —

In: Mém. Acad. Roy. Sci. Paris.

m 1708. ETTMÜLLER (M.). (Titels als 1696. 1697), M. E.

Ettmullerus filius .... supplevit; Francofurti a. M. —

Prov. Bibl. v. Friesland te Leeuwarden.

m 1708 HOMBERG ( ). (Titel als 1707). — In: (als 1707)

Editio Amsterdam. — Univ. Leiden.

BOSE RAy.(].), Methodus:(ete:zie 1705).

01708. WırLuGHBY (Fr.), Methodus (etc. zie 1705).

m 1709. BONANNI (Phil.), Musaeum Kircherianum, sive Mu-

saeum a. P. A. Kirchero.... incoeptum, nuper resti-

tutum, auctum, descriptum, et iconibus illustratum;

Romae. — Univ. Leiden.

m 1710. Ray (John.), Methodus (etc. als 1705). — Univ.

Leiden.

m 1710. Ray (John), Historia Insectorum. Opus posthu-

mum. Jussu Reg. Societ: Londin. editum. &c. ; 4°; Londini.

— Is grootendeels uit manuscripta van F. WILLUGHBY

onder denzelfden titel opgebouwd. — Univ. Leiden.

488 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

m 1710. REAUMUR (R. A. FERCHAULT DE), Insecte des

Limacons. — In: Mem. Acad. Sci. Paris. — Eigen Bibl.

m 1710. Ruyscu (Fred.), Thesaurus Animalium Primus. c.

fig. aen. — Het eerste Cabinet der Dieren. m. kop. pl.;

Amstelaedami. — Niets over Acari.

m 1710. WirLrucHBy (Fr.), Historia Insectorum. (Zie 1710

Ray).

n 1712. Bonomo (Giov. Cos.). (Titel als 1687). — Bevindt

zich in REDI (F.), Opere; 34 Ediz. V. I. Pars. 5.; Venezia

aD:

01712. Cestonı (Diac.), Lettera al Sig. Antonio Vallis-

nieri, de dato 15 Gennaio 1710. — Bevindt zich &c. als

boven. Pars. 6.

m 1712. LEEUWENHOEK (A. van), Additional Observations

upon the Production of Mites, &c. — In: Phil. Trans. v.

Mn wss SOL sag.

34 edit.; Venezia v. 1. 1712. Pars. 3.

oO 1715—1719. LEEUWENHOEK (A. van), Opera Omnia seu

Arcana Naturae ope exact. micr. Detecta, &c.; Lugd.

Bat.

o 1715. NIEUWENTYT (B.), Het bestaan van God aangetoond

door de Wonderen der Natuur, &c.;4°. ubi? Van dit werk

zijn verscheidene edities verschenen; vóór 1725 in het

Engelsch ook 5 edities. Ik zag de eerste Fransche editie

em 0725;

n1716. Lancisius (J. M.), De noxiis paludum effluviis

eorumque remediis; Romae.

m 1716. MusiTANUS (C.), Opera Omnia seu (etc. zie 1688). —

Univ. Groningen, Utrecht.

m 1716. NENTERUS (G. Ph), Theoriae hominis aegroti

sive Pathologiae mediae pars generalis; Argentorati. —

Univ. Leiden.

m 1717. BLANCARD (Steph.), Lexicon medicum renovatum,

&c.; Lugduni Batavorum. — Univ. Amsterdam.

01717. Lancistus (J. M.). (Titel als 1716). Romae.

1718. JoBLor. (L.), Descriptions et usages de plusieurs

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 489

Literatuur.

nouveaux Microscopes, &c.; Avec de (vol. II) Nouvelles

observations .... insectes, &c.; Paris. Bataafsch Genoot-

schap Rotterdam.

01718: Jonston (J.), Theatrum universale omnium Ani-

malium, &c. (zeer uitgebreiden titel; is = JONSTON;

Francofucti 1650—1655 + eenige Amboneesche Vis-

schen, door H. Ruyscn).

m 1718. LEEUWENHOEK (A. van), Send-brieven zoo aan de

.... &c.; Delft. — Ned. Ent. Ver.

m 1718. OLEARIUS (A.), Voyages très curieux et très renom-

mez faits en Moscovie, Tartarie et Perse, &c.; Leide. —

Zie bij Argasidae, p. 46. — Univ. Utrecht.

m 1718. RuyscH (H.), Theatrum universale omnium Ani-

malium, CCLX tabulis ornatum, quod olim sub nomine

Le Historiae animalium prodiit; Amstelodami. —

= Jonston 1718!

O DE ALLEN (J.), Synopsis universae medicinae practicae;

Londini — Zie 1753.

. m 1719-1722. LEEUWENHOEK (A. à), Opera omnia seu

Arcana etc.; Lugd. Bat. — Teyler Haarlem.

m 1722. FRISCH (J. L.), Beschreibung von allerley Insecten

in Teutsch-Land, nebst nützlichen Anmerkungen &c.

13 Thle in 1 Bde.; Berlin; 1721—1740. — 4 Theil. —

Ned. Ent. Ver.

m 1722. Jonston (John). (Titel als .1673)). Leipzig. —.

Is dezelfde druk met een nieuw titelblad.

m 1722. SCHWIEBE (J.J ), Dissertatio inauguralis De Pruritu

exanthematum ab acaris; Lipsiae. — Univ. Upsala.

m 1722. ZWINGER (Th.), Paedojatreja practica; Basileae. —

Preuss. Staats Bibl. Berl.; Univ. Breslau, Göttingen,

Greifswald.

m 1723. ALLEN (J.), (Titel 1719). Edit. 22.; Amstelodami. —

Zie 1759.

m 1724. FRISCH (J. L.). (Titel als 1722). 5 Theil. — Ned

Ent. Ver.

m 1724. Hummer (I. B), Helminthologia intricata, Cleri-

canis, Andryanisque, placitis illustrata; Tubingae.

m 1725. NIEUWENTYT (B.), L’existence de Dieu, démontrée

490 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

par les Merveilles de la Nature, &c.; Paris 1725. — Dr. D.

Mac Gillavry.

m 1725. RABELAIS (Fr.), Oeuvres du maitre Francois

Rabelais; Amsterdam. |

m 1725. Coschwitz (G. D.), Organismus et Mechanismus

in homine vivo obvius et stabilitus, seu Hominis vivi

Consideratio physiologica, &c.; (Halae?). — Wel over sca-

bies, maar niets over Acari. i

m 1726. M. A. C. D., Système d'un Medecin anglois sur

la cause de toutes les especes de maladies, avec les

surprenantes configurations, etc.; Paris. — Tillhö,

Linneanska Stiftelsen pà Hammarby. — Zie over dat

werkje: Tijds. Ent. v. 68. Verslagen p. XXII—XXXI.

m 1727. Heister (D. Laur.), De pediculis sive pulicibus

muscarum. — In: Act. Phys. Med. Acad. Caes. Nat.

Cur. v. 1. p. 409. — Teyler Haarlem.

m 1727. OLEARIUS (A.). (Titel als 1718). Amsterdam. —

Zie bij Argasidae, p. 46. — Kon. Bibl. Haag.

m 1728. "Erisen (J. L.): (Titel’als’r722). 7. Theil. => Wed:

Ent. Ver.

m 1728. Lursinus (A.). (Titel als 1566). Univ. Groningen.

m 1728. MONTESAURUS (N.). (Titel als 1566.). — Univ.

Groningen.

m 1728. PETRONIUS (A. T.). (Titel als 1566.) — Umi.

Groningen.

01728 Tozzi (Lucca), Opera omnia; Ed. 2.; Venetiis.

= 1728. ALLEN (J.). (Titel als 1719). Ed. 3%. Londini. —

Univ. Utrecht.

01729. Repti (Fr.). (Titel als 1686). Lugduni Batavorum. —

m 1730. Hire (DE LA), Description d'un Insecte qui s’at-

tache aux Mouches. — In: Mém. Acad. Roy. Sci. Paris.

V. 10. 1730. Contenant les mémoires depuis 1666 jusqu’

a 1699:

ge b730.> BriscHe(Jitt). (litel als 1722,28 Melee

Eine. Ver

a 1730. HEISTER (L.). (Titel als 1727). — 2e Editie van het

vermelde tijdschrift. — Teyler Haarlem.

01730. VARCHI (B.), L’Ercolano dialogo di Messer Bene-

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 491

Literatuur.

detto Varchi nel quale si ragiona delle lingue, ed in

particulare della Toscana e della Fiorentina; Firenze.

O 1731. ETTMULLER (M.), Programma de Scabie; Lipsiae.

m 1732—1750. PLucHE (N. A. de), Le spectacle de la

Nature, ou entretiens sur les particularités d’histoire

naturelle, &c.; Paris. — 8 vols. 1° & 22 Edit. — Wordt

wel eens aangehaald. Ik heb echter daarin niets over

Acari gevonden.

m 1733. BAIER (Js. Jac.), De vermiculis Pique & Culebrilla,

incolis Americae familiaribus & infestis. — In: Acta

Phys. med. Acad. Caes. Leop. Car. Nat. Cur. v. 3. p.

18—26. — Teyler Haarlem.

m 1733. GARSAULT (F. A. DE), Insectes grossis au microscope.

— Eigen Bibl.

m 1733. VALLISN(I)ERI (Ant.), Opere fisico-mediche stam-

pate e Manoscritte del Kavalier Antonio Vallisneri

raccolte de Antonio suo figliuolo; 3 tomi; Venezia. —

Univ. Amsterdam.

01734. CALVOLI (Giov. Cinelli), (Articolo:) ,, Bonomo”. —

In: SANCASSANI, Bibliotheca volante; 2° Ed; Venezia. —

Zie 1689.

m 1/34. Cuno (Cosm. Conr.), Observationes durch dessen

verfertigte Microscopia, Deren unterschiedlichen Insecten

nebst andern unsichtbaren Kleinigkeiten der Natur

Welche er nach dem Leben accurat abzeichnen und auf

Verlangen Hoher Liebhaber in Kupfer stechen lassen.

Mit 16 Kupf.; 4°; Augsburg. — Preuss. Staats Bibl.

Berlin; Univ. Gottingen.

111734. SANCASSANI (D. A.). Zie CALVOLI 1734.

D 1/34. Tozzi (Lucca), Opera omnia; Ed. 3%; Venetiis.

m 1735. BLANCARD (Steph.). (Titel als 1717). — Univ.

Amsterdam.

01735. Lesser (F. C.), De sapientia, ommipotentia et

providentia divina ex partibus Insectorum cognoscenda

epistola ad A. Sebam; 4°; Nordhusae.

m 1735. LINNAEUS (C.), Systema naturae, sive Regna tria

naturae systematice proposita per classes, ordines, genera

et species; Lugdunum Batavorum. — Teyler Haarlem.

492 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

m 1735. SEBA (A.), Locupletissimi Rerum naturalium The-

sauri accurata Descriptio et Iconibus artificiosissimis

expressio, &c.; Amsterdam. — Tom. I 1734. Tom. II

17892 1orm 111217758:

o 1735—1745, WEINMANN (J.G.), Phytanthoxa iconographia

sive conspectus aliquot milium plantarum, arborum, &c.;

Ratisbonnae; 4 vol. — Univ. Amsterdam.

m 1735. WERLHOF (P. C.), Disquisitio medica et phylologica

De variolis & Anthracibus, &c. — Niets over Acari. —

Univ. Utrecht.

m 1736. ALBIN (E.), A natural history of Spiders and other

curious insects. With 53 copp.; London. — Teyler

Haarlem. |

m 1736. ETTMÜLLER (M.). (Titel als 1708). — Univ. Leiden.

m 1736. FRISCH (J. L.). (Titel als 1722). 4. Theil; 2e Ausg.

en 5 Theil, 2e Ausg.; Berlin. — Is dezelfde editie met

nieuw titelblad. — Ned. Ent. Ver.

m 1736. LINNÉ (C. von), Animalia per Sueciam observata.

— In: Act. lit. sci. Suev. (Ups.).

m 1736. MARTIN (B.), The description and Use of an Univer-

| sal Microscope, answering, &c.; London; s. d. (1736?). —

Univ. Leiden.

m 1736—1739. (PLUCHE N. A. de). (Titel als 1732). 3e Edit.

4 vols.

n 1736-1748. WEINMANN (J. G.), Taalrijk register der

plaat ofte figuurbeschryvingen der bloemdragende ge-

wassen, 4 tom in 8 vols.; Amsterdam. — Teyler Haarlem.

m 1737. REAUMUR (R. A. F. DE), Mémoires pour servir à

l’histoire des Insectes; v. 3. mém. 12.; Paris. — Teyler

Haarlem.

m 1737. SWAMMERDAM (J.),

Bybel der Natuure, of | Biblia Naturae sive Historia

Historie der Insecten, Insectorum, in classes certas

tot zeekere zoorten ge- | redacta, nec non exemplis,

bracht: door voorbeel- | .... illustrata, &c.; Leydae.

den. ... opgehelderd, &c.;

Leyden.

m 1738. Brown (Thom), Essai sur les erreurs populaires,

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. — 493

Literatuur.

ou Examen de plusieurs opinions regues comme vrayes,

qui sont fausses ou deuteuses. 2 vols.; Paris. — Zie

1646. — Univ. Utrecht.

01738. Lesser (F. C.), Insecta-Theologia, oder: vernunft-

und schrifftmässiger Versuch, wie ein Mensch durch

aufmerksame Betrachtung derer sonst wenig geachteten

‘ Isekten zu lebendiger Erkänntniss und Bewunderung

der Allmacht, &c. des grossen Gottes gelangen könne;

Züllichan. — Zie 1735.

m 1738. MARTIN (B.), Optical Essays; London; s. d. (1738?)

— Univ. Leiden.

m 1738. REAUMUR (A. FERCH. DE). (Titel als 1737) v. 3.

mem. 12.; Amsterdam. Teyler Haarlem.

m 1739. Lancisius (J. M.), Opera varia in unum congesta,

et. in duos tomos distributa; Venetiis. — Univ. Gro-

ningen.

1739. ROHAULT (J.), Tractatus de physica. Interprete

Samuele Clarke; Lugduni Batavorum. — Zie 1671.

01740. BAIER (C. G.), Dissertatio De generatione insecto-

rum in corpore humano; Altorf Noric.

m 1740. BARTHOLINI (Thom.), Epistolarum medicalium a

doctis vel ad doctos scriptarum Centuriae I—IV; Hagae

Comitum; 4 tom in 2 vol. — De 1€ Ed. moet van 1663

zijn. Niets over Acari.

m 1740. DE GEER (Carl), Beskrifning pa et särdeles slags

Flott: Acarus avium pedibus tertii paris mole mon-

strosis. — In: Kongl. Svensk. Vet. Acad. Handl. for

Jul Aug. Sept. 1740 vs 1x P..5.; Stockholm; 1740. —

Eigen bibliotheek.

m 1740. Lesser (F. C.). (Titel als 1738). 2e Aufl.

m 1740. LinnAEUS (C.). (Titel als 1735). Ed. 2. auctior;

Stockholniae.

= 1740. LinNAEUS (C.). (Titel als 1735). (Ed. 3 = Ed. 1.

1735). curä J. J. LANGEN; Halae. — Univ. Utrecht.

m 1740. Linnaeus (C.). (Titel als 1735). (Ed. 4. = Ed. 2.

1740) cura B. JusiIsiEUI; Parisiis. — Univ. Utrecht.

m 1740. SANDEN (Chr. B. von), De cutis exterioris morbis.

Diss.; Halae Magdeburgae. — Univ. Tübingen.

494 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

m 1741. CoscHwitz (G. D.). (Titel als 1725.) — Niets

over Acari.

01741. LINNAEUS (C.), Elenchus animalium per Sueciam

observatorum; Upsaliae; 8°; 1741.

m 1741. (N. A. de Pluche), Schouwtoneel der Natuur, of

samenspraaken over de bysonderheden der Natuurlyke

Historie, &c.; Amsterdam; 14 dln. in 7 bdn. — Zie 1732.

Niets over Acari.

01741. Repı (F.), Opere 42 Ed. (22 ed. Napoletana); Napoli.

— Hierin Esperienze &c. Zie 1668.

m 1741. VAGHI (G.), De insectorum in corpore humano

genitorum varia forma et indole; Vitembergae. —

Landes Bibl. Stuttgart.

m 1742. LESSER (F. C.), Theologie des Insectes, ou démon-

stration des perfections de Dieu dans tout ce qui concerne

les Insectes; 2 Vols.; La Haye & Paris. — Zie 1735.

m 1/42. MARTIN (B.), Micrographia nova: or a new treatise

on the microscope, and microscopic objects .... &c.,.

„London & Reading. — Univ. Göttingen ; Preuss. Staats

Bibl. Berlin. 1

m 1/42. REAUMUR (R. A. FERCHAULT DE). (Titel als 1737).

v. 4. — Univ. Amsterdam.

m 1/43. BAKER (H.), The microscope made easy: or the

nature and magnifying powers of the best kinds of

microscopes described, &c.; Ist and 24 Ed.; London. —

Univ. Utrecht.

m 1743. CATESBY (M.), The natural history of Carolina,

Florida and the Bahama-Islands; 2 vols. in 4 Tom.

(Eng. & Fr.) ; 220 col. pl.; London; (1731—) 1734. (Vol. 2.

tom. 2). — Bevat niets over Acari. — Teyler Haarlem.

m 1743. DE Geer (Carl). Titel als 1740. Tijdschrift als

1740. Herdruk: Stockholm 1743. — Teyler Haarlem.

m 1743. LINNAEUS (C.). Titel als 1741. Lugduni Bata-

vorum. — Untv. Groningen.

n 1743. SALMON (Thom.), Modern History: or, the Present

State of All Nations, describing their respective Situa-

tions, Persons, Habits, and Buildings, &c.; London. —

(18% or 24 Ed? Zie 1746.

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 495

Literatuur.

oO 1744. BAKER (H.). (Titel als 1743). 3 d. Edit. London.

m 1744. BAKER (H.), Het microscoop gemakkelijk gemaakt,

of beschrijving van de beste en nieuwste microscopen

en van derzelver behandeling, &c.; Amsterdam.— Univ.

Utrecht.

m 1744. Linnaeus (C. v.), Systema naturae. In quo pro-

ponuntur regna tria secundum Classes, Ordines, Genera

& Species. Ed IV® ab Actore emendata & aucta. Acces-

serunt nomina Gallica; Parisiis; 1744. — Er zijn dus

twee verschillende editiones IV. Zie 1740. — Kungl.

Svensk. Vetensk. Akad. Bibl.

m 1744. RuyscH (F.), Alle de ontleed-, genees- en heel-

kundige Werken; 3 dln.; Amsterdam; (v. 3.) p. 1267). —

Univ. Amsterdam.

n 1744. VARCHI (B.). (Titel als 1570). Padova.

m 1745. Bonnet (Ch.), Traité d’Insectologie, ou Observa-

tions sur les Pucerons & sur quelques Especes de Vers

d'eau douce, &c.; Paris. — Niets over Acari. — Teyler

Haarlem.

m 1745. (Hooke. R.), Micrographia restaurata, or: the

copperplates of Dr. Hooke’s wonderful discoveries by

the microscope fully explained; London. — Teyler

Haarlem.

m 1745. LESSER (F. C.). (Titel als 1742). 2e Edit.; Paris. —

Is de 1° Ed. met nieuw titelblad.

m 1745. LINNAEUS (C.), Oeländska och Gothländska resa

| pa riksens Högloflige Ständers befallning förrättad ahr

1741 med Anmerkninger uti oeconomien, Natural-

Historien, Antiquiteter; 8°; Stockholm och Upsala. —

Univ. Göttingen.

m 1746. Apams (George), Micrographia illustrata, or the

knowledge of the microscope explained. With pl.; 4°.;

London. — Univ. Bonn.

m 1746. Linnaeus (Car. a), Fauna Suecica Sistens Animalia

. Sveciae Regni: &c.; Stockholmiae. — Univ. Utrecht.

m 1746. LINNAEUS (Car. a). (Titel als hiervoren; dezelfde

editie, met ander titelblad). Lugduni Batavorum. —

Teyler Haarlem.

496 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

n 1746-1770. (N. A. DE PLUCHE). Schauplatz der Natur

oder Unterredungen von der Beschaffenheit und den

Absichten der natürlichen Dinge; Nürnberg. — Zie 1732.

m 1746. SALMON. (Thom.). (Titel als 1743). 34 Edit. in

3 vols.; London. — Univ. Amsterdam.

2101747 INNABUSM(CH B Mate vals 1785) 9 dif i RE de:

Halae.

m 1747. LINNAEUS (C.), Wäsgöta-Resa. Pa Riksens Hög-

loflige Ständers befallning förrättad är 1746. Med An-

märkningar uti Oekonomien, Naturkunnogheten, Anti-

quiteter, Inwanarnes Seder och Lefnads-Satt ; Stockholm.

Niets over Acari. — Univ. Göttingen, Greifswald, Kiel.

m 1748. KRATZENSTEIN (Ch. G.), Abhandbung von der

Erzeugnung der Würmer im menschlichen Körper;

Halle. — Preuss. Staats Bibl. Berlin; Univ. Bonn,

Göttingen, Greifswald, Halle, Kiel, Königsberg, Marburg.

m 1748. LINNAEUS (C.), Systema Naturae, sistens Regna

tria Naturae in Classes, Ordines, Genera et Species

redacta tabulisque aeneis illustrata; Ed. 6. emendata

et aucta; Stockholm — Ned. Dierk. Ver. (Helder). :

m 1748. LinnAFUS (C.). (Titel als hierboven). Ed. 7 =

Ed. 6. Lipsiae. — Preuss Staats Bibl. Berlin ; Eigen Bibl.

01748. Urroa (Ant. de), Relacion historica del viage a la

America meridional. — Ik zag de Fransche vertaling

van 1752. — Niets over Acari; de ,,cirons” zijn kleine

witte Diptera; de ,,nigua” is Tunga penetrans.

m 1749. GEER (C. DE), Beschreibung einer besondern Art

Milbe, Acarus avium, pedibus tertii paris mole monstro-

sis. — In: Abh. Schwed. Akad. v. 2.

# 1749. ROESEL VON ROSENHOF (A. J.), Monatlich heraus-

gegebene Insektenbelustigungen ; Ster Theil; Nürnberg. —

— De aflevering met 23° und 24° Tabelle was 1749

gepubliceerd. Het 3° deel draagt het jaartal 1755.

m 1750. HUGHES (Gr.), The natural History of Barbados.

In ten books; London; 1750; 2°. — Book. 4. Animalia. —

Teyler Haarlem.

01751. Lesser (F.C), Teologia degl’ Insetti, etc.; Venezia.

Lie 1785.

HIST. OVERZ. D. ‘ACAROLOGIE. I. 497

Literatuur.

‘m 1751. LINNÉ (C. a), Skanska resa, pa Hoga Ofwerhetens.

befallning förrättad är 1749; 8°; Stockholm. — Preuss.

Staats Bibl. Berlin; Univ. Göttingen.

m 1751. Meap (R.), Monita et praecepta medica; Londini.

m 1751. SrorcH. (J.), Theoretische und practische Abhand-

lung der Kinderkrankheiten; Eisenach; v. 4. — Univ.

Leiden.

01752. AvELIN (G. E.), Miracula Insectorum. Diss. inaug. ;

Upsala. — Zie 1756.

n 1752. BAECKNER (M. A.), Noxa Insectorum. Diss. inaug.;

Upsala. — Zie 1756.

n 1752. ForssKAHL (J. G.), Hospita Insectorum Flora.

Diss. inaug.; Upsala. — Zie 1756.

m 1752. Hir (J.), A general natural history; or new and

accurate descriptions of the animals, vegetables and

minerals, of the different parts of the world; 3 vols.;

London; 1748— 1752. — Vol. III. An History of Animals

&c.; 1752. — Univ. Göttingen.

w 1752. Hir (J.), Essays in natural history and philosophy,

containing &c.; London. — Niets over Acari.

61752. SWAMMERDAM (J.), Bibel der Natur; Leipzig. —

PIE 1131. |

m 1753. ALLEN (J.) (Titel als 1719). Francofurti et Lipsiae.

— Univ. Utrecht.

m 1753. BAKER (H.), Employment for the microscope, in

two parts. I. An examination of Salts, &c. — II. An

account of various animalcules never before SEE

(18t Ed.); London. — Eigen Bibl.

m 1753 Hanou (M. C.), Seltenheiten der Natur und Oeko-

nomie nebst deren kurzen Beschreibung und Erörterung;

aus den Danziger Erfahrungen und Nachrichten aus-

gezogen und herausgegeben von Joh. Dan. Titius; 3Bde.;

8°; Leipzig; 1753—1755 — Vol. 1. 1753. p. 409. —

Ik heb tevergeefsche moeite gedaan, die Danziger

Erfahrungen machtig te worden.

01753. Hurt (J.), Proeven der Natuurlijke Historie en

Wijsbegeerte; Haarlem. — Zie 1752 „Essays’’. — Niets

over Acari. — Univ. Leiden.

498 DR. A. C. OUDEMANS, KRITISCH

Literatuur.

O 1753 LiNNAEUS (C. a). (Titel als 1748). Ed. VIII emendata

et aucta.; 8°; Holmiae. — De Vegetabilia zijn bewerkt

door J. G. HAARTMANN, de Mineralia door H. MÖLLER. —

Zie 1755 MOLLER.

m 1/54. BAKER (H.), Beyträge zu nützlichem und ver-

gnügendem Gebrauch und Verbesserung des Microscopii,

&c.; Augsburg. — Zie 1753. Univ. Göttingen.

m 1754. BAKER (H.), Le microscope à la portée de tout le

monde ou description et explication de la nature, de

l'usage et de la force des meilleurs microscopes; Paris. —

Zie 1743. Preuss. Staats Bibl. Berlin.

m 1754. BAKER (H.), The microscope (&c., titel als 1743)

4th Ed. — Is dezelfde editie met nieuw titelblad. —

Eigen Bibl.

w 1754. BLANCARD (Steph), Lexicon medicum renovatum

&c.; Lugduni Batavorum. — Univ. Amsterdam.

m 1/54. JoBLoT (L.), Observations d'histoire naturelle

faites avec le microscope, &c.; Paris; v. 1. — Ned. Ent. Ver.

m 1754 Karm (Pehr), Berättelse om et slags yrfä i Norra

America, Skogs-loss kalladt. — In: Kongl. Svensk.

Acad. Handl. f. °Ar 1754. v. 15; Stockholm. — Teyler

Haarlem.

m 1754. LINNAEUS (C. à), Museum S:2° R:ae M:tis Adolphi

Friderici Regis Suecorum Gothorum, &c.; Holmiae.. —

Hierin is de binomenclatuur voor het eerst streng door-

gevoerd. Niets over Acari.

m 1754. (LINNAEUS), Systême naturel du Regne animal,

par Classes, Familles ou ordres, genres et espèces, avec

une notice de tous les animaux, les noms grecs, latins

& vulgaires que les naturalistes leurs ont données,

&c.; Paris; 1754. — Tom. I. Quadrupèdes, Oiseaux,

Amphibies suivant .... KLEIN (avec notices .... de ....

LINNAEUS) et. Poissons suivant .... ARTEDI. Tom II.

Insectes, Vers, suivant.... LINNAEUS. — Univ. Jena.

language; London; 1755. (is the last folio edition). (Re-

printed in 1828. — Art. „Itch”.

m 1755. MÖLLER (HERMAN ARNOLD), Delineatio regni

HIST. OVERZ. D. ACAROLOGIE. I. 499

Literatuur.

animalis [Skara? 1755?]. — Is vermoedelijk het zoölogi-

sche gedeelte van 1753, LINNAEUS, Systema Naturae,

Ed. VIII. — Kungl. Svenska Vetensk. Akad. Bibl. Stock-

holm.

m 1756. AVELIN (G. E.), Miracula Insectorum. — Herdruk

van 1752 in: LINNAEUS, Amoen: Acad. v. 3. 1756.

p. 313—334.

m 1756. BAEKNER (M. A.), Noxa Insectorum. — Herdruk

van 1752, in: LINN., Amoen. Acad. v. 3. p. 335—360.

m 1756. BAKER (H.), Das zum Gebrauch leicht gemachte

Microscopium, oder I. Eine Beschreibung .... von

Microscopus. II. Erzählung .... Entdeckungen; Zürich.

— Preuss. Staats Bibl. Berlin; Univ. Breslau, Halle,

Kiel, Königsberg, Marburg. — Zie 1753.

m 1756. BAKER (H.), Nuttig gebruik van het Mikroskoop,

of Handleiding tot nieuwe waarnemingen omtrent....

(zouten, &c.) .... Waarbij komt De beschouwing van

.... Insecten, &c.; Amsterdam. — Bataafsch Genoot-

schap Rotterdam. — Zie 1753.

m 1/56. BLANCARD (Steph.), Lexicon medicum renovatum,

&c.; Lugduni Batavorum; cura Agnethlero. — Univ.

| Amsterdam.

m 1756. Brisson (A. D.), Regnum animale in classes IX

distributum, &c. — Le Regne Animal divisé en IX

. Classes, &c.; Paris; 4°. Ned. Dierk. Vereen. (Helder).

m 1756. ForssKAHL (J. G.), Hospita Insectorum Flora. —

Herdruk in: LINNAEUS, Amoen. Acad. v. 3. p. 271—312.

m 1756. Karm (Pehr), En resa til Norra America, pà &c. —

Tom. II. Stockholm. — Preuss. Staats Bibl. Berlin ;

Univ. Göttingen, Königsberg.

m 1756. Kaırm (Peter), Nachricht von einer Art Insecten in

Nordamerika, Waldlaus genannt. — In: Abh. kön.

Schwed. Akad. Wiss. a. d. Jahr 1754; Hamburg & Leipzig.

| — Zie 1754. — Teyler Haarlem.

m 1756. Linnaeus (C.). Titel als 1748. (Ed. 9). Lugduni

Batavorum. — (= Ed. 6. 1748). — Ned. Dierk. Ver.

(Helder).

m 1756. ROESEL VAN ROSENHOF (A. J.). Titel als 1749. 4.

500 A. C. OUDEMANS, KRITISCH HIST. OVERZ. ENZ.

Lettiratuur.

Theil. Tabel I. — Het geheele deel was eerst 1761 com-

pleet. — Ned. Ent. Ver.

n 1757. Bonomo (G. Cos.), Observations sur les pellicelles

du corps humain, &c. — In: Coll. Académique, v. 4. p.

574—581. — Zie 1687.

O 1757. CESTONI (Diac.), Lettre à M. Vallisnieri, daté 15

Janvier 1710. — In: Coll. Académique, v. 4. p. 574—

581. — Zie 1712.

n 1757. Jonston (J.), Theatrum universale omnium ani-

malium Insectorum; Heilbronnae. — Is het 3¢ deel van

„Omnium animalium’’ 1755—1767 en hetzelfde werk

als ,, Historia” 1653!

m 1757. Kam (Peter), Beschreibung der Reise die er nach

dem nördlichen PAmenkar 2.2.) syertiehterer APCE

3 Thle.; 1754—1762. — II. 1757. Zie 1756. — Preuss.

Staats Bibl. Berlin ; Univ. Göttingen, Marburg, München.

m 1757. MEAD (R.). (Titel als 1751). Parisi. — Univ.

Groningen.

D\ 1757. NYANDER (J. C), Exanthemata viva.) Dissert-

inaug. ; Upsala.— (Ik zag de herdruk in LINNAEUS Amoen.

Acad. v. 5. 1760. p. 92—105).

EUM Lesser (EC). (Titel”2ls717758)2 Sodan bit

m 1758. (LINNAEUS). (GMELIN) Onomatologia medica com-

pleta seu Onomatologia Historiae Naturalis, oder vollst.

Lex. das alle Benenn. der Kunstwöter der Naturgesch....

erkläret. &c.; Ulm, Frankfurt & Leipzig; Vol. I. kolom

30—39. — Is eene Duitsche vertaling van LINNAEUS,

Fauna suecica 1746. De daarin toegevoegde Duitsche

vulgairnamen zijn van de hand van GMELIN. De andere

Deelen bevatten niets over Acari. — Kon. Bibl. Haag.

m 1758. LINNAEUS (C.). (Titel als 1748). Editio decima

reformata; Holmiae. — Ned. Ent. Ver.

m1758. RYDBEcK (E. O.), Pandora Insectorum. Diss.

inaug.; Upsaliae. — (Ik zag de herdruk in LINNAEUS,

Amoen. Acad. v. 5. 1760. p. 243—252).